Atharva Veda· Atharvaveda Saṁhitā
14
अध्याय 14 / 20

Kanda 14

काण्ड 14

139 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ139 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १४

श्लोक 1.1

विवाह- प्रकरणम्।१-६४ सूर्या सावित्री।आत्मा; १-५ सोमः, ६ स्वविवाहः, २३ सोमार्कौ, २४ चन्द्रमाः, २५ नृणां विवाहमन्त्राशिषः; २५,२७ वधूवासःसंस्पर्शमोचनम।अनुष्टुप्, १४ विराट् प्रस्तारपङ्क्तिः; १५ आस्तारपङ्क्तिः; १९-२०, २३-२४, ३१-३३,३७, ३९-४०, ४५, ४७, ४९-५०, ५३, ५६-५७, ५८-५९,६१ त्रिष्टुप् (२३,३१,४५ बृहतीगर्भा), २१, ४६, ५४,६४ जगती (५४, ६४ भुरिक् त्रिष्टुप्) ; २९, ५५ पुरस्ताद्बृहती; ३४ प्रस्तारपङ्क्तिः; ३८ पुरोबृहती त्रिपदा परोष्णिक्; (४८ पथ्यापङ्क्तिः) ६० पराऽनुष्टुप्।स॒त्येनोत्त॑भिता॒ भूमिः॒ सूर्ये॒णोत्त॑भिता॒ द्यौः ।ऋ॒तेना॑दि॒त्यास्ति॑ष्ठन्ति दि॒वि सोमो॒ अधि॑ श्रि॒तः

vivāha- prakaraṇam| 1-64 sūryā sāvitrī| ātmā; 1-5 somaḥ, 6 svavivāhaḥ, 23 somārkau, 24 candramāḥ, 25 nṛṇāṃ vivāhamantrāśiṣaḥ; 25,27 vadhūvāsaḥsaṃsparśamocanama| anuṣṭup, 14 virāṭ prastārapaṅktiḥ; 15 āstārapaṅktiḥ; 19-20, 23-24, 31-33,37, 39-40, 45, 47, 49-50, 53, 56-57, 58-59,61 triṣṭup (23,31,45 bṛhatīgarbhā), 21, 46, 54,64 jagatī (54, 64 bhurik triṣṭup) ; 29, 55 purastādbṛhatī; 34 prastārapaṅktiḥ; 38 purobṛhatī tripadā paroṣṇik; (48 pathyāpaṅktiḥ) 60 parā'nuṣṭup| satyenottabhitā bhūmiḥ sūryeṇottabhitā dyauḥ | ṛtenādityāstiṣṭhanti divi somo adhi śritaḥ

हिन्दी अर्थ

भाद विवाह कौ पूर्वपीठिका (मन्त्र १ मे ५ तक) १, - सत्येनोत्तभिता भूमिः सूर्थेणोत्तथिताः चौः.।

English

On the Bridal of Sūryā, marriage ceremonies in general Truth is the base that bears the earth; by Sūrya are the heavens upheld.

अध्याय १४

श्लोक 1.2

सोमे॑नादि॒त्या ब॒लिनः॒ सोमे॑न पृथि॒वी म॒ही।अथो॒ नक्ष॑त्राणामे॒षामु॒पस्थे॒ सोम॒ आहि॑तः

somenādityā balinaḥ somena pṛthivī mahī| atho nakṣatrāṇāmeṣāmupasthe soma āhitaḥ

हिन्दी अर्थ

लम्ब ले, भनृत-मार्गंः का नहीं । (श्र) सोम चन्द “सुः धातुसे बनादहै जिसका भ्रं प्रसव भीहै। वीये, प्रसव का कारण हँ । 5660, 5१९१ शन्दो मे भी "सु" धातु ही

English

Steadily went the steers upheld by holy verse and song of praise, The chariot-wheels were listening ears: thy path was tremulous in the sky.

अध्याय १४

श्लोक 1.3

सोमं॑ मन्यते पपि॒वान् यत् सं॑पिं॒षन्त्योष॑धिम्।सोमं॒ यं ब्र॒ह्माणो॑ वि॒दुर्न तस्या॑श्नाति॒ पार्थि॑वः

somaṃ manyate papivān yat saṃpiṃṣantyoṣadhim| somaṃ yaṃ brahmāṇo vidurna tasyāśnāti pārthivaḥ

हिन्दी अर्थ

है, (पाथिवः) पृथिवोभोगी पुरुष (तस्य) उस सोम का (्रदनाति, न) भरान या सेवन नहीं करता 1

English

company. Be not divided; dwell ye here; reach the full time of human life. With sons and grandsons sport and play, rejoicing in your happy home.

अध्याय १४

श्लोक 1.4

यत् त्वा॑ सोम प्र॒पिब॑न्ति॒ तत॒ आ प्या॑यसे॒ पुनः॑ ।वा॒युः सोम॑स्य रक्षि॒ता समा॑नां॒ मास॒ आकृ॑तिः

yat tvā soma prapibanti tata ā pyāyase punaḥ | vāyuḥ somasya rakṣitā samānāṃ māsa ākṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

हौ सकता है 1. शुङ्गारोत्पादक गीतो, तादुल कथाग्रौं तथा. वार्तालापं से शरीर मेँ वीयं स्थित नहीं रहतां ! इस की स्थिरता के लिये विद्वानों दारा वेदवाणियों का सतत श्रवण श्रपेक्षित ह । स्वीमोगी तथा पाथिवभोगों लिप्त परुष वीर्याशन भ्र्थातु सोमपान नहीं कर सकता । का० १४ । भनु० १। सु° १ सूर्या ब्रह्मचारिणी का दहेज

English

Gods fix and enchant your spirits. Come, O ye Cows, with offspring dwell around him: he doth not stint the Gods’ alloted

अध्याय १४

श्लोक 1.5

आ॒च्छद्वि॑धानैर्गुपि॒तो बार्ह॑तैः सोम रक्षि॒तः ।ग्राव्णा॒मिच्छृ॒ण्वन् ति॑ष्ठसि॒ न ते॑ अश्नाति॒ पार्थि॑वः

ācchadvidhānairgupito bārhataiḥ soma rakṣitaḥ | grāvṇāmicchṛṇvan tiṣṭhasi na te aśnāti pārthivaḥ

हिन्दी अर्थ

है वह स्वयं घनौपा्जंन कर सकती है । उसे 'पित्गृह से घन लाने की

English

As vigorous Sindhu won himself imperial lordship of the streams, So be imperial queen when thou hast come within thy husband’s home. Over thy husband’s fathers and his brothers be imperial queen.

अध्याय १४

श्लोक 1.6

चित्ति॑रा उप॒बर्ह॑णं॒ चक्षु॑रा अ॒भ्यञ्ज॑नम्।द्यौर्भूमिः॒ कोश॑ आसी॒द् यदया॑त् सू॒र्या पति॑म्

cittirā upabarhaṇaṃ cakṣurā abhyañjanam| dyaurbhūmiḥ kośa āsīd yadayāt sūryā patim

हिन्दी अर्थ

दयौः के गुणों वालाश्नौर वधू पृथिवी के गुणो वाली कही गश दहै। इमी प्रकार मन्त्र १५१।१ में पति को सूर्यं, तथा १४१२३२४ वधू को

English

Bhaga, both the Asvins, Brihaspati, the host of Maruts, Brahma, and Soma magnify this dame with offspring.

अध्याय १४

श्लोक 1.7

रैभ्या॑सीदनु॒देयी॑ नाराशं॒सी न्योच॑नी ।सू॒र्याया॑ भ॒द्रमिद् वासो॒ गाथ॑यैति॒ परि॑ष्कृता

raibhyāsīdanudeyī nārāśaṃsī nyocanī | sūryāyā bhadramid vāso gāthayaiti pariṣkṛtā

हिन्दी अर्थ

भावना जागरित हो जाती है मासिकधर्मं के प्रकट होते भी सूर्या मे जब तक्र विवाहेच्छा प्रकट न हो, तव तक उस का विवाहन. करना चाहिए । ्ायुरवेद मे सोम भ्रातु वीय को शुक भौर ऋतुघमं को ्रा्ेय कटा हः , (सोमः) वीर्यं या वीयंवान् ब्रह्मचारी -(वंघुथुः) वधू की कामनां वाला (अभवत्) ह प्रा, (भ्रदिवना =श्रदिवनौ) तब उस के माता-पिता (उमा उमौ) दोनो (वरा वरौ) कन्यां का वरण, -चुनाव करनेवाले (्रस्तामु) हृए, (यत्) जब कि (पत्ये). पंति के पिए (शंघन्तीम्) चाहना करती हुई

English

her. 211

अध्याय १४

श्लोक 1.8

स्तोमा॑ आसन् प्रति॒धयः॑ कु॒रीरं॒ छन्द॑ ओप॒शः ।सू॒र्याया॑ अ॒श्विना॑ व॒राग्निरा॑सीत् पुरोग॒वः

stomā āsan pratidhayaḥ kurīraṃ chanda opaśaḥ | sūryāyā aśvinā varāgnirāsīt purogavaḥ

हिन्दी अर्थ

उ (वाला) । वधू की इच्छा - वाला । शंसन्तीमरू शंस् 10 18186, ग.

English

Bhaga hath formed the four legs of the litter, wrought the four pieces that compose the frame work. Tvashtar hath decked the straps that go across it, May it be blest, and bring us happy fortune. Mount this, all-hued. gold tinted, strong wheeled, fashioned of

अध्याय १४

श्लोक 1.9

सोमो॑ वधू॒युर॑भवद॒श्विना॑स्तामु॒भा व॒रा।सू॒र्यां यत् पत्ये॒ शंस॑न्तीं॒ मन॑सा सवि॒ताद॑दात्

somo vadhūyurabhavadaśvināstāmubhā varā| sūryāṃ yat patye śaṃsantīṃ manasā savitādadāt

हिन्दी अर्थ

१४ भ्थैर्वगेद-माष्य का १४) भ्रनु° १। सु १ जागरित हो तब उस. के लिये सदश्च पत्नी का चुनाव होना चाहिए, उस से

English

Kinsuka, this chariot lightly rolling, Bound for the world of life immortal, Sūryā! Made for thy lord a happy bride’s procession.

अध्याय १४

श्लोक 1.10

मनो॑ अस्या॒ अन॑ आसी॒द् द्यौरा॑सीदु॒त च्छ॒दिः ।शु॒क्राव॑न॒ड्वाहा॑वास्तां॒ यदया॑त् सू॒र्या पति॑म्

mano asyā ana āsīd dyaurāsīduta cchadiḥ | śukrāvanaḍvāhāvāstāṃ yadayāt sūryā patim

हिन्दी अर्थ

दवारा (द्यौः), पितृशाक्ति (उत्तभिता) थामी हई है । (ऋतेन) नियमो दारा

English

By Law the Ādityas stand secure, and Soma holds his place in heaven. By Soma are the Ādityas strong, by Soma mighty is the earth:

अध्याय १४

श्लोक 1.11

ऋ॒क्सा॒माभ्या॑म॒भिहि॑तौ॒ गावौ॑ ते साम॒नावै॑ताम्।श्रोत्रे॑ ते च॒क्रे आ॑स्तां दि॒वि पन्था॑श्चराच॒रः

ṛksāmābhyāmabhihitau gāvau te sāmanāvaitām| śrotre te cakre āstāṃ divi panthāścarācaraḥ

हिन्दी अर्थ

जिनके कि (दिवि) सिरया मस्तिष्कं (सोमः) वीयं (श्रधिभितः)

English

Thus Soma in the lap of all these constellations hath his home. One thinks, when men have brayed the plant, that he hath drunk the Soma’s juice.

अध्याय १४

श्लोक 1.12

शुची॑ ते च॒क्रे या॒त्या व्या॒नो अक्ष॒ आह॑तः ।अनो॑ मन॒स्मयं॑ सू॒र्यारो॑हत् प्रय॒ती पति॑म्

śucī te cakre yātyā vyāno akṣa āhataḥ | ano manasmayaṃ sūryārohat prayatī patim

हिन्दी अर्थ

का परस्पर सम्बन्धं दर्शया है । विवाहं संस्कार मेँ वर कहतां है कि है वधू - भतोचौहं प्रौरत् पृथिवी

English

Of him whom Brāhmans truly know as Soma never mortal eats. When they begin to drink thee, then, O God, thou swellest out again.

अध्याय १४

श्लोक 1.13

सू॒र्याया॑ वह॒तुः प्रागा॑त् सवि॒ता यम॒वासृ॑जत्।म॒घासु॑ ह॒न्यन्ते॒ गावः॒ फल्गु॑नीषु॒ व्युऽह्यते

sūryāyā vahatuḥ prāgāt savitā yamavāsṛjat| maghāsu hanyante gāvaḥ phalgunīṣu vyu'hyate

हिन्दी अर्थ

(यजु० ३१ १३) । सोमः-वीयं; “रेतः सोमः” . (करौ० त्रा° १२७; र०

English

Vāyu in Soma’s sentinel. The month is that which shapes the years. Soma, preserved by covering rules, guarded by hymns in Brihatī,

अध्याय १४

श्लोक 1.14

यद॑श्विना पृ॒च्छमा॑ना॒वया॑तं त्रिच॒क्रेण॑ वह॒तुं सू॒र्यायाः॑ ।क्वैकं॑ च॒क्रं वा॑मासी॒त् क्वऽदे॒ष्ट्राय॑ तस्थथुः

yadaśvinā pṛcchamānāvayātaṃ tricakreṇa vahatuṃ sūryāyāḥ | kvaikaṃ cakraṃ vāmāsīt kva'deṣṭrāya tasthathuḥ

हिन्दी अर्थ

भी भ्रधिक- ढीला पड़ जाता है। इसलिये. मातृशक्ति मं सत्मराचार तथा स्य दवारा लोक थमा हृश्रा है-फेसा श्रं गुक्ति विरुढ है । सुय

English

Thou standest listening to the stones; none tastes of thee who dwells on earth. Thought was her coverlet, the power of sight was unguent for her eyes:

अध्याय १४

श्लोक 1.15

यदया॑तं शुभस्पती वरे॒यं सू॒र्यामुप॑ ।विश्वे॑ दे॒वा अनु॒ तद् वा॑मजानन् पु॒त्रः पि॒तर॑मवृणीत पू॒षा

yadayātaṃ śubhaspatī vareyaṃ sūryāmupa | viśve devā anu tad vāmajānan putraḥ pitaramavṛṇīta pūṣā

हिन्दी अर्थ

मी.एक नकत या तारा है , यथा “अग्ने नक्रमजरमा सूयं रोहयो दिवि” ,

English

Her treasure-chest was earth and heaven, when Sūryā went unto her lord. Raibhi was her dear bridal friend, and Nārāsatisi led her home.

अध्याय १४

श्लोक 1.16

द्वे ते॑ च॒क्रे सूर्ये॑ ब्र॒ह्माण॑ ऋतु॒था वि॑दुः ।अथैकं॑ च॒क्रं यद् गुहा॒ तद॑द्धा॒तय॒ इद् वि॒दुः

dve te cakre sūrye brahmāṇa ṛtuthā viduḥ | athaikaṃ cakraṃ yad guhā tadaddhātaya id viduḥ

हिन्दी अर्थ

में ्नन्य नक्षत्र तथा तारे इस सूयं से भी बड़ है, रतः यह् सूयं यूलोकं को थमि हृएु है--यह् कथन उपपन्न नहीं हो सकता । साथ ही यह् भी जानना

English

Lovely to see was Sūryā’s robe: by Gāthā beautified she moves Songs were the cross-bars of the pole, Kurira metre docked her head.

अध्याय १४

श्लोक 1.17

अ॒र्य॒मणं॑ यजामहे सुब॒न्धुं प॑ति॒वेद॑नम्।उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑ना॒त् प्रेतो मु॑ञ्चामि॒ नामुतः॑

aryamaṇaṃ yajāmahe subandhuṃ pativedanam| urvārukamiva bandhanāt preto muñcāmi nāmutaḥ

हिन्दी अर्थ

भं “सूयं चुलोक को थमि हृए है" ेसा वंन निष्प्रयोजन है। एसे ही

English

Both Asvins were the paranymphs: Agni was leader of the train. Soma was he who wooed the maid: the groomsmen were both.

