गरुडपुराण अध्याय 302 (Book 3 - Adhyaya 14) | हिंदी अर्थ · English Meaning

अध्याय ३०२

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे श्रीकृष्णगरुडसंवादे उत्तरखण्डे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे देवोत्पत्तिनिरूपणं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १४ श्रीगरुड उवाच ।अवतारान्हरे ब्रूहि तथा लक्ष्म्या दिवौकसाम् ।गुणानामन्तर ब्रूहि शिष्यस्य मम सव्रत

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde uttarakhaṇḍe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe devotpattinirūpaṇaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 14 śrīgaruḍa uvāca / avatārānhare brūhi tathā lakṣmyā divaukasām / guṇānāmantara brūhi śiṣyasya mama savrata

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, let me know the incarnations of lord Vi$nu, Laksmi and gods, O you of good vow, as also the difference amongst them in regard to their qualities.

अध्याय ३०२

श्लोक 2

श्रीकृष्ण उवाच ।यो मूलरूपी भगवाननन्तो ब्रह्मादिभिः पुर्णगुणः स्वतन्त्रः ।पुरातनः पूर्णतनुर्मदात्मा न तादृशाः संति कदापि वीद्र

śrīkṛṣṇa uvāca / yo mūlarūpī bhagavānananto brahmādibhiḥ purṇaguṇaḥ svatantraḥ / purātanaḥ pūrṇatanurmadātmā na tādṛśāḥ saṃti kadāpi vīdra

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The eternal, primeval lord has all the qualities in conunon with Brahma and others.

अध्याय ३०२

श्लोक 3

पादश्च पूर्णः पादतलं च पूर्णं नखाश्च पूर्णाः कटिकण्ठौ च पूर्णौ ।ऊरू च पूर्णे उदरं च पूर्णं लब्ध्वापि पूर्णाञ्जगृहे तथाप्युरः

pādaśca pūrṇaḥ pādatalaṃ ca pūrṇaṃ nakhāśca pūrṇāḥ kaṭikaṇṭhau ca pūrṇau / ūrū ca pūrṇe udaraṃ ca pūrṇaṃ labdhvāpi pūrṇāñjagṛhe tathāpyuraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

His feet and their soles, his nails, hips and thi'oat are aW full.

अध्याय ३०२

श्लोक 4

स्कन्धः सुपूर्णाः सकलाश्च बाहवः पूर्णाः केशाः श्मश्रुदन्ताश्च पूर्णाः ।लोमानि पूर्णानि तथैव रोमकूपाश्च पूर्णास्तु तथैव शिश्रः

skandhaḥ supūrṇāḥ sakalāśca bāhavaḥ pūrṇāḥ keśāḥ śmaśrudantāśca pūrṇāḥ / lomāni pūrṇāni tathaiva romakūpāśca pūrṇāstu tathaiva śiśraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Other parts of his body, viz, thighs, belly, breast, shoulders, arms, hair of the head and the body pores of the hair, beards, teeth, penis, scrotum, hair on the scrotum, armpit, eye, ear are also complete.

अध्याय ३०२

श्लोक 5

अण्डश्च पूर्णो ह्यण्डरोमाणि कक्षाश्चक्षुश्च श्रोत्रे सर्व एते च पूर्णाः ।किं वर्णये मूलरूपं हरेश्च यावद्वलं पूर्णं समग्रदेहे

aṇḍaśca pūrṇo hyaṇḍaromāṇi kakṣāścakṣuśca śrotre sarva ete ca pūrṇāḥ / kiṃ varṇaye mūlarūpaṃ hareśca yāvadvalaṃ pūrṇaṃ samagradehe

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

How shall I describe the original form of lord Hari? So long as there is strength in his composite body there is strength in his each and every hair, he can be called complete. He is the creator of all, the destroyer of all and the enjoyer of quintessence of all substances.

