Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
14
अध्याय 14 / 317

Book 1 - Adhyaya 14

12 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ12 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १४

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुपञ्जरस्तोत्रं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १४ हरिरुवाच ।अथ योगं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिकरं परम् ।ध्यायिभिः प्रोच्यते ध्येयो ध्यानेन हरिरीश्वरः

iti śrīgāruḍe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇupañjarastotraṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 14 hariruvāca / atha yogaṃ pravakṣyāmi bhuktimuktikaraṃ param / dhyāyibhiḥ procyate dhyeyo dhyānena harirīśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

६. 'दृग्रूप' का तात्पर्य यह है-समस्त प्रपञ्च द्रष्टा, दृश्य एवं दृष्टि-इन तीनोंमें अन्तर्हित है। परमेश्वर विष्णु ही द्रष्टा हैं, वे ही दृश्य हैं, दृष्टि भी वे ही हैं। यह दृष्टि ही 'दृग्' शब्दसे कही जाती है।

English

It IS Krioa't conch. It derives its OAiae from the seaemon PAftcaiana.

अध्याय १४

श्लोक 2

तच्छृणुष्व महेशान सर्वपापविनाशनम् ।विष्णुः सर्वेश्वरो ऽनन्तः षड्भिर्भूपरिवर्जितः

tacchṛṇuṣva maheśāna sarvapāpavināśanam / viṣṇuḥ sarveśvaro 'nantaḥ ṣaḍbhirbhūparivarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

आ समता हित सास म यह तप भिरमा लो सभ त ताक पिर रवि ते ना

English

A particular mark (a curl of hair) on the breast of Vtspu (and also ICrlPa)*

अध्याय १४

श्लोक 3

वासुदेवो जगन्नाथो ब्रह्मात्मास्म्यहमेव हि ।देहिदेहस्थितो नित्यः सर्वदेहविवर्जितः

vāsudevo jagannātho brahmātmāsmyahameva hi / dehidehasthito nityaḥ sarvadehavivarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

मुक्त, बुद्ध, शुद्ध-प्रबुद्ध अजर, सर्वव्यापी, लेते हैं, इसमें संदेह नहीं है। है सुव्रत शङ्कर! आपसे

English

According to some, Vifpu took this form to save the Vedas. Refer GDKp. too.

अध्याय १४

श्लोक 4

देहधर्ंमविहीनश्च क्षराक्षरविवर्जितः ।षड्विधेषु स्थितो द्रष्टा श्रोता घ्राता ह्यतीन्द्रियः

dehadharṃmavihīnaśca kṣarākṣaravivarjitaḥ / ṣaḍvidheṣu sthito draṣṭā śrotā ghrātā hyatīndriyaḥ

हिन्दी अर्थ

सत्यस्वरूप एवं शिवस्वरूप परमात्मा हूँ। ही इस ध्यानयोगकी चर्चा मैंने की है । जो व्यक्ति सहैव इस प्रकार जो विद्वान् इन परमपद-परमेश्वरका इस ध्यानयोगका पाठ (चिन्तन-मनन) करता है, वह

English

O lia listen, VifnU) the lord of all»tsindnite remover of all sins, devoid of ground of rest for the feet.

अध्याय १४

श्लोक 5

तद्धर्ंमरहितः स्रष्टा नामगोत्रविवर्जितः ।मन्ता मनः स्थितो देवो मनसा परिवर्जितः

taddharṃmarahitaḥ sraṣṭā nāmagotravivarjitaḥ / mantā manaḥ sthito devo manasā parivarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

ध्यान करते हैं, वे निश्चय ही ईश्वरका सारूप्य प्राप्त कर विष्णुलोकको प्राप्त करता है। (अध्याय १४)

English

I am Vasudeva, the lord of the universe, the soul of Brahman, the immanent soul, the eternal, free from all kinds of physical bodies.

अध्याय १४

श्लोक 6

मनोधर्ंमविहीनश्च विज्ञानं ज्ञानमेव च ।बोद्धा बुद्धिस्थितः साक्षी सर्वज्ञो बुद्धिवर्जितः

manodharṃmavihīnaśca vijñānaṃ jñānameva ca / boddhā buddhisthitaḥ sākṣī sarvajño buddhivarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुसहस्त्रनाम

English

Devoid of the attributes of the body, free from kara (perishable) zndAkfara (imperishable) presiding over the six types (of living beings), the seer, the hearer, the smeller and beyond the pale of the senses.