अध्याय १४

श्लोक 1.18

प्रेतो मु॑ञ्चामि॒ नामुतः॑ सुब॒द्धाम॒मुत॑स्करम्।यथे॒यमि॑न्द्र मीढ्वः सुपु॒त्रा सु॒भगास॑ति

preto muñcāmi nāmutaḥ subaddhāmamutaskaram| yatheyamindra mīḍhvaḥ suputrā subhagāsati

हिन्दी अर्थ

भनौरं दिमागी चक्ति कां प्राधान्य होना चाहिए । पितृशक्ति मे ये दो गण. भायः प्रान होति है + वुष्टि्क्ति का.अभिप्रायं है देलने-परखने की शतत,

English

Asvins, when The Sun-God Savitar bestowed his willing Sūryā on her lord.

अध्याय १४

श्लोक 1.19

प्र त्वा॑ मुञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॒द् येन॒ त्वाब॑ध्नात् सवि॒ता सु॒शेवाः॑ ।ऋ॒तस्य॒ योनौ॑ सुकृ॒तस्य॑ लो॒के स्यो॒नं ते॑ अस्तु स॒हसं॑भलायै

pra tvā muñcāmi varuṇasya pāśād yena tvābadhnāt savitā suśevāḥ | ṛtasya yonau sukṛtasya loke syonaṃ te astu sahasaṃbhalāyai

हिन्दी अर्थ

का० १४। श्रनु० १1 सू° १ भरथवेवेद-माष्य ३

English

Her spirit was the bridal car, the canopy thereof was heaven: Two radiant oxen formed the team when Sūryā came unto her lord.

अध्याय १४

श्लोक 1.20

भग॑स्त्वे॒तो न॑यतु हस्त॒गृह्या॒श्विना॑ त्वा॒ प्र व॑हतां॒ रथे॑न ।गृ॒हान् ग॑च्छ गृ॒हप॑त्नी॒ यथासो॑ व॒शिनी॒ त्वं वि॒दथ॒मा व॑दासि

bhagastveto nayatu hastagṛhyāśvinā tvā pra vahatāṃ rathena | gṛhān gaccha gṛhapatnī yathāso vaśinī tvaṃ vidathamā vadāsi

हिन्दी अर्थ

१।१४०) । भरतः; सोम का मौलिकरूप “सुमन् हं, जो कि ऽनशाश) का भनुरूप हु । 56७7167 का भ्रथं श्राङ्गलः भाषा मेँ वीयं हं ।

English

Pure, as thou wentest, were thy wheels, breath was the axle pier- cing them. Sūryā advancing to her lord rode on the chariot of her heart.

अध्याय १४

श्लोक 1.21

इ॒ह प्रि॒यं प्र॒जायै॑ ते॒ समृ॑ध्यताम॒स्मिन् गृ॒हे गार्ह॑पत्याय जागृहि ।ए॒ना पत्या॑ त॒न्वं॑१ सं स्पृ॑श॒स्वाथ॒ जिर्वि॑र्वि॒दथ॒मा व॑दासि

iha priyaṃ prajāyai te samṛdhyatāmasmin gṛhe gārhapatyāya jāgṛhi | enā patyā tanvaṃ1 saṃ spṛśasvātha jirvirvidathamā vadāsi

हिन्दी अर्थ

योनिम श्राता. हं, भ्रौर ऋतुधमं (रजस्) के सथ मिलता है । तब ४. -अथववेद-माष्य का० १४। अनु १। सु° ! अग्नि प्नौर सोम के संयोग के साय मिलकर जीवात्मा गभारय को पाप्त

English

The bridal pomp of Sūryā, which Savitar started, moved along. In Maghā days are oxen slain, in Phalgunis they wed the bride.

अध्याय १४

श्लोक 1.22

इ॒हैव स्तं॒ मा वि यौ॑ष्टं॒ विश्व॒मायु॒र्व्यऽश्नुतम्।क्रीड॑न्तौ पु॒त्रैर्नप्तृ॑भि॒र्मोद॑मानौ स्वस्त॒कौ

ihaiva staṃ mā vi yauṣṭaṃ viśvamāyurvya'śnutam| krīḍantau putrairnaptṛbhirmodamānau svastakau

हिन्दी अर्थ

वेदिक साहित्य के श्रनुसार संसार तीन लो्कौमें बंटाहृश्राहं।

English

When on your three-wheeled chariot, O ye Asvins, ye came as suitors unto Sūrya’s bridal, Where was one chariot-wheel of yours? Where stood ye for the sire’s command?

अध्याय १४

श्लोक 1.23

पू॒र्वा॒प॒रं च॑रतो मा॒ययै॒तौ शिशू॒ क्रीड॑न्तौ॒ परि॑ यातोऽर्ण॒वम्।विश्वा॒न्यो भुव॑ना वि॒चष्ट॑ ऋ॒तूंर॒न्यो वि॒दध॑ज्जायसे॒ नवः॑

pūrvāparaṃ carato māyayaitau śiśū krīḍantau pari yāto'rṇavam| viśvānyo bhuvanā vicaṣṭa ṛtūṃranyo vidadhajjāyase navaḥ

हिन्दी अर्थ

द्युलोकं है । वेद मे दुलोक तथा मूर्धा भ्र्घातु सिरं में उपमानोपमेयभाव भी वणन हृभाहें मंत्रका सार यह है कि उच्चकोटि कै भ्रादित्य-

English

Twin Lords of Lustre, at the time when ye to Sūryā’s wooing came, Then all the Gods agreed to your proposal Pūshan as son elected you as father.

अध्याय १४

श्लोक 1.24

नवो॑नवो भवसि॒ जाय॑मा॒नोऽह्नां॑ के॒तुरु॒षसा॑मे॒ष्यग्र॑म्।भा॒गं दे॒वेभ्यो॒ वि द॑धास्या॒यन् प्र च॑न्द्रमस्तिरसे दी॒र्घमायुः॑

navonavo bhavasi jāyamāno'hnāṃ keturuṣasāmeṣyagram| bhāgaṃ devebhyo vi dadhāsyāyan pra candramastirase dīrghamāyuḥ

हिन्दी अर्थ

, वान् होते है, (सोमेन) वीयं द्वारा (पृथिवी) मातृशक्ति (मही) पूजनीया

English

Two wheels of thine the Brāhmans know, Sūrya! according to their times. That which is hidden only those who know the highest truths have learned. Worship we pay to Aryaman, finder of husbands, kindly friend.

अध्याय १४

श्लोक 1.25

परा॑ देहि शामु॒ल्यं ब्र॒ह्मभ्यो॒ वि भ॑जा॒ वसु॑ ।कृ॒त्यैषा प॒द्वती॑ भू॒त्वा जा॒या वि॑शते॒ पति॑म्

parā dehi śāmulyaṃ brahmabhyo vi bhajā vasu | kṛtyaiṣā padvatī bhūtvā jāyā viśate patim

हिन्दी अर्थ

का० १४। भरनु० १ । सु १ भ्रथवंवेद-माष्य ॥ दाक्तिके कारण पुजनीया होती है। स्त्रीका स्थान वहं हैजो किंभूमि पौर पुथिवी का है । बंजर पृथिवी भ्रनुत्पादिका होती है । .नीज डालने पर पुथिवी जब हरी-मरी हो जाती है तब उस की शोभा होती है । इसी प्रकार पुरुष के वी्य॑रूपी. बीज के कारण जब माता कीं गोद मानो हरी-म॑री हो

English

As from its stalk a cucumber, from here I loose thee, not from there Hence and not thence I send her free. I make her softly fettered there.

अध्याय १४

श्लोक 1.26

नी॒ल॒लो॒हि॒तं भ॑वति कृ॒त्यास॒क्तिर्व्यऽज्यते ।एध॑न्ते अस्या ज्ञा॒तयः॒ पति॑र्ब॒न्धेषु॑ बध्यते

nīlalohitaṃ bhavati kṛtyāsaktirvya'jyate | edhante asyā jñātayaḥ patirbandheṣu badhyate

हिन्दी अर्थ

जाती है, तब माता वन क्र स्त्री, पूजा तथा मान का स्थान बन जातीं है ।

English

That, bounteous Indra! she may live blest in her fortune and her sons. Now from the noose of Varuna I free thee, where with the bless- ed Savitar hath bound thee. May bless be thine together with thy wooer in Order’s dwelling, in the world of virtue.

अध्याय १४

श्लोक 1.27

अ॒श्ली॒ला त॒नूर्भ॑वति॒ रुश॑ती पा॒पया॑मु॒या।पति॒र्यद् व॒ध्वो॒३वास॑सः॒ स्वमङ्ग॑मभ्यूर्णु॒ते

aślīlā tanūrbhavati ruśatī pāpayāmuyā| patiryad vadhvo3vāsasaḥ svamaṅgamabhyūrṇute

हिन्दी अर्थ

वीरय क्षत होता रहता है वे निर्वीय होः जाते हैः भ्रौर गृहस्थ जीवनके उचित समयम उन की उपस्थेन्द्रियं में वीयं की उपस्थिति नहीं होने

English

Let Bhaga take thy hand and hence conduct thee: let the two Asvins on their car transport thee.

अध्याय १४

श्लोक 1.28

आ॒शस॑नं वि॒शस॑न॒मथो॑ अधिवि॒कर्त॑नम्।सू॒र्यायाः॑ पश्य रू॒पाणि॒ तानि॑ ब्र॒ह्मोत शु॑म्भति

āśasanaṃ viśasanamatho adhivikartanam| sūryāyāḥ paśya rūpāṇi tāni brahmota śumbhati

हिन्दी अर्थ

पातीं । वे सन्तान-कमं के लिये निःशक्त हौ जते ह। पृथिवीन्=प्रथ- विस्तारे । माता सन्तानो ढारा समाज का विस्तार करती है ।

English

Go to the house to be the household’s mistress, and speak as lady to thy gathered people. Happy be thou and prosper with thy children here: be vigilant to rule the household in this 209

अध्याय १४

श्लोक 1.29

तृ॒ष्टमे॒तत् कटु॑कमपा॒ष्ठव॑द् वि॒षव॒न्नैतदत्त॑वे ।सू॒र्यां यो ब्र॒ह्मा वेद॒ स इद् वाधू॑यमर्हति

tṛṣṭametat kaṭukamapāṣṭhavad viṣavannaitadattave | sūryāṃ yo brahmā veda sa id vādhūyamarhati

हिन्दी अर्थ

(सं पिषन्ति) मिल कर या सम्यक्तया पीसते ह तौ यजमान (मन्यते) मानता है किं (सोमम) सोम को (पपिवानु) भने पी लिया है। परन्तु

English

home. Closely unite thy body with this man thy lord. So shalt thou, full of years, address thy

अध्याय १४

श्लोक 1.30

स इत् तत् स्यो॒नं ह॑रति ब्र॒ह्मा वासः॑ सुम॒ङ्गल॑म्।प्राय॑श्चित्तिं॒ यो अ॒ध्येति॒ येन॑ जा॒या न रिष्य॑ति

sa it tat syonaṃ harati brahmā vāsaḥ sumaṅgalam| prāyaścittiṃ yo adhyeti yena jāyā na riṣyati

हिन्दी अर्थ

६ भरथर्वेवेद-भाष्य का० १४ । भननु० १। सु° १ समभ लेताहं किर्मैने सोमका पान कर लिया वंह सोमपान के प्रभिप्रायको

English

Moving by magic power from east to westward, these children twain go sporting round the ocean.

अध्याय १४

श्लोक 1.31

यु॒वं भगं॒ सं भ॑रतं॒ समृ॑द्धमृ॒तं वद॑न्तावृ॒तोद्ये॑षु ।ब्रह्म॑णस्पते॒ पति॑म॒स्यै रो॑चय॒ चारु॑ संभ॒लो व॑दतु॒ वाच॑मे॒ताम्

yuvaṃ bhagaṃ saṃ bharataṃ samṛddhamṛtaṃ vadantāvṛtodyeṣu | brahmaṇaspate patimasyai rocaya cāru saṃbhalo vadatu vācametām

हिन्दी अर्थ

का अर्थं “स्त्रीभोगी किया गया है। एेसे भोगों को पाथिवभोग् तथा

English

The one beholds all creatures: thou, the other, art born anew, duly arranging seasons. Thou, born afresh, art new and new for ever; ensign of days, before the Dawns thou goest. Coming, thou orderest for Gods their portion. Thou lengthenest,

अध्याय १४

श्लोक 1.32

इ॒हेद॑साथ॒ न प॒रो ग॑माथे॒मं गा॑वः प्र॒जया॑ वर्धयाथ ।शुभं॑ यतीरु॒स्रियाः॒ सोम॑वर्चसो॒ विश्वे॑ दे॒वाः क्रन्नि॒ह वो॒ मनां॑सि

ihedasātha na paro gamāthemaṃ gāvaḥ prajayā vardhayātha | śubhaṃ yatīrusriyāḥ somavarcaso viśve devāḥ kranniha vo manāṃsi

हिन्दी अर्थ

४४ यत् त्वां सोम म॒ पिरत तत आ प्यायसे पुन॑ः । (अ्राकृतिः) तथा उस का निर्माण करता है, जंसे कि (मासः) मास (समा-

English

Moon, the days of our existence. Give thou the wollen robe away: deal treasure to the Brāhman- priests.

अध्याय १४

श्लोक 1.33

इ॒मं गा॑वः प्र॒जया॒ सं वि॑शाथा॒यं दे॒वानां॒ न मि॑नाति भा॒गम्।अ॒स्मै वः॑ पू॒षा म॒रुत॑श्च॒ सर्वे॑ अ॒स्मै वो॑ धा॒ता स॑वि॒ता सु॑वाति

imaṃ gāvaḥ prajayā saṃ viśāthāyaṃ devānāṃ na mināti bhāgam| asmai vaḥ pūṣā marutaśca sarve asmai vo dhātā savitā suvāti

हिन्दी अर्थ

नामु). वर्षो का (म्राकृतिः) निर्माण करता है।

English

This Witchery hath got her feet: the wife attendeth on her lord. It turneth dusky-red: the witch who clingeth close is driven off. Well thrive the kinsmen of this bride: the husband is bound fast in bonds.

अध्याय १४

श्लोक 1.34

अ॒नृ॒क्ष॒रा ऋ॒जवः॑ सन्तु॒ पन्थ॑नो॒ येभिः॒ सखा॑यो॒ यन्ति॑ नो वरे॒यम्।सं भगे॑न॒ सम॑र्य॒म्णा सं धा॒ता सृ॑जतु॒ वर्च॑सा

anṛkṣarā ṛjavaḥ santu panthano yebhiḥ sakhāyo yanti no vareyam| saṃ bhagena samaryamṇā saṃ dhātā sṛjatu varcasā

हिन्दी अर्थ

वीयं भ्नौर श्रधिक. बढता है । आणायाम भौर शुद्ध वायु के सेवन से वीयं गए प्राणायाम द्वारा वीयं के निमि मे मास श्रौरं वर्ष का

English

Unlovely is his body when it glistens with that wicked fiend, What time the husband wraps about his limbs the garment of his wife.

अध्याय १४

श्लोक 1.35

यच्च॒ वर्चो॑ अ॒क्षेषु॒ सुरा॑यां च॒ यदाहि॑तम्।यद् गोष्व॒श्विना॒ वर्च॒स्तेने॒मां वर्च॑सावतम्

yacca varco akṣeṣu surāyāṃ ca yadāhitam| yad goṣvaśvinā varcastenemāṃ varcasāvatam

हिन्दी अर्थ

कासमूदायही वषंहोताहै। इस दृष्टान्त द्वारा वेदने यहं दर्शया है कि

English

The butchering, the cutting-up, the severing of limb and joint— Behold the forms which Sūryā wears: yet these the Brāhman purifies, Pungent is this, bitter is this, filled as it were with arrow barbs, empoisoned and not fit for

अध्याय १४

श्लोक 1.36

ये न॑ महान॒घ्न्या ज॒घन॒मश्वि॑ना॒ येन॑ वा॒ सुरा॑ ।येना॒क्षा अ॒भ्यषि॑च्यन्त॒ तेने॒मां वर्च॑सावतम्

ye na mahānaghnyā jaghanamaśvinā yena vā surā | yenākṣā abhyaṣicyanta tenemāṃ varcasāvatam

हिन्दी अर्थ

कहा है । यथा “अस्सो भातकृद् धुकः” (ऋ० १।१०५।१८) की व्याख्या भँ निरक्तक्रांर ने कहा है कि “अङ्णाः आरोचनो, मासंकृन्सासानां चाध मासानां च कर्ता भवति चल्द्रना, बुक वा; विकृतभ्योति- , (बार्हतः) बृहती वेदवाणी मँ कथित (्राच्छद्विधानः) भच्छादन की.