अध्याय ३०२

श्लोक 6

तावद्ब्रलं ह्येकरोमादिकेषु संतित्विमे हि यतः स एव पूर्णः ।स एव तु सर्वस्य कर्ता स एव हर्था स तु सारांशभोक्ता

tāvadbralaṃ hyekaromādikeṣu saṃtitvime hi yataḥ sa eva pūrṇaḥ / sa eva tu sarvasya kartā sa eva harthā sa tu sārāṃśabhoktā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, I quote another list of essences of substances.

अध्याय ३०२

श्लोक 7

असारांशं नैव भोक्ता हरिस्तु सारान्वक्ष्ये शृणु पक्षीन्द्र सम्यक् ।द्राक्षेक्षुसारं नारिकेलस्य सारं चूतस्य सारं पनसस्यापि सारम्

asārāṃśaṃ naiva bhoktā haristu sārānvakṣye śṛṇu pakṣīndra samyak / drākṣekṣusāraṃ nārikelasya sāraṃ cūtasya sāraṃ panasasyāpi sāram

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In the month of Aadha, O Garuda, the vegetable loses all essences.

अध्याय ३०२

श्लोक 8

नारङ्गसारं क्रमुकस्यापि सारं खर्जूरसारं कदलीफलस्य ।नारायणो बीजरूपस्य सारं गृह्णाति नित्यं भक्तवर्यो दयालुः

nāraṅgasāraṃ kramukasyāpi sāraṃ kharjūrasāraṃ kadalīphalasya / nārāyaṇo bījarūpasya sāraṃ gṛhṇāti nityaṃ bhaktavaryo dayāluḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In the month of Bhadrapada, O lord of birds, the curd loses all essences. In the month of Alvina, the milk loses all essences.

अध्याय ३०२

श्लोक 9

ताम्बूलसारं खदिरस्य सारं पुष्पस्य सारं चन्दनस्यापि सारम् ।गोधूमसारं यवानां च सारं माषस्य सारं हरेणोश्च सारम्

tāmbūlasāraṃ khadirasya sāraṃ puṣpasya sāraṃ candanasyāpi sāram / godhūmasāraṃ yavānāṃ ca sāraṃ māṣasya sāraṃ hareṇośca sāram

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

If a woman does not put the traditional mark Ordkoapunira}- on her forehead she becomes devoid of essence. Those who are averse to devotion of Hari are called asuras.

अध्याय ३०२

श्लोक 10

शुद्धं तथा व्रीहिनीवारसारं श्यामाकसारं शुद्धधान्यस्य सारम्

śuddhaṃ tathā vrīhinīvārasāraṃ śyāmākasāraṃ śuddhadhānyasya sāram

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Common people do not partake of essential food. On the other hand, noble persons like Kunti and others partake of essential food. Lord Visnu himself drinks the sacred but not the polluted water.

अध्याय ३०२

श्लोक 11

निषिद्धान्सर्वशाकस्य सारांस्तथा निपिद्धाल्लांवणस्वापि सारान् ।गृह्णाति विष्णुः परमादरेण अन्नस्य सारं भक्ष्यभोज्यस्य सारम्

niṣiddhānsarvaśākasya sārāṃstathā nipiddhāllāṃvaṇasvāpi sārān / gṛhṇāti viṣṇuḥ paramādareṇa annasya sāraṃ bhakṣyabhojyasya sāram

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Who can tell the movements of Hari? The lord is of blissful nature. There is none equal to him at any time or place. O lord of birds, now 1 shall tell you all about the incarnations of Hari.

अध्याय ३०२

श्लोक 12

सूपस्य सारं परमान्नस्य सारं दुग्धस्य सारं दधितक्रस्य सारम् ।घृतस्य सारं रामठस्यापि सारं गृह्णाति विष्णुः सर्षपस्यापि सारम्

sūpasya sāraṃ paramānnasya sāraṃ dugdhasya sāraṃ dadhitakrasya sāram / ghṛtasya sāraṃ rāmaṭhasyāpi sāraṃ gṛhṇāti viṣṇuḥ sarṣapasyāpi sāram

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

OrdhoO'ptittdritA mark worn by the Vaifpavas on Ifieir forehead with yellow ochre colour.

अध्याय ३०२

श्लोक 13

मरीचसारं जीरकस्यापि सारं तथा हविर्घृतपक्वस्य सारम् ।तैलेषु पक्वस्य च भर्जितस्य गुडस्य सारं नवनीतस्य सारम्

marīcasāraṃ jīrakasyāpi sāraṃ tathā havirghṛtapakvasya sāram / taileṣu pakvasya ca bharjitasya guḍasya sāraṃ navanītasya sāram

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The essence of pepper, the essence of cumin, the essence of oblations cooked in ghee, the essence of what is cooked and fried in oils, the essence of jaggery, the essence of butter,

अध्याय ३०२

श्लोक 14

लवङ्गसारं शर्करायाश्च सारमित्यादिसारान् वासुदेवस्तु भुक्ते ।लक्ष्मीपतिः सर्वजगन्निवा सस्तस्याज्ञया वासुदेवोपि नित्यम्

lavaṅgasāraṃ śarkarāyāśca sāramityādisārān vāsudevastu bhukte / lakṣmīpatiḥ sarvajagannivā sastasyājñayā vāsudevopi nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

the essence of cloves and the essence of sugar — such essences Vasudeva enjoys. Lakshmi's lord, abode of the whole world, and at his command Vasudeva too, always.

अध्याय ३०२

श्लोक 15

तच्छेषसारानपि चावनीशो महात्मन्ॐशाञ्छृणु शिष्यवर्य ।एवं विमूढा वासुदेवस्य भक्ताः किं वक्तव्यं विष्णुभक्ता हि लोके

taccheṣasārānapi cāvanīśo mahātmanoṃśāñchṛṇu śiṣyavarya / evaṃ vimūḍhā vāsudevasya bhaktāḥ kiṃ vaktavyaṃ viṣṇubhaktā hi loke

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Hear, best of disciples, of the portions of the remaining essences enjoyed by the lord of the earth, the great soul. Thus bewildered are Vasudeva's devotees — what need be said of Vishnu's devotees in the world?

अध्याय ३०२

श्लोक 16

कल्याणास्ते सारभोक्तार एव नैषां भवेत्तेन दुः खाभिवृद्धिः ।भुञ्जन्ति ये वैश्वदेवं विहाय दुष्टांस्तान्वै भुक्तिचिन्त्तांश्च विद्धि

kalyāṇāste sārabhoktāra eva naiṣāṃ bhavettena duḥ khābhivṛddhiḥ / bhuñjanti ye vaiśvadevaṃ vihāya duṣṭāṃstānvai bhukticinttāṃśca viddhi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

They are blessed, enjoyers of the essence alone, and for them sorrow does not increase. Know those who eat while omitting the Vaishvadeva offering to be wicked and intent only on eating.

अध्याय ३०२

श्लोक 17

वक्ष्ये विशेषं वैश्वदेवे खगेन्द्र गोप्यं नो वदान्यत्र विद्वान् ।सूर्यादीनां ये च दाने च दद्युर्विना वायोरन्तरस्थं हरिं च

vakṣye viśeṣaṃ vaiśvadeve khagendra gopyaṃ no vadānyatra vidvān / sūryādīnāṃ ye ca dāne ca dadyurvinā vāyorantarasthaṃ hariṃ ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I will tell you something special about the Vaishvadeva, lord of birds, secret, which the learned do not tell elsewhere: those who give to the sun and the others without Vayu and Hari dwelling within —

अध्याय ३०२

श्लोक 18

ते वै सदा सारभोक्तार एव ज्ञेयास्त्वतो विष्णुरेको महात्मा ।सारांशभोक्ता न तु सर्वस्य भोक्ता भुनक्ति सर्वं त्वविरुद्धशक्तिः

te vai sadā sārabhoktāra eva jñeyāstvato viṣṇureko mahātmā / sārāṃśabhoktā na tu sarvasya bhoktā bhunakti sarvaṃ tvaviruddhaśaktiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

they are always to be known as eaters of the mere essence; therefore Vishnu alone is the great Self. He enjoys the portion of essence, not everything; with unobstructed power he enjoys all.

