Agni Purana· Agni Purāṇa
11
अध्याय 11 / 381

Adhyaya 11

13 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ13 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ११

श्लोक 1

श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच राज्यस्थं राघवं जग्मुर् अगस्त्याद्याः सुपूजिताः ।धन्यस्त्वं विजयी यस्माद् इन्द्रजिद्विनिपातितः

śrīrāmāvatāravarṇanaṃ nārada uvāca rājyasthaṃ rāghavaṃ jagmur agastyādyāḥ supūjitāḥ / dhanyastvaṃ vijayī yasmād indrajidvinipātitaḥ

हिन्दी अर्थ

विभीषणने इतना ही कहा था कि 'भैया! आप सीताको श्रीरामचन्द्रजीकी सेवामें समर्पित कर दीजिये।' इसी अपराधके कारण उसने इन्हें ठुकरा

English

The well-honoured sages Agastya and others went to Raghava, who was ruling the country (and said), "You are fortunate and are victorious because you have killed Indrajit.

अध्याय ११

श्लोक 2

ब्रह्मात्मजः पुलस्त्योभूत् विश्रवास्तस्य नैकषी ।पुष्पोत्कटाभूत् प्रथमा तत्पुत्रोभूद्धनेश्वरः

brahmātmajaḥ pulastyobhūt viśravāstasya naikaṣī / puṣpotkaṭābhūt prathamā tatputrobhūddhaneśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

राजपदपर अभिषिक्त कर दिया। इसके बाद श्रीरामने समुद्रसे लङ्का जानेके लिये रास्ता माँगा। जब उसने मार्ग नहीं दिया तो उन्होंने बाणोंसे उसे बींध डाला। अब समुद्र भयभीत होकर

English

Having conquered Indra, he became Indrajit. He was stronger than Ravana. Desirous of welfare of the celes¬ tials, (he) was killed by you (and) Laksmana".

अध्याय ११

श्लोक 3

नैकष्यां रावणो जज्ञे विंशद्बाहुर्दशाननः ।१ स्वर्गमार्गेण वै गत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् २६ तपसा ब्रह्मदत्तेन वरेण जितदैवतः

naikaṣyāṃ rāvaṇo jajñe viṃśadbāhurdaśānanaḥ / 1 svargamārgeṇa vai gata iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 26 tapasā brahmadattena vareṇa jitadaivataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीरामचन्द्रजीके पास आकर बोला भगवन्! नलके द्वारा मेरे ऊपर पुल बँधाकर आप लड्कामें जाइये। पूर्वकालमें आपहीने मुझे गहरा बनाया था।' यह सुनकर श्रीरामचन्द्रजीने नलके द्वारा

English

The two sons Kusa and Lava, the excellent brothers were born in the hermitage of Valmiki to Slta abandoned on

अध्याय ११

श्लोक 4

कुम्भकर्णः सनिद्रो ऽभूद् धर्मिष्ठो ऽभूद्विभीषणः ।स्वसा शूर्पणखा तेषां रावणान्मेघनादकः

kumbhakarṇaḥ sanidro 'bhūd dharmiṣṭho 'bhūdvibhīṣaṇaḥ / svasā śūrpaṇakhā teṣāṃ rāvaṇānmeghanādakaḥ

हिन्दी अर्थ

वृक्ष और शिलाखण्डोंसे एक पुल बँधवाया और उसीसे वे वानरोंसहित समुद्रके पार गये। वहाँ सुवेल पर्वतपर पड़ाव डालकर वहींसे उन्होंने

English

After having been anointed in the kingdom and being bent on contemplation with (the attitude of) "I am brahman", (and then) the son of Slta after having ruled for 11,000 years and after performing sacrifices went to heaven along with the citizens and (his) brother, and being attended to by the people and honoured by the celestials.

अध्याय ११

श्लोक 5

इन्द्रं जित्वेन्द्रजिच्चाभूद् रावणादधिको बली ।हतस्त्वया लक्ष्मणेन देवादेः क्षेममिच्छता

indraṃ jitvendrajiccābhūd rāvaṇādadhiko balī / hatastvayā lakṣmaṇena devādeḥ kṣemamicchatā

हिन्दी अर्थ

दिया था। अब वे असहाय थे। श्रीरामचन्द्रजीने लड्कापुरीका निरीक्षण किया

English

Valmlki composed the Ramayana in elaborate (form) after hearing from Narada. One who hears this will go to heaven.

अध्याय ११

श्लोक 6

इत्युक्त्वा ते गता विप्रा अगस्त्याद्या नमस्कृताः ।देवप्रार्थितरामोक्तः शत्रुघ्नो लवणार्दनः

ityuktvā te gatā viprā agastyādyā namaskṛtāḥ / devaprārthitarāmoktaḥ śatrughno lavaṇārdanaḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार