Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
297
अध्याय 297 / 317

Book 3 - Adhyaya 9

27 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ27 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २९७

श्लोक 1

इति श्रीगा- म- उ- तृ- ध- विष्णुस्तुतिर्देवतारम्यादि- अष्टमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ९ श्रीगरुड उवाच ।अजानजस्वरूपं च ब्रूहि कृष्ण महामते ।तदन्यांश्च क्रमेणेव वक्तुं कृष्ण त्वमर्हसि

iti śrīgā- ma- u- tṛ- dha- viṣṇustutirdevatāramyādi- aṣṭamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 9 śrīgaruḍa uvāca / ajānajasvarūpaṃ ca brūhi kṛṣṇa mahāmate / tadanyāṃśca krameṇeva vaktuṃ kṛṣṇa tvamarhasi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, of great wisdom, I shall like to know the nature of deities Aja and others in the serial order of their position.

अध्याय २९७

श्लोक 2

श्रीकृष्ण उवाच ।अजानाख्या देवतास्तु तत्तद्देवकुले भवाः ।अजानदेवतास्ता हि तेभ्योग्याः कर्मदेवताः

śrīkṛṣṇa uvāca / ajānākhyā devatāstu tattaddevakule bhavāḥ / ajānadevatāstā hi tebhyogyāḥ karmadevatāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, such Gandharvas are hundred in number. They are equal in status to Ajdnaja in the state of release and bondage.

अध्याय २९७

श्लोक 3

विराधश्चारुदेष्णश्च तथा चित्ररथस्तथा ।धृतराष्ट्रः किशोरश्च हूहूर्हाहास्तथैव च

virādhaścārudeṣṇaśca tathā citrarathastathā / dhṛtarāṣṭraḥ kiśoraśca hūhūrhāhāstathaiva ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

shall tell you, O Tarkhya, listen. I have sixteen thousand wives who have borne to me sixteen thousand sons who are equal to Ajanajas in merit.

अध्याय २९७

श्लोक 4

विद्याधरश्चोग्रसेनो विश्वावसुपरावसू ।चित्रसेनश्च गोपालो बलः पञ्चदश स्मृताः

vidyādharaścograseno viśvāvasuparāvasū / citrasenaśca gopālo balaḥ pañcadaśa smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Pitrs are hundred per cent junior to seven Ajanajas. Conversely, the Vedic scholars declare them to be hundred per cent senior to Ajanajas.

अध्याय २९७

श्लोक 5

एवमाद्यश्च गन्धर्वाः शतसंख्याः खगेश्वर ।अजानजसमा ज्ञेया मुक्तौ संसार एव च

evamādyaśca gandharvāḥ śatasaṃkhyāḥ khageśvara / ajānajasamā jñeyā muktau saṃsāra eva ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O best of birds, listen, I shall tell you about those who are junior to Pitps in age.

अध्याय २९७

श्लोक 6

अज्ञानजास्तु मे देवाः कर्मजेभ्यः शतावराः ।घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा

ajñānajāstu me devāḥ karmajebhyaḥ śatāvarāḥ / ghṛtācī menakā raṃbhā urvaśī ca tilottamā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thereafter were bom Anandas who were hundred per cent superior to Gandharvas in virtue. They were principally the attendants of Devas, who received direct orders from them.

अध्याय २९७

श्लोक 7

सुकेतुः शबरी चैव मञ्जुघोषा च पिङ्गला ।इत्यादिकं यक्षरत्नं सह संपरिकीर्तितम्

suketuḥ śabarī caiva mañjughoṣā ca piṅgalā / ityādikaṃ yakṣaratnaṃ saha saṃparikīrtitam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

These are hundred per cent inferior to ga. And hundred percent inferior to Deva Gandharvas are the Kitipas.

अध्याय २९७

श्लोक 8

अजानजसमा ह्येते कर्मजेभ्यः शतावराः ।विश्वामित्रो वसिष्ठश्च नारदश्च्यवनस्तथा

ajānajasamā hyete karmajebhyaḥ śatāvarāḥ / viśvāmitro vasiṣṭhaśca nāradaścyavanastathā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Hundred per superior to these me Uttama ganas among mankind. Having so fer made mcidental remarks, I shall now take up the matter in hand.

अध्याय २९७

श्लोक 9

उतथ्यश्च मुनिश्चैतान्द्राजपित्वा खगेश्वर ।ऋषयश्च महात्मानो ह्यजानजसमाः स्मृताः

utathyaśca muniścaitāndrājapitvā khageśvara / ṛṣayaśca mahātmāno hyajānajasamāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus the deities Brahma, Laksmi, etc., completed their praise and stood in silence with their palms joined in reverence.