अध्याय ३०२

श्लोक 19

वक्ष्ये ह सारान्पुनरन्यान्खगेन्द्र शृणुष्व गुह्यं परमादरेण ।द्राक्षादयः सर्व एव त्वसाराः कालादिदुष्टा भावदुष्टाः पदार्थाः

vakṣye ha sārānpunaranyānkhagendra śṛṇuṣva guhyaṃ paramādareṇa / drākṣādayaḥ sarva eva tvasārāḥ kālādiduṣṭā bhāvaduṣṭāḥ padārthāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I will tell you again of other essences, lord of birds; hear this secret with great attention. Grapes and the like, all things spoiled by time and the like or spoiled in their nature, are without essence.

अध्याय ३०२

श्लोक 20

अतिपक्वानन्तरं तु तथा दिनचतुष्टये ।असाराः कलुषा ज्ञेयास्तथा जंबूफलं स्मृतम्

atipakvānantaraṃ tu tathā dinacatuṣṭaye / asārāḥ kaluṣā jñeyāstathā jaṃbūphalaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

After becoming over-ripe, and likewise after four days, they are to be known as without essence and impure; so too the jambu fruit is remembered.

अध्याय ३०२

श्लोक 21

मासस्यानन्तरं वीन्द्र त्वसारं पनसं स्मृतम् ।षण्मासानन्तरं वीन्द्र खर्जूरं तिक्तवत्स्मृतम्

māsasyānantaraṃ vīndra tvasāraṃ panasaṃ smṛtam / ṣaṇmāsānantaraṃ vīndra kharjūraṃ tiktavatsmṛtam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

After a month, O lord of birds, the jackfruit is held to be without essence; after six months, O lord of birds, the date is remembered as bitter.

अध्याय ३०२

श्लोक 22

आर्द्रं पूतं नारिकेलं स्फोटनानन्तरं प्रभो ।अहोरात्रानन्तरं तु असारं परिकीर्तितम्

ārdraṃ pūtaṃ nārikelaṃ sphoṭanānantaraṃ prabho / ahorātrānantaraṃ tu asāraṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

A fresh, pure coconut, once broken open, O Lord, is declared to be without essence after a day and a night.

अध्याय ३०२

श्लोक 23

शुष्कभूतं नारिकेलं खजूरं तु यथा तथा ।पक्षस्यानन्तरं चूतमसारं परिकीर्तितम्

śuṣkabhūtaṃ nārikelaṃ khajūraṃ tu yathā tathā / pakṣasyānantaraṃ cūtamasāraṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

A dried coconut and dates likewise; the mango is declared to be without essence after a fortnight.

अध्याय ३०२

श्लोक 24

वर्षस्यानन्तरं वीन्द्र पूगीफलमुदाहृतम् ।घटिकानन्तरं वीन्द्र तांबूलं परिकीर्तितम्

varṣasyānantaraṃ vīndra pūgīphalamudāhṛtam / ghaṭikānantaraṃ vīndra tāṃbūlaṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The areca nut is declared so after a year, O lord of birds, and betel after a ghatika.

अध्याय ३०२

श्लोक 25

यामस्यानन्तरं चान्नं सूपान्नं पायसं तथा ।भक्ष्यं च क्वथितं वीन्द्र असारं परिकीर्तितम्

yāmasyānantaraṃ cānnaṃ sūpānnaṃ pāyasaṃ tathā / bhakṣyaṃ ca kvathitaṃ vīndra asāraṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Cooked rice, rice with dal, milk-rice, snacks and boiled things are declared to be without essence after one watch, O lord of birds.

