Linga Purana· Liṅga Purāṇa
44
अध्याय 44 / 108

Book 1 - Adhyaya 44

49 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ49 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४४

श्लोक 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे नन्दिकेश्वरप्रादुर्भावनन्दिकेश्वराभिषेकमन्त्रो नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः स्मरणादेव रुद्रस्य सम्प्राप्ताश् च गणेश्वराः सर्वे सहस्रहस्ताश् च सहस्रायुधपाणयः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge nandikeśvaraprādurbhāvanandikeśvarābhiṣekamantro nāma tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ smaraṇādeva rudrasya samprāptāś ca gaṇeśvarāḥ sarve sahasrahastāś ca sahasrāyudhapāṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

सदा तु चन्द्रकान्तानां सदा यौवनशालिनाम्। श्यामाङ्कानां सदा देवदेव शिवके आदेशसे महासागरमें प्रवेश करती है। इससे निकली हुई सैकड़ों-हजारों अनेक नदियाँ कही गयी हैं, जो सभी ट्वीपों, पर्वतों तथा देशोंमें हैं। छोटी नदियाँ तो असंख्य हैं; गंगा आकाशसे पृथ्वीपर आयी

English

lord, O Sankara the most excellent among the good»

अध्याय ४४

श्लोक 2

त्रिनेत्राश् च महात्मानस् त्रिदशैरपि वन्दिताः कोटिकालाग्निसंकाशा जटामुकुटधारिणः

trinetrāś ca mahātmānas tridaśairapi vanditāḥ koṭikālāgnisaṃkāśā jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

हुई हैं, इसलिये वे गंगा कहलाती हैं ॥९--११ /२॥ केतुमालवर्षमें मनुष्य कृष्णवर्णवाले हैं, वे सब कटहलका आहार ग्रहण करते हैं। वहाँकी स्त्रियाँ उत्पलके वर्णवाली हैं । वहाँके लोगोंकी आयु दस हजार वर्ष कही गयी है। भद्राश्ववर्षमें स्त्रियाँ चन्द्रमाकी

English

Rudra, Paramevara who had already been propitiated by his penance by Brahma spoke thus again to Silada with very great pleasure.

अध्याय ४४

श्लोक 3

दंष्ट्राकरालवदना नित्या बुद्धाश् च निर्मलाः कोटिकोटिगणैस्तुल्यैर् आत्मना च गणेश्वराः असंख्याता महात्मानस् तत्राजग्मुर्मुदा युताः

daṃṣṭrākarālavadanā nityā buddhāś ca nirmalāḥ koṭikoṭigaṇaistulyair ātmanā ca gaṇeśvarāḥ asaṃkhyātā mahātmānas tatrājagmurmudā yutāḥ

हिन्दी अर्थ

किरणोंके समान शुक्ल वर्णकी हैं। वहाँके सभी लोग कालाम्रका भोजन करनेवाले, भयरहित तथा रतिप्रिय हैं। शिवका ध्यान करनेवाले वे लोग दस हजार वर्षतक जीवित रहते हैं। हिरण्मयवर्षके लोगोंके समान वे भी मनको ईश्वरमें लगाये रखते हैं ॥ १२-१४ /२॥

English

O brahmin, O ascetic, formerly I had been propitiated by Brahma, sages and Devas by penance, for the sake of my incarnation.

अध्याय ४४

श्लोक 4

गायन्तश् च द्रवन्तश् च नृत्यन्तश् च महाबलाः मुखाडम्बरवाद्यानि वादयन्तस्तथैव च

gāyantaś ca dravantaś ca nṛtyantaś ca mahābalāḥ mukhāḍambaravādyāni vādayantastathaiva ca

हिन्दी अर्थ

रमणकवर्षमें लोग बरगदका फल ग्रहण करते हैं। वे ग्यारह हजार पाँच सौ वर्ष जीवित रहते हैं। वे सब शुक्लवर्णके होते हैं और शिवके ध्यानमें लगे रहते हैं। हिरण्मयवनका आश्रय लेकर महाभाग्यशाली हिरण्मय लोग रहते हैं। वे वहाँपर बारह हजार पाँच सौ वर्ष जीते हैं और अश्वत्थ (पीपल)-के आहारपर जीवित रहते हैं। हिरण्मयवर्षक लोग अपने मनको शिवमें लगाये रखते हैं॥ १५--१८ ॥

English

I shall become your son, not born of a womb, by the name Nandin. O sage, I am the father of worlds and you will become my father.

अध्याय ४४

श्लोक 5

रथैर्नागैर्हयैश्चैव सिंहमर्कटवाहनाः विमानेषु तथारूढा हेमचित्रेषु वै गणाः

rathairnāgairhayaiścaiva siṃhamarkaṭavāhanāḥ vimāneṣu tathārūḍhā hemacitreṣu vai gaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

कुरुवर्षमें कुरुलोग स्वर्गसे गिरे हुए हैं। वे सभी मैथुनक्रियासे उत्पन्न हुए हैं। वे दुग्धका पान तथा भोजन करते हैं। वे एक-दूसरेसे प्रेम करनेवाले, चक्रवाक पक्षीके समान गुण-धर्मवाले, रोगरहित, शोकमुक्त एवं सदा सुखोंका भोग करनेवाले हैं। वे चौदह हजार पाँच सौ वर्षतक जीते हैं । वे महातेजस्वी हैं और अन्य स्त्रीका सेवन नहीं करते हैं। हृष्ट-पुष्ट, अत्यन्त प्रबुद्ध, सभी प्रकारके अन्न तथा अमृतके आहारवाले, सदा चन्द्रमाके

English

After saying thus to the sage who was standing there after bowing to him and looking up to him, the delighted merciful lord who was accompanied by Uma and who was comparable to the Moon vanished there itself.