अध्याय २९७

श्लोक 10

शतर्चिः कश्यपो ज्ञेयो मध्यमश्च पराशरः ।पावमान्यः प्रगाथश्च क्षुद्रसूक्तश्च देवलः

śatarciḥ kaśyapo jñeyo madhyamaśca parāśaraḥ / pāvamānyaḥ pragāthaśca kṣudrasūktaśca devalaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus praised, Visnu, the eternal lord of gods, thought of granting shelter to his devotees.

अध्याय २९७

श्लोक 11

गृत्समदो ह्यासुरिश्च भरद्वाजोथ मुद्गलः ।उद्दालको ह्यृ शृङ्गः शङ्खः सत्यव्रतस्तथा

gṛtsamado hyāsuriśca bharadvājotha mudgalaḥ / uddālako hyṛ śṛṅgaḥ śaṅkhaḥ satyavratastathā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those who do not read or hear this praise of the lord are hypocrites.

अध्याय २९७

श्लोक 12

सुयज्ञश्चैव बाभ्रव्यो माण्डूकश्चैव बाष्कलः ।धर्माचार्यस्तथागस्त्यो दाल्भ्यो दार्ढ्यच्युतस्तथा

suyajñaścaiva bābhravyo māṇḍūkaścaiva bāṣkalaḥ / dharmācāryastathāgastyo dālbhyo dārḍhyacyutastathā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The wicked people who do not differentiate the lord from the deities and at the same time enjoy the pleasures of life eat nothing but faeces abounding in hundreds of worms.

अध्याय २९७

श्लोक 13

कवषो हरितः कण्वो विरूपो मुसलस्तथा ।विष्णुवृद्धश्च आत्रेयः श्रीवत्सो वत्सलेत्यपि

kavaṣo haritaḥ kaṇvo virūpo musalastathā / viṣṇuvṛddhaśca ātreyaḥ śrīvatso vatsaletyapi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Kavasha, Harita, Kanva, Virupa and Musala, Vishnuvriddha, Atreya, Shrivatsa and Vatsala,

अध्याय २९७

श्लोक 14

भार्गवश्चाप्नवानश्च माण्डूकेयस्तथैव ।मण्ड्कश्चैव जाबचलिः वीतिहव्यस्तथैव च

bhārgavaścāpnavānaśca māṇḍūkeyastathaiva / maṇḍkaścaiva jābacaliḥ vītihavyastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Bhargava, Apnavana, Mandukeya, Manduka, Jabali and Vitihavya,

अध्याय २९७

श्लोक 15

गृत्समदः शौनकश्च इत्याद्या ऋषयः स्मृताः ।एतेषां श्रवणादेव हरिः प्रीणाति सर्वदा

gṛtsamadaḥ śaunakaśca ityādyā ṛṣayaḥ smṛtāḥ / eteṣāṃ śravaṇādeva hariḥ prīṇāti sarvadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Gritsamada and Shaunaka — such are the sages remembered. By merely hearing of them Hari is always pleased.

अध्याय २९७

श्लोक 16

ब्रुवे द्व्यष्टसहस्रं च शृणु तार्क्ष्य मम स्त्रियः ।अग्निपुत्रास्तु यद्द्व्यष्टसहस्रञ्च मम स्त्रियः ।अजानजसमा ह्येता (ते) नात्र कार्या विचारणा

bruve dvyaṣṭasahasraṃ ca śṛṇu tārkṣya mama striyaḥ / agniputrāstu yaddvyaṣṭasahasrañca mama striyaḥ / ajānajasamā hyetā (te) nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"I speak of sixteen thousand; hear, Tarkshya, of my wives. The sixteen thousand wives of mine who are sons of Agni are equal to the Ajana gods; there is no need to consider this.

अध्याय २९७

श्लोक 17

त्वष्टुः पुत्री कशेरूश्च तासां मध्ये गुणाधिका ।तदनन्तरजान्वक्ष्ये शृणु सम्यक् खगेश्वर

tvaṣṭuḥ putrī kaśerūśca tāsāṃ madhye guṇādhikā / tadanantarajānvakṣye śṛṇu samyak khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Tvashtr's daughter Kasheru is superior in qualities among them. Now I will tell of those born after them; listen well, O lord of birds.

अध्याय २९७

श्लोक 18

आजानेभ्यस्तु पितरः सप्तभ्योन्ये शतावराः ।तथाधिका हि पितर इति वेदविदां मतम्

ājānebhyastu pitaraḥ saptabhyonye śatāvarāḥ / tathādhikā hi pitara iti vedavidāṃ matam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The ancestors other than the seven are a hundred times lower than the Ajana gods, and the ancestors are likewise higher — this is the view of the knowers of the Veda.