English

use. The Brāhman who knows Sūryā well deserves the garment of the bride.

अध्याय १४

श्लोक 1.37

यो अ॑नि॒ध्मो दी॒दय॑द॒प्स्व॑१न्तर्यं विप्रा॑स॒ ईड॑ते अध्व॒रेषु॑ ।अपां॑ नपा॒न्मधु॑मतीर॒पो दा॒ याभि॒रिन्द्रो॑ वावृ॒धे वी॒र्याऽवान्

yo anidhmo dīdayadapsva1ntaryaṃ viprāsa īḍate adhvareṣu | apāṃ napānmadhumatīrapo dā yābhirindro vāvṛdhe vīryā'vān

हिन्दी अर्थ

ही (शृण्वन्) सुनता हृभरा (तिष्ठसि) तु शरीर में ठहरता हं, (पाथिवः) स्त्रीभोगी या पाथिवभोरगो मेँ श्रासक्त पुरुष (ते) तेरा (अदनाति, न भरन भर्थातु पान नहीं करता ।

English

The Brāhman takes away the robe as a fair thing that brings good luck. He knows the expiating rite whereby the wife is kept unharmed. Prepare, ye twain, happy and prosperous fortune, speaking the truth in faithful utterances.

अध्याय १४

श्लोक 1.38

इ॒दम॒हं रुश॑न्तं ग्रा॒भं त॑नू॒दूषि॒मपो॑हामि ।यो भ॒द्रो रो॑च॒नस्तमुद॑चामि

idamahaṃ ruśantaṃ grābhaṃ tanūdūṣimapohāmi | yo bhadro rocanastamudacāmi

हिन्दी अर्थ

बार्हत = बृहती भ्र्थात् महतो . वेदवाणी मेँ कथित । वेदवाणी बृहती है, यतः यहु ईइवरीय हं, तथा मानुषसुष्टि के समकालीन ह् । की विधियां, ढांकने की विधियां, सुरक्षित रखने की . विधियां, जिनके

English

Dear unto her, Brihaspati, make the husband, and pleasant be these words the wooer speaketh.

अध्याय १४

श्लोक 1.39

आस्यै॑ ब्राह्म॒णाः स्नप॑नीर्हर॒न्त्ववी॑रघ्नी॒रुद॑ज॒न्त्वापः॑ ।अ॒र्य॒म्णो अ॒ग्निं पर्ये॑तु पूष॒न् प्रती॑क्षन्ते॒ श्वशु॑रो दे॒वर॑श्च

āsyai brāhmaṇāḥ snapanīrharantvavīraghnīrudajantvāpaḥ | aryamṇo agniṃ paryetu pūṣan pratīkṣante śvaśuro devaraśca

हिन्दी अर्थ

"” (ऋऋ० ८४२४४) मेँ ग्रावाणः को विप्राः भर्थात् मेषावी कहा ह,

English

Remain ye even here and go no farther: strengthen this man, ye Cows, with plenteous offspring. May Dawns that come for glory, bright with Soma, here may all

अध्याय १४

श्लोक 1.40

शं ते॒ हिर॑ण्यं॒ शमु॑ स॒न्त्वापः॒ शं मे॒थिर्भ॑वतु॒ शं यु॒गस्य॒ तर्द्म॑ ।शं त॒ आपः॑ श॒तप॑वित्रा भवन्तु॒ शमु॒ पत्या॑ त॒न्वं॑१ सं स्पृ॑शस्व

śaṃ te hiraṇyaṃ śamu santvāpaḥ śaṃ methirbhavatu śaṃ yugasya tardma | śaṃ ta āpaḥ śatapavitrā bhavantu śamu patyā tanvaṃ1 saṃ spṛśasva

हिन्दी अर्थ

ोभमिः कोशं आसीद यदयात स्या पतिम् ॥६॥

English

portion. To him, your friend, may Pūshan, all the Maruts, to him may Dhatar, Savitar send vigour.

अध्याय १४

श्लोक 1.41

खे रथ॑स्य॒ खेऽन॑सः॒ खे यु॒गस्य॑ शतक्रतो ।अ॒पा॒लामि॑न्द्र॒ त्रिष्पू॒त्वाकृ॑णोः॒ सूर्य॑त्वचम्

khe rathasya khe'nasaḥ khe yugasya śatakrato | apālāmindra triṣpūtvākṛṇoḥ sūryatvacam

हिन्दी अर्थ

दुलोक श्रौर भूलोक (कोरः) ज्ञान का खजाना. (रासीत्) था, (यत्) से न्यून उथोढ़ी भौर भ्रधिक से भधिक दूनी होवे" (संस्कार विधि, विवाह प्रकरण) । . श्राजकल. के रीति-रिवाज में वधू जब पति के धर जाती हँ

English

Straight in direction be the paths, and thornless, whereby our fellows travel to the wooing. With Bhaga and with Aryaman Dhātar endue the pair with strength!

अध्याय १४

श्लोक 1.42

आ॒शासा॑ना सौमन॒सं प्र॒जां सौभा॑ग्यं र॒यिम्।पत्यु॒रनु॑व्रता भू॒त्वा सं न॑ह्यस्वा॒मृता॑य॒ कम्

āśāsānā saumanasaṃ prajāṃ saubhāgyaṃ rayim| patyuranuvratā bhūtvā saṃ nahyasvāmṛtāya kam

हिन्दी अर्थ

श्रौर भ्रूलोक के ज्ञानरूपी खुजुने को भ्रपने साथ ले कर गई ।

English

Whatever lustre is in dice, whatever lustre is in wine, Whatever lustre is in cows, Asvins, endue this dame therewith. With all the sheen that balmeth wine, or thigh of female para- mour,

अध्याय १४

श्लोक 1.43

यथा॒ सिन्धु॑र्न॒दीनां॒ साम्रा॑ज्यं सुषु॒वे वृषा॑ ।ए॒वा त्वं स॒म्राज्ञ्ये॑धि॒ पत्यु॒रस्तं॑ प॒रेत्य॑

yathā sindhurnadīnāṃ sāmrājyaṃ suṣuve vṛṣā | evā tvaṃ samrājñyedhi patyurastaṃ paretya

हिन्दी अर्थ

भ्भिप्राय यहं कि भराददां विवाह मे बाह्यं दहेज ग कोई भ्रावदयकता सद्गुण, तथा उस्र की विद्या ्रौर सुरीलता श्रादिही होते ह।

English

With all the sheen that balmeth dice, even with this adorn the dame. He who in water shines unfed with fuel, whom sages worship in their sacrifices.

अध्याय १४

श्लोक 1.44

स॒म्राज्ञ्ये॑धि॒ श्वशु॑रेषु स॒म्राज्ञ्यु॒त दे॒वृषु॑ ।नना॑न्दुः स॒म्राज्ञ्ये॑धि स॒म्राज्ञ्यु॒त श्व॒श्र्वाः

samrājñyedhi śvaśureṣu samrājñyuta devṛṣu | nanānduḥ samrājñyedhi samrājñyuta śvaśrvāḥ

हिन्दी अर्थ

का० १४ । ग्रसु० १। सू० १ भ्रथवंवेद-भ्ष्य ९

English

May he, the Waters’ Child, send us sweet waters those that en- hanced the power of mighty Indra. I cast away a handful here, hurtful, injurious to health.

अध्याय १४

श्लोक 1.45

या अकृ॑न्त॒न्नव॑य॒न् याश्च॑ तत्नि॒रे या दे॒वीरन्तां॑ अ॒भितोऽद॑दन्त ।तास्त्वा॑ ज॒रसे॒ सं व्य॑य॒न्त्वायु॑ष्मती॒दं परि॑ धत्स्व॒ वासः॑

yā akṛntannavayan yāśca tatnire yā devīrantāṃ abhito'dadanta | tāstvā jarase saṃ vyayantvāyuṣmatīdaṃ pari dhatsva vāsaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचारिणी का महृतत्वशाली खजाना है, जिसे किं पिताके धरसे पाकर वधू पतिकेघरकी भ्रोर प्रस्थान करती है। वह (गाथया) वैदिकं गानविद्या द्वारा (परिष्कृता) सजी हुई एति) पतिः

English

I lift another handful up, sparkling and bringing happiness. Hither let Brāhmans bring her bathing water; let them draw such as guards the lives of

अध्याय १४

श्लोक 1.46

जी॒वं रु॑दन्ति॒ वि न॑यन्त्यध्व॒रं दी॒र्घामनु॒ प्रसि॑तिं दीध्यु॒र्नरः॑ ।वा॒मं पि॒तृभ्यो॒ य इ॒दं स॑मीरि॒रे मयः॒ पति॑भ्यो ज॒नये॑ परि॒ष्वजे॑

jīvaṃ rudanti vi nayantyadhvaraṃ dīrghāmanu prasitiṃ dīdhyurnaraḥ | vāmaṃ pitṛbhyo ya idaṃ samīrire mayaḥ patibhyo janaye pariṣvaje

हिन्दी अर्थ

, रभिः रेभः स्तोतुनाम (निघं० ३।१६); रेभति अर्चति कर (निषं०

English

heroes. Aryaman’s fire let her encircle, Pūshan! Fathers-in-law stand, with their sons, expectant. Blest be the gold to thee, and blest the water, blest the yoke’s opening, and blest the pillar.

अध्याय १४

श्लोक 1.47

स्यो॒नं ध्रु॒वं प्र॒जायै॑ धारयामि॒ तेऽश्मा॑नं दे॒व्याः पृ॑थि॒व्या उ॒पस्थे॑ ।तमा ति॑ष्ठानु॒माद्या॑ सु॒वर्चा॑ दी॒र्घं त॒ आयुः॑ सवि॒ता कृ॑णोतु

syonaṃ dhruvaṃ prajāyai dhārayāmi te'śmānaṃ devyāḥ pṛthivyā upasthe | tamā tiṣṭhānumādyā suvarcā dīrghaṃ ta āyuḥ savitā kṛṇotu

हिन्दी अर्थ

कतंव्यानां भ्राचंसाः कथनानि यस्यां सग वेदवाणी .। न्योचनी = नि (नित- १. ४ प्रजी भाषा मं भी चक्ष का वाचक (६/8 शब्द व्यापक भथ रखता है ।

English

Blest he the waters with their hundred cleansings: blest be thy body’s union with thy

अध्याय १४

श्लोक 1.48

ये ना॒ग्निर॒स्या भूम्या॒ हस्तं॑ ज॒ग्राह॒ दक्षि॑णम्।तेन॑ गृह्णामि ते॒ हस्तं॒ मा व्य॑थिष्ठा॒ मया॑ स॒ह प्र॒जया॑ च॒ धने॑न च

ye nāgnirasyā bhūmyā hastaṃ jagrāha dakṣiṇam| tena gṛhṇāmi te hastaṃ mā vyathiṣṭhā mayā saha prajayā ca dhanena ca

हिन्दी अर्थ

१० भ्रथवेवेद-माष्य का०.१४। भ्रनु° १। सु° १

English

husband. Cleansing Apālā, Indra! thrice, thou gavest sunbright skin to her Drawn, Satakratu! through the hole of car, of wagon, and of yoke.

अध्याय १४

श्लोक 1.49

दे॒वस्ते॑ सवि॒ता हस्तं॑ गृह्णातु॒ सोमो॒ राजा॑ सुप्र॒जसं॑ कृणोतु ।अ॒ग्निः सु॒भगां॑ ज॒तवे॑दाः॒ पत्ये॒ पत्नीं॑ ज॒रद॑ष्टिं कृणोतु

devaste savitā hastaṃ gṛhṇātu somo rājā suprajasaṃ kṛṇotu | agniḥ subhagāṃ jatavedāḥ patye patnīṃ jaradaṣṭiṃ kṛṇotu

हिन्दी अर्थ

विकतेषः--्रथवा .रेभीका वयुत्पादन=रे (धन) ¬+-मा (प्रकार) + द् रेभी का भ्रं धनविदयासम्बन्वी वेदवांसी भी सम्भव है । वतमान समय , मँ वधू, जब पतिके घर जाती है, तो वह् प्राकृतिक दहेज साथले कर

English

Saying thy prayer for cheerfulness, children, prosperity, and wealth, Devoted to thy husband, gird thyself for immortality.

अध्याय १४

श्लोक 1.50

गृ॒ह्णामि॑ ते सौभग॒त्वाय॒ हस्तं॒ मया॒ पत्या॑ ज॒रद॑ष्टि॒र्यथासः॑ ।भगो॑ अर्य॒मा स॑वि॒ता पुरं॑धि॒र्मह्यं॑ त्वादु॒र्गार्ह॑पत्याय दे॒वाः

gṛhṇāmi te saubhagatvāya hastaṃ mayā patyā jaradaṣṭiryathāsaḥ | bhago aryamā savitā puraṃdhirmahyaṃ tvādurgārhapatyāya devāḥ

हिन्दी अर्थ

भ्रावश्यकता नहीं । मनृस्मूति मेँ इसीलिये कहा है कि- घरमे घन के संग्रह तथाः व्यय का भ्रधिकार पत्नी को देना चाहिए । विना -

English

Over thy husband’s sister and, his mother bear supreme control. They who have spun, and woven, and extended Goddesses who have drawn the ends

अध्याय १४

श्लोक 1.51

भग॑स्ते॒ हस्त॑मग्रहीत् सवि॒ता हस्त॑मग्रहीत्।पत्नी॒ त्वम॑सि॒ धर्म॑णा॒हं गृ॒हप॑ति॒स्तव॑

bhagaste hastamagrahīt savitā hastamagrahīt| patnī tvamasi dharmaṇāhaṃ gṛhapatistava

हिन्दी अर्थ

रखती है । विवाह के समय वर, स्वयं वधू के लिये, वस्र लाता है, प्रौर वर दवारा लाए वस्त्र हौ विवाह भँ वधू को पदहिनाए जाते है, पितुगह के

English

together, May they invest thee for full long existence. Heiress of lengthen- ed life, endue this garment, They mourn the living, they arrange the sacred rite: the men have set their thoughts upon a

अध्याय १४

श्लोक 1.52

ममे॒यम॑स्तु॒ पोष्या॒ मह्यं॑ त्वादा॒द् बृह॒स्पतिः॑ ।मया॒ पत्या॑ प्रजावति॒ सं जी॑व श॒रदः॑ श॒तम्

mameyamastu poṣyā mahyaṃ tvādād bṛhaspatiḥ | mayā patyā prajāvati saṃ jīva śaradaḥ śatam

हिन्दी अर्थ

भरथवं० १४।१।४१५.म हुभ्रा है -“ नववधू वेदिक गान विद्या दवारा परिष्कृत भी होनी चाहिए 1. भर्थात् नववधू गानविद्या की सिजावट से सजौ हई होनी चाहिए । गृहस्थ जीवन कोः मधुर तथा रसवानु बनाने के लिए मानविदया द्वारा वधू को विभूषित होनाः. चाहिए । त + , ह का० १४) भ्रनु० १।स्०१ - श्रथवंवेद-माष्य ११

English

distant cast: They who have brought the Fathers this delightful gift, when wives allowed their lords the

अध्याय १४

श्लोक 1.53

त्वष्टा॒ वासो॒ व्यदधाच्छु॒भे कं बृह॒स्पतेः॑ प्र॒शिषा॑ कवी॒नाम्।तेने॒मां नारीं॑ सवि॒ता भग॑श्च सू॒र्यामि॑व॒ परि॑ धत्तां प्र॒जया॑

tvaṣṭā vāso vyadadhācchubhe kaṃ bṛhaspateḥ praśiṣā kavīnām| tenemāṃ nārīṃ savitā bhagaśca sūryāmiva pari dhattāṃ prajayā

हिन्दी अर्थ

लुडमादि सब कालों में प्रयुक्त होते है । वतमान काल मे भी इन का प्रयोग

English

joy of their embrace. I place upon the lap of Earth the Goddess, a firm auspicious stone to bring thee children. Stand on it, thou, greeted with joy, resplendent: a long long life may Savitar vouchsafe thee.