अध्याय ३०२

श्लोक 26

त्रिपक्षानन्तरं वीन्द्र तैलपक्वं तथा स्मृतम् ।चतुर्यामानन्तरं च त्वसारं घृतपक्वकम्

tripakṣānantaraṃ vīndra tailapakvaṃ tathā smṛtam / caturyāmānantaraṃ ca tvasāraṃ ghṛtapakvakam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

What is cooked in oil is so remembered after three fortnights, O lord of birds, and what is cooked in ghee after four watches.

अध्याय ३०२

श्लोक 27

त्रियामानन्तरं शाका निः साराः परिकीर्तिताः ।जंबीरं शृङ्गबेरे धात्री कर्पूरं च चूतकम्

triyāmānantaraṃ śākā niḥ sārāḥ parikīrtitāḥ / jaṃbīraṃ śṛṅgabere dhātrī karpūraṃ ca cūtakam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Vegetables are declared without essence after three watches; citron, ginger, amla, camphor and mango

अध्याय ३०२

श्लोक 28

वत्सरानन्तरं वीन्द्र निः सारं परिकीर्तितम् ।पर्पटः पक्षमात्रेण निः सारः परिकीर्तितः

vatsarānantaraṃ vīndra niḥ sāraṃ parikīrtitam / parpaṭaḥ pakṣamātreṇa niḥ sāraḥ parikīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

are declared without essence after a year, O lord of birds; parpata is declared without essence after only a fortnight.

अध्याय ३०२

श्लोक 29

तुलसी सर्वदा सारा एकादश्यामपि द्विज ।आर्द्रा वाप्यथवा शुष्का सार्द्रा सारवती स्मृता

tulasī sarvadā sārā ekādaśyāmapi dvija / ārdrā vāpyathavā śuṣkā sārdrā sāravatī smṛtā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Tulasi is always full of essence, even on Ekadashi, O brahmin; whether fresh or dried, fresh tulasi is remembered as having essence.

अध्याय ३०२

श्लोक 30

एकादश्यां तु तुलसी सारा ग्राह्या मनीषिभिः ।त्वचा नासेंद्रियेणापि न तु जिह्वेन्द्रियेण च

ekādaśyāṃ tu tulasī sārā grāhyā manīṣibhiḥ / tvacā nāseṃdriyeṇāpi na tu jihvendriyeṇa ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

On Ekadashi the wise should take tulasi, full of essence, by the skin and the nose, but not by the tongue.

अध्याय ३०२

श्लोक 31

एकादश्यां हरेरन्नं निः सारं परिकीर्तितम् ।एकादश्यां हरेस्तीर्थं मनुष्याणां खगेश्वर

ekādaśyāṃ harerannaṃ niḥ sāraṃ parikīrtitam / ekādaśyāṃ harestīrthaṃ manuṣyāṇāṃ khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

On Ekadashi Hari's food is declared to be without essence; on Ekadashi Hari's holy water, for men, O lord of birds,

अध्याय ३०२

श्लोक 32

एकवारे च सारं स्याद्द्विवारे च ततोधिकम् ।एकादश्यां महाभाग तीर्थं गन्धादिमिश्रितम्

ekavāre ca sāraṃ syāddvivāre ca tatodhikam / ekādaśyāṃ mahābhāga tīrthaṃ gandhādimiśritam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

is full of essence once and more so twice; on Ekadashi, O fortunate one, holy water mixed with perfumes and the like

अध्याय ३०२

श्लोक 33

असारमिति संप्रोक्तं तथा स्वादूदमिश्रितम् ।एकादश्यां हरेः सारं क्षीरं सर्पिर्मधूदकम्

asāramiti saṃproktaṃ tathā svādūdamiśritam / ekādaśyāṃ hareḥ sāraṃ kṣīraṃ sarpirmadhūdakam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

is declared to be without essence, and likewise when mixed with sweet water. On Ekadashi Hari's milk, ghee and honey-water

