Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
139
अध्याय 139 / 317

Book 1 - Adhyaya 140

41 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ41 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १३९

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महुपाराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे चन्द्रवंशवर्णनं नामैकोनचत्वारिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १४० हरिरुवाच ।जनमेजयः पुरोश्चाभून्नमस्युर्जनमेजयात् ।तस्य पुत्रश्चाभयदः सुद्युश्चाभयदादभूत्

iti śrīgāruḍe mahupārāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe candravaṃśavarṇanaṃ nāmaikonacatvāriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 140 hariruvāca / janamejayaḥ puroścābhūnnamasyurjanamejayāt / tasya putraścābhayadaḥ sudyuścābhayadādabhūt

हिन्दी अर्थ

यह अष्टमीव्रत निश्चित ही साधकको सर्वस्व प्रदान कर देता है। इस व्रतमें जो अग्निमें न पकाये गये पदार्थोंका भोजन करता है, वह ब्रह्महत्याके पापसे मुक्त हो जाता है।

English

I have narrated the names of kings of the solar race. Now listen to the names of kings of the lunar race. Lord Narayanans son was Brahma and the sage Atri was bom of him.

अध्याय १३९

श्लोक 2

सुद्योर्बहुगतिः पुत्रः संजातिस्तस्य चात्मजः ।वत्सजातिश्च सञ्जातेः रौद्राश्वश्च तदात्मजः

sudyorbahugatiḥ putraḥ saṃjātistasya cātmajaḥ / vatsajātiśca sañjāteḥ raudrāśvaśca tadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

इसी भाद्रपदके कृष्णपक्षकी अष्टमी तिथिको अर्द्धरात्रिमें रोहिणीनक्षत्रमें भगवान् हरिकी पूजाका विधान है । यह श्रीकृष्णजन्माष्टमीब्रत कहलाता है। सप्तमी तिथिसे विद्ध अष्टमी तिथि भी व्रतके योग्य

English

Tar bore the moon-god the son Budha (Mercury). Budhas son was Pururavas who begot of the celestial damsel Orvasi six sons—Sriit&tmaka» Vi-<vavasu, atdyu, Ayu, Dhiman and Amiivasu.

अध्याय १३९

श्लोक 3

ऋतेयुः स्थण्डिलेयुश्च कक्षेयुश्च कृतेयुकः ।जलेयुः सन्ततेयुश्च रोद्राश्वस्य सुता वराः

ṛteyuḥ sthaṇḍileyuśca kakṣeyuśca kṛteyukaḥ / jaleyuḥ santateyuśca rodrāśvasya sutā varāḥ

हिन्दी अर्थ

होती है। इस प्रकारके अष्टमीका व्रत करनेसे प्राणीके तीन जन्मके पाप नष्ट हो जाते हैं। अतः उपवास रखकर मन्त्रसे भगवान् हरिकी पूजा करके तिथि और नक्षत्रके अन्तमें पारणा करनी चाहिए।

English

He had four sons—KuiaWa, Kusanabha, Amurtaraya and Vasu. Gadhi was born of Kuiasva and Vijvamitra was Gadhi's son.

अध्याय १३९

श्लोक 4

रतिनार ऋतेयोश्च तस्य प्रतिरथः सुतः ।तस्य मेधातिथिः पुत्रस्तत्पुत्रश्चैनिलः स्मृतः

ratināra ṛteyośca tasya pratirathaḥ sutaḥ / tasya medhātithiḥ putrastatputraścainilaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

गोविन्दाय नमो नमः।' इस मन्त्रसे योगेश्वर भगवान् श्रीकृष्णका ध्यान कर 'ॐ यज्ञाय यज्ञे श्वराय यज्ञपतये यज्ञसम्भवाय गोविन्दाय नमो नमः।' इस

English

AH these descendants of Kasya were great devotees of Visnu. Raji had Bve hundred sons, all of whom were killed by Indra.

अध्याय १३९

श्लोक 5

ऐनिलस्य तु दुष्यन्तो भरतस्तस्य चात्मजः ।शकुन्तलायां संजज्ञे वितथो भरतादभूत्

ainilasya tu duṣyanto bharatastasya cātmajaḥ / śakuntalāyāṃ saṃjajñe vitatho bharatādabhūt

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर व्रतीको महालक्ष्मी, वसुदेव, नन्द, बलराम तथा यशोदाको फलयुक्त अर्घ्य प्रदानकर इस प्रकार प्रार्थना करनी चाहिए--

English

Kacravfddha (son of Nahua) had another son named Pratiksatra whose son was Saiijaya. Mis sun was Vijaya whose son was Krta.