अध्याय १४

श्लोक 1.54

इ॒न्द्रा॒ग्नी द्यावा॑पृथि॒वी मा॑त॒रिश्वा॑ मि॒त्रावरु॑णा॒ भगो॑ अ॒श्विनो॒भा।बृह॒स्पति॑र्म॒रुतो॒ ब्रह्म॒ सोम॑ इ॒मां नारीं॑ प्र॒जया॑ वर्धयन्तु

indrāgnī dyāvāpṛthivī mātariśvā mitrāvaruṇā bhago aśvinobhā| bṛhaspatirmaruto brahma soma imāṃ nārīṃ prajayā vardhayantu

हिन्दी अर्थ

परतिषयःन=परिधयः (पेप्पलाद शाला) । प्रतिषि =श्राभूषरणौ को करिया है । प्रतिधि=भाभूषण,-कूरीर भौर ्रोपक्ञ से भिन्न है कुरीरश्रौौर

English

As Agni in the olden time took the right hand of this our Earth. Even so I take and hold thy hand: be not disquieted, with me, with children and with store of

अध्याय १४

श्लोक 1.55

बृह॒स्पतिः॑ प्रथ॒मः सू॒र्यायाः॑ शी॒र्षे केशां॑ अकल्पयत्।तेने॒माम॑श्विना॒ नारीं॒ पत्ये॒ सं शो॑भयामसि

bṛhaspatiḥ prathamaḥ sūryāyāḥ śīrṣe keśāṃ akalpayat| tenemāmaśvinā nārīṃ patye saṃ śobhayāmasi

हिन्दी अर्थ

बनाकर उसके सिर पर करीर भ्रौरःभ्नोपश बाधने का विघान मन्त्रम हमरा है । विवाह कै समय स्त्री को “कलीरा” बांधा जाताहै, जो कि

English

wealth. God Savitar shall take thy hand, and Soma the King shall make thee rich in goodly offspring, Let Agni, Lord Omniscient, make thee happy, till old old age a wife unto thy husband.

अध्याय १४

श्लोक 1.56

इ॒दं तद् रू॒पं यदव॑स्त॒ योषा॑ जा॒यां जि॑ज्ञासे॒ मन॑सा॒ चर॑न्तीम्।तामन्व॑र्तिष्ये॒ सखि॑भि॒र्नव॑ग्वैः॒ क इ॒मान् वि॒द्वान् वि च॑चर्त॒ पाशा॑न्

idaṃ tad rūpaṃ yadavasta yoṣā jāyāṃ jijñāse manasā carantīm| tāmanvartiṣye sakhibhirnavagvaiḥ ka imān vidvān vi cacarta pāśān

हिन्दी अर्थ

प्रतिधय--इस का भ्रथं रथ के पहिये की पुट्ठा" मी किया जाता है जिन्हे परस्पर जोड़ कर पहिया तैयार किया नाता है। ये पुर्यां परस्पर मिल कर परिधिरूप हो जाती हैँ । श्रत: प्रतिषयः=परिषयः (पष्प- को, कुविर्चारो, दुव्यं सनं तथा . दुःख क्लेश से बचाए रखती थी । तथा

English

I take thy hand in mine for happy fortune that thou mayst reach old age with me thy consort, Gods, Aryaman, Bhaga, Savitar, Purandhi, have given thee to be my household’s mistress.

अध्याय १४

श्लोक 1.57

अ॒हं वि ष्या॑मि॒ मयि॑ रू॒पम॑स्या॒ वेद॒दित् पश्य॒न् मन॑सः कु॒लाय॑म्।न स्तेय॑मद्मि॒ मन॒सोद॑मुच्ये स्व॒यं श्र॑थ्ना॒नो वरु॑णस्य॒ पाशा॑न्

ahaṃ vi ṣyāmi mayi rūpamasyā vedadit paśyan manasaḥ kulāyam| na steyamadmi manasodamucye svayaṃ śrathnāno varuṇasya pāśān

हिन्दी अर्थ

१९ श्रयवेवेद-माष्य का० १४। भनु० १ 1 सू° १

English

Bhaga and Savitar the God have clasped that hand of thine in theirs, By rule and law thou art my wife: the master of thy house am I. Be it my care to cherish her: Brihaspati hath made thee mine.

अध्याय १४

श्लोक 1.58

प्र त्वा॑ मुञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॒द् येन॒ त्वाब॑ध्नात् सवि॒ता सु॒शेवाः॑ ।उ॒रुं लो॒कं सु॒गमत्र॒ पन्थां॑ कृ॒णोमि॒ तुभ्यं॑ स॒हप॑त्न्यै वधु

pra tvā muñcāmi varuṇasya pāśād yena tvābadhnāt savitā suśevāḥ | uruṃ lokaṃ sugamatra panthāṃ kṛṇomi tubhyaṃ sahapatnyai vadhu

हिन्दी अर्थ

पाद बार बार दोहराए जते है, कहीं कदीं हस्व स्वरों को दीघं तथा प्लुत मेँ परिवतित करना होता है, कई वार मध्य-मध्य मेँ भ्रालाप भी कियां तथा अ्रथवं०१४।२।७१ में कहा है कि“च्ौरहुं पृथिवी त्वम् । ताविह सं भवाव

English

A hundred autumns live with me thy husband, mother of my sons! Tvashtar, by order of the holy sages, hath laid on her Brihas- pati’s robe for glory,

अध्याय १४

श्लोक 1.59

उद्य॑च्छध्व॒मप॒ रक्षो॑ हनाथे॒मं नारीं॑ सुकृ॒ते द॑धात ।धा॒ता वि॑प॒श्चित् पति॑म॒स्यै वि॑वेद॒ भगो॒ राजा॑ पु॒र ए॑तु प्रजा॒नन्

udyacchadhvamapa rakṣo hanāthemaṃ nārīṃ sukṛte dadhāta | dhātā vipaścit patimasyai viveda bhago rājā pura etu prajānan

हिन्दी अर्थ

प्रजामा जनयावहै'" । भ्र्थात् वर वधू को कहता हैक ्मचौःहुः तु.

English

By means of this let Savitar and Bhaga surround this dame, like Sūryā, with her children. May Indra-Agni, Heaven-Earth, Mātarisvan, may Mitra-Varuna,

अध्याय १४

श्लोक 1.60

भग॑स्ततक्ष च॒तुरः॒ पादा॒न् भग॑स्ततक्ष च॒त्वार्युष्प॑लानि ।त्वष्टा॑ पिपेश मध्य॒तोऽनु॒ वर्ध्रा॒न्त्सा नो॑ अस्तु सुमङ्ग॒ली

bhagastatakṣa caturaḥ pādān bhagastatakṣa catvāryuṣpalāni | tvaṣṭā pipeśa madhyato'nu vardhrāntsā no astu sumaṅgalī

हिन्दी अर्थ

प्रकार डालाहै । वर के म।ता-पिता वधू के चुनाव में वरके सहायक

English

It was Brihaspati who first arranged the hair on Sūryā’s head, And therefore, O ye Asvins, we adorn this woman for her lord. This lovely form the maiden wears in spirit I long to look on as my wife approaching,

अध्याय १४

श्लोक 1.61

सु॒किं॒शु॒कं व॑ह॒तुं वि॒श्वरू॑पं॒ हिर॑ण्यवर्णं सु॒वृतं॑ सुच॒क्रम्।आ रो॑ह सूर्ये अ॒मृत॑स्य लो॒कं स्यो॒नं पति॑भ्यो वह॒तुं कृ॑णु॒ त्वम्

sukiṃśukaṃ vahatuṃ viśvarūpaṃ hiraṇyavarṇaṃ suvṛtaṃ sucakram| ā roha sūrye amṛtasya lokaṃ syonaṃ patibhyo vahatuṃ kṛṇu tvam

हिन्दी अर्थ

लिए भेजे । इस सूत्र म भी, विवादेच्छ व्यक्ति को, वरणकमं में सहायतां देने वालो को “वरान” कहा है । अतः मन्त्र नभे वरानवरौद्वारावर के , माता-पिता का ही ग्रहण समना चाहिए । वर-वधू के. चुनाव में माता- पिता के परामद्चं को भ्रावरयक समा गयाहै।

English

Her will I follow with my nine companions. Who is the sage that loosed the bonds that held her?

अध्याय १४

श्लोक 1.62

अभ्रा॑तृघ्नीं वरु॒णाप॑शुघ्नीं बृहस्पते ।इन्द्राप॑तिघ्नीं पु॒त्रिणी॒मास्मभ्यं॑ सवितर्वह

abhrātṛghnīṃ varuṇāpaśughnīṃ bṛhaspate | indrāpatighnīṃ putriṇīmāsmabhyaṃ savitarvaha

हिन्दी अर्थ

का० १४) भनु° १1.सू० १ भरथववेदे-माष्य १३.

English

I free her: he who sees, within my bosom, my heart’s nest knows how her fair form hath struck me. I taste no stolen food: myself untying Varuna’s nooses I am freed in spirit.

अध्याय १४

श्लोक 1.63

मा हिं॑सिष्टं कुमा॒र्यं॑१ स्थूणे॑ दे॒वकृ॑ते प॒थि।शाला॑या दे॒व्या द्वारं॑ स्यो॒नं कृ॑ण्मो वधूप॒थम्

mā hiṃsiṣṭaṃ kumāryaṃ1 sthūṇe devakṛte pathi| śālāyā devyā dvāraṃ syonaṃ kṛṇmo vadhūpatham

हिन्दी अर्थ

पति का वरणा करे, उस मे पूवं नहीं । सूर्या ब्रह्मचारिणी हं इसने चाहे तो दस विवाह के लिए बाधित न करना चाहिए । युवति के.मासिक- घमं को मन्त्र मे भ्रग्निकहा हें 1 मासिक-घमं का वणं लाल होता हैःजो

English

Now from the bond of Varuna I loose thee, wherein the blessed Savitar hath bound thee.

अध्याय १४

श्लोक 1.64

ब्रह्माप॑रं यु॒ज्यतां॒ ब्रह्म॒ पूर्वं॒ ब्रह्मा॑न्त॒तो म॑ध्य॒तो ब्रह्म॑ स॒र्वतः॑ ।अ॒ना॒व्या॒धां दे॑वपु॒रां प्र॒पद्य॑ शि॒वा स्यो॒ना प॑तिलो॒के वि रा॑ज

brahmāparaṃ yujyatāṃ brahma pūrvaṃ brahmāntato madhyato brahma sarvataḥ | anāvyādhāṃ devapurāṃ prapadya śivā syonā patiloke vi rāja

हिन्दी अर्थ

भावना काः। युवति की श्रग्नि मेँ विंवाहेच्छा, विवाह का पुरोगव रूप हे, भरग्रगामी रूप है. । मासिकधमं वाली युवति को रजस्वला कहते हँ रजस्

English

O bride, I give thee here beside thy husband fair space and room and pleasant paths to travel. Lift up your weapons. Drive away the demons. Transport this woman to the world of virtue. Dilator, most wise, hath found for her a husband. Let him who knows, King Bhaga, go before

अध्याय १४

श्लोक 2.1

विवाह-प्रकरणम्।१-७५ सूर्या सावित्री।आत्मा, १० यक्षमनाशी, ११ दम्पत्यो परिपन्थिनाशनी, ३६ देवाः।अनुष्टुप्, ५-६, १२, ३१, ३७, ३९-४० जगती (३७,३९ भुरिक् त्रिष्टुप्), ९ त्र्यवसाना षट्-पदा विराडत्यष्टिः, १३-१४, १७-१९, ३४, ३६, ३८, ४१-४२, ४९, ६१, ७०,७४-७५ त्रिष्टुप्, १५, ५१ भुरिक्, २०पुरस्ताद्बृहती, १३, २४-२५, ३२-३३ पुरोबृहती (२६ त्रिपदाविराण्नाम गायत्री), ३३ विराडास्तारपङ्क्तिः, ३५ पुरोबृहती त्रिष्टुप्, ४३ त्रिष्टुब्गर्भा पङ्क्तिः ४४ प्रस्तारपङ्क्तिः, ४७ पथ्याबृहती, ४८ सतः पङ्क्तिः, ५० उपरिष्टाद्बृहती निचृत्, ५२ विराट् पुर उष्णिक्, ५९-६०, ६२ पथ्यापङ्क्तिः, ६८ पुर उष्णिक्, ६९ त्र्यवसाना षट् पदाऽतिशक्वरी,७१ बृहती।तुभ्य॒मग्रे॒ पर्य॑वहन्त्सू॒र्यां व॑ह॒तुना॑ स॒ह।स नः॒ पति॑भ्यो जा॒यां दा अग्ने॑ प्र॒जया॑ स॒ह

vivāha-prakaraṇam| 1-75 sūryā sāvitrī| ātmā, 10 yakṣamanāśī, 11 dampatyo paripanthināśanī, 36 devāḥ| anuṣṭup, 5-6, 12, 31, 37, 39-40 jagatī (37,39 bhurik triṣṭup), 9 tryavasānā ṣaṭ-padā virāḍatyaṣṭiḥ, 13-14, 17-19, 34, 36, 38, 41-42, 49, 61, 70,74-75 triṣṭup, 15, 51 bhurik, 20purastādbṛhatī, 13, 24-25, 32-33 purobṛhatī (26 tripadāvirāṇnāma gāyatrī), 33 virāḍāstārapaṅktiḥ, 35 purobṛhatī triṣṭup, 43 triṣṭubgarbhā paṅktiḥ 44 prastārapaṅktiḥ, 47 pathyābṛhatī, 48 sataḥ paṅktiḥ, 50 upariṣṭādbṛhatī nicṛt, 52 virāṭ pura uṣṇik, 59-60, 62 pathyāpaṅktiḥ, 68 pura uṣṇik, 69 tryavasānā ṣaṭ padā'tiśakvarī,71 bṛhatī| tubhyamagre paryavahantsūryāṃ vahatunā saha| sa naḥ patibhyo jāyāṃ dā agne prajayā saha

हिन्दी अर्थ

प्राणिजगत् “भ्रग्नीषोमीय'' हं ।

English

To us, O Varuna, bring her, kind to brothers; bring her, Brihas- pati, gentle to the cattle. Bring her, O Indra, gentle to her husband: bring her to us, O Savitar, blest with children.

अध्याय १४

श्लोक 2.2

पुनः॒ पत्नी॑म॒ग्निर॑दा॒दायु॑षा स॒ह वर्च॑सा ।दी॒र्घायु॑रस्या॒ यः पति॒र्जीवा॑ति श॒रदः॑ श॒तम्

punaḥ patnīmagniradādāyuṣā saha varcasā | dīrghāyurasyā yaḥ patirjīvāti śaradaḥ śatam

हिन्दी अर्थ

, परिचरे ह । (ते) तेरे (चक्र ) मनरूपी रथ के दो पहिये (श्रोत्रे) वेद प्रति (पन्थाः) जैमे मार्गं (चराचरः) चालु है जिसमें कि. भ्रसंस्य तारे विचर रहे है वेमे तेरा गरहस्थ जीवन का भी (पन्थाः) मागं है, जो किं (चरा- . चरः) श्रनादिकाल से चलता श्राया है।

English

Here these my words, ye men, the benediction through which the wedded pair have found high fortune.

अध्याय १४

श्लोक 2.3

सोम॑स्य जा॒या प्र॑थ॒मं ग॑न्ध॒र्वस्तेऽप॑रः॒ पतिः॑ ।तृ॒तीयो॑ अ॒ग्निष्टे॒ पति॑स्तु॒रीय॑स्ते मनुष्य॒जाः

somasya jāyā prathamaṃ gandharvaste'paraḥ patiḥ | tṛtīyo agniṣṭe patisturīyaste manuṣyajāḥ

हिन्दी अर्थ

+ भ्रथवेवेद-माष्य का० १४ । भ्रनु° १ । सुऽ १

English

Loving thy husband’s father, bring forth heroes. Tend well this household fire: be soft and pleasant. Up and begone! What wish hath brought thee hither from thine own house? Thy mightier, I

अध्याय १४

श्लोक 2.4

सोमो॑ ददद् गन्ध॒र्वाय॑ गन्ध॒र्वो द॑दद॒ग्नये॑ ।र॒यिं च पु॒त्रांस्चा॑दाद॒ग्निर्मह्य॒मथो॑ इ॒माम्

somo dadad gandharvāya gandharvo dadadagnaye | rayiṃ ca putrāṃscādādagnirmahyamatho imām

हिन्दी अर्थ

कन्या््रो की प्रतिकृति भेज देवे । जिस जिस का रूप मिल जाय उस उस जो हो उस.को श्रध्यापक लग मंगवा कर देखें । जब दोनों के गुरा कमं स्वभाव. सदुश हों तब जिस जिंस ॐ साथ जिसं जिस.का विवाह होना

English

Rise, mount the bridal bed with cheerful spirit. Here bring forth children to this man thy husband.