अध्याय ४४

श्लोक 6

भेरीमृदङ्गकाद्यैश् च पणवानकगोमुखैः वादित्रैर्विविधैश्चान्यैः पटहैरेकपुष्करैः

bherīmṛdaṅgakādyaiś ca paṇavānakagomukhaiḥ vāditrairvividhaiścānyaiḥ paṭahairekapuṣkaraiḥ

हिन्दी अर्थ

समान कान्तिमान, सदा यौवनशाली, श्याम वर्णके शरीरवाले एवं सर्वदा सभी प्रकारके आभूषणोंसे विभूषित शरीरवाले उन स्वर्गवासी कुरुओंका मरण साथ-साथ होता है। वहाँ जम्बूढीपमें भी अत्यन्त सुन्दर कुरुवर्ष है । चन्द्रशेखर शिवका चन्द्रमाकी प्रभाके समान एक विमान वहाँपर विद्यमान है॥ १९--२४॥

English

O great sage, having obtained the assurance of a son from Rudra, my father was delighted. He was the most excellent among the knowers of sacrifice. For the purpose of sacrifice he came to the courtyard of a great sacrificial cham- ber. Formerly I was born in that courtyard as his son, at the behest of lord Siva. I had the lustre of fire at the closing of a yuga.

अध्याय ४४

श्लोक 7

भेरीमुरजसंनादैर् आडम्बरकडिण्डिमैः मर्दलैर्वेणुवीणाभिर् विविधैस्तालनिःस्वनैः

bherīmurajasaṃnādair āḍambarakaḍiṇḍimaiḥ mardalairveṇuvīṇābhir vividhaistālaniḥsvanaiḥ

हिन्दी अर्थ

२२२ श्रीलिड्रमहापुराण वर्षे तु भारते मर्त्याः पुण्याः कर्मवशायुषः। भारतवर्षमें मनु , कर्मके अधीन

English

When I was born as the son of Silada, the clouds Puara, Avartaka and others showered rain. The heaven- walkers — Kinnaras, Sadhyas and Siddhas sang songs. Viu showered fragrant flowers.

अध्याय ४४

श्लोक 8

दर्दुरैस्तलघातैश् च कच्छपैः पणवैरपि वाद्यमानैर्महायोगा आजग्मुर्देवसंसदम्

darduraistalaghātaiś ca kacchapaiḥ paṇavairapi vādyamānairmahāyogā ājagmurdevasaṃsadam

हिन्दी अर्थ

आयुवाले, प्रायः सौ वर्षकी आयुवाले, अनेक रंगवाले शतायुषः स छोटे शरीरवाले, अनेक देवता पूजामें परायण

English

I had then the lustre of Kalasurya (sun at the time of pralaya or dissolution). I was having matted hair and coronet. In the form of an infant I had three eyes, four arms holding the trident, axe, iron club and thunderbolt. My curved fangs were adamantine. I was the infant adored by the thunder- bolt-wielding Indra. I was terrible in appearance with diamond ear-rin. My voice was comparable to the thundering sound of

अध्याय ४४

श्लोक 9

ते गणेशा महासत्त्वाः सर्वदेवेश्वरेश्वराः प्रणम्य देवं देवीं च इदं वचनम् अब्रुवन्

te gaṇeśā mahāsattvāḥ sarvadeveśvareśvarāḥ praṇamya devaṃ devīṃ ca idaṃ vacanam abruvan

हिन्दी अर्थ

नानाविध कमाँका फल भोगनेवाले, अनेक ज्ञानके अरो सम्पन्न, दुर्बल तथा अल्प सुखको भोगनेवाले कहे गये हैं उनमेंसे कुछ इनद्रद्वीपमें, कुछ कसेरुकद्रीपमे, कुछ ताम्रद्वीपमें और कुछ गभस्तिमान् देशमें चले गये कुछ नागद्वीपमें, कुछ सोमद्ठीपमें, कुछ गन्धर्वद्वीपमें तथा कुछ वरुणद्वीपमें चले गये । कुछ लोग विविध जातियोंसे उत्पन्न

English

O leading sage, with mantras pertaining to MaheiSvara as well as those taken from 5, Yajus and San, the over- joyed sages eulogised and bowed down to me.

अध्याय ४४

श्लोक 10

भगवन्देवदेवेश त्रियंबक वृषध्वज किमर्थं च स्मृता देव आज्ञापय महाद्युते

bhagavandevadeveśa triyaṃbaka vṛṣadhvaja kimarthaṃ ca smṛtā deva ājñāpaya mahādyute

हिन्दी अर्थ

म्लेच्छ और पुलिन्द हैं। उस द्वीपके पूर्वी भागमें किरात तथा पश्चिमी भागमें यवन बताये गये हैं । उसके मध्यभागमें सर्वत्र ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य तथा शूद्र हैं। वे पूजन, युद्ध, वाणिज्य आदिके द्वारा जीविका चलाते हुए वहाँ व्यवस्थित हैं। उन वर्णोका अपने-अपने कर्मोमें परस्पर यह व्यवहार धर्म, अर्थ तथा कामसे सम्बन्धित है। उनमें संकल्प एवं अभिमान ब्रह्मचर्यं आदि आश्रमोंमें उचित रूपमें विद्यमान है। वहाँपर स्वर्ग तथा मोक्षके लिये मनुष्योंकी जो प्रवृत्ति

English

The following stood all around me: — Brahma, Vi§nu, Rudra, Indra, Siva, Ambika herself, Jupiter, the moon, the sun of great splendour, wind god, fire god, Isana, Nirrti, Yaksa, Yama, Varuna, Visve Devas, Rudras, Vasus of great strength, Lak$nu herself, Saci, Jye9tha, goddess Sarasvati, Aditi, Diti, Sraddha, Lajja, Dhrti, Nanda, Bhadra, Surabhi, SuiSila, Sumanas, the lord of bulls, Dharma of great splendour and the sons of Dharma. They surrounded me, embraced me and eulogised me. O excellent sage, even Silada my father, the sage, on seeing me like that bowed to me with love. The meritorious soul eulogised his son who gave him what he liked.