अध्याय ३०२

श्लोक 34

निः सारं मनुजेन्द्राणामिति वेदविदां मतम् ।आषाढमासे गरुड शाको निः सार उच्यते

niḥ sāraṃ manujendrāṇāmiti vedavidāṃ matam / āṣāḍhamāse garuḍa śāko niḥ sāra ucyate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

are without essence for lords of men — this is the view of the knowers of the Veda. In the month of Ashadha, O Garuda, vegetables are said to be without essence;

अध्याय ३०२

श्लोक 35

मासि भाद्रपदे वीन्द्र ह्यसारं दधि चोच्यते ।क्षीरं तु ह्याश्विने मासे निः सारं परिकीर्तितम्

māsi bhādrapade vīndra hyasāraṃ dadhi cocyate / kṣīraṃ tu hyāśvine māse niḥ sāraṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

in the month of Bhadrapada, O lord of birds, curd is said to be without essence; and milk in the month of Ashvina is declared without essence.

अध्याय ३०२

श्लोक 36

ऊर्ध्वपुण्ड्रगदाहीना नार्यसारेति गीयते ।हरिभक्तिविहीना ये ह्यसुराः परिकीर्तिताः

ūrdhvapuṇḍragadāhīnā nāryasāreti gīyate / haribhaktivihīnā ye hyasurāḥ parikīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

A woman without the upright mark and the mace mark is sung of as without essence; those without devotion to Hari are declared to be asuras.

अध्याय ३०२

श्लोक 37

हरिनामविहीनं तु मुखं निः सारमुच्यते ।हरिनैवेद्यहीनस्तु पाको निः सार उच्यते

harināmavihīnaṃ tu mukhaṃ niḥ sāramucyate / harinaivedyahīnastu pāko niḥ sāra ucyate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

A mouth without Hari's name is called without essence; cooking without an offering to Hari is called without essence.

अध्याय ३०२

श्लोक 38

त्रिदिनैश्चातसीपुष्पं निः सारं परिकीर्तितम् ।प्रहरं मल्लिका सारं जाती तु प्रहरार्धकम्

tridinaiścātasīpuṣpaṃ niḥ sāraṃ parikīrtitam / praharaṃ mallikā sāraṃ jātī tu praharārdhakam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The flax flower is declared without essence after three days; jasmine (mallika) keeps its essence for a watch, and jati jasmine for half a watch;

अध्याय ३०२

श्लोक 39

त्रियामं शतपत्रं स्यात्करवीरमहर्निशम् ।घटिकावधि सारं स्यात्पारिजातं खगेश्वर

triyāmaṃ śatapatraṃ syātkaravīramaharniśam / ghaṭikāvadhi sāraṃ syātpārijātaṃ khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

the hundred-petalled lotus for three watches, the oleander for a day and a night, and the parijata keeps its essence for a ghatika, O lord of birds.

अध्याय ३०२

श्लोक 40

त्रिवर्षं केसरं फल्ग सारमित्युच्यते बुधैः ।कस्तूरी दशवर्षं तु कर्पूरं वर्षमात्रकम्

trivarṣaṃ kesaraṃ phalga sāramityucyate budhaiḥ / kastūrī daśavarṣaṃ tu karpūraṃ varṣamātrakam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Saffron is said by the wise to keep its essence for three years, musk for ten years, and camphor for a year;

अध्याय ३०२

श्लोक 41

ससारमिति संप्रोक्तं चन्दनं सर्वदा स्मृतम् ।शुद्धन्निः सारभूतांश्च वक्ष्ये शृणु खगेश्वर

sasāramiti saṃproktaṃ candanaṃ sarvadā smṛtam / śuddhanniḥ sārabhūtāṃśca vakṣye śṛṇu khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

sandal is declared always full of essence. Now hear, lord of birds, I will tell of the things that are pure yet without essence:

अध्याय ३०२

श्लोक 42

तुषा मेध्या आरनालं पुण्यकं भिः सटा तथा ।उपोद्व्रजी अलाबूश्च बृहत्कोशातकी तथा

tuṣā medhyā āranālaṃ puṇyakaṃ bhiḥ saṭā tathā / upodvrajī alābūśca bṛhatkośātakī tathā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

husks, sacrificial fuel, sour rice-water, punyaka, bhissata, upodvraji, the bottle gourd, the large ridge gourd,