अध्याय १३९

श्लोक 6

वितथस्य सुतो मन्युर्मन्योश्चैव नरः स्मृतः ।नरस्य संकृतिः पुत्रो गर्गो वै संकृतेः सुतः

vitathasya suto manyurmanyoścaiva naraḥ smṛtaḥ / narasya saṃkṛtiḥ putro gargo vai saṃkṛteḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

वासुदेवं हृषीकेशं माधवं मधुसूदनम्। बराहं पुण्डरीकाक्षं नृसिंहं हैत्यसूदनम्॥ दामोदरं पद्मनाभं केशवं गरुडध्वजम्। गोविन्दमच्युतं देवमनन्तमपराजितम्॥

English

His first wife Devayani gave birth to Yadu and Turvasu. His second wife $annis;ha, daughter of Visaparva, bore him three sons—Druhyu, Antt and Puru.

अध्याय १३९

श्लोक 7

गर्गादमन्युः पुत्रो वै शिनिः पुत्रो व्यजायत ।मन्युपुत्रान्महावीर्यात्सुतो ऽभवदुरुक्षयः

gargādamanyuḥ putro vai śiniḥ putro vyajāyata / manyuputrānmahāvīryātsuto 'bhavadurukṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

अधोक्षजं जगदबीजं सर्गस्थित्यन्तकारणम्। अनादिनिधनं विष्णुं त्रिलोकेशं त्रिविक्रमम्॥

English

Yadu had three sons—Sahasrajih Krostamanas, and Raghu. The eldest Sahasrajit had a son Satajit who had two sons: Haya and Hailiaya*

अध्याय १३९

श्लोक 8

उरुक्षयात्त्रय्यारुणिर्व्यूहक्षत्राच्च मन्युजात् ।सुहोत्रस्तस्य हस्ती च अजमीढद्विमीढकौ

urukṣayāttrayyāruṇirvyūhakṣatrācca manyujāt / suhotrastasya hastī ca ajamīḍhadvimīḍhakau

हिन्दी अर्थ

यं देवं देवकी देवी वसुदेवादजीजनत्॥ भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै तस्मै ब्रह्मात्मने नमः।

English

Prthuklrti had three sons; Ffthujaya, Prthudana and Prihuiravas. The last one Prthusravas had a son named Taoias whose son was Uianas.

अध्याय १३९

श्लोक 9

हस्तिनः पुरुमीढश्च कण्वो ऽभूदजमीढतः ।कण्वान्मेधातिथिर्जज्ञे यतः काण्वायना द्विजाः

hastinaḥ purumīḍhaśca kaṇvo 'bhūdajamīḍhataḥ / kaṇvānmedhātithirjajñe yataḥ kāṇvāyanā dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

वे देव जो अनन्त, वामन, शौरि, वैकुण्ठनाथ,

English

Bhajamana's sons were—Nimi, Vrsni, Ayutajit, Satajit» Sahasrajit, Babhru, Deva and Brhaspati.

अध्याय १३९

श्लोक 10

अजमीढाद्वृहदिषुस्तत्पुत्रश्च बृहद्धनुः ।बृहत्कर्मा तस्य पुत्रस्तस्य पुत्रो जयद्रथः

ajamīḍhādvṛhadiṣustatputraśca bṛhaddhanuḥ / bṛhatkarmā tasya putrastasya putro jayadrathaḥ

हिन्दी अर्थ

उसके बाद ' ॐ विश्वाय विश्वेश्वराय विश्वपतये पुरुषोत्तम, वासुदेव, हृषीकेश, माधव, मधुसूदन, वराह,

English

Anamitra had two sons: Nighna and Sibi. Nighna had two sons: Satrajit and Prasena.