अध्याय ४४

श्लोक 11

किं सागराञ्शोषयामो यमं वा सह किङ्करैः हन्मो मृत्युसुतां मृत्युं पशुवद्धन्म पद्मजम्

kiṃ sāgarāñśoṣayāmo yamaṃ vā saha kiṅkaraiḥ hanmo mṛtyusutāṃ mṛtyuṃ paśuvaddhanma padmajam

हिन्दी अर्थ

है और उनके जो युगकर्म हैं, है मुनिश्रेष्ठो ! वैसा अन्यत्र नहीं है किम्पुरुषवर्षमें मनुष्योंकी स्थिति दस हजार वर्षतक रहती है। बहाँके पुरुष सुवर्णके रंगवाले होते हैं और स्त्रियाँ अप्सराओंके समान होती हैं। वे सब रोगरहित, शोकरहित, शिवभक्तिसे युक्त, विशुद्ध सत्त्वगुणसे सम्पन्न,

English

O lord, O lord of the chief of Devas, O thrcc-eycd one, O unchanging one, you arc my son since you are my protector and the protector of worlds from misery. Since you arc the protector of worlds, O son, you arc my father. You are omnipresent. O son, not bom of a womb, obeisance to you, O source of origin of the universe, O grand father, O father, O son, O MaheiSana, O preceptor of the universe, O dear one, O highly blessed one, O Paramevara protect me. O lord of Devas, since I am delighted by you, you are to be known by the name Nandin. Hence O Nandin, delight me. I bow down to you, the lord of the universe, O lord, delight my parents who have gone to Rudra's world. O lord, my grandfather too has gone to the world of Rudra. O Nandin, when Maheivara has incarnated my birth in the world is fruitful. O lord, the birth of the worlds too is fruitful.

अध्याय ४४

श्लोक 12

बद्ध्वेन्द्रं सह देवैश् च सह विष्णुं च वायुना आनयामः सुसंक्रुद्धा दैत्यान्वा सह दानवैः

baddhvendraṃ saha devaiś ca saha viṣṇuṃ ca vāyunā ānayāmaḥ susaṃkruddhā daityānvā saha dānavaiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वर्णके समान आभावाले, अपनी पत्नियोंके साथ रहनेवाले तथा गूलरका भोजन करनेवाले होते हैं हरिवर्षमें भी मनुष्य महारजतके समान वर्णवाले होते हैं। वे सब देवलोकसे च्युत हुए हैं और हर प्रकारसे

English

When you have incarnated as my son for my protection O IiSvara, O Nandin, O lord of Devas, obeisance to you. O NandHvara, obeisance to you.

अध्याय ४४

श्लोक 13

कस्याद्य व्यसनं घोरं करिष्यामस्तवाज्ञया कस्य वाद्योत्सवो देव सर्वकामसमृद्धये

kasyādya vyasanaṃ ghoraṃ kariṣyāmastavājñayā kasya vādyotsavo deva sarvakāmasamṛddhaye

हिन्दी अर्थ

करते हैं और पवित्र इशुरसका पान करते हैं, अत: उन्हें बुढ़ापा बाधित नहीं करता और वे लोग वृद्ध नहीं होते। वहाँ मनुष्य दस हजार वर्ष जीवित रहते हैं ॥ ३७-३६ Bi भव्यम स्थित जो इलावृत नामक वर्ष कहा गया pe सूर्य i तपता है और वहाँ मनुष्य बूढ़े नहीं

English

O son of mighty arms, protect me. O lord of Devas,

अध्याय ४४

श्लोक 14

तांस्तथावादिनः सर्वान् गणेशान् सर्वसंमतान् उवाच देवः सम्पूज्य कोटिकोटिशतान्प्रभुः

tāṃstathāvādinaḥ sarvān gaṇeśān sarvasaṃmatān uvāca devaḥ sampūjya koṭikoṭiśatānprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

' इलावृतवर्षमें न सूर्य-चन्द्रमा हैं, न तारे हैं और नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्मफलाशिनः। नानाज्ञानार्थसम्पन्ना दुर्बलाश्चाल्पभोगिनः

English

O great sage, when I went to the hut of Silada I esche- wed my divine form and assumed a human shape.

अध्याय ४४

श्लोक 15

शृणुध्वं यत्कृते यूयम् इहाहूता जगद्धिताः श्रुत्वा च प्रयतात्मानः कुरुध्वं तदशङ्किताः

śṛṇudhvaṃ yatkṛte yūyam ihāhūtā jagaddhitāḥ śrutvā ca prayatātmānaḥ kurudhvaṃ tadaśaṅkitāḥ

हिन्दी अर्थ

इन्द्रद्वीप तथा केचित्तथैव च कसेरुके। ताम्रद्वीपं गताः केचित्केचिद्देशं गभस्तिमत् केचिन्लेच्छाः पुलिन्दाश्च नानाजातिसमुद्भवाः

English

My divine memory was obliterated for some unknown reason. On seeing that I had assumed human form, my father, worshipped by all the worlds, became extremely miserable and he lamented. Surrounded by his kinsmen, he, the knower of everything, performed my postnatal and other holy rites.