अध्याय १४

श्लोक 2.5

आ वा॑मगन्त्सुम॒तिर्वा॑जिनीवसू॒ न्यश्विना हृ॒त्सु कामा॑ अरंसत ।अभू॑तं गो॒पा मि॑थु॒ना शु॑भस्पती प्रि॒या अ॑र्य॒म्णो दुर्यां॑ अशीमहि

ā vāmagantsumatirvājinīvasū nyaśvinā hṛtsu kāmā araṃsata | abhūtaṃ gopā mithunā śubhaspatī priyā aryamṇo duryāṃ aśīmahi

हिन्दी अर्थ

ना=भ्रदिविनौ वर के माता-पिता (मन ०€).

English

garment, This do ye both, Brihaspati and Indra, bestow with loving-kind- ness on the Brāhman. On your soft couch awaking both together, revelling heartily with joy and laughter,

अध्याय १४

श्लोक 2.6

सा म॑न्दसा॒ना मन॑सा शि॒वेन॑ र॒यिं धे॑हि॒ सर्व॑वीरं वच॒स्यऽम्।सु॒गं ती॒र्थं सु॑प्रपा॒णं शु॑भस्पती स्था॒णुं पथि॑ष्ठा॒मप॑ दुर्म॒तिं ह॑तम्

sā mandasānā manasā śivena rayiṃ dhehi sarvavīraṃ vacasya'm| sugaṃ tīrthaṃ suprapāṇaṃ śubhaspatī sthāṇuṃ pathiṣṭhāmapa durmatiṃ hatam

हिन्दी अर्थ

(सूय) सूयं मे, (ऋतुथा) "वसन्त ऋतु के भनुसार (विदुः) जनते है । (१) एक दं निक गति का चक्र भर्थात् चक्कर, पूवं से पदिचम तथा परिचम से पुनः पूवं तक । यह दिन रात की ऋतु का निर्माण करता है।

English

With all good fortune, etc. Her whom Brihaspati, etc.

अध्याय १४

श्लोक 2.7

या ओष॑धयो॒ या न॒द्यो॒३ यानि॒ क्षेत्रा॑णि॒ या वना॑ ।तास्त्वा॑ वधु प्र॒जाव॑तीं॒ पत्ये॑ रक्षन्तु र॒क्षसः॑

yā oṣadhayo yā nadyo3 yāni kṣetrāṇi yā vanā | tāstvā vadhu prajāvatīṃ patye rakṣantu rakṣasaḥ

हिन्दी अर्थ

जसे (उर्वारकम्) बेर, फक्ड़ी या खरबरूजा स्वभावतः छूट जाता. है, वे सूर्या या कन्या को (इतः) इस पितृगरह से (मुञ्चामि) मै. छडाता हं,

English

We, having laid the stain and fault upon the interceder’s cloak, Are pure and meet for sacrifice. May he prolong our lives for us. Now let this artificial comb, wrought with a hundred teeth, remove

अध्याय १४

श्लोक 2.8

एमं पन्था॑मरुक्षाम सु॒गं स्व॑स्ति॒वाह॑नम्।यस्मि॑न् वी॒रो न रिष्य॑त्य॒न्येषां॑ वि॒न्दते॒ वसु॑

emaṃ panthāmarukṣāma sugaṃ svastivāhanam| yasmin vīro na riṣyatyanyeṣāṃ vindate vasu

हिन्दी अर्थ

वाली पूणंयुवति हौ जाए । इस से ज्ञात होता है कि वेदिक दृष्टि मेँ ्रपरि- पक्व भ्रायु मे कन्या का विवाह न होना चाहिए । । धर्मपुत्र को धमंपिता के वचन १८. भेतो स॑न्चामि नामुतः खबद्धाम॑सुत॑स्करप् ।

English

Let them convey along the future’s pathway. Splendid, with noble children, she hath conquered.

अध्याय १४

श्लोक 2.9

इ॒दं सु मे॑ नरः शृणुत॒ यया॒शिषा॒ दंप॑ती वा॒मम॑श्नु॒तः ।ये ग॑न्ध॒र्वा अ॑प्स॒रस॑श्च दे॒वीरे॒षु वा॑नस्प॒त्येषु॒ येऽधि॑ त॒स्थुः ।स्यो॒नास्ते॑ अ॒स्यै व॒ध्वै भ॑वन्तु॒ मा हिं॑सिषुर्वह॒तुमु॒ह्यमा॑नम्

idaṃ su me naraḥ śṛṇuta yayāśiṣā daṃpatī vāmamaśnutaḥ | ye gandharvā apsarasaśca devīreṣu vānaspatyeṣu ye'dhi tasthuḥ | syonāste asyai vadhvai bhavantu mā hiṃsiṣurvahatumuhyamānam

हिन्दी अर्थ

(इतः) इस पितरह से (भ्र मुल्वामि) भ इस कन्या को चडाता

English

Wake to long life, watchful and understanding, yea, to a life shall last a hundred autumns Enter the house to be the household’s mistress. A long long life let Savitar vouchsafe thee. 215

अध्याय १४

श्लोक 2.10

ये व॒ध्वश्च॒न्द्रं व॑ह॒तुं यक्ष्मा॒ यन्ति॒ जनाँ॒ अनु॑ ।पुन॒स्तान् य॒ज्ञिया॑ दे॒वा नय॑न्तु॒ यत॒ आग॑ताः

ye vadhvaścandraṃ vahatuṃ yakṣmā yanti janā~ anu | punastān yajñiyā devā nayantu yata āgatāḥ

हिन्दी अर्थ

पतिग्रह की भोर सूरा के प्रस्थान का रथ . अनड्वाहौ) मनरूपी, रथ का वहन करने वाले दो बेल (शुक्रौ) बलशालो

English

Hurt not the girl, ye Pillars twain upon the path which Gods have made. The portal of the heavenly home we make the bride’s auspicious road.

अध्याय १४

श्लोक 2.11

मा वि॑दन् परिप॒न्थिनो॒ य आ॒सीद॑न्ति॒ दंपती ।सु॒गेन॑ दु॒र्गमती॑ता॒मप॑ द्रा॒न्त्वरा॑तयः

mā vidan paripanthino ya āsīdanti daṃpatī | sugena durgamatītāmapa drāntvarātayaḥ

हिन्दी अर्थ

गया है । सूर्या जब पति की भ्रोर चली तब इस . का मन ही रथलूप था । विना मनोवाच्छा के किसी चेतन का चलना नहींहो सकता। सूर्या

English

Let prayer he offered up before and after, prayer in the middle, lastly, all around her. Reaching the Gods’ inviolable castle shine in thy lord’s world gentle and auspicious. On the Bridal of Sūryā, marriage ceremonies in general, continued

अध्याय १४

श्लोक 2.12

सं का॑शयामि वह॒तुं ब्रह्म॑णा गृ॒हैरघो॑रेण॒ चक्षु॑षा मि॒त्रिये॑ण ।प॒र्याण॑द्धं वि॒श्वरू॑पं॒ यदस्ति॑ स्यो॒नं पति॑भ्यः सवि॒ता तत् कृ॑णोतु

saṃ kāśayāmi vahatuṃ brahmaṇā gṛhairaghoreṇa cakṣuṣā mitriyeṇa | paryāṇaddhaṃ viśvarūpaṃ yadasti syonaṃ patibhyaḥ savitā tat kṛṇotu

हिन्दी अर्थ

. मनरूपी रथ की छतत थी द्यौः । वेव मे आध्यात्मिक इष्टि मे शीषं भ्र्थात् सिर को दौः कहा ह । यथा “शी्णो यौ समवतंत'" (यजु° ३१। १३) भर्थात् सिर दुलोके का प्रतिनिधिहं। सिर.या दिमाग विचारका

English

For thee with bridal train they first escorted Sūryā to her home, Give to the husband in return, Agni, the wife with future sons.

अध्याय १४

श्लोक 2.13

शि॒वा नारी॒यमस्त॒माग॑न्नि॒मं धा॒ता लो॒कम॒स्यै दि॑देश ।ताम॑र्य॒मा भगो॑ अ॒श्विनो॒भा प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ वर्धयन्तु

śivā nārīyamastamāgannimaṃ dhātā lokamasyai dideśa | tāmaryamā bhago aśvinobhā prajāpatiḥ prajayā vardhayantu

हिन्दी अर्थ

पर सुविचार. कौ छदिः भ्र्थातु चत्त थीं । छदिः काकामहै रथ को घुष, ,

English

Agni hath given the bride again with splendour and a lengthened. life. Long-lived be he who is her lord: a hundred autumns let him live. She was the wife of Soma first: next the Gandharva was thy lord.

अध्याय १४

श्लोक 2.14

आ॒त्म॒न्वत्यु॒र्वरा॒ नारी॒यमाग॒न् तस्यां॑ नरो वपत॒ बीज॑मस्याम्।सा वः॑ प्र॒जां ज॑नयद् व॒क्षणा॑भ्यो॒ बिभ्र॑ती दु॒ग्धमृ॑ष॒भस्य॒ रेतः॑

ātmanvatyurvarā nārīyamāgan tasyāṃ naro vapata bījamasyām| sā vaḥ prajāṃ janayad vakṣaṇābhyo bibhratī dugdhamṛṣabhasya retaḥ

हिन्दी अर्थ

का० १४ । भ्रनुऽ १। सु° १ भरथवंवेद-भाष्य ५ की छदिः, सूर्या को मनोवाञ्छा को कुमागै से बचने वाली हुई । विचार- रहित अ्रनियन्वित इच्छा कुमागंगाभिनी हो सकती ह । सूर्या की इच्छा जो पति की भ्रोर जानेकी हुई वह उस के सुविचारपूवंक हुई-- यह.

English

Agni was the third husband: now one born of woman is thy fourth. Soma to the Gandharva, and to Agni the Gandharva gave.

अध्याय १४

श्लोक 2.15

प्रति॑ तिष्ठ वि॒राड॑सि॒ विष्णु॑रिवे॒ह स॑रस्वति ।सिनी॑वालि॒ प्र जा॑यतां॒ भग॑स्य सुम॒ताव॑सत्

prati tiṣṭha virāḍasi viṣṇuriveha sarasvati | sinīvāli pra jāyatāṃ bhagasya sumatāvasat

हिन्दी अर्थ

भ्रनडवाहौ = भ्रनसू = रथ, .वाहौ = वहन करनेवाले दो बल । मन्त्र

English

Now, Agni hath bestowed on me riches and sons and this my bride. Your favouring grace hath come, ye who are rich in spoil! Asvins, your longings are stored up within your hearts.

अध्याय १४

श्लोक 2.16

उद् व॑ ऊ॒र्मिः शम्या॑ ह॒न्त्वापो॒ योक्त्रा॑णि मुञ्चत ।मादु॑ष्कृतौ॒ व्येनसाव॒घ्न्यावशु॑न॒मार॑ताम्

ud va ūrmiḥ śamyā hantvāpo yoktrāṇi muñcata | māduṣkṛtau vyenasāvaghnyāvaśunamāratām

हिन्दी अर्थ

है (उणा० २।६८) । इसीलिये इन्द्र्यो के विषयों को “गोचर कते ह । भौर कर्मन्दरियां मनरूपी रथं. को विष्यो की शरोर खीचेले जाती,

English

Ye, Lords of Splendour have become our twofold guard: may we as dear friends reach the dwelling of the friend.

अध्याय १४

श्लोक 2.17

अघो॑रचक्षु॒रप॑तिघ्नी स्यो॒ना श॒ग्मा सु॒शेवा॑ सु॒यमा॑ गृ॒हेभ्यः॑ ।वी॒रसूर्दे॒वका॑मा॒ सं त्वयै॑धिषीमहि सुमन॒स्यमा॑ना

aghoracakṣurapatighnī syonā śagmā suśevā suyamā gṛhebhyaḥ | vīrasūrdevakāmā saṃ tvayaidhiṣīmahi sumanasyamānā

हिन्दी अर्थ

„ आधिभौतिक दृष्टि में मन्त्रसूर्याके मौतिकं-रथकाभी वणन करता ह 1 विवाह के पद्वातु सूर्या जब पतिरहं की भोर चलौ तब सूर्याका रथ “मनः भ्र्थात् मननीय था, मनोरम था , इस रथ की छतत “छदिः” द्युलोक के सदृश थी. भ्र्थात् चुलोक जैसे सितारों से सजा हृप्राहै, वैसेरथकी

English

Thou, Dame, rejoicing, take with kindly spirit wealth worthy to be famed, with all thy heroes. Give, Lords of Light a fair ford, good to drink at: remove the spiteful stump that blocks the pathway.

अध्याय १४

श्लोक 2.18

अदे॑वृ॒घ्न्यप॑तिघ्नी॒हैधि॑ शि॒वा प॒शुभ्यः॑ सु॒यमा॑ सु॒वर्चाः॑ ।प्र॒जाव॑ती वीर॒सूर्दे॒वका॑मा स्यो॒नेमम॒ग्निं गार्ह॑पत्यं सपर्य

adevṛghnyapatighnīhaidhi śivā paśubhyaḥ suyamā suvarcāḥ | prajāvatī vīrasūrdevakāmā syonemamagniṃ gārhapatyaṃ saparya

हिन्दी अर्थ

१।६१ म सूर्या के रथ को “सुकिशयुक"” का है, देसु भर्थातु ढाक के फूर्लो से सजा दुभा कहा है 1 तथा इस भौतिक रथ के वहन करते : भ्रंथवेवेद-भाष्य का० १५1 श्रनु° १। सू०१

English

May all the Rivers, all the Plants, may all the Forests, all the Fields,

अध्याय १४

श्लोक 2.19

उत् ति॑ष्ठे॒तः किमि॒च्छन्ती॒दमागा॑ अ॒हं त्वे॑डे अभि॒भूः स्वाद् गृ॒हात्।शू॒न्यै॒षी नि॑रृते॒ याज॒गन्थोत्ति॑ष्ठाराते॒ प्र प॑त॒ मेह रं॑स्थाः

ut tiṣṭhetaḥ kimicchantīdamāgā ahaṃ tveḍe abhibhūḥ svād gṛhāt| śūnyaiṣī nirṛte yājaganthottiṣṭhārāte pra pata meha raṃsthāḥ

हिन्दी अर्थ

सामवेद की उपासना द्वारा (भ्रभिदहितौ) प्रेरितं हृए (ते) तेरे (गावौ) ज्ञाने-

English

O Bride, protect thee from the fiend, guard his sons’ mother for her lord. Our feet are on this pleasant path, easy to travel, bringing bliss, Whereon no hero suffers harm, which wins the wealth of other men.

अध्याय १४

श्लोक 2.20

य॒दा गार्ह॑पत्य॒मस॑पर्यै॒त् पूर्व॑म॒ग्निं व॒धूरि॒यम्।अधा॒ सर॑स्वत्यै नारि पि॒तृभ्य॑श्च॒ नम॑स्कुरु

yadā gārhapatyamasaparyait pūrvamagniṃ vadhūriyam| adhā sarasvatyai nāri pitṛbhyaśca namaskuru

हिन्दी अर्थ

यथक भी है, यहं मन्त्र १० मेँ दर्शाया जा चुका है. । अनड्वाहौ शब्द भी मनरूपीरथ के वानो का निद्ैक होने से, “गावौ भ्रथं का

English

May the divine Apsarases, Gandharvas, all they who are these fruitful trees’ protectors, Regard this bride with their auspicious, favour, nor harm the nuptial pomp as it advances. Consumptions, which, through various folk, attack the bride’s resplendent train,

अध्याय १४

श्लोक 2.21

शर्म॒ वर्मै॒तदा ह॑रा॒स्यै नार्या॑ उप॒स्तिरे॑ ।सिनी॑वालि॒ प्र जा॑यतां॒ भग॑स्य सुम॒ताव॑सत्

śarma varmaitadā harāsyai nāryā upastire | sinīvāli pra jāyatāṃ bhagasya sumatāvasat

हिन्दी अर्थ

"इन्द “सामनौ"" कहा है । साम सन्त्वप्रयोगे। भरौर-निःशरेयस का वणन करते है, इस दुष्ट से श्रे पप द्विवचनान्त पठित है ।येदोसूर्याके मनरूपी रथंकेदो पिये है, पिये रथ बे संचालन

English

These let the holy Gods again bear to the place from which they sprang. Let not the highway thieves who lie in ambush find the wedded pair.