अध्याय १३९

श्लोक 11

जयद्रथाद्विश्वजिच्च सेनजिच्च तदात्मजः ।रुचिराश्वः सेनजितः पृथुसेनस्तदात्मजः

jayadrathādviśvajicca senajicca tadātmajaḥ / rucirāśvaḥ senajitaḥ pṛthusenastadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

विश्वसम्भवाय गोविन्दाय नमो नमः' इस मन्त्रसे पुण्डरीकाक्ष, नृसिंह, हैत्यसूदन, दामोदर, पद्मनाभ, श्रीहरिकी पूजा करनी चाहिए। तत्पश्चात् - ॐ केशव, गरुडध्वज, गोविन्द, अच्युत, अनन्तदेव, सर्वाय सर्वेश्वराय सर्वपतये सर्वसम्भवाय गोविन्दाय अपराजित, अधोक्षज, जगद्बीज, सर्गस्थित्यन्तकारण, नमो नमः।' इस मन्त्रसे उन्हें शयन कराना चाहिए । अनादिनिधन, विष्णु, त्रिलोकेश, त्रिविक्रम, नारायण,

English

Vfsi Svaphalka and Citraka were bom In the family of Anamitra. Born of Svaphalka in hb wife Gandinl» Akrura was a great devotee of Visnu.

अध्याय १३९

श्लोक 12

पारस्तु पृथुसेनस्य पाराद्द्वीपो ऽभवन्नृपः ।नृपस्य सृमरः पुत्रः सुकृतिश्च पृथोः सुतः

pārastu pṛthusenasya pārāddvīpo 'bhavannṛpaḥ / nṛpasya sṛmaraḥ putraḥ sukṛtiśca pṛthoḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

स्थण्डिल (वेदी)-में चन्द्रमा और रोहिणीके चतुर्भुज, शङ्खचक्रगदाधर, पीताम्बरधारी, दिव्य, वनमालासे साथ भगवान् कृष्णकी पूजा करे । पुष्प, फल और विभूषित, श्रीवत्साङ्क, जगद्धाम, श्रीपति और श्रीधरादि चन्दनसे युक्त जलको शंखमें लेकर अपने दोनों नामसे प्रसिद्ध हैं, जिनको देवकीसे वसुदेवने उत्पन्न घुटनोंको पृथिवीसे लगाते हुए चन्द्रमाको निम्न किया है, जो पृथिवीपर निवास करनेवाले ब्राह्मणोंकी

English

Ugrasena had many sons—Kamsa, Sunamii, Va(a and others. Bhajamana's son was Viduratha whose son was Sura.

अध्याय १३९

श्लोक 13

विभ्राजः सुकृतेः पुत्रो विभ्राजादश्वहो ऽभवत् ।कृत्यां तस्माद्ब्रह्मदत्तो विष्वक्सेनस्तदात्मजः

vibhrājaḥ sukṛteḥ putro vibhrājādaśvaho 'bhavat / kṛtyāṃ tasmādbrahmadatto viṣvaksenastadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

क्षीरोदार्णवसम्भूत अत्रिनेत्रसमुद्भव॥ भगवान् श्रीकृष्णको मैं नमन करता हूँ । गृहाणार्घ्यं शशाङ्केश रोहिण्या सहितो मम। इस प्रकार भगवान्के नामोंका संकीर्तन करके (१३१।८-९) अपनी सद्गतिके लिये पुनः यह प्रार्थना करनी हे क्षीरसागरसे उत्पन्न देव! है अत्रिमुनिके चाहिए

English

Anakadtindubhi (i.e. Vasudeva) had many other wives besides Devak! and others mentioned before, via:—Pau- ravl, Rohin! and Madira. Rohin! gave birth to Balabhadra.

अध्याय १३९

श्लोक 14

यवीनरो द्विमीढस्य धृतिमांश्च यवीनरात् ।धतिमतः सत्यधृतिर्दृढनेमिस्तदात्मजः

yavīnaro dvimīḍhasya dhṛtimāṃśca yavīnarāt / dhatimataḥ satyadhṛtirdṛḍhanemistadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

नेत्रसे समुद्भूत! है चन्द्रदेव! रोहिणीदेवीके साथ त्राहि मां देवदेवेश हरे संसारसागरात्। मेरे द्वारा प्रदत्त इस अर्घ्यको आप स्वीकार करें। त्राहि मां सर्वपापघ्न दु:खशोकार्णवात् प्रभो॥

English

Balabhadra begot of Revati Sata, NUatha, Ulmuka, Siraoa and others. Devaki gave birth to six sons:

अध्याय १३९

श्लोक 15

दृढनेमेः सुपार्श्वो ऽभूत् सुपार्श्वात्सन्नतिस्तथा ।कृस्तु सन्नतेः पुत्रः कृतादुग्रायुधो ऽभवत्

dṛḍhanemeḥ supārśvo 'bhūt supārśvātsannatistathā / kṛstu sannateḥ putraḥ kṛtādugrāyudho 'bhavat

हिन्दी अर्थ

देवकीनन्दन श्रीश हरे संसारसागरात्। मेरी रक्षा करें। है विष्णो! जो एक बार भी आपका दुर्वृत्तांस्त्रायसे विष्णो ये स्मरन्ति सकृत्सकृत्॥ स्मरण करते हैं, उन सभीको आप दुराचरणके सोऽहं देवातिदुर्वृत्तस्त्राहि मां शोकसागरात्। दुःखसे उबार लेते हैं । है देव! मैं भी वैसा ही इस पुष्कराक्ष निमग्नोऽहं महत्यज्ञानसागरे॥ संसारके अत्यन्त दुराचरणमें फँसा हुआ हूँ, आप

English

KIrtiman, Sufena Udarya> Bhadrasena, judasa and Bhadradeva and all of them were killed by Karhsa#

अध्याय १३९

श्लोक 16

उग्रायुधाच्च क्षेम्यौऽभूत्सुधीरस्तु तदात्मजः ।पुरञ्जयः सुधीराच्च तस्य पुत्रो विदूरथः

ugrāyudhācca kṣemyau'bhūtsudhīrastu tadātmajaḥ / purañjayaḥ sudhīrācca tasya putro vidūrathaḥ

हिन्दी अर्थ

त्राहि मां देवदेवेश त्वामृतेऽन्यो न रक्षिता। मेरा भी इस शोकरूपी सागरसे उद्धार करें। हे स्वजन्मवासुदेवाय गोब्राह्मणहिताय च॥ राजीवलोचन! मैं इस गहन अज्ञानरूपी संसारसागरमें जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः। डूबा हुआ हूँ। आप मेरी रक्षा करें। है देवदेवेश! शान्तिरस्तु शिवं चास्तु धनविख्यातिराज्यभाक्॥ आपके अतिरिक्त मेरा अन्य कोई रक्षक नहीं है।

English

Of these the most excellent ones were Rukminl, Satyabhama, LakmanA, Caruhaain! and jAmbavatL Each of these wives gave birth to eight sons and the family thus became very vast.

अध्याय १३९

श्लोक 17

अजमीढान्नलिन्याञ्च नीलो नाम नृपो ऽभवत् ।नीलाच्छान्तिरभूत्पुत्रः सुशान्तिस्तस्य चात्मजः

ajamīḍhānnalinyāñca nīlo nāma nṛpo 'bhavat / nīlācchāntirabhūtputraḥ suśāntistasya cātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

(१३१। १७-२१) है स्वजन्मा! वासुदेव ! गोद्विजहितकारी ! जगत्त्राता! हे देवदेवेश्वर! है हरे! इस संसारसागरसे मेरी कृष्ण! गोविन्द! आपको बारम्बार नमस्कार है। रक्षा करें। है सर्वपापहन्ता प्रभो ! दु:ख तथा शोकसे आपकी कृपासे मुझे शान्ति प्राप्त हो, मेरा कल्याण परिपूर्ण इस संसारसागरसे मेरी रक्षा करें। हेहो और धन, यश तथा राज्यवैभवका मैं अधिकारी

English

Pradyumna, Carudesna and SImba were the prin* cipal ones. Pradyumna begot of Kakudmini the powerful son Aniruddha.

अध्याय १३९

श्लोक 18

सुशान्तेश्च पुरुर्जातो ह्यर्कस्तस्य सुतो ऽभवत् ।अर्कस्य चैव हर्यश्वो हर्यश्वान्मुकुलो ऽभवत्

suśānteśca pururjāto hyarkastasya suto 'bhavat / arkasya caiva haryaśvo haryaśvānmukulo 'bhavat

हिन्दी अर्थ

देवकीनन्दन! है श्रीपते! है हरे! इस संसारसागरसे बनूँ। (अध्याय १३१)

English

Aniruddha begot of his wife Subhadra the son Vajra who became a king. Pratibahu was his son and his son was Caru.

