Vishnu Purana· Viṣṇu Purāṇa
8
अध्याय 8 / 126

Book 1 - Adhyaya 8

34 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ34 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८

श्लोक 1

[[इति श्रीविष्णुपुराणे प्रथमे ऽंशे सप्तमो ऽध्यायः ]] कथितस् तामसः सर्गो ब्रह्मणस् ते महामुने रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि तन् मे निगदतः शृणु

[[iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe saptamo 'dhyāyaḥ ]] kathitas tāmasaḥ sargo brahmaṇas te mahāmune rudrasargaṃ pravakṣyāmi tan me nigadataḥ śṛṇu

हिन्दी अर्थ

अपने मार्गसे तथा अन्य तारागण भी अपने-अपने

English

ARASARA said, — '0 mighty ascctic, I have narrated unto thee the creation of Brahma connected with the princi- ple of dullness. Now I shall unfold tmto thee the creation' called Rudra. Do thrm hearken as I proceed ! At the outsétt>f a Kalpa, as the Lord was rapt in thoughts about a son resem- bling himself, on his 'ap appcared one hued red-blue. And, best of regenerate persons, crying in sweet tones, he went about. And as he was crying, Brahma asked him, — 'Why dost thou weep?' And thereon, he said unto the Lord of creatures, — 'Let me have a name.' And (the Lord said), — '0 divine one, thou art tiamed Rudra.* Do not cry. Have patience.' Thus accosted, hc again cried for seven times. And thereat the Lord gavc him sevcn other names; and assigned six receipients thereof, as well as the six wives and sons of the latter. Bhava, Sarva, Isana, Pasupati, Bhima, Ugra, and Mahadeva, — these seven names were mentioned by the Great-father. Ancl tlie holders thereof were respéct- ively the Sun, water, earth, fire, air, ether, the initiated Brahmana, and Soma. And Suvarchala, Uma, Sukesi, Siva, Dik, Dikshá, and Rohini, — are, O best of men, the wives of the Rudras, named the Sun, etc. And Li.aiken (unto me) reciting the names of thcir offspring, whose sons and grandsons have filled the universe. Sanaischara, Suka, Lohilánga, Manojava, Skanda, Swarga, Santána and Budha, — these are rcspectively the sons (of the Eight Forms.) Rudra. formed thus, took to his wife Sati. And through Daksha's ire, Sati renounced her person. And then, b?st of the born ones, she became the daughter of Himavat by name Umá Then the reverend Bhava again marriad Umá, who was his

अध्याय ८

श्लोक 2

कल्पादाव् आत्मनस् तुल्यं सुतं प्रध्यायतस् ततः प्रादुर् आसीत् प्रभोर् अङ्के कुमारो नीललोहितः

kalpādāv ātmanas tulyaṃ sutaṃ pradhyāyatas tataḥ prādur āsīt prabhor aṅke kumāro nīlalohitaḥ

हिन्दी अर्थ

कमल ही जिनका निवासस्थान है, कमल ही जिनके कर-कमलोंमें सुशोभित है, तथा कमल-दलके समान ही जिनके नेत्र हैं उन कमलमुखी कमलनाभ-प्रिया श्रीकमलादेवीकी मैं वन्दना करता हूँ.

English

solely. And Bhrigu's wife, Khyati, brought forth the gods — Dhata and Vidhata ; as well as Sri, who is Narayana's

अध्याय ८

श्लोक 3

रुदन् वै सुस्वरं सो ऽथ द्रवंश् च द्विजसत्तम किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह

rudan vai susvaraṃ so 'tha dravaṃś ca dvijasattama kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ pratyuvāca ha

हिन्दी अर्थ

हे देवि। तुम सिद्धि हो, स्वधा हो, स्वाहा हो, सुधा हो और त्रिलोकीको पवित्र करनेवाली हो तथा तुम