अध्याय १४

श्लोक 2.22

यं बल्ब॑जं॒ न्यस्य॑थ॒ चर्म॑ चोपस्तृणी॒थन॑ ।तदा रो॑हतु सुप्र॒जा या क॒न्या वि॒न्दते॒ पति॑म्

yaṃ balbajaṃ nyasyatha carma copastṛṇīthana | tadā rohatu suprajā yā kanyā vindate patim

हिन्दी अर्थ

ये,--यह मन्त्र भे सूचितं किया गया है । साथ ही मन्व में यह मी दर्शाया हे कि गृहस्थ पथ कोई हेय या बुरा पथ नहीं । यह पथ चराचर रहा है,

English

Let wicked men’s malignities go elsewhere by an easy path. I look upon the house and bride’s procession with prayer and with the gentle eye of friendship.

अध्याय १४

श्लोक 2.23

उप॑ स्तृणीहि॒ बल्ब॑ज॒मधि॒ चर्म॑णि॒ रोहि॑ते ।तत्रो॑प॒विश्य॑ सुप्र॒जा इ॒मम॒ग्निं स॑पर्यतु

upa stṛṇīhi balbajamadhi carmaṇi rohite | tatropaviśya suprajā imamagniṃ saparyatu

हिन्दी अर्थ

सदा से यहः चलता राया है । ऋषिमुनि री इस पथ पर चलते रहे है । समग्र प्ररि जगत का यही. पथ रहा हं । भ्रतः इस इस पथं प्रर चलना

English

All that is covered there in perfect beauty may Savitar make pleasant to the husband. She hath come home this dame come home to bless us: this her appointed world hath Dhātar

अध्याय १४

श्लोक 2.24

आ रो॑ह॒ चर्मोप॑ सीदा॒ग्निमे॒ष दे॒वो ह॑न्ति॒ रक्षां॑सि॒ सर्वा॑ ।इ॒ह प्र॒जां ज॑नय॒ पत्ये॑ अ॒स्मै सु॑ज्यै॒ष्ठ्यो भ॑वत् पु॒त्रस्त॑ ए॒षः

ā roha carmopa sīdāgnimeṣa devo hanti rakṣāṃsi sarvā | iha prajāṃ janaya patye asmai sujyaiṣṭhyo bhavat putrasta eṣaḥ

हिन्दी अर्थ

प्मभिध्राय छन्दोमयी वेदवाणी टी है । .

English

shown her. So may Prajāpati, and both the Asvins, Aryaman, Bhaga gladden her with offspring. 212

अध्याय १४

श्लोक 2.25

वि ति॑ष्ठन्तां मा॒तुर॒स्या उ॒पस्था॒न्नाना॑रूपाः प॒शवो॒ जाय॑मानाः ।सु॒म॒ङ्ग॒ल्युप॑ सीदे॒मम॒ग्निं संप॑त्नी॒ प्रति॑ भूषे॒ह दे॒वान्

vi tiṣṭhantāṃ māturasyā upasthānnānārūpāḥ paśavo jāyamānāḥ | sumaṅgalyupa sīdemamagniṃ saṃpatnī prati bhūṣeha devān

हिन्दी अर्थ

का० १४। भनुऽ १।सू० १ प्रयर्ववेद-भाष्य १७ कि.लोग दिन में चलते फिरते है भर्थातु रात्रि के समय चराचरेके

English

This dame hath come, an animated corn-field: there sow, thou man, the seed of future harvest.

अध्याय १४

श्लोक 2.26

सु॒म॒ङ्ग॒ली प्र॒तर॑णी गृ॒हाणां॑ सु॒शेवा॒ पत्ये॒ श्वशु॑राय शं॒भूः ।स्यो॒ना श्व॒श्र्वै प्र गृ॒हान् वि॑शे॒मान्

sumaṅgalī prataraṇī gṛhāṇāṃ suśevā patye śvaśurāya śaṃbhūḥ | syonā śvaśrvai pra gṛhān viśemān

हिन्दी अर्थ

वायु (शुची) तु पवित्र करने वाले थे, रौर उन -मे (व्यानः) व्यान

English

She from her teeming side shall bear thee children, and feed them from the fountain of her bosom. Take thou thy stand, a Queen art thou, like Vishnu here,

अध्याय १४

श्लोक 2.27

स्यो॒ना भ॑व॒ श्वशु॑रेभ्यः स्यो॒ना पत्ये॑ गृ॒हेभ्यः॑ ।स्यो॒नास्यै सर्व॑स्यै वि॒शे स्यो॒ना पु॒ष्टायै॑षां भव

syonā bhava śvaśurebhyaḥ syonā patye gṛhebhyaḥ | syonāsyai sarvasyai viśe syonā puṣṭāyaiṣāṃ bhava

हिन्दी अर्थ

पवित्र करते है, इसलिये वेदिक साहित्य मँ इन्दं “पवित्रे” कहा है । यथां बाहर. निकालता है, तथा अपान मल-मूच्र को निकाल करशरीरकी शुद्धि

English

Sarasvati! O Sinivali, let her bear children, and live in Bhaga’s grace.

अध्याय १४

श्लोक 2.28

सु॒म॒ङ्ग॒लीरि॒यं व॒धूरि॒मां स॒मेत॒ पश्य॑त ।सौभा॑ग्यम॒स्यै द॒त्त्वा दौर्भा॑ग्यैर्वि॒परे॑तन

sumaṅgalīriyaṃ vadhūrimāṃ sameta paśyata | saubhāgyamasyai dattvā daurbhāgyairviparetana

हिन्दी अर्थ

प्राण-भौ र-प्रपान को मनोमय रथके दो पिये कहा है, क्योंकि मन की

English

So let your wave bear up the pins, and ye, O Waters, spare the thongs; And never may the holy pair, sinless and innocent, suffer harm. Not evil-eyed no slayer of thy husband, be strong, mild, kind, and gentle to thy household.

अध्याय १४

श्लोक 2.29

या दु॒र्हार्दो॑ युव॒तयो॒ याश्चे॒ह ज॑रती॒रपि॑ ।वर्चो॒ न्व॑स्यै सं द॒त्ताथास्तं॑ वि॒परे॑तन

yā durhārdo yuvatayo yāśceha jaratīrapi | varco nvasyai saṃ dattāthāstaṃ viparetana

हिन्दी अर्थ

गति प्राण-अैर-प्रपान पर निर्भर है।. १. भथतु रथ के पदिरयो की ध्वनि सुनने मँ मधुर थी । .

English

Mother of heroes, love thy husband’s father: be happy, and through thee may we too prosper. No slayer of thy husband or his father, gentle and bright, bring blessing on the cattle.

अध्याय १४

श्लोक 2.30

रु॒क्म॒प्रस्त॑रणं व॒ह्यं विश्वा॑ रू॒पाणि॒ बिभ्र॑तम्।आरो॑हत् सू॒र्या सा॑वि॒त्री बृ॑ह॒ते सौभ॑गाय॒ कम्

rukmaprastaraṇaṃ vahyaṃ viśvā rūpāṇi bibhratam| ārohat sūryā sāvitrī bṛhate saubhagāya kam

हिन्दी अर्थ

समग्रशरीरको चला रही है वही प्राणभ्रौर भ्रपान रूपी पियो मे धुरी रूप होकर प्राणापान -को समगति मे चला रही है। व्यान की क्षमताके तभी उस का विवाह होना-चाहिए। ह

English

conjure thee. Vain is the hope, O Nirriti, that brought thee. Fly off, Malignity; stay here no longer.

अध्याय १४

श्लोक 2.31

आ रो॑ह॒ तल्पं सुमन॒स्यमा॑ने॒ह प्र॒जां ज॑नय॒ पत्ये॑ अ॒स्मै।इ॒न्द्रा॒णीव॑ सु॒बुधा॒ बुध्य॑माना॒ ज्योति॑रग्रा उ॒षसः॒ प्रति॑ जागरासि

ā roha talpaṃ sumanasyamāneha prajāṃ janaya patye asmai| indrāṇīva subudhā budhyamānā jyotiragrā uṣasaḥ prati jāgarāsi

हिन्दी अर्थ

भौतिकः भरं यह किं “हे सूर्यां ब्रह्मचारिणी ! तु जब पति कीभ्रोर

English

As first of all this woman hath adored the sacred household fire. So do thou, Dame, pay homage to the Fathers and Sarasvati. Take thou this wrapper as a screen, to be a covering for the bride

अध्याय १४

श्लोक 2.32

दे॒वा अग्रे॒ न्यपद्यन्त॒ पत्नीः॒ सम॑स्पृशन्त त॒न्वऽस्त॒नूभिः॑ ।सू॒र्येव॑ नारि वि॒श्वरू॑पा महि॒त्वा प्र॒जाव॑ती॒ पत्या॒ सं भ॑वे॒ह

devā agre nyapadyanta patnīḥ samaspṛśanta tanva'stanūbhiḥ | sūryeva nāri viśvarūpā mahitvā prajāvatī patyā saṃ bhaveha

हिन्दी अर्थ

चली, तब तेरे रथ के दोनों पिये साफ-सुथरे ये; परियों मे मजबूत धुरी वाग्दनि तथा विवाहकाल १३. सूर्यायां वहतुः भागाद् सविता यमवारंजव् ।

English

O Sinivali, let her bear children, and live in Bhaga’s grace. Let her who shall be blest with sons, the maid who finds a. husband, step

अध्याय १४

श्लोक 2.33

उत् ति॑ष्ठे॒तो वि॑श्वावसो॒ नम॑सेडामहे त्वा ।जा॒मिमि॑च्छ पितृ॒षदं॒ न्यक्तां॒ स ते॑ भा॒गो ज॒नुषा॒ तस्य॑ विद्धि

ut tiṣṭheto viśvāvaso namaseḍāmahe tvā | jāmimiccha pitṛṣadaṃ nyaktāṃ sa te bhāgo januṣā tasya viddhi

हिन्दी अर्थ

समीपं भाः गया है, (यम्) जिस कीः किं (सविता) उत्पादक पिताने ,

English

Upon the rough grass that ye spread and on the skin ye lay beneath. Over the ruddy-coloured skin strew thou the grass, the Balbuja. Let her, the mother of good sons, sit there and serve this Agni here.

अध्याय १४

श्लोक 2.34

अ॒प्स॒रसः॑ सध॒मादं॑ मदन्ति हवि॒र्धान॑मन्त॒रा सूर्यं॑ च ।तास्ते॑ ज॒नित्र॑म॒भि ताः परे॑हि॒ नम॑स्ते गन्धर्व॒र्तुना॑ कृणोमि

apsarasaḥ sadhamādaṃ madanti havirdhānamantarā sūryaṃ ca | tāste janitramabhi tāḥ parehi namaste gandharvartunā kṛṇomi

हिन्दी अर्थ

,भ्वासृजत्) स्वीङ्ृति, दी. है, या जिसका सजन किया हैः। (मघासु) में (वयुह्यते)१ ूर्या विवाहित होती है ॥

English

Step on the skin and wait upon this Agni: he is the God who drives away all demons. Here bear thou children to this man thy husband: let this thy boy be happy in his birthnight.

अध्याय १४

श्लोक 2.35

नमो॑ गन्ध॒र्वस्य॒ नम॑से॒ नमो॒ भामा॑य॒ चक्षु॑षे च कृण्मः ।विश्वा॑वसो॒ ब्रह्म॑णा ते॒ नमो॒ऽभि जा॒या अ॑प्स॒रसः॒ परे॑हि

namo gandharvasya namase namo bhāmāya cakṣuṣe ca kṛṇmaḥ | viśvāvaso brahmaṇā te namo'bhi jāyā apsarasaḥ parehi

हिन्दी अर्थ

२. हणा माष मातं “कावः” भादि की रदिमया, “इतने” तमाय हो

English

Let many babes of varied form and nature spring in succession from this fruitful mother. Wait on this fire, thou bringer of good fortune. Here with thy husband serve the Gods with worship.

अध्याय १४

श्लोक 2.36

रा॒या व॒यं सु॒मन॑सः स्या॒मोदि॒तो ग॑न्ध॒र्वमावी॑वृताम ।अग॑न्त्स दे॒वः प॑र॒मं स॒धस्थ॒मग॑न्म॒ यत्र॑ प्रति॒रन्त॒ आयुः॑

rāyā vayaṃ sumanasaḥ syāmodito gandharvamāvīvṛtāma | agantsa devaḥ paramaṃ sadhasthamaganma yatra pratiranta āyuḥ

हिन्दी अर्थ

का०.१४। भ्रनु० १। सू° १ श्रथववेद-भाष्य १९ वहतुः == विवाहं । यथा “यां कल्पयन्ति वहतौ वधुमिव' (म्रथवं9

English

Bliss-bringer, furthering thy household’s welfare, dear gladdening thy husband and his father, enter this home, mild to thy hus- band’s mother.

अध्याय १४

श्लोक 2.37

सं पि॑तरा॒वृत्वि॑ये सृजेथां मा॒ता पि॒ता च॒ रेत॑सो भवाथः ।मर्य॑ इव॒ योषा॒मधि॑रोहयैनां प्र॒जां कृ॑ण्वाथामि॒ह पु॑ष्यतं र॒यिम्

saṃ pitarāvṛtviye sṛjethāṃ mātā pitā ca retaso bhavāthaḥ | marya iva yoṣāmadhirohayaināṃ prajāṃ kṛṇvāthāmiha puṣyataṃ rayim

हिन्दी अर्थ

१०।१।१) में "वहतुः" का प्रथं विवाह ही है। गावः; गौः वाङ् नाम

English

Be pleasant to the husband’s sire, sweet to thy household and thy lord, To all this clan be gentle, and favour these men’s prosperity. Signs of good fortune mark the bride. Come all of you and look at her.

अध्याय १४

श्लोक 2.38

तां पूषं॑छि॒वत॑मा॒मेर॑यस्व॒ यस्यां॒ बीजं॑ मनु॒ष्या॒३वप॑न्ति ।या न॑ ऊ॒रू उ॑श॒ती वि॒श्रया॑ति॒ यस्या॑मु॒शन्तः॑ प्र॒हरे॑म॒ शेपः॑

tāṃ pūṣaṃchivatamāmerayasva yasyāṃ bījaṃ manuṣyā3vapanti | yā na ūrū uśatī viśrayāti yasyāmuśantaḥ praharema śepaḥ

हिन्दी अर्थ

भषित किये जाते हँ । माघमास श्षीत प्रचान होता है, इसलिये इस मास मे वाग्दान कर देना, भौर फाल्गुनमास मेँ विवाह करना श्वेष्ठ माना गया ह्च का श्रथ “वध करना नहीं है। महषि दयानन्द का, वाग्दान तथा

English

Wish her prosperity: take on you her evil lucks and go your way. Ye youthful maidens, ill-disposed, and all ye ancient woman here,

अध्याय १४

श्लोक 2.39

आ रो॑हो॒रुमुप॑ धत्स्व॒ हस्तं॒ परि॑ ष्वजस्व जा॒यां सु॑मन॒स्यमा॑नः ।प्र॒जां कृ॑ण्वाथामि॒ह मोद॑मानौ दी॒र्घं वा॒मायुः॑ सवि॒ता कृ॑णोतु

ā rohorumupa dhatsva hastaṃ pari ṣvajasva jāyāṃ sumanasyamānaḥ | prajāṃ kṛṇvāthāmiha modamānau dīrghaṃ vāmāyuḥ savitā kṛṇotu

हिन्दी अर्थ

रौर विदयापूशं होनेमे हेष रह तवे उन कन्या श्रौर कुमारो का प्रतिबिम्ब

English

Give all your brilliance to the bride, then to your several homes depart! Sūryā the child of Savitar mounted for high felicity Her litter with its cloth of gold, wearing all forms of loveliness.