अध्याय १३९

श्लोक 19

यवीनरो बृहद्भानुः कम्पिल्लः सृञ्जयस्तथा ।पाञ्चालान्मुकुलाज्जज्ञे शरद्वान्वैष्णवो महान्

yavīnaro bṛhadbhānuḥ kampillaḥ sṛñjayastathā / pāñcālānmukulājjajñe śaradvānvaiṣṇavo mahān

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीने कहा--जो मनुष्य अष्टमी तिथिको बुधदेवकी पूजा करनी चाहिए । तदनन्तर यथाशक्ति दिनभर व्रत रखकर नक्तत्रतकी विधिसे एक बार दक्षिणासे युक्त ककड़ी और चावलका दान देना भोजन करता है और इस व्रतक्रमको वर्षपर्यन्त चाहिए। इस देवके पूजनका बीजमन्त्र ' ॐ बु चलाकर त्रतकी समाप्तिपर गोदान करता है, उसे बुधाय नमः' है । इस देवपूजाके पश्चात् कमलगट्टे

English

In the line of Turvasn (son of Devayani) Vahni was an illustrious member whose son was Bharga. His son Bhanu had a son Karandhama by name.

अध्याय १३९

श्लोक 20

दिवोदासो द्वितीयो ऽस्य ह्यहल्यायां शरद्वतः ।शतानन्दो ऽभवत्पुत्रस्तस्य सत्यधृतिः सतः

divodāso dvitīyo 'sya hyahalyāyāṃ śaradvataḥ / śatānando 'bhavatputrastasya satyadhṛtiḥ sataḥ

हिन्दी अर्थ

इन्द्रपदकी प्राप्ति होती है। इस व्रतको सद्गतिव्रत आदिकी आहुति देनेके लिये इसी बीजमन्त्रके कहा गया है। पौषमासकी शुक्लाष्टमी तिथिके अन्तमें 'स्वाहा' शब्दका प्रयोग करना चाहिए। व्रतका नाम महारुद्रत्रत है। जब दोनों पक्षकीजलाशयके मध्य जिस पूजामण्डलको कल्पना अष्टमी तिथि बुधवारसे युक्त हो तो नियमपूर्वक करे, उस मण्डलके मध्य कल्पित पद्मदलके ऊपर

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 21

कृपः कृपी सत्यधृतेरुर्वश्यां वीर्यहानितः ।द्रोणपत्नी कृपी जज्ञे अश्वत्थामानमुत्तमम्

kṛpaḥ kṛpī satyadhṛterurvaśyāṃ vīryahānitaḥ / droṇapatnī kṛpī jajñe aśvatthāmānamuttamam

हिन्दी अर्थ

बुधाष्टमीब्रत करनेवालेकी सम्पत्ति कभी भी खण्डित धनुष-बाणसे युक्त श्यामवर्णवाले इन देवकी भावना नहीं होती। मुक्तिकी इच्छा रखनेवाला जो मनुष्य कर उनके अङ्गोंकी पूजा करे। दो अंगुलियोंको हटाकर शेष तीन अंगुलियोंसे इस बुधाष्टमीकी कथा बड़ी ही पुण्यदायिनी बाँधी गयी मुट्ठीके द्वारा आठ मुट्ठी चावल लेकर है। इस व्रतकी कथा व्रत करनेवाले जनोंको

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 22

दिवोदासान्मित्रयुश्च मित्रयोश्च्यवनो ऽभवत् ।सुदासश्च्यवनाज्जज्ञे सौदासस्तस्य जात्मजः

divodāsānmitrayuśca mitrayoścyavano 'bhavat / sudāsaścyavanājjajñe saudāsastasya jātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रद्धा-भक्तिपूर्वक भात बनाता है और कुशासे अवश्य सुननी चाहिए। वह कथा इस प्रकार है-- वेष्टित आम्रपत्रके दोनेमें करेमूके साग और इमलीके प्राचीनकालमें पाटलिपुत्र नामक नगरमें वीर साथ उस भातको इस व्रतकी समाप्तिके बाद नामका एक श्रेष्ठ ब्राह्मण रहता था। उसकी पत्रीका ग्रहण करता है और बुधाष्टमीकी कथा सुनता है, नाम रम्भा और पुत्रका नाम कौशिक था। उसके