अध्याय ४४

श्लोक 16

नन्दीश्वरो ऽयं पुत्रो नः सर्वेषामीश्वरेश्वरः विप्रो ऽयं नायकश्चैव सेनानीर् वः समृद्धिमान्

nandīśvaro 'yaṃ putro naḥ sarveṣāmīśvareśvaraḥ vipro 'yaṃ nāyakaścaiva senānīr vaḥ samṛddhimān

हिन्दी अर्थ

तेषां संव्यवहारोऽयं वर्ततेऽत्र परस्परम् धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु। सङ्कल्पश्चाभिमानश्च आश्रमाणां यथाविधि

English

Silada son of Salankayana was highly fond of me his son. It was he who taught me all these: — viz, the recensions ofRgveda, Yajurveda and the thousand branches of Samaveda with their ancillaries and subdivisions. He taught me Ayurveda (science of medicine), Dhanurveda (science of archery), Gandharva (musicology), Avalak§a:gia (characteris- tics of horses), the details of elephants and also the characteri-

अध्याय ४४

श्लोक 17

तमिमं मम संदेशाद् यूयं सर्वे ऽपि संमताः सेनान्यम् अभिषिञ्चध्वं महायोगपतिं पतिम्

tamimaṃ mama saṃdeśād yūyaṃ sarve 'pi saṃmatāḥ senānyam abhiṣiñcadhvaṃ mahāyogapatiṃ patim

हिन्दी अर्थ

तेषां च युगकर्माणि नान्यत्र मुनिपुङ्गवाः अनामया ह्यशोकाश्च सर्वे ते शिवभाविताः।

English

On seeing me repeatedly the two noble sages said:

अध्याय ४४

श्लोक 18

एवमुक्ता भगवता गणपाः सर्व एव ते एवमस्त्विति संमन्त्र्य संभारानाहरंस्ततः

evamuktā bhagavatā gaṇapāḥ sarva eva te evamastviti saṃmantrya saṃbhārānāharaṃstataḥ

हिन्दी अर्थ

महारजतसङ्काशा हरिवर्षेऽपि मानवा: । देवलोकाच्च्युताः सर्वे देवाकाराश्च सर्वशः चन्द्रसूर्यौ न नक्षत्रं न प्रकाशमिलावृते

English

He was sad and he said — Alas! the power of the adverse fate and of the creator I" On hearing his lamentation the residents of the hermitage gathered there in great bewil- derment. They evolved amulets and observed auspicious rites to ward off the evil. They eulogised Mah&deva, the three-eyed lord of Uma.

अध्याय ४४

श्लोक 19

तस्य सर्वाश्रयं दिव्यं जांबूनदमयं शुभम् आसनं मेरुसंकाशं मनोहरम् उपाहरन्

tasya sarvāśrayaṃ divyaṃ jāṃbūnadamayaṃ śubham āsanaṃ merusaṃkāśaṃ manoharam upāharan

हिन्दी अर्थ

अध्याय ५२ विभिन्न ट्वीपोंकी नदियोंका वर्णन जअजअ जअआजजअअकळअअजओमअओजजा कीज फफफ की Es

English

They performed homa repeating the mantra of Tri- yambaka, offering ten thousand times DQrva (Darbha grass) soaked in honey, and accompanied by other materials of worship.

अध्याय ४४

श्लोक 20

नैकस्तंभमयं चापि चामीकरवरप्रभम् मुक्तादामावलम्बं च मणिरत्नावभासितम्

naikastaṃbhamayaṃ cāpi cāmīkaravaraprabham muktādāmāvalambaṃ ca maṇiratnāvabhāsitam

हिन्दी अर्थ

फ़ फ़ फ़ फर फ़ फ़ का फ फ फ फ फा फी फी फो फी फो फा भा फ फ फी फ फ फ फ फ फ फ़ फ फ फ फ़ फ फ फ़ फ फ फ़ फ़ फ फ़ फ़ फ फ फ़ फ फ फ़ फ फ फ़ फ़ फ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ फ़ फ़ फ फफक फ फ फ पदाप्रभाः पदामुखाः पद्मपत्रनिभेक्षणाः। प्रकाश ही है । बहाँके लोग कमलके समान प्रभावाले, चदापत्रसुगन्धाश्च जायन्ते भवभाविताः॥ ३९ कमलके समान मुखवाले, कमलके पत्रके समान नेत्रोंवाले जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः । और कमलपत्रकी सुगन्धिसे युक्त होते हैं। वे शिवमें देबलोकागतास्तत्र जायन्ते ह्याजरामराः॥ ४० ध्यानपरायण रहते हैं। बे जामुनके फलके रसका आहार

English

My father and grandfather lost consciousness. With all their activities ceased, they lamented, fell down as though dead.

अध्याय ४४

श्लोक 21

स्तंभैश् च वैडूर्यमयैः किङ्किणीजालसंवृतम् चारुरत्नकसंयुक्तं मण्डपं विश्वतोमुखम्

staṃbhaiś ca vaiḍūryamayaiḥ kiṅkiṇījālasaṃvṛtam cāruratnakasaṃyuktaṃ maṇḍapaṃ viśvatomukham

हिन्दी अर्थ

नीर करनेवाले, धूपके प्रभावसे रहित तथा सुगन्धमय होते हैं। देवलोकसे आये हुए वे लोग अजर-अमर होते हैं । उस आयुःप्रमाणं जीवन्ति वर्षे दिव्ये त्विलावृते ॥ ४१ दिव्य इलावृतवर्षमें वे श्रेष्ठ मनुष्य तेरह हजार वर्षतक

English

I was affaid of death. Ere long I bowed down to my father and grandfather who were lying down as though they were dead. 1 circumambulated them. I was then engaged in the repetition of Rudra mantra. I meditated on the three-eyed lord in the lotus cavity of my heart, the quiescent lord Sad&tiva with ten arms and five faces. Even as I was standing in the middle of the holy river the delighted lord Mahideva accomp- anied by Uma, and adorned by the crescent moon appear and said — O dear Nandin of great arms, whence is fear from death for you?