अध्याय १४

श्लोक 2.40

आ वां॑ प्र॒जां ज॑नयतु प्र॒जाप॑तिरहोरा॒त्राभ्यां॒ सम॑नक्त्वर्य॒मा।अदु॑र्मङ्गली पतिलो॒कमा वि॑शे॒मं शं नो॑ भव द्वि॒पदे॒ शं चतु॑ष्पदे

ā vāṃ prajāṃ janayatu prajāpatirahorātrābhyāṃ samanaktvaryamā| adurmaṅgalī patilokamā viśemaṃ śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade

हिन्दी अर्थ

भौरवरके हायर देवेंश्रौर ककि इसमें जो तुम्हारा भ्रभिप्राय होतो हम को विदित कर देना, जब उन दोनी का निश्चय परस्पर विवाह करने कोहो जाए तब वहा, नहींतोकन्या के माता-पिताकंघरर्मे, विवाह

English

Watchful and understanding like Indrāni wake thou before the earliest light of Morning. The Gods at first lay down beside their consorts; body with body met in close embracement. O Dame, like Sūryā perfect in her grandeur, here rich in future children, meet thy husband.

अध्याय १४

श्लोक 2.41

दे॒वैर्द॒त्तं मनु॑ना सा॒कमे॒तद् वाधू॑यं॒ वासो॑ व॒ध्वऽश्च॒ वस्त्र॑म्।यो ब्र॒ह्मणे॑ चिकि॒तुषे॒ ददा॑ति॒ स इद् रक्षां॑सि॒ तल्पा॑नि हन्ति

devairdattaṃ manunā sākametad vādhūyaṃ vāso vadhva'śca vastram| yo brahmaṇe cikituṣe dadāti sa id rakṣāṃsi talpāni hanti

हिन्दी अर्थ

भादि भद्र पुरुषों के सामने उन दोनों की भ्रापस बातचीत शासा रात कर लिया जाता है । “वे रश्मयो .गाव उच्यन्ते” (नि० २।२।७) । इ

English

Rise and go hence, Visvāvasu: with reverence we worship thee. Steal to her sister dwelling with her father: this is the share— mark this—of old assigned

अध्याय १४

श्लोक 2.42

यं मे॑ द॒त्तो ब्र॑ह्मभा॒गं व॑धू॒योर्वाधू॑यं॒ वासो॑ व॒ध्वऽश्च॒ वस्त्र॑म्।यु॒वं ब्र॒ह्मणे॑ऽनुमन्य॑मानौ॒ बृह॑स्पते सा॒कमिन्द्र॑श्च द॒त्तम्

yaṃ me datto brahmabhāgaṃ vadhūyorvādhūyaṃ vāso vadhva'śca vastram| yuvaṃ brahmaṇe'numanyamānau bṛhaspate sākamindraśca dattam

हिन्दी अर्थ

भृतप्राय होने पर शत्याधिकंता में केवल वपण्दान ही हो, विवाहं नहीं । फाल्गुनमासं मे, ऋतुराज वसन्त के कारण, प्रकृति सुदावनी हो जातीं है, रौर शैत्य का भी भ्रकोप नहीं रहता । ।

English

thee. Apsarases rejoice and feast together between the sun and place of sacrificing. These are thy kith and kin: go thou and join them: I in due season worship thee Gandharva.

अध्याय १४

श्लोक 2.43

स्यो॒नाद्योने॒रधि॒ बध्य॑मानौ हसामु॒दौ मह॑सा॒ मोद॑मानौ ।सु॒गू सु॑पु॒त्रौ सु॑गृ॒हौ त॑राथो जी॒वावु॒षसो॑ विभा॒तीः

syonādyoneradhi badhyamānau hasāmudau mahasā modamānau | sugū suputrau sugṛhau tarātho jīvāvuṣaso vibhātīḥ

हिन्दी अर्थ

२० भ्रथववेद-भाष्य का० १४। भनु° १। सु° १. कराना, -तैर जो कुच गुप्त व्यवहार पूद्ध सो भी समा में लिख कर एक

English

Homage we pay to the Gandharva’s favour, obeisance to his eye and fiery anger.

अध्याय १४

श्लोक 2.44

नवं॒ वसा॑नः सुर॒भिः सु॒वासा॑ उ॒दागां॑ जी॒व उ॒षसो॑ विभा॒तीः ।आ॒ण्डात् प॑त॒त्रीवा॑मुक्षि॒ विश्व॑स्मा॒देन॑स॒स्परि॑

navaṃ vasānaḥ surabhiḥ suvāsā udāgāṃ jīva uṣaso vibhātīḥ | āṇḍāt patatrīvāmukṣi viśvasmādenasaspari

हिन्दी अर्थ

महि ने विवाह सम्बन्ध में गुरुभ्रों को दिशेष महत्ता दी है । गुरु

English

Visvāvasu, with prayer we pay thee homage. Go hence to those Apsarases thy consorts. May we be happy with abundant riches. We from this place have banished the Gandharva.

अध्याय १४

श्लोक 2.45

शुम्भ॑नी॒ द्यावा॑पृथि॒वी अन्ति॑सुम्ने॒ महि॑व्रते ।आपः॑ स॒प्त सु॑स्रुवुर्दे॒वीस्ता नो॑ मुञ्च॒न्त्वंह॑सः

śumbhanī dyāvāpṛthivī antisumne mahivrate | āpaḥ sapta susruvurdevīstā no muñcantvaṃhasaḥ

हिन्दी अर्थ

को द्विजन्मा बनाकर जन्म के कारण होते है । विशेषः मन्व मँ "मघासु . शब्द पठित है । ऋग्वेद (१०।८५।१३) मे “भ्रघासु'" पाठ है । श्रघासुे का हनन निषिद्ध क्रिया है। इस दुष्टि से मघासु को हम “म (मा)-+-घा

English

The God is gone to the remotest region, and we have come where men prolong existence. In your due season, Parents! come together. Mother and sire be ye of future children.

अध्याय १४

श्लोक 2.46

सू॒र्यायै॑ दे॒वेभ्यो॑ मि॒त्राय॒ वरु॑णाय च ।ये भू॒तस्य॒ प्रचे॑तस॒स्तेभ्य॑ इ॒दम॑करं॒ नमः॑

sūryāyai devebhyo mitrāya varuṇāya ca | ye bhūtasya pracetasastebhya idamakaraṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

मँप्रारिगौग्रोंका वध निषिद्धहै ।

English

Embrace this woman like a happy lover. Raise ye up offspring here: increase your riches. Send her most rich in every charm, O Pūshan, her who shall be the sharer of my pleasures; Her who shall twine her eager arms about me, and welcome all my love and soft embraces.

अध्याय १४

श्लोक 2.47

य ऋ॒ते चि॑दभि॒श्रिषः॑ पु॒रा ज॒त्रुभ्य॑ आ॒तृदः॑ ।संधा॑ता सं॒धिं म॒घवा॑ पुरू॒वसु॒र्निष्क॑र्ता॒ विह्रु॑तं॒ पुनः॑

ya ṛte cidabhiśriṣaḥ purā jatrubhya ātṛdaḥ | saṃdhātā saṃdhiṃ maghavā purūvasurniṣkartā vihrutaṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

१४. यदुना पृच्छमां नावयंत॑ भिचक्रेणं वहतुं सूर्यायाः 1 . (भ्रदिवना) है वर के माता-पिता ! तुम दोनों (पृच्छमानौ) कन्या के सद्- गुणो या विवाह के सम्बन्ध यें परस्पर पूते हृए, ५ करते हुए (भ्रयातम्) वधू के धर पहुचो, तब (वाम्) तुमं दोनो के तीन चक्कररो,

English

Up, happy bridegroom! with a joyous spirit caress thy wife and throw thine arm around her. Here take your pleasure, procreate your offspring. May Savitar bestow long life upon you.

अध्याय १४

श्लोक 2.48

अपा॒स्मत् तम॑ उच्छतु॒ नीलं॑ पि॒शङ्ग॑मु॒त लोहि॑तं॒ यत्।नि॒र्द॒ह॒नी या पृ॑षात॒क्य॑१स्मिन् तां स्था॒णावध्या स॑जामि

apāsmat tama ucchatu nīlaṃ piśaṅgamuta lohitaṃ yat| nirdahanī yā pṛṣātakya1smin tāṃ sthāṇāvadhyā sajāmi

हिन्दी अर्थ

उपदेद, या दान देने के समय (क्व) किस स्थान में (तस्थतुः) तुम

English

So may the Lord of Life vouchsafe you children, Aryaman bind you, day and night, together. Enter thy husband’s house with happy omens, bring blessing to our quadrupeds and bipeds. Sent by the Gods associate with Manu, the vesture of the bride, the nuptial garment,

अध्याय १४

श्लोक 2.49

याव॑तीः कृ॒त्या उ॑प॒वास॑ने॒ याव॑न्तो॒ राज्ञो॒ वरु॑णस्य॒ पाशाः॑ ।व्यृद्धयो॒ या अस॑मृद्धयो॒ या अ॒स्मिन् ता स्था॒णावधि॑ सादयामि

yāvatīḥ kṛtyā upavāsane yāvanto rājño varuṇasya pāśāḥ | vyṛddhayo yā asamṛddhayo yā asmin tā sthāṇāvadhi sādayāmi

हिन्दी अर्थ

दोनों स्यत है । “दति बुद्लङ्लिटः" दाय लुक् भादि सवं कालो त्रिचक्र एः दइस का सामान्यतः भ्रथं किया जाता है, “तीन चकर

English

He who bestows this on a thoughtful Brāhman, drives from the marriage-bed all evil demons. The priestly meed wherewith ye twain present me, the vesture of the bride, the nuptial

अध्याय १४

श्लोक 2.50

या मे॑ प्रि॒यतमा त॒नूः सा मे॑ बिभाय॒ वास॑सः ।तस्याग्रे॒ त्वं व॑नस्पते नी॒विं कृ॑णुष्व॒ मा व॒यं रि॑षाम

yā me priyatamā tanūḥ sā me bibhāya vāsasaḥ | tasyāgre tvaṃ vanaspate nīviṃ kṛṇuṣva mā vayaṃ riṣāma

हिन्दी अर्थ

का० १४१ ग्रनु० १। सू० १ भ्रथवेवेद-माष्य २१ विधिद्वारापूर्याको विवाहित करनादहै। वर के मति-पितासे पृछा गया

English

Rich with brave sons, good cattle, goodly homestead, live long to look on many radiant mornings.

अध्याय १४

श्लोक 2.51

ये अन्ता॒ याव॑तीः॒ सिचो॒ य ओत॑वो॒ ये च॒ तन्त॑वः ।वासो॒ यत् पत्नी॑भिरु॒तं तन्नः॑ स्यो॒नमुप॑ स्पृशात्

ye antā yāvatīḥ sico ya otavo ye ca tantavaḥ | vāso yat patnībhirutaṃ tannaḥ syonamupa spṛśāt

हिन्दी अर्थ

परिक्रमा वर-वघू मेँसे किसने करनी दहै, तथा किम समय या किस स्थान

English

Clad in new garments, fragrant, well-apparelled, to meet reful- gent Dawn have I arisen. I, like a bird that quits the egg, am freed from sin and purified. Splendid are Heaven and Earth, still near to bless us, mighty in their power;

अध्याय १४

श्लोक 2.52

उ॒श॒तीः क॒न्यला॑ इ॒माः पि॑तृलो॒कात् पतिं॑ य॒तीः ।अव॑ दी॒क्षाम॑सृक्षत॒ स्वाहा॑

uśatīḥ kanyalā imāḥ pitṛlokāt patiṃ yatīḥ | ava dīkṣāmasṛkṣata svāhā

हिन्दी अर्थ

का स्पष्टीकरण . मन्त्र १६ में कियागयादहै।. - तथा गोदान के सम्बन्ध मे प्रदन किया गयाहै कि इन दानों के समय, है वर के माता-ति ! तुम कटां भ्र्थातु किस स्थान मेँ स्थित होगे ।

English

The seven streams have flowed: may they, Goddesses, free us from distress To Sūryā and the Deities, to Mitra and to Varuna,

अध्याय १४

श्लोक 2.53

बृह॒स्पति॒नाव॑सृष्टां॒ विश्वे॑ दे॒वा अ॑धारयन्।वर्चो॒ गोषु॒ प्रवि॑ष्टं॒ यत् तेने॒मां सं सृ॑जामसि

bṛhaspatināvasṛṣṭāṃ viśve devā adhārayan| varco goṣu praviṣṭaṃ yat tenemāṃ saṃ sṛjāmasi

हिन्दी अर्थ

विच देवा अनु तद् वामजानन पुत्रः पितरंमटणीत पूषा ॥१५॥

English

Who know aright the thing that is, this adoration have I paid. He without ligature, before making incision in the neck. Closed up the wound again, most wealthy Bounteous Lord who healeth the dissevered parts.

अध्याय १४

श्लोक 2.54

बृह॒स्पति॒नाव॑सृष्टां॒ विश्वे॑ दे॒वा अ॑धारयन्।तेजो॒ गोषु॒ प्रवि॑ष्टं॒ यत् तेने॒मां सं सृ॑जामसि

bṛhaspatināvasṛṣṭāṃ viśve devā adhārayan| tejo goṣu praviṣṭaṃ yat tenemāṃ saṃ sṛjāmasi

हिन्दी अर्थ

(शुभस्पती) है शोभायुक्त वरयात्रा के, या शुभकरो के स्वामी वर के समीप या उस के विवाहार्थं. (वरेयम्). वर द्वारा गमनीय वघृगरुह को (अयातम्) पहुचे हो, भ्रौर जो (वाम) भ्रप दोनों के (पुषा) परिपृष्ट

English

Let him flash gloom away from us, the blue, the yellow and the red. I fasten to this pillar here the burning pest Prishātaki.

अध्याय १४

श्लोक 2.55

बृह॒स्पति॒नाव॑सृष्टां॒ विश्वे॑ दे॒वा अ॑धारयन्।भजो॒ गोषु॒ प्रवि॑ष्टो॒ यस्तेने॒मां सं सृ॑जामसि

bṛhaspatināvasṛṣṭāṃ viśve devā adhārayan| bhajo goṣu praviṣṭo yastenemāṃ saṃ sṛjāmasi

हिन्दी अर्थ

किया है, (तत्) उन दोनो कमो को (विश्वे देवाः) दोनों श्रोर के

English

All witcheries that hang about this garment, all royal Varuna’s entangling nooses. All failure of success and all misfortunes here I deposit fastened to the pillar. My body that I hold most dear trembles in terror at this robe.

अध्याय १४

श्लोक 2.56

बृह॒स्पति॒नाव॑सृष्टां॒ विश्वे॑ दे॒वा अ॑धारयन्।यशो॒ गोषु॒ प्रवि॑ष्टं॒ यत् तेने॒मां सं सृ॑जामसि

bṛhaspatināvasṛṣṭāṃ viśve devā adhārayan| yaśo goṣu praviṣṭaṃ yat tenemāṃ saṃ sṛjāmasi

हिन्दी अर्थ

परो) । ऋग्वेद १०।८५।१५ -मेँ “पितरौ"" . पाठ है, भ्र्थात्ं माता-पिता करे, भौर यह ध्यानः रसं किं विवह मँ सब कायं शुभ हो, इस मौके पर -कोई अरबुभ काम न होना चादहिये।

English

Tree, make an apron at the top. Let no misfortune fall on us. May all the hems and borders all the threads that form the web and woof.

अध्याय १४

श्लोक 2.57

बृह॒स्पति॒नाव॑सृष्टां॒ विश्वे॑ दे॒वा अ॑धारयन्।पयो॒ गोषु॒ प्रवि॑ष्टं॒ यत् तेने॒मां सं सृ॑जामसि

bṛhaspatināvasṛṣṭāṃ viśve devā adhārayan| payo goṣu praviṣṭaṃ yat tenemāṃ saṃ sṛjāmasi

हिन्दी अर्थ

२२ ग्रथवेवेद-माष्य का० १४। भ्रनु° १1. सू १

English

The garment woven by the bride, be soft and pleasant to our touch. These maids who from their father’s house have come with long- ing to their lord have let the preparation pass. All hail!