English

MAITREVA said : — " We have heard that Sri arose from

अध्याय ८

श्लोक 4

नाम देहीति तं सो ऽथ प्रत्युवाच प्रजापतिः रुद्रस् त्वं देव नाम्नासि मा रोदीर् धैर्यम् आवह एवम् उक्तः पुनः सो ऽथ सप्तकृत्वो रुरोद वै

nāma dehīti taṃ so 'tha pratyuvāca prajāpatiḥ rudras tvaṃ deva nāmnāsi mā rodīr dhairyam āvaha evam uktaḥ punaḥ so 'tha saptakṛtvo ruroda vai

हिन्दी अर्थ

त्वं माता सर्वलोकानां देवदेवो हरि: पिता। मा न: कोशं तथा गोष्ठं मा गृह मा परिच्छदम्। त्वया विलोकिता: सद्य: शीलाहैरखिलेगण:

English

the Ocean of milk on the occasion of the churning of the deep. But why dost thou say that she was bcgot by Bhrigu on KhySti ?"

अध्याय ८

श्लोक 5

ततो ऽन्यानि ददौ तस्मै सप्त नामानि स प्रभुः स्थानानि चैषाम् अष्टानां पत्नीः पुत्रांश् च वै विभुः

tato 'nyāni dadau tasmai sapta nāmāni sa prabhuḥ sthānāni caiṣām aṣṭānāṃ patnīḥ putrāṃś ca vai vibhuḥ

हिन्दी अर्थ

हे देवि ! तुम्हारे बिना और ऐसी कौन स्त्री है जो देवदेव भगवान् गदाधरके

English

Thereat Parasara said;— "That mother of the Uni- verse — Vishuu's energy — is enduring and undeteriorating, O^fpremost of thc twice-born ones, even as Vishnu is omni- present, so this one also. Vishnu is the sense and she is the word; she is morality, Vishnu is justice; Vishnu is percep- tion, and shc the power theteof ; hc is merit, and she the act of piety. — Vishnu is the creator, and shc thc creation ; Sri is earth, — and Hari, the supporter thcreof. The reverend one is contentment, and, O Maitreya, Lakshmi is permanent peace ; Sri is desire, and the worshipful one is Kama ; hé is sacrifice, and she the dakshiita ; thc goddess is the first libation, and Janarddana is Purodása ;* O ascetic, Lakshmi is patuisálá,\ and Madhusndana is the príúvansa\ (of a sacrifice); Lakshmi is the chitti\ and Hari is the yupa;\\ Lakshmi is sacrificial fuel, and the reverend one is Kuca ; The reverend one is Sáman, the Lotus-dwelling Sri is Udgiti ;f Lakshmi is Swahá, that Lord of the Universe,— Vásudeva — is fire, thc worshippful Sauri is Sankara, (the mistress of) Wealth is, best of the twice-born one, Gauri. Maitreya, Kesava is the Sun, the Lotus-seated one is the splendour thereof; Vishnu are the paternal manes, and the Lotus-throned one is Swadha, ever conferring

अध्याय ८

श्लोक 6

भवं शर्वम् अथेशानं तथा पशुपतिं द्विज भीमम् उग्रं महादेवम् उवाच स पितामहः

bhavaṃ śarvam atheśānaṃ tathā paśupatiṃ dvija bhīmam ugraṃ mahādevam uvāca sa pitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

नष्टप्राय हो गयी थी; अब तुम्हींने उसे पुन: जीवन-दान

English

* Clarified butter as offered in oblations to fire with calces of f round barley me»l that hare been well steeped in it. — T.

अध्याय ८

श्लोक 7

चक्रे नामान्य् अथैतानि स्थानान्य् एषां चकार सः सूर्यो जलं मही वायुर् वह्निर् आकाशम् एव च दीक्षितो ब्राह्मणः सोम इत्य् एतास् तनवः क्रमात्

cakre nāmāny athaitāni sthānāny eṣāṃ cakāra saḥ sūryo jalaṃ mahī vāyur vahnir ākāśam eva ca dīkṣito brāhmaṇaḥ soma ity etās tanavaḥ kramāt

हिन्दी अर्थ

तथा सुहृद् ये सब सदा आपहीके दृष्टिपातसे मनुष्योंको

English

t The room opposite to that which contains the materials for an oblation. and in which the family and friends of the sacrífice assemble.—

अध्याय ८

श्लोक 8

सुवर्चला तथैवोषा विकेशी चापरा शिवा स्वाहा दिशस् तथा दीक्षा रोहिणी च यथाक्रमम्

suvarcalā tathaivoṣā vikeśī cāparā śivā svāhā diśas tathā dīkṣā rohiṇī ca yathākramam

हिन्दी अर्थ

हे देवि! तुम्हारी कृपा-दृष्टिके पात्र नाश और सुख आदि कुछ भी दुर्लभ नहीं हैं

English

t An ablong with quadrangular sides.