अध्याय ४४

श्लोक 22

कृत्वा विन्यस्य तन्मध्ये तदासनवरं शुभम् तस्याग्रतः पादपीठं नीलवज्रावभासितम्

kṛtvā vinyasya tanmadhye tadāsanavaraṃ śubham tasyāgrataḥ pādapīṭhaṃ nīlavajrāvabhāsitam

हिन्दी अर्थ

अपनी पूरी आयुभर जीवित रहते हैं। जामुनके फलका रस पीनेसे इन्हें न बुढापा बाधित करता है, न भूख लगती है और न थकावट होती है। वहाँके लोग समयसे पूर्व मरते नहीं हैं। बहाँ जाम्बूनद नामक स्वर्ण होता हैं; वह समान प्रकाशमान रहता है ॥ २७--४३॥

English

Those two brahmins had been sent by me akme* There is no doubt that you are like myself. O dear, this body of yours is factually worldly. It is not divine. O dear, what was formerly seen and worshipped by Sil&da, Devas, sages,, Sid- dhas, Gandharvas and Dinavas was divine. O Nandivara.

अध्याय ४४

श्लोक 23

चक्रुः पादप्रतिष्ठार्थं कलशौ चास्य पार्श्वगौ सम्पूर्णौ परमाम्भोभिर् अरविन्दावृताननौ

cakruḥ pādapratiṣṭhārthaṃ kalaśau cāsya pārśvagau sampūrṇau paramāmbhobhir aravindāvṛtānanau

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार मैंने नौ वर्षोके निवासियोंका वर्णन कर दिया। मैंने उनके वर्ण, आयु, भोजन आदिके विषयमें विस्तारसे नहीं बल्कि संक्षेपमें कहा है हेमकूटपर्वतपर गन्धर्वो तथा अप्सराओंको रहनेवाला जानना चाहिए। शेष, वासुकि, तक्षक और सभी नाग निषधपर रहते हैं। तैंतीस महाबली याज्ञिक देवता, सिद्धाण तथा विशुद्धात्मा ब्रह्मर्षि वैदूर्यं मणिवाले

English

After glancing at the goddess, Uma the daughter of the Himavat, and at the chieftains of the Ganas, the bull-emblemed Mahadeva, Lord of Devas, said with satisfaction in his heart, *'Along with your father and friends you will be unageing and deathless. You will be devoid of pain and misery. You will be imperishable and unchanging. You will have my virility and exploit. You will be my favourite chief of Ganas. I will be al- ways fond of you. You will be at my side for ever. You will have my strength. You will be endowed with great yogic power.*'

अध्याय ४४

श्लोक 24

कलशानां सहस्रं तु सौवर्णं राजतं तथा ताम्रजं मृन्मयं चैव सर्वतीर्थाम्बुपूरितम्

kalaśānāṃ sahasraṃ tu sauvarṇaṃ rājataṃ tathā tāmrajaṃ mṛnmayaṃ caiva sarvatīrthāmbupūritam

हिन्दी अर्थ

नीलपर्वतपर रहते हैं हैत्यों एवं दानवोंका निवासस्थान श्वेतपर्वत कहा जाता है। शृंगवानपर्वत सभी पितरोंका निवासस्थान है। हिमवान् सभी यक्षों, भूतों तथा शिवका निवास हैं। महादेवजी श्रीविष्णु, ब्रह्मा, उमा, नन्दी और अपने

English

After saying this to me the lord accompanied by his attendants, took off his lotus garland. The bull-emblemed lord of great splendour tied it on me. With that splendid gar- land clinging to my neck I became as though a second Sankara with three eyes and ten arms. Then Paramesvara took me by the hand and said — ''Tell me. What excellent boon shall I give you now?"

अध्याय ४४

श्लोक 25

वासोयुगं तथा दिव्यं गन्धं दिव्यं तथैव च केयूरे कुण्डले चैव मुकुटं हारमेव च

vāsoyugaṃ tathā divyaṃ gandhaṃ divyaṃ tathaiva ca keyūre kuṇḍale caiva mukuṭaṃ hārameva ca

हिन्दी अर्थ

गणोंके साथ सभी पर्वतों, वर्षों तथा बनोंमें निवास करते हैं। भगवान् नीललोहित नील, श्वेत एवं त्रिशृंग पर्वतोंपर विशेष रूपसे सिद्धो, देवताओं तथा पितरोंके साथ सदा दिखायी पडते हैं। नीलपर्वत वैदूर्यमय, श्वेतपर्वत शुक्लवर्णवाला, हिरण्यमयपर्वत मोरपंखके वर्णका और श्रृंगवानूपर्वत सुनहरे वर्णका है। ये सभी पर्वतराज जम्बूह्वीपमें स्थित हैं

English

The bull-emblemed lord then took the pure water embedded in his matted hairs. Saying ''Be a river" he cast it down. Then it began to flow as a great river full of splendid, divine, white (shining) water with lots of lotuses and lilies in it. Mahadeva said to that extremely splendid river — "Since you began to flow as a great river from the waters of my matted hairs you will be an excellent holy river named Jatodaka."

अध्याय ४४

श्लोक 26

छत्रं शतशलाकं च वालव्यजनमेव च दत्तं महात्मना तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना

chatraṃ śataśalākaṃ ca vālavyajanameva ca dattaṃ mahātmanā tena brahmaṇā parameṣṭhinā

हिन्दी अर्थ

नामक बावतवाँ अध्याय पूर्ण हुआ तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम्। इन्द्र्गोपप्रतीकाशं जायते भास्वरं तु तत्

English

"Any man will be liberated from all sins by tak- ing bath in you." Then lord Mahadeva said to the goddess "This is your son" and made me the son of Silada, fall at her feet. She kissed me on the head and stroked me with her hands. With three pourings of water as white as the conch, with three sons she bathed me with the affection due to a son all the while glancing at the lord of Devas. These three pour-

अध्याय ४४

श्लोक 27

शङ्खहाराङ्गगौरेण पृष्ठेनापि विराजितम् व्यजनं चन्द्रशुभ्रं च हेमदण्डं सुचामरम्

śaṅkhahārāṅgagaureṇa pṛṣṭhenāpi virājitam vyajanaṃ candraśubhraṃ ca hemadaṇḍaṃ sucāmaram

हिन्दी अर्थ

सर्वे नागाश्च निषधे शेषवासुकितक्षकाः महाबलास्त्रयस्त्रंशद्रमन्ते याज्ञिकाः सुराः। नीले तु वैडूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्घयोऽमलाः

English

NrQ&xh yoniparityagah: release from the bondage of Birth and Death, which it the goal of man's life. According to ST, yoni-parity&gah» ftrl-sam&gama-tyagih* ST, cites Bhgavata in support of this meaning.