अध्याय १४

श्लोक 2.58

बृह॒स्पति॒नाव॑सृष्टां॒ विश्वे॑ दे॒वा अ॑धारयन्।रसो॒ गोषु॒ प्रवि॑ष्टो॒ यस्तेने॒मां सं सृ॑जामसि

bṛhaspatināvasṛṣṭāṃ viśve devā adhārayan| raso goṣu praviṣṭo yastenemāṃ saṃ sṛjāmasi

हिन्दी अर्थ

विवाह के सम्बन्ध कैः निर्धारण मे, तथा विवाह कार्यौ मे, दोनों तथा उस कै माता-पिता के साथ होनी चाहिए ।

English

Her whom Brihaspati hath loosed the Visve Devas keep secure. With all the splendour that is stored in cows do we enrich this. girl.

अध्याय १४

श्लोक 2.59

यदी॒मे के॒शिनो॒ जना॑ गृ॒हे ते॑ स॒मन॑र्तिषू॒ रोदे॑न कृण्व॒न्तो॒३घम्।अ॒ग्निष्ट्वा॒ तस्मा॒देन॑सः सवि॒ता च॒ प्र मु॑ञ्चताम्

yadīme keśino janā gṛhe te samanartiṣū rodena kṛṇvanto3gham| agniṣṭvā tasmādenasaḥ savitā ca pra muñcatām

हिन्दी अर्थ

वर परिपृष्ट होना चाहिए, निर्बल नहीं । वर, सूर्या के पिता को पितू- रूपमे स्वीकारकरे, भ्रौर उसकी माता को माता जाने। इसी प्रकार

English

Her whom Brihaspati hath loosed the Visve Devas keep secure. With all the vigour that is stored in cows do we enrich this girl. Her whom Brihaspati, etc.

अध्याय १४

श्लोक 2.60

यदी॒यं दु॑हि॒ता तव॑ विके॒श्यरु॑दद् गृ॒हे रोदे॑न कृण्व॒त्य॑१घम्।अ॒ग्निष्ट्वा॒ तस्मा॒देन॑सः सवि॒ता च॒ प्र मु॑ञ्चताम्

yadīyaṃ duhitā tava vikeśyarudad gṛhe rodena kṛṇvatya1gham| agniṣṭvā tasmādenasaḥ savitā ca pra muñcatām

हिन्दी अर्थ

शब्द छारा वसन्त ऋतु का ब्रहण है । सूयं दक्षिणायन से लौटकर जब

English

With all the glory, etc. Her whom Brihaspati, etc. With all the milky store possessed by cows do we enrich this girl.

अध्याय १४

श्लोक 2.61

यज्जा॒मयो॒ यद् यु॑व॒तयो॑ गृ॒हे ते॑ स॒मन॑र्तिषू॒ रोदे॑न कृण्व॒तीर॒घम्।अ॒ग्निष्ट्वा॒ तस्मा॒देन॑सः सवि॒ता च प्र मु॑ञ्चताम्

yajjāmayo yad yuvatayo gṛhe te samanartiṣū rodena kṛṇvatīragham| agniṣṭvā tasmādenasaḥ savitā ca pra muñcatām

हिन्दी अर्थ

काऽ १४। श्नु०° १६सु० १ गथवेवेद-भाष्य २३ लगभग वसन्तु-ऋतु का प्रारम्भ हो जाता है । इस लिये “ऋतुथा” शब्द

English

Her whom Brihaspati hath freed the Visve Devas keep secure. 214

अध्याय १४

श्लोक 2.62

यत् ते॑ प्र॒जायां॑ प॒शुषु॒ यद् वा॑ गृ॒हेषु॒ निष्ठि॑तमघ॒कृद्भि॑र॒घं कृ॒तम्।अ॒ग्निष्ट्वा॒ तस्मा॒देनसः सवि॒ता च॒ प्र मु॑ञ्चताम्

yat te prajāyāṃ paśuṣu yad vā gṛheṣu niṣṭhitamaghakṛdbhiraghaṃ kṛtam| agniṣṭvā tasmādenasaḥ savitā ca pra muñcatām

हिन्दी अर्थ

विवाह के इन मन्व मं द्यौः, प्रौर-पृंथिवी का वर-मौर-वध् के रूप-में

English

With all the store of sap that cows contain do we enrich this. girl. If, wearing long loose hair, these men have danced together in thy house, committing sin with shout and cry,

अध्याय १४

श्लोक 2.63

इ॒यं नार्युप॑ ब्रूते॒ पूल्या॑न्यावपन्ति॒का।दी॒र्घायु॑रस्तु मे॒ पति॒र्जीवा॑ति श॒रदः॑ श॒तम्

iyaṃ nāryupa brūte pūlyānyāvapantikā| dīrghāyurastu me patirjīvāti śaradaḥ śatam

हिन्दी अर्थ

पृथिवो सूयं की परिक्रमा करती ह । यह पृथिवी का चक्र हे। पृथिवीस्थ या परिक्रमा ह ! सूयं मानो पृथिवी की ऋतुर््रो के सम्बन्ध में, दो परि-

English

May Agni free thee from that guilt, may Savitar deliver thee, If in thy house thy daughter here have wept, with wild dishevel- led locks, committing sin

अध्याय १४

श्लोक 2.64

इ॒हेमावि॑न्द्र॒ सं नु॑द चक्रवा॒केव॒ दंप॑ती ।प्र॒जयै॑नौ स्वस्त॒कौ विश्व॒मायु॒र्व्यऽश्नुताम्

ihemāvindra saṃ nuda cakravākeva daṃpatī | prajayainau svastakau viśvamāyurvya'śnutām

हिन्दी अर्थ

क्रमाय करता है, भ्रौर पृथिवो सूये की एक परिक्रमा करती हं । यह व्णंन यथारष्ट तथा यथानुभरूत वणन हं । वदिक सिद्धान्त मे परथिवी ही सूयं की परिक्रभा करती हँ" सूयं पृथिवी की परिक्रमा नहीं करता । यथाः-- प्रायं

English

with her lament. May Agni, etc. If the bride’s sisters, if young maids have danced together in thy house, committing sin with

अध्याय १४

श्लोक 2.65

यदा॑स॒न्द्यामु॑प॒धाने॒ यद् वो॑प॒वास॑ने कृ॒तम्।वि॒वा॒हे कृ॒त्यां यां च॒क्रुरा॒स्नाने॒ तां नि द॑ध्मसि

yadāsandyāmupadhāne yad vopavāsane kṛtam| vivāhe kṛtyāṃ yāṃ cakrurāsnāne tāṃ ni dadhmasi

हिन्दी अर्थ

सूर्या दो परिक्रमाएुं करती है विवाहमण्डय मे, जहां किः विवाह मेँ निमन्वित देव-देवियां बटो होती ई । श्रौरसूर्याएक परिक्रमा करती, चरके भौर पृथिवी का परस्पर सम्बन्ध वरवधूकेरूप मं प्रकट कियाद, न कि थूलोकं भौर पृथिवी का। सूयं को धौः कहा है “दयोतनापु" । चतन के कारण, द्यौः का भ्यं अन्तरिक्ष भी है (उणा० २।६८) महि दयानन्द ।

English

shout and cry. May Agni free thee from that guilt, may Savitar deliver thee.

अध्याय १४

श्लोक 2.66

यद् दु॑ष्कृ॒तं यच्छम॑लं विवा॒हे व॑ह॒तौ च॒ यत्।तत् सं॑भ॒लस्य॑ कम्ब॒ले मृ॒ज्महे॑ दुरि॒तं व॒यम्

yad duṣkṛtaṃ yacchamalaṃ vivāhe vahatau ca yat| tat saṃbhalasya kambale mṛjmahe duritaṃ vayam

हिन्दी अर्थ

२४ प्रथर्ववेद-भाष्य . का० १४। भ्रनु° १। सु° १

English

If any evil have been wrought by mischief-makers that affects thy cattle progeny or house, May Agni free thee from the woe, may Savitar deliver thee. This woman utters wish and prayer, as down she casts the husks of corn:

अध्याय १४

श्लोक 2.67

सं॒भ॒ले मलं॑ सादयित्वा क॑म्बले दु॑रितं व॒यम्।अभू॑म य॒ज्ञियाः॑ शु॒द्धाः प्र ण॒ आयूं॑षि तारिषत्

saṃbhale malaṃ sādayitvā kambale duritaṃ vayam| abhūma yajñiyāḥ śuddhāḥ pra ṇa āyūṃṣi tāriṣat

हिन्दी अर्थ

परिक्रमा के साथ साथ वर भी परिक्रमाए् करता है । इन तीन परिक्रमा का निदेश “चिचक बहतु सूर्यायाः' द्वारा हृश्रा है (भ्रथवं० १४।१।१४) । . सूर्या भी, तथा सूर्या क॑) एक गहा-परिक्रमा के साथ वर भी परिक्रमा करता

English

Long live my lord and master! yea, a hundred autumns let him live! Join thou this couple, Indra! like the Chakravaka and his. mate:

अध्याय १४

श्लोक 2.68

कृ॒त्रिमः॒ कण्ट॑कः श॒तद॒न् य ए॒षः ।अपा॒स्याः केश्यं॒ मल॒मप॑ शीर्ष॒ण्यं लिखात्

kṛtrimaḥ kaṇṭakaḥ śatadan ya eṣaḥ | apāsyāḥ keśyaṃ malamapa śīrṣaṇyaṃ likhāt

हिन्दी अर्थ

कारों नेमी विवाह की विधियां दो प्रकारे की.कहीहै। कुं विधियां तो वध केषरर्महोती है, भौर कु विवाहमण्डप या सभामण्डप.मं होतीं है। चर में होने वाली विधियो को गुहा-विधियां कह सकते है, जिन मँ कि,

English

May they attain to full old age with children in their happy home. Whatever magic hath been wrought on cushion, chair, or canopy. Each spell to mar the wedding rites, all this we throw into the bath.

अध्याय १४

श्लोक 2.69

अङ्गा॑द॒ङ्गाद् व॒यम॒स्या अप॒ यक्ष्मं॒ नि द॑ध्मसि ।तन्मा प्राप॑त् पृथि॒वीं मोत दे॒वान् दिवं॒ मा प्राप॑दु॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्।अ॒पो मा प्राप॒न्मल॑मे॒तद॑ग्ने य॒मं मा प्राप॑त् पि॒तॄंश्च॒ सर्वा॑न्

aṅgādaṅgād vayamasyā apa yakṣmaṃ ni dadhmasi | tanmā prāpat pṛthivīṃ mota devān divaṃ mā prāpadurva1ntarikṣam| apo mā prāpanmalametadagne yamaṃ mā prāpat pitṝṃśca sarvān

हिन्दी अर्थ

१७. ञ्यैमणं यजामहे सुबन्धु पतिवेदनम् । पति प्राप्त कराने वाले परमेदवर का (यजामहे) हम यजन भ्र्थातु पूजा

English

Whatever fault or error was in marriage or in bridal pomp. This woe we wipe away upon the cloak the interceder wears.

अध्याय १४

श्लोक 2.70

सं त्वा॑ नह्यामि॒ पय॑सा पृथि॒व्याः सं त्वा॑ नह्यामि॒ पय॒सौष॑धीनाम्।सं त्वा॑ नह्यामि प्र॒जया॒ धने॑न॒ सा संन॑द्धा सनुहि॒ वाज॒मेमम्

saṃ tvā nahyāmi payasā pṛthivyāḥ saṃ tvā nahyāmi payasauṣadhīnām| saṃ tvā nahyāmi prajayā dhanena sā saṃnaddhā sanuhi vājamemam

हिन्दी अर्थ

(भ्रमतः) उस पतिगृह से (न) नहीं .. ८ जान कर यज्ञ करतेर्है। इस यज्ञके किये विना वधू पत्नी नहीं बन

English

Aught of impurity that dims the hair upon this woman’s head. We take away consumption from each limb and member of the bride.

अध्याय १४

श्लोक 2.71

अमो॒ऽहम॑स्मि॒ सा त्वं सामा॒हम॒स्म्यृक् त्वं द्यौर॒हं पृ॑थि॒वी त्वम्।तावि॒ह सं भ॑वाव प्र॒जामा ज॑नयावहै

amo'hamasmi sā tvaṃ sāmāhamasmyṛk tvaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvam| tāviha saṃ bhavāva prajāmā janayāvahai

हिन्दी अर्थ

क्रा सम्बन्ध यज्ञ पूवक होता है । .

English

Let not this reach Earth, nor the Gods in heaven, let it not reach the sky or air’s wide region. Let not this dust that sullies reach the Waters, nor Yama, Agni, nor the host of Fathers. With all the milk that is in Earth I gird thee, with all the milk that Plants contain I dress thee.

अध्याय १४

श्लोक 2.72

ज॒नि॒यन्ति॑ ना॒वग्र॑वः पुत्रि॒यन्ति॑ सु॒दान॑वः ।अरि॑ष्टासू सचेवहि बृह॒ते वाज॑सातये

janiyanti nāvagravaḥ putriyanti sudānavaḥ | ariṣṭāsū sacevahi bṛhate vājasātaye

हिन्दी अर्थ

का० १४ अनु० १ सू० १ भ्रथर्वंवेद-भाष्य २५ को पवित्र जतलाया है। वेदों भँ परमात्मा कोभी सदुगरहस्थ कहा है ।

English

I gird thee round with children and with riches. Do thou, thus girt, receive the offered treasure.

अध्याय १४

श्लोक 2.73

ये पि॒तरो॑ वधूद॒र्शा इमं व॑ह॒तुमाग॑मन्।ते अ॒स्यै व॒ध्वै संप॑त्न्यै प्र॒जाव॒च्छर्म॑ यच्छन्तु

ye pitaro vadhūdarśā imaṃ vahatumāgaman| te asyai vadhvai saṃpatnyai prajāvaccharma yacchantu

हिन्दी अर्थ

घोषणा की है । यह सम्बन्ध संसार को उत्तम सन्ताने देने के लिए है ।

English

I am this man, that dame art thou I am the psalm and thou the verse. I am the heaven and thou the earth. So will we dwell together here, parents of children yet to be.

अध्याय १४

श्लोक 2.74

येदं पूर्वाग॑न् रशना॒यमा॑ना प्र॒जाम॒स्यै द्रवि॑णं चे॒ह द॒त्त्वा।तां व॑ह॒न्त्वग॑त॒स्यानु॒ पन्थां॑ वि॒राडि॒यं सु॑प्र॒जा अत्य॑जैषीत्

yedaṃ pūrvāgan raśanāyamānā prajāmasyai draviṇaṃ ceha dattvā| tāṃ vahantvagatasyānu panthāṃ virāḍiyaṃ suprajā atyajaiṣīt

हिन्दी अर्थ

से इसे ददात हं, परन्तु पतिगृह के प्रमबन्धनों से इसे नहीं छुडाता नवविवाहिता-कों पतिगृह मेँ स्थिर करने के लिये माता-पिता के सदुपदेह भ्रधिक प्रभावशाली होते है। इसी लिये विवाहयज्ञ के समय कन्या का पिता अपने धर्मपुत्र को टिश्वास दिलाता है कि सर्व॑था यतन करूगा प्रति का। दोनों ही पारस्परिक पति पत्नी भावके दुदृ-सूत्र मे बधे

English

Unmarried men desire to wed; bountiful givers wish for sons. Together may we dwell with strength unscathed for high pros- perity.

अध्याय १४

श्लोक 2.75

प्र बु॑ध्यस्व सु॒बुधा॒ बुध्य॑माना दीर्घायु॒त्वाय॑ श॒तशा॑रदाय ।गृ॒हान् ग॑च्छ गृ॒हप॑त्नी॒ यथासो॑ दी॒र्घं त॒ आयुः॑ सवि॒ता कृ॑णोतु

pra budhyasva subudhā budhyamānā dīrghāyutvāya śataśāradāya | gṛhān gaccha gṛhapatnī yathāso dīrghaṃ ta āyuḥ savitā kṛṇotu

हिन्दी अर्थ

जाता है । इसी भकार पितूगरह से सम्बन्ध त्याग का भी वहु समय उचित

English

May they, the Fathers who, to view the bride, have joined this nuptial train, Grant to this lady and her lord children and peaceful happiness. Her who first guided by a rein came hither, giving the bride, here offspring and possessions,

स्रोत: bhavykhatri/DharmicData · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Atharva Veda — Chapter 14
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.