अध्याय ८

श्लोक 9

सूर्यादीनां नरश्रेष्ठ रुद्राद्यैर् नामभिः सह पत्न्यः स्मृता महाभाग तदपत्यानि मे शृणु

sūryādīnāṃ naraśreṣṭha rudrādyair nāmabhiḥ saha patnyaḥ smṛtā mahābhāga tadapatyāni me śṛṇu

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण लोकोंकी माता हो और देवदेव भगवान् हरि पिता हैं। है मात: ! तुमसे और श्रीविष्णुभगवान्से यह सकल चराचर जगत् व्याप्त है

English

H A sacrificial stalte.

अध्याय ८

श्लोक 10

येषां सूतिप्रसूतैश् च इदम् आपूरितं जगत्

yeṣāṃ sūtiprasūtaiś ca idam āpūritaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

हमारे कोश (खजाना), गोष्ठ (पशुशाला), गृह, भोगसामग्री,

English

% The hymns of the Sama Vcda.

अध्याय ८

श्लोक 11

शनैश्चरस् तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः स्कन्दः स्वर्गो ऽथ सन्तानो बुधश् चानुक्रमात् सुताः

śanaiścaras tathā śukro lohitāṅgo manojavaḥ skandaḥ svargo 'tha santāno budhaś cānukramāt sutāḥ

हिन्दी अर्थ

अयि विष्णुवक्ष:स्थल निवासिनि ! हमारे पुत्र, सुहद, पशु और भूषण आदिको आप कभी न

English

gratification ; Sri is thc city of the cclestials. that soul of all — Vishnu — is the exceedingly spacious sky ; thc support of Sri is the Moon, and Sri is the constant resplendence thereof ; Lakshmi is Fortitude and Exertion ; Hari is the air- coursing everywhere. twice-born one, Govinda is the Ocean ; and, magnanimous Vipra, Sri is the shore thereof. Lakshmi is like the spouse of Indra, and the Destroyer of Madhu is the Indra of the immortals ; the holder of the discus is Yama himself, and the Lotus-presiding one is Dhumorna.* Sri is Prosperity, that god— the supporter of Sri— is the Lo/d himself of riches. Lakshmi is . the highly exalted Gauri and Kesava is Varuna himsdf. Sri is the celestial host, foremost of Vipras, and Hari is the lord thereof. The mace-handed one is Avashtambha, and, best of the regenerate, Lakshmi is Energy. Lakshmi is Kastha.t and hc is Nimesha.} He is muhurta, and she is kalá ; Lakshmi is the light, and Hari, or Sarva — Iord of all — is thc lamp. The Mother of the universe is the plant, and Vishnu— tlie spouse of Sri— is the tree cstablished. Sri is Night, and that deity — the holdcr of the discus and mace — is Day. Thc boon-bestowing Vishnu is the bridegroom, and she dwelling in the lotus-grove is thc Bridc. Thc reverend One is like a male river. l'undarikaksha is the (banner), and the Lotus-seated Sri is the Ensign. Lakshmi is Thirst, and that master of the Universe, the Great Narayana, is Desire. And, thou cognisant of righteousness, Lakshmi and Govinda are respectively Attachment and Love. What is the use of dilating? I tell thee this in brief, — the Reverend Hari compriseth gods, men, bcasts and other creatures that ares termed male ; and, Maitreya, Lahsmi compriseth all that are termed íemale. There exists naught that is beyond these."