अध्याय ४४

श्लोक 28

ऐरावतः सुप्रतीको गजावेतौ सुपूजितौ मुकुटं काञ्चनं चैव निर्मितं विश्वकर्मणा

airāvataḥ supratīko gajāvetau supūjitau mukuṭaṃ kāñcanaṃ caiva nirmitaṃ viśvakarmaṇā

हिन्दी अर्थ

हैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते। शृङ्गवान् पर्वतश्चैव पितृणां निलयः सदा सर्वाद्रिषु महादेवो हरिणा ब्रह्मणाम्बया

English

On seeing the river Trisrotas the bull (vehicle of Siva) was extremely delighted. It bellowed. From that bellowing sound another river originated. That river was called *'Vj*§adh- vani'' by the lord of Dcvas. The bull-emblemed lord placed on my head his divine golden crown that was made by ViiSvakar- man, studded with all jewels, and that was variegated au- spicious and wonderful. MahiUleva, MaheSara himself fitted in my ears his splendid divine ear-rings bedecked with diamonds and Lapis Lazuli.

अध्याय ४४

श्लोक 29

कुण्डले चामले दिव्ये वज्रं चैव वरायुधम् जांबूनदमयं सूत्रं केयूरद्वयमेव च

kuṇḍale cāmale divye vajraṃ caiva varāyudham jāṃbūnadamayaṃ sūtraṃ keyūradvayameva ca

हिन्दी अर्थ

नीलशवेतत्रिशृङ्गे च भगवान्नीललोहितः सिद्धैदेवैश्च पितृभिर्दृष्टो नित्यं विशेषतः।

English

O sage, on seeing me honoured thus, the sun in the sky showered Siladana with waters from the clouds. When he was thus showered, those waters flowed as a stream. Since this river originated from gold, the three-eyed lord of Devas called her SvatTLodaka. Since another splendid river originated from the crown made of gold they call that river Jambunadl. Thus the set of five rivers flowed near the lord Japyevara.

अध्याय ४४

श्लोक 30

सम्भाराणि तथान्यानि विविधानि बहून्यपि समन्तान् निन्युर् अव्यग्रा गणपा देवसंमताः

sambhārāṇi tathānyāni vividhāni bahūnyapi samantān ninyur avyagrā gaṇapā devasaṃmatāḥ

हिन्दी अर्थ

भुवनकोशवर्णनमें प्लक्ष, शाल्मलि, क्रौंचद्वीपोंके महापर्वतों, ऊर्ध्वलोकों तथा नरकोंका वर्णन, सर्वत्र सदाशिवकी व्यापकता एवं यक्षरूप शिव और भगवती उमाका माहात्य गोमेदकोऽत्र प्रथमो द्वितीयश्चान्द्र उच्चते

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 31

ततो देवाश् च सेन्द्राश् च नारायणमुखास् तथा मुनयो भगवान्ब्रह्मा नवब्रह्माण एव च

tato devāś ca sendrāś ca nārāyaṇamukhās tathā munayo bhagavānbrahmā navabrahmāṇa eva ca

हिन्दी अर्थ

पञ्चमः सोमको नाम सुमनाः षष्ठ उच्यते सप्तमो मन्दरः श्रीमान् महादेवनिकेतनम्। मन्दा इति ह्यपां नाम मन्दरो धारणादपाम्

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 32

देवैश् च लोकाः सर्वे ते ततो जग्मुर्मुदा युताः तेष्वागतेषु सर्वेषु भगवान्परमेश्वरः

devaiś ca lokāḥ sarve te tato jagmurmudā yutāḥ teṣvāgateṣu sarveṣu bhagavānparameśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

तत्र साक्षाद् वृषाङ्कस्तु विश्वेशो विमलः शिव: । सोमः सनन्दी भगवानास्ते हेमगृहोत्तमे प्रार्थितश्च महादेवो निवासार्थं सहाम्बया। अविमुक्तादुपागम्य चक्रे वासं स मन्दरे

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 33

सर्वकार्यविधिं कर्तुम् आदिदेश पितामहम् पितामहो ऽपि भगवान् नियोगादेव तस्य तु

sarvakāryavidhiṃ kartum ādideśa pitāmaham pitāmaho 'pi bhagavān niyogādeva tasya tu

हिन्दी अर्थ

पर्वत हैं, जो सीधे, लम्बे तथा प्रत्येक दिशाओं फैले हुए हैं; वे वर्षपर्वतके रूपमें प्रतिष्ठित हैं मैं प्लक्षद्वीपमें स्थित सातों दिव्य महापर्वतोंका वर्णन करूँगा। पहला गोमेदक तथा दूसरा चान्द्र कहा जाता है। तीसरा नारद तथा चौथा दुन्दुभि नामवाला कहा गया है। पाँचवाँ सोमक तथा छठा सुमनस् नामवाला

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 34

चकार सर्वं भगवान् अभिषेकं समाहितः अर्चयित्वा ततो ब्रह्मा स्वयमेवाभ्यषेचयत्

cakāra sarvaṃ bhagavān abhiṣekaṃ samāhitaḥ arcayitvā tato brahmā svayamevābhyaṣecayat

हिन्दी अर्थ

कहा जाता है, उसे वैभव नामवाला भी कहा गया है। सातवाँ पर्वत वैभ्राज नामसे प्रसिद्ध है । विशेष रूपसे ये ही सात पर्वत प्लक्षद्वीपमें बताये गये हैं ॥ २--४॥ शाल्मलिद्वीपमें भी सात पर्वत हैं, मैं क्रमसे उन्हें