अध्याय २९७

श्लोक 19

तदनन्तराजान्वक्ष्ये शृणु त्वं द्विजसत्तम ।अष्टाभ्यो देवगन्धर्वा अष्टोत्तरशतं विना

tadanantarājānvakṣye śṛṇu tvaṃ dvijasattama / aṣṭābhyo devagandharvā aṣṭottaraśataṃ vinā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Now I will tell of those born after them; hear, best of brahmins: the divine Gandharvas, apart from the eight and the hundred and eight,

अध्याय २९७

श्लोक 20

तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः ।स्वमुकेनेव देवैश्च आज्ञाप्याः सर्वदा गणाः

tebhyaḥ śataguṇānandā devapreṣyāstu mukhyataḥ / svamukeneva devaiśca ājñāpyāḥ sarvadā gaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

are chiefly the servants of the gods, a hundred times lower in bliss than those; the hosts are always to be commanded by the gods with their own mouths.

अध्याय २९७

श्लोक 21

आख्याता देवगन्धर्वास्तेभ्यस्ते च शतावराः ।तेभ्यस्तु क्षितिपा ज्ञेया अवराश्च शतैर्गुणैः

ākhyātā devagandharvāstebhyaste ca śatāvarāḥ / tebhyastu kṣitipā jñeyā avarāśca śatairguṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The divine Gandharvas have been described; those below them are a hundred times lower; below them are known the kings of the earth, lower by a hundredfold.

अध्याय २९७

श्लोक 22

तेभ्यः शतगुणाज्ञेया मानुषेषूत्तमा गणाः ।एवं प्रासंगिकानुक्त्वा प्रकृतं ह्यनुसराम्यहम् ।एवं ब्रह्मादयो देवा लक्ष्म्याद्या अपि सर्वशः

tebhyaḥ śataguṇājñeyā mānuṣeṣūttamā gaṇāḥ / evaṃ prāsaṃgikānuktvā prakṛtaṃ hyanusarāmyaham / evaṃ brahmādayo devā lakṣmyādyā api sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Below them, a hundredfold lower, are known the best groups among men. Having spoken of these incidental matters, I return to the subject. So Brahma and the other gods, and Lakshmi and the others in every way,

अध्याय २९७

श्लोक 23

स्तुत्वा तूष्णीं स्थिताः सर्वे प्राञ्जलीकृत्य भो द्विज

stutvā tūṣṇīṃ sthitāḥ sarve prāñjalīkṛtya bho dvija

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

having praised, all stood silent with joined palms, O brahmin.

अध्याय २९७

श्लोक 24

इति स्तुतश्च देवेशो भगवान् हरिरव्ययः ।तेषामायतनं दातुं मनसा समचिन्तयत्

iti stutaśca deveśo bhagavān hariravyayaḥ / teṣāmāyatanaṃ dātuṃ manasā samacintayat

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus praised, the Lord of gods, the imperishable Blessed Hari, considered in his mind how to give them their abodes.

अध्याय २९७

श्लोक 25

इदं पवित्रमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम् ।हरिप्रसादजनकं स्वरूपसुखसाधनम्

idaṃ pavitramārogyaṃ puṇyaṃ pāpapraṇāśanam / hariprasādajanakaṃ svarūpasukhasādhanam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

This is purifying, health-giving, meritorious and destroys sin; it brings about Hari's grace and is the means to the bliss of one's true nature.

अध्याय २९७

श्लोक 26

इदं तु स्तवनं विप्रा न पठन्तीह मानवाः ।न शृण्वन्ति च ये नित्यं ते सर्वे चैव मायिनः

idaṃ tu stavanaṃ viprā na paṭhantīha mānavāḥ / na śṛṇvanti ca ye nityaṃ te sarve caiva māyinaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those men here, O brahmins, who do not read this hymn or hear it daily are all deceivers.

अध्याय २९७

श्लोक 27

नस्मरन्तोन्तरं नित्यं ये भुञ्जन्ति नराधमाः ।तैर्भुक्ता सततं विष्ठा सदा क्रिमिशतैर्युता

nasmarantontaraṃ nityaṃ ye bhuñjanti narādhamāḥ / tairbhuktā satataṃ viṣṭhā sadā krimiśatairyutā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The vilest of men who eat without always remembering the Inner One eat nothing but filth teeming with hundreds of worms.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

पिछलाअध्याय 296Book 3 - Adhyaya 8अगलाअध्याय 298Book 3 - Adhyaya 10
शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 297
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.