अध्याय ८

श्लोक 12

एवंप्रकारो रुद्रो ऽसौ सतीं भार्याम् अविन्दत दक्षकोपाच् च तत्याज सा सती स्वं कलेवरम् उपयेमे दुहितरं दक्षस्यैव प्रजापतेः

evaṃprakāro rudro 'sau satīṃ bhāryām avindata dakṣakopāc ca tatyāja sā satī svaṃ kalevaram upayeme duhitaraṃ dakṣasyaiva prajāpateḥ

हिन्दी अर्थ

हे अमले ! जिन मनुष्योंको तुम छोड़ देती आदि गुण भी शीतघ्र ही त्याग देते हैं

English

A division ot timc. f Wife of Yama.

अध्याय ८

श्लोक 13

हिमवद्दुहिता साभून् मेनायां द्विजसत्तम उपयेमे पुनश् चोमाम् अनन्यां भगवान् भवः

himavadduhitā sābhūn menāyāṃ dvijasattama upayeme punaś comām ananyāṃ bhagavān bhavaḥ

हिन्दी अर्थ

हे देवि जिसपर तुम्हारी कृपा- है, वही कुलीन और बुद्धिमान् है तथा वही शूरवीर और

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 14

देवौ धातृविधातारौ भृगोः ख्यातिर् असूयत श्रियं च देवदेवस्य पत्नी नारायणस्य या

devau dhātṛvidhātārau bhṛgoḥ khyātir asūyata śriyaṃ ca devadevasya patnī nārāyaṇasya yā

हिन्दी अर्थ

हे विष्णुप्रिये! है जगज्जननि! तुम जिससे विमुख हो उसके तो शील आदि सभी गुण तुरन्त अवगुणरूप हो जाते हैं

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 15

क्षीराब्धौ श्रीः समुत्पन्ना श्रूयते ऽमृतमन्थने भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्नेत्य् एतद् आह कथं भवान्

kṣīrābdhau śrīḥ samutpannā śrūyate 'mṛtamanthane bhṛgoḥ khyātyāṃ samutpannety etad āha kathaṃ bhavān

हिन्दी अर्थ

हे देवि ! तुम्हारे गुणोंका फिर मैं क्या कर सकता हूँ? अतः है कमलनयने

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 16

नित्यैवैषा जगन्माता विष्णोः श्रीर् अनपायिनी यथा सर्वगतो विष्णुस् तथैवेयं द्विजोत्तम

nityaivaiṣā jaganmātā viṣṇoḥ śrīr anapāyinī yathā sarvagato viṣṇus tathaiveyaṃ dvijottama

हिन्दी अर्थ

देवताओंके सुनते हुए इन्द्रसे इस प्रकार बोलीं

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 17

अर्थो विष्णुर् इयं वाणी नीतिर् एषा नयो हरिः बोधो विष्णुर् इयं बुद्धिर् धर्मो ऽसौ सत्क्रिया त्व् इयम्

artho viṣṇur iyaṃ vāṇī nītir eṣā nayo hariḥ bodho viṣṇur iyaṃ buddhir dharmo 'sau satkriyā tv iyam

हिन्दी अर्थ

वरदा यदि मे देवि वराहों यदि वाप्यहम् । एवं ददौ वबरं देवी देवराजाय बै पुरा। देवदानवयत्नेन प्रसूताउमृतमन्थने ॥ १४९ एवं यदा जगत्स्वामी देवदेवो जनार्दन:।

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 18

स्रष्टा विष्णुर् इयं सृष्टिः श्रीर् भूमिर् भूधरो हरिः संतोषो भगवांल् लक्ष्मीस् तुष्टिर् मैत्रेय शाश्वती

sraṣṭā viṣṇur iyaṃ sṛṣṭiḥ śrīr bhūmir bhūdharo hariḥ saṃtoṣo bhagavāṃl lakṣmīs tuṣṭir maitreya śāśvatī

हिन्दी अर्थ

इन्द्र बोले--हे देवि ! यदि आप वर देना चाहती हैं और में भी यदि वर पानेयोग्य हूँ तो मुझको पहला वर तो यही दीजिये कि आप इस त्रिलोकीका कभी त्याग न

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 19

इच्छा श्रीर् भगवान् कामो यज्ञो ऽसौ दक्षिणा तु सा आज्याहुतिर् असौ देवी पुरोडाशो जनार्दनः

icchā śrīr bhagavān kāmo yajño 'sau dakṣiṇā tu sā ājyāhutir asau devī puroḍāśo janārdanaḥ