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 23

सहदेवस्तस्य पुत्रः सहदेवात्तु सोमकः ।जन्तुस्तु सोमकाज्जज्ञे पृषतश्चापरो महान्

sahadevastasya putraḥ sahadevāttu somakaḥ / jantustu somakājjajñe pṛṣataścāparo mahān

हिन्दी अर्थ

उसकी सभी इच्छाएँ पूर्ण हो जाती हैं। विजया नामकी एक पुत्री थी तथा धनपाल नामका

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 24

पृषताद्द्रुपदो जज्ञे धृष्टद्युम्नस्ततो ऽभवत् ।धृष्टद्युम्नाद्धृष्टकेतुरृक्षो ऽभूतजमीढतः

pṛṣatāddrupado jajñe dhṛṣṭadyumnastato 'bhavat / dhṛṣṭadyumnāddhṛṣṭaketurṛkṣo 'bhūtajamīḍhataḥ

हिन्दी अर्थ

बुधाष्टमीको जलाशयमें पञ्चोपचार-विधिसे एक बैल था। ग्रीष्म-ऋतुमें एक बार कौशिक उस

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 25

ऋक्षात्संवरणो जज्ञे कुरुः संवरणादभूत् ।सुधनुश्च पीक्षिच्च जह्नुश्चैव कुरोः सुताः

ṛkṣātsaṃvaraṇo jajñe kuruḥ saṃvaraṇādabhūt / sudhanuśca pīkṣicca jahnuścaiva kuroḥ sutāḥ

हिन्दी अर्थ

बैलको लेकर गङ्गामें स्नान करते समय जलक्रीडा करने लगा और उसी समय चोर गोपालकोंने आकर बलात् उस धनपाल नामक बैलका अपहरण कर लिया। कौशिक दुःखी होकर वनमें भ्रमण

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 26

सुधनुषः सुहोत्रो ऽभूच्च्यवनो ऽभूत्सुहोत्रतः ।च्यवनात्कृतको जज्ञे तथोपरिचरो वसुः

sudhanuṣaḥ suhotro 'bhūccyavano 'bhūtsuhotrataḥ / cyavanātkṛtako jajñe tathoparicaro vasuḥ

हिन्दी अर्थ

करने लगा। उसी समय संयोगवश अपनी माताके साथ गङ्गाजल लेनेके लिये विजया वहींपर आ गयी । कौशिक भूख-प्याससे व्याकुल हो कमलनालको भक्षण करनेको इच्छासे एक जलाशयके पास जा

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 27

बृहद्रथश्च प्रत्यग्रः सत्याद्याश्च वसोः सुताः ।बृहद्रथात्कुशाग्रश्च कुशाग्रादृषभो ऽभवत्

bṛhadrathaśca pratyagraḥ satyādyāśca vasoḥ sutāḥ / bṛhadrathātkuśāgraśca kuśāgrādṛṣabho 'bhavat

हिन्दी अर्थ

पहुंचा । जहाँपर दिव्यलोककी कुछ स््त्रयाँ पूजा कर रही थीं। उन्हें देखकर उसके आश्चर्यका ठिकाना न रहा। अतः विस्मयाभिभूत कौशिकने उन सबके पास जाकर कुछ अन्नके लिये याचना करते हुए

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 28

ऋषभात्पुष्पवांस्तस्माज्जज्ञे सत्यहितो नृपः ।सत्यहितात्सुधन्वाभूज्जह्रुश्चव सुधन्वनः

ṛṣabhātpuṣpavāṃstasmājjajñe satyahito nṛpaḥ / satyahitātsudhanvābhūjjahruścava sudhanvanaḥ

हिन्दी अर्थ

कहा--मैं अपनी छोटी बहनके साथ भूखा हूँ, किंतु स्त्रियोंने कहा कि तुमको इस पूजन-सामग्रीमेंसे व्रत करनेके लिये ही कुछ द्रव्य मिल सकता है। तुम भी यहीँपर व्रत करो । तत्पश्चात् कौशिकने वहींपर धनपाल