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 35

ततो विष्णुस्ततः शक्रो लोकपालास्तथैव च अभ्यषिञ्चन्त विधिवद् गणेन्द्रं शिवशासनात्

tato viṣṇustataḥ śakro lokapālāstathaiva ca abhyaṣiñcanta vidhivad gaṇendraṃ śivaśāsanāt

हिन्दी अर्थ

और सातवाँ ककुद्यान् कहा गया है। कुशद्दीपमें भी सात उपद्वीप और कुलपर्वत हैं मैं केवल नामसे ही संक्षेपमें उन्हें बताऊँगा। पहला विद्रुम तथा दूसरा हेमपर्वत कहा गया है। तीसरा द्युतिमान् एवं चौथा पुष्पित नामवाला बताया गया है। पाँचवाँ कुशेशय तथा छठा हरिगिरि नामवाला कहा गया है। सातवाँ पर्वत शोभासम्पन्न मन्दर है, यह महादेवजीका निवासस्थान है। जलोंका नाम मन्दा है; इसीलिये जलोंको धारण करनेसे इसका

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 36

ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव पिता महपुरोगमाः स्तुतवत्सु ततस्तेषु विष्णुः सर्वजगत्पतिः

ṛṣayastuṣṭuvuścaiva pitā mahapurogamāḥ stutavatsu tatasteṣu viṣṇuḥ sarvajagatpatiḥ

हिन्दी अर्थ

साक्षात् भगवान् वृषभध्वज विश्वेश्वर अमलात्मा शिव वहाँ उत्तम सुवर्णगृहमें पार्वती तथा नन्दीके साथ रहते हैं। पूर्वकालमें मन्दरने महाक्षेत्र अविमुक्तमें अपनी तपस्यासे महेश्वरको प्रसन्न किया था और उनसे उसने महादेवजीसे उमाके साथ वहाँ निवास करनेके लिये प्रार्थना को, तब वे शिव अविमुक्तक्षेत्रसे आकर नन्दी, अपने गणों तथा उमाके साथ मन्दर पर्वत-पर निवास करने लगे, इसीलिये वे उस

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 37

शिरस्यञ्जलिमादाय तुष्टाव च समाहितः प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा जयशब्दं चकार च

śirasyañjalimādāya tuṣṭāva ca samāhitaḥ prāñjaliḥ praṇato bhūtvā jayaśabdaṃ cakāra ca

हिन्दी अर्थ

पर्वतको नहीं छोड़ते हैं॥ १२१, अध्याय ५३ ॥ भुवनकोशवर्णनमें प्लक्ष, शाल्मलि, क्रौंचद्वीपोंके महापर्वतोंका वर्णन २२५ 0011112 य क कजी फे फीकी भी फी मी फी फी की फ क फी क फ फ क फ फ फ फ फक फ फ फ फ फ फ फ फ फ फ फफ फ फ फ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ फ़ फ फा फा फा मा फ फ़ क फा फा कामा काकी म कक

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 38

ततो गणाधिपाः सर्वे ततो देवास्ततो ऽसुराः एवं स्तुतश्चाभिषिक्तो देवैः सब्रह्मकैस्तदा

tato gaṇādhipāḥ sarve tato devāstato 'surāḥ evaṃ stutaścābhiṣikto devaiḥ sabrahmakaistadā

हिन्दी अर्थ

क्रौञ्चो वामनकः पश्चात्तृतीयश्चान्धकारकः। अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 39

उद्वाहश् च कृतस्तत्र नियोगात्परमेष्ठिनः मरुतां च सुता देवी सुयशाख्या बभूव या

udvāhaś ca kṛtastatra niyogātparameṣṭhinaḥ marutāṃ ca sutā devī suyaśākhyā babhūva yā

हिन्दी अर्थ

बिविन्दात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः। एते रत्नमयाः सप्त क्रौञ्चद्वीपस्य पर्वता:

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 40

लब्धं शशिप्रभं छत्रं तया तत्र विभूषितम् चामरे चामरासक्तहस्ताग्रैः स्त्रीगणैर्युता

labdhaṃ śaśiprabhaṃ chatraṃ tayā tatra vibhūṣitam cāmare cāmarāsaktahastāgraiḥ strīgaṇairyutā

हिन्दी अर्थ

उद्यो रैवतश्चापि श्यामको मुनिसत्तमाः राजतश्च गिरिः श्रीमानाम्बिकेयः सुशोभनः । आम्बिकेयात्परो रम्यः सर्वौषधिसमन्वितः

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 41

सिंहासनं च परमं तया चाधिष्ठितं मया अलंकृता महालक्ष्म्या मुकुटाद्यैः सुभूषणैः

siṃhāsanaṃ ca paramaṃ tayā cādhiṣṭhitaṃ mayā alaṃkṛtā mahālakṣmyā mukuṭādyaiḥ subhūṣaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

क्रौंचद्वीपमें भी क्रौंच आदि सात कुलपर्वत हैं। क्रौंच, दूसरा वामन तथा तीसरा अन्धकारक पर्वत है। अन्धकारकके बाद दिवावृत् नामक पर्वत है। दिवावृत्के बाद विविन्द पर्वत कहा जाता है। विविन्दके बाद पुण्डरीक नामक महान् पर्वत है और पुण्डरीके बाद दुन्दुभिस्वन पर्वत कहा जाता है। क्रौंचद्वीपके ये सातों पर्वत रत्नमय हैं

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 42

लब्धो हारश् च परमो देव्याः कण्ठगतस् तथा वृषेन्द्रश् च सितो नागः सिंहः सिंहध्वजस् तथा

labdho hāraś ca paramo devyāḥ kaṇṭhagatas tathā vṛṣendraś ca sito nāgaḥ siṃhaḥ siṃhadhvajas tathā