अध्याय ३०२

श्लोक 43

वृन्ताकं चुक्रशाकश्च बिल्वमौदुंवरं तथा ।पलाञ्जुर्लशुनं वृन्तं कलञ्जं च तथा द्विजा

vṛntākaṃ cukraśākaśca bilvamauduṃvaraṃ tathā / palāñjurlaśunaṃ vṛntaṃ kalañjaṃ ca tathā dvijā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

brinjal, sorrel, bilva and udumbara, onion, garlic, stalks and kalanja, O brahmins —

अध्याय ३०२

श्लोक 44

एतत्सर्वत्र काले च निः सारमिति कीर्तितम् ।एकादश्यां वैश्वदेवं श्राद्धं तर्पणमेव च

etatsarvatra kāle ca niḥ sāramiti kīrtitam / ekādaśyāṃ vaiśvadevaṃ śrāddhaṃ tarpaṇameva ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

all these are declared without essence at all times. On Ekadashi the Vaishvadeva, shraddha and libations,

अध्याय ३०२

श्लोक 45

मन्त्रेण प्रेतदहनमसारं परिकीर्तितम् ।हविर्नारायणो देवो एतांश्च ह्यशुभान्र सान्

mantreṇa pretadahanamasāraṃ parikīrtitam / havirnārāyaṇo devo etāṃśca hyaśubhānra sān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

and cremating the dead with mantras, are declared without essence. The god Narayana, the offering itself, these inauspicious flavours

अध्याय ३०२

श्लोक 46

न गृह्णाति न गृह्णाति न गृह्णाति हरिः स्वयम् ।तथापि सर्वं जानाति जीवानां पापकर्मणाम्

na gṛhṇāti na gṛhṇāti na gṛhṇāti hariḥ svayam / tathāpi sarvaṃ jānāti jīvānāṃ pāpakarmaṇām

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

does not accept, does not accept, does not accept — Hari himself; yet he knows everything of beings who do evil.

अध्याय ३०२

श्लोक 47

आस्वादनं कारयति स्वयं नास्वादते हरिः ।असारभोजनं चैव जीवानां कर्मजं फलम्

āsvādanaṃ kārayati svayaṃ nāsvādate hariḥ / asārabhojanaṃ caiva jīvānāṃ karmajaṃ phalam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Hari makes them taste, but does not himself taste. The eating of what lacks essence is the fruit of beings' karma.

अध्याय ३०२

श्लोक 48

अमुख्यभोजिनो जीवाः कुन्त्याद्या मुख्यभोजिनः ।शुभानि च पिबेद्विष्णुरशुभं नो पिबेद्विभुः

amukhyabhojino jīvāḥ kuntyādyā mukhyabhojinaḥ / śubhāni ca pibedviṣṇuraśubhaṃ no pibedvibhuḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Beings are eaters of what is secondary; Kunti and the others are eaters of what is primary. Vishnu drinks what is auspicious; the Lord does not drink the inauspicious.

अध्याय ३०२

श्लोक 49

को वदेत्तस्य चेष्टां तु पूर्णानन्दो हरिः स्वयम् ।न तेन सदृशः कोपि देशे काले च विद्यते ।तस्यावतारान्वक्ष्यहं शृणु पक्षीन्द्रसत्तम

ko vadettasya ceṣṭāṃ tu pūrṇānando hariḥ svayam / na tena sadṛśaḥ kopi deśe kāle ca vidyate / tasyāvatārānvakṣyahaṃ śṛṇu pakṣīndrasattama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Who can describe his activity? Hari himself is full bliss; there is no one like him in any place or time. I will tell of his incarnations; hear, best lord of birds.

Book 3 - Adhyaya 14

पूर्ण अध्याय पाठ49 श्लोक

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)