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 29

बृहद्रथाज्जरासन्धः सहदेवस्तदात्मजः ।सहदेवाच्च च सोमापिः सोमापेः श्रुतवान्सुतः

bṛhadrathājjarāsandhaḥ sahadevastadātmajaḥ / sahadevācca ca somāpiḥ somāpeḥ śrutavānsutaḥ

हिन्दी अर्थ

बैलकी प्राप्तिके लिये और विजयाने पति-प्राप्तिके लिये बुधदेवकी व्रत-पूजा की । व्रत-पूजन करनेके पश्चात् स्त्रियोंके द्वारा दोनेमें दिये गये प्रसादको उन दोनोंने ग्रहण किया। उसके बाद वे स्त्रियाँ वहाँसे

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 30

भीमसेनोग्रसेनौ च श्रुतसेनो ऽपराजितः ।जनमेजयस्तथान्यो ऽभूज्जह्नोस्तु सुरथो ऽभवत्

bhīmasenograsenau ca śrutaseno 'parājitaḥ / janamejayastathānyo 'bhūjjahnostu suratho 'bhavat

हिन्दी अर्थ

चली गयीं। कुछ समयके बाद चोरोंके साथ वहींपर धनपाल बैल भी दिखायी पड़ गया। चोरोंके द्वारा दिये हुए धनपाल बैलको लेकर प्रदोषकालमें वे दोनों घर वापस चले आये। घरमें दुःखित पिता वीरको

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 31

विदूरथस्तु सुरथात्सार्वभौमो विदूरथात् ।जयसेनः सार्वभौमादावधीतस्तदात्मजः

vidūrathastu surathātsārvabhaumo vidūrathāt / jayasenaḥ sārvabhaumādāvadhītastadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रणामकर रात्रिमें कौशिक सूखपूर्वक सो गया।

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 32

अयुतायुस्तस्य पुत्रस्तस्य चाक्रोधनः सुतः ।अक्रोधनस्यातिथिश्च ऋक्षो ऽभूदतिथेः सुतः

ayutāyustasya putrastasya cākrodhanaḥ sutaḥ / akrodhanasyātithiśca ṛkṣo 'bhūdatitheḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

इधर युवा हुई पुत्री विजयाको देखकर वीरको यह चिंता हो गयी कि मैं इस पुत्रीको किसे दूँ।

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 33

ऋक्षाच्च भीमसेनो ऽभूद्दिलीपो भीमसेनतः ।प्रतीपो ऽभूद्दिलीपाच्च देवापिस्तु प्रतीपतः

ṛkṣācca bhīmaseno 'bhūddilīpo bhīmasenataḥ / pratīpo 'bhūddilīpācca devāpistu pratīpataḥ

हिन्दी अर्थ

अशोकाष्टमी, महानवमी तथा नवमीके अन्य व्रत और ऋष्येकादशी व्रत-माहात्म्य २३३

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 34

शन्तनुश्चैव बाह्लीकस्त्रयस्ते भ्रातरो नृपाः ।बाह्लीकात्सोमदत्तो ऽभूद्भूरिर्भूरिश्रवास्ततः

śantanuścaiva bāhlīkastrayaste bhrātaro nṛpāḥ / bāhlīkātsomadatto 'bhūdbhūrirbhūriśravāstataḥ

हिन्दी अर्थ

दुःखित पिताने यमराजको पुत्री देनेका निश्चय किया। हैवयोगसे इसी बीच वीरकी मृत्यु हो गयी। पिताके स्वर्ग चले जानेके बाद कौशिकने राज्य-प्राप्तिके लिये पुनः बुधाष्टमीका व्रत किया, जिसके फलस्वरूप

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 35

शलश्च शन्तनोर्भोष्मो गङ्गायां धार्मिको महान् ।चित्राङ्गदविचित्रौ तु सत्यवत्यान्तु शन्तनोः

śalaśca śantanorbhoṣmo gaṅgāyāṃ dhārmiko mahān / citrāṅgadavicitrau tu satyavatyāntu śantanoḥ

हिन्दी अर्थ

कौशिकको अयोध्याका विशाल राज्य प्राप्त हुआ। उसने अपनी उस बहन विजयाका विवाह भी पिताके द्वारा कहे गये वचनके अनुसार यमराजके साथ ही करनेकी बात मनमें ठान ली थी। व्रतके प्रभावसे