हिन्दी अर्थ

और है समुद्रसम्भवे ! दूसरा वर मुझे यह दीजिये कि जो कोई आपकी इस स्तोत्रसे स्तुति करे उसे

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 20

पत्नीशाला मुने लक्ष्मीः प्राग्वंशो मधुसूदनः चितिर् लक्ष्मीर् हरिर् यूप इध्मा श्रीर् भगवान् कुशः

patnīśālā mune lakṣmīḥ prāgvaṃśo madhusūdanaḥ citir lakṣmīr harir yūpa idhmā śrīr bhagavān kuśaḥ

हिन्दी अर्थ

होकर मैं तुझे यह वर देती हूँ

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 21

सामस्वरूपी भगवान् उद्गीतिः कमलालया स्वाहा लक्ष्मीर् जगन्नाथो वासुदेवो हुताशनः

sāmasvarūpī bhagavān udgītiḥ kamalālayā svāhā lakṣmīr jagannātho vāsudevo hutāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

मेरी स्तुति करेगा उससे भी मैं कभी विमुख न होऊँगी

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 22

शंकरो भगवाञ् छौरिर् गौरी लक्ष्मीर् द्विजोत्तम मैत्रेय केशवः सूर्यस् तत्प्रभा कमलालया

śaṃkaro bhagavāñ chaurir gaurī lakṣmīr dvijottama maitreya keśavaḥ sūryas tatprabhā kamalālayā

हिन्दी अर्थ

सन्तुष्ट होकर उन्हें ये वर दिये

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 23

विष्णुः पितृगणः पद्मा स्वधा शाश्वतपुष्टिदा द्यौः श्रीः सर्वात्मको विष्णुर् अवकाशो ऽतिविस्तरः

viṣṇuḥ pitṛgaṇaḥ padmā svadhā śāśvatapuṣṭidā dyauḥ śrīḥ sarvātmako viṣṇur avakāśo 'tivistaraḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार संसारके स्वामी देवाधिदेव श्रीविष्णुभगवान् जब-जब अवतार धारण करते हैं तभी लक्ष्मीजी उनके साथ रहती हैं

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 24

शशाङ्कः श्रीधरः कान्तिः श्रीस् तस्यैवानपायिनी धृतिर् लक्ष्मीर् जगच्चेष्टा वायुः सर्वत्रगो हरिः

śaśāṅkaḥ śrīdharaḥ kāntiḥ śrīs tasyaivānapāyinī dhṛtir lakṣmīr jagacceṣṭā vāyuḥ sarvatrago hariḥ

हिन्दी अर्थ

जब श्रीहरि आदित्यरूप तथा जब वे परशुराम हुए तो ये पृथिवी हुईं

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 25

जलधिर् द्विज गोविन्दस् तद्वेला श्रीर् महामते लक्ष्मीस्वरूपम् इन्द्राणी देवेन्द्रो मधुसूदनः

jaladhir dvija govindas tadvelā śrīr mahāmate lakṣmīsvarūpam indrāṇī devendro madhusūdanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिके राम होनेपर ये सीताजी हुईं और कृष्णावतारमें भगवानूसे कभी पृथक् नहीं होतीं

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 26

यमश् चक्रधरः साक्षाद् धूमोर्णा कमलालया ऋद्धिः श्रीः श्रीधरो देवः स्वयम् एव धनेश्वरः

yamaś cakradharaḥ sākṣād dhūmorṇā kamalālayā ṛddhiḥ śrīḥ śrīdharo devaḥ svayam eva dhaneśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

देवरूप होनेपर ये दिव्य शरीर धारण करती हैं और मनुष्य होनेपर मानवीरूपसे प्रकट होती हैं । विष्णुभगवान्के शरीरके अनुरूप ही ये अपना शरीर भी बना लेती हैं

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 27

गौरी लक्ष्मीर् महाभागा केशवो वरुणः स्वयम् श्रीर् देवसेना विप्रेन्द्र देवसेनापतिर् हरिः

gaurī lakṣmīr mahābhāgā keśavo varuṇaḥ svayam śrīr devasenā viprendra devasenāpatir hariḥ