अध्याय १४

श्लोक 7

बुद्धिधर्ंमविहीनश्च सर्वः सर्वगतो मनः ।सर्वप्राणिविनिर्मुक्तः प्राणधर्ंमविवर्जितः

buddhidharṃmavihīnaśca sarvaḥ sarvagato manaḥ / sarvaprāṇivinirmuktaḥ prāṇadharṃmavivarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीरुद्रने पूछा--हे प्रभो ! मनुष्य किस मन्त्रका जप करके इस अथाह संसार-सागरसे पार हो सकता है? आप जप करनेयोग्य उस श्रेष्ठ मन्त्रको

English

Free from its attributes, the creator, devoid of name and race, the thinker residing in the mind, the lord free from mind.

अध्याय १४

श्लोक 8

प्राणप्राणो महाशान्तो भयेन परिवर्जितः ।अहङ्कारादिहीनश्च तद्धर्ंमपरिवर्जितः

prāṇaprāṇo mahāśānto bhayena parivarjitaḥ / ahaṅkārādihīnaśca taddharṃmaparivarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिने कहा- है रुद्र! परम ब्रह्म, परमात्मा, नित्य, परमेश्वर भगवान् विष्णुकी सहस्त्रनामसे स्तुति करनेपर मनुष्य भवसागरको पार कर सकता है। है वृषभध्वज! मैं उस

English

Free from the attributes of the intellect, all In-alh the omnipresent mind, free from all living beings, and devoid of the attributes of the vital breath.

अध्याय १४

श्लोक 9

तत्साक्षी तन्नियन्ता च परमानन्दरूपकः ।जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिस्थस्तत्साक्षी तद्विवर्जितः

tatsākṣī tanniyantā ca paramānandarūpakaḥ / jāgratsvapnasuṣuptisthastatsākṣī tadvivarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

पवित्र, श्रेष्ठठम और जप करनेयोग्य (विष्णु) “सहस्रनाम' को कहता हूँ। वह समस्त पापोंको विनष्ट करनेवाला स्तोत्र है। आप उसे सावधान होकर सुनें--

English

The Vital breath of living beings, the quiet, devoid of fear, free from egotistic feelings and devoid of the attributes (of the ego). The witness (of ego), the controller, (of ego), Bliss personified, the presiding being of (the three states of) wake¬ fulness, dream and sleep, devoid of their attributes.

अध्याय १४

श्लोक 10

तुरीयः परमो धाता दृग्रूपो गुणवर्जितः ।मुक्तो बुद्धो ऽजरो व्यापी सत्य आत्मास्म्यहं शिवः

turīyaḥ paramo dhātā dṛgrūpo guṇavarjitaḥ / mukto buddho 'jaro vyāpī satya ātmāsmyahaṃ śivaḥ

हिन्दी अर्थ

ॐ वासुदेवो महाविष्णुर्वामनो वासवो वसुः।

English

The fourth, the great Creator DrgrUpa (Having the form of the Vision], free from qualities, the independent, the enlightened, the unageing, the all-pervading, the Truth. I am the soul, the auspicious one.

अध्याय १४

श्लोक 11

एवं ये मानवा विज्ञा ध्यायन्तीशं परं पदम् ।प्राप्नुयुस्ते च तद्रूपं नात्र कार्या विचारणा

evaṃ ye mānavā vijñā dhyāyantīśaṃ paraṃ padam / prāpnuyuste ca tadrūpaṃ nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

वेदकर्ता वेदरूपो वेद्यो वेदपरिप्लुतः ॥

English

Those men of knowledge who contemplate upon (me) and the lord thus, attain the great status and also that form; no doubt need be entertained. O Sankara of good vows, thus I have narrated to you the procedure of contemplation 4 He who reads this cons¬ tantly attains to Vi$QU*s world.

अध्याय १४

श्लोक 12

इति ध्यानं समाख्यातं तव शङ्कर सुव्रत ।पठेद्य एतत्सततं विष्णुलोकं स गच्छति

iti dhyānaṃ samākhyātaṃ tava śaṅkara suvrata / paṭhedya etatsatataṃ viṣṇulokaṃ sa gacchati

हिन्दी अर्थ

अविकारो वरेशश्च वरुणो वरुणाधिपः॥

English

Tbereading iisMggesied.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 14
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.