हिन्दी अर्थ

शाकट्वीपमें भी सात पर्वत हैं, उन्हें जानिये। हे श्रेष्ठ मुनियो! उदय, रैवत, श्यामक, शोभासम्पन्न राजतपर्वत तथा अत्यन्त सुन्दर आम्बिकेय पर्वत हैं। आम्बिकेयके बाद सभी प्रकारकी औषधियोंसे युक्त रम्य नामक पर्वत है। उसके बाद केसरीपर्वत कहा गया है, जहाँसे वायु उत्पन्न होती है॥ ९७-१८ /२॥

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 43

रथश् च हेमच्छत्रं च चन्द्रबिंबसमप्रभम् अद्यापि सदृशः कश्चिन् मया नास्ति विभुः क्वचित्

rathaś ca hemacchatraṃ ca candrabiṃbasamaprabham adyāpi sadṛśaḥ kaścin mayā nāsti vibhuḥ kvacit

हिन्दी अर्थ

पुष्करट्वीपमें महाशिल नामक एक ही शोभासम्मन्न पर्वत है; यह अद्भुत मणियोंवाले शिखरोंसे तथा शिलासमूहोंसे युक्त है । यह महान् पर्वत उस द्वीपके आधे पूर्वी भागमें अनेक रंगोंके किनारोंके साथ पचास हजार योजन ऊँचा उठा हुआ है। यह महान् पर्वत भूतलसे -चौंतीस हजार योजन नीचेतक गया है । यह पर्वत द्वीपके आधे भागमें उत्तरकी ओर मानसश्रृंखलाके ऊपर फैला हुआ है। समुद्रके समीप स्थित यह पर्वत उगे हुए नवीन

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 44

सान्वयं च गृहीत्वेशस् तथा संबन्धिबान्धवैः आरुह्य वृषमीशानो मया देव्या गतः शिवः

sānvayaṃ ca gṛhītveśas tathā saṃbandhibāndhavaiḥ āruhya vṛṣamīśāno mayā devyā gataḥ śivaḥ

हिन्दी अर्थ

चन्द्रमाके समान प्रतीत होता है ॥ १९--२२॥ यह पचास हजार योजन ऊपरकी ओर उठा हुआ है। इसकी चौड़ाई तथा चारों ओरका घेरा भी उतना ही विस्तृत है द्वीपके पश्चिमी आधे भागमें यही पर्वत मानस नामसे प्रतिष्ठित है । यह महापर्वत एक होता हुआ भी सन्निवेशके

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 45

तदा देवीं भवं दृष्ट्वा मया च प्रार्थयन् गणैः मुनिदेवर्षयः सिद्धा आज्ञां पाशुपतीं द्विजाः

tadā devīṃ bhavaṃ dṛṣṭvā mayā ca prārthayan gaṇaiḥ munidevarṣayaḥ siddhā ājñāṃ pāśupatīṃ dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

कारण दो भागोंमें विभक्त हो गया है उस ट्वीपमें चाँदीके समान प्रभावाले दो पुण्यमय तथा शुभ जनपद बताये गये हैं, जो इस मानस पर्वतको घेरे हुए हैं मानसके बाहर जो महावीत नामक वर्ष है, उसके भीतर जो जनपद है, उसे धातकीखण्ड कहा जाता है

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 46

अथाज्ञां प्रददौ तेषाम् अर्हाणाम् आज्ञया विभोः नन्दिको नगजाभर्तुस् तेषां पाशुपतीं शुभाम्

athājñāṃ pradadau teṣām arhāṇām ājñayā vibhoḥ nandiko nagajābhartus teṣāṃ pāśupatīṃ śubhām

हिन्दी अर्थ

पुष्करद्वीप स्वादिष्ट जलवाले सागरसे घिरा हुआ है। यह सागर सभी ओर पुष्करद्वीपके विस्तारके बराबर विस्तीर्ण है । यह विस्तारमें तथा घेरेमें पुष्कर ट्वीपके ही समान है । इस प्रकार सातौं द्वीप सात समुद्रोंसे घिरे हुए तथैव केसरीत्युक्तो यतो वायुः प्रजायते। पुष्करे पर्वतः श्रीमान्नेक एव महाशिलः

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 47

तस्माद्धि मुनयो लब्ध्वा तदाज्ञां मुनिपुङ्गवात् भवभक्तास्तदा चासंस् तस्मादेवं समर्चयेत्

tasmāddhi munayo labdhvā tadājñāṃ munipuṅgavāt bhavabhaktāstadā cāsaṃs tasmādevaṃ samarcayet

हिन्दी अर्थ

तावदेव तु विस्तीर्णः पार्श्वतः परिमण्डलः तस्यैवाभ्यन्तरो यस्तु धातकीखण्ड उच्यते

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 48

नमस्कारविहीनस्तु नाम उद्गिरयेद्भवे ब्रह्मघ्नदशसंतुल्यं तस्य पापं गरीयसम्

namaskāravihīnastu nāma udgirayedbhave brahmaghnadaśasaṃtulyaṃ tasya pāpaṃ garīyasam

हिन्दी अर्थ

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः पुष्करट्वीपविस्तारविस्तीणोंऽसौ समन्ततः विस्तारान्मण्डलाच्चैव पुष्करस्य समेन तु। एवं द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्तसप्तभिरावृताः

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

अध्याय ४४

श्लोक 49

तस्मात्सर्वप्रकारेण नमस्कारादिमुच्चरेत् आदौ कुर्यान्नमस्कारं तदन्ते शिवतां व्रजेत्

tasmātsarvaprakāreṇa namaskārādimuccaret ādau kuryānnamaskāraṃ tadante śivatāṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

श्रीलिड्रमहापुराण परेण पुष्करस्याथ अनुवृत्य स्थितो महान्। स्वादूदकसमुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य च

English

He who visits Paflcanada,*'® takes the holy dip there and worships Lord JapyeSvara shall undoubtedly attain identity with Siva.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Linga Purana — Chapter 44
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.