हिन्दी अर्थ

पढ़ेगा उसके घरमें (वर्तमान आगामी और भूत) तीनों कुलोंके रहते हुए कभी लक्ष्मीका नाश न होगा

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 28

अवष्टम्भो गदापाणिः शक्तिर् लक्ष्मीर् द्विजोत्तम काष्ठा लक्ष्मीर् निमेषो ऽसौ मुहूर्तो ऽसौ कला तु सा

avaṣṭambho gadāpāṇiḥ śaktir lakṣmīr dvijottama kāṣṭhā lakṣmīr nimeṣo 'sau muhūrto 'sau kalā tu sā

हिन्दी अर्थ

है उनमें कलहकी आधारभूता दरिद्रता कभी नहीं ठहर

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 29

ज्योत्स्ना लक्ष्मीः प्रदीपो ऽसौ सर्वः सर्वेश्वरो हरिः लताभूता जगन्माता श्रीर् विष्णुर् द्रुमसंस्थितिः

jyotsnā lakṣmīḥ pradīpo 'sau sarvaḥ sarveśvaro hariḥ latābhūtā jaganmātā śrīr viṣṇur drumasaṃsthitiḥ

हिन्दी अर्थ

हे ब्रह्मन्! तुमने जो मुझसे पूछा था कि

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 30

विभावरी श्रीर् दिवसो देवश् चक्रगदाधरः वरप्रदो वरो विष्णुर् वधूः पद्मवनालया

vibhāvarī śrīr divaso devaś cakragadādharaḥ varaprado varo viṣṇur vadhūḥ padmavanālayā

हिन्दी अर्थ

स्तुति सकल विभूतियोंकी प्राप्तिका कारण है। जो लोग इसका नित्यप्रति पाठ करेंगे उनके घरमें निर्धनता कभी

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 31

नदस्वरूपी भगवाञ् श्रीर् नदीरूपसंस्थिता ध्वजश् च पुण्डरीकाक्षः पताका कमलालया

nadasvarūpī bhagavāñ śrīr nadīrūpasaṃsthitā dhvajaś ca puṇḍarīkākṣaḥ patākā kamalālayā

हिन्दी अर्थ

सिनीवाली कुहृश्चैव राका चानुमतिस्तथा ॥ ७ श्रीमैत्रेयजी बोले--हे मुने! मैंने आपसे जो कुछ पूछा था वह सब आपने वर्णन किया; अब भृगुजीकी

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 32

तृष्णा लक्ष्मीर् जगत्स्वामी लोभो नारायणः परः रतिरागौ च धर्मज्ञ लक्ष्मीर् गोविन्द एव च

tṛṣṇā lakṣmīr jagatsvāmī lobho nārāyaṇaḥ paraḥ ratirāgau ca dharmajña lakṣmīr govinda eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रीपराशरजी बोले--भृगुजीके द्वारा ख्यातिसे

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 33

किं वात्र बहुनोक्तेन संक्षेपेणेदम् उच्यते

kiṃ vātra bahunoktena saṃkṣepeṇedam ucyate

हिन्दी अर्थ

महात्मा मेरैकी आयति और नियति- मार्कण्डेय और उनसे वेदशिराका जन्म हुआ। अब चुतिमानू और उसका पुत्र राजवान् हुआ। है महाभाग ! उस राजवानूसे फिर भृगुवंशका बड़ा विस्तार हुआ

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

अध्याय ८

श्लोक 34

देवतिर्यङ्मनुष्येषु पुंनाम्नि भगवान् हरिः स्त्रीनाम्नि लक्ष्मीर् मैत्रेय नानयोर् विद्यते परम्

devatiryaṅmanuṣyeṣu puṃnāmni bhagavān hariḥ strīnāmni lakṣmīr maitreya nānayor vidyate param

हिन्दी अर्थ

किया। उस महात्माके विरजा और पर्वत दो पुत्र

English

{ Timc takcn up by the twinkling of an ey*.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_viSNupurANa-crit.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vishnu Purana — Chapter 8
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.