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 36

भार्ये विचित्रवीर्यस्य त्वम्बिकाम्बालिके तयोः ।धृराष्ट्रं च पाण्डुञ्च तद्दास्यां विदुरन्तथा

bhārye vicitravīryasya tvambikāmbālike tayoḥ / dhṛrāṣṭraṃ ca pāṇḍuñca taddāsyāṃ vidurantathā

हिन्दी अर्थ

यमराजने वहाँ स्वयं आकर विजयाको पत्नीके रूपमें स्वीकार किया और विजयासे कहा--“ तुम चलकर मेरे घरमें गृहस्वामिनी बनकर रहो ।' उसने भी वैसा ही स्वीकार कर लिया और पतिके घर जाकर रहने लगी।

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 37

व्यास उत्पादयामास गान्धागी धृतराष्ट्रतः ।शतपुत्रं दुर्योधनाद्यं पाण्डोः पञ्च प्रजज्ञिरे

vyāsa utpādayāmāsa gāndhāgī dhṛtarāṣṭrataḥ / śataputraṃ duryodhanādyaṃ pāṇḍoḥ pañca prajajñire

हिन्दी अर्थ

एक दिन यमने उसे सावधान करते हुए कहा--देवि! ये जो बंद कमरे हैं, इन्हें कभी खोलना नहीं । विजयाने कभी भी बंद कमरेका किंवाड़तक नहीं खोला और न तो अपने पतिके विरुद्ध कोई आचरण ही किया। वह

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 38

प्रतिबिन्ध्यः श्रुतसोमः श्रुतकीर्तिस्तथार्जुनात् ।शतानीकः श्रुतकर्मा द्रौपद्यां पञ्च वै क्रमात्

pratibindhyaḥ śrutasomaḥ śrutakīrtistathārjunāt / śatānīkaḥ śrutakarmā draupadyāṃ pañca vai kramāt

हिन्दी अर्थ

एक सद्गृहिणीके समान ही उनके साथ रही, किंतु एक दिन जिज्ञासावश उसने पतिके न रहनेपर कमरा खोलनेपर वहाँ अपनी माताको पति यमके ही कष्टकारी पाशमें बेधा हुआ देखा, जिससे वह अत्यन्त दुःखित

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 39

यौधेयी च हिडिम्बा च कौशी चैव सुभद्रिका ।विजया वै रेणुमती पञ्चभ्यस्तु सुताः क्रमात्

yaudheyī ca hiḍimbā ca kauśī caiva subhadrikā / vijayā vai reṇumatī pañcabhyastu sutāḥ kramāt

हिन्दी अर्थ

हो उठी। उसी समय कौशिकके द्वारा बताये गये मुक्ति प्रदान करनेवाले बुधाष्टमी-व्रतकी याद उसे हो आयी। अतः उसने पुनः उस व्रतको किया, जिसके फलस्वरूप माता उस यमपाशसे मुक्त हो गयी । तदनन्तर उसने भी

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 40

देवको घचोत्कचश्च ह्यभिमन्युश्च सर्वगः ।सुहोत्रो निरमित्रश्च परीक्षिदभिमन्युजः

devako ghacotkacaśca hyabhimanyuśca sarvagaḥ / suhotro niramitraśca parīkṣidabhimanyujaḥ

हिन्दी अर्थ

उस व्रतका पालन किया और अन्तमें व्रतके पुण्यके प्रभावसे स्वर्गलोक प्राप्तकर वहाँ सुखपूर्वक निवास करने लगी। (अध्याय १३२)

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

अध्याय १३९

श्लोक 41

जनमेजयो ऽस्य ततो भविष्यांश्च नृपाञ्छृणु

janamejayo 'sya tato bhaviṣyāṃśca nṛpāñchṛṇu

हिन्दी अर्थ

अशोकाष्टमी, महानवमी तथा नवमीके अन्य व्रत और ऋष्येकादशी व्रत-माहात्म्य ब्रह्माजीने कहा--चैत्रमासमें पुनर्वसु नक्षत्रसे पान करते हैं, वे शोकको नहीं प्राप्त होते। युक्त शुक्लाष्टमीको ' अशोकाष्टमी' व्रत होता है, अशोककलिकाओंका पान करते समय यह प्रार्थना

English

Andhra, and Paundra (along with the three men-

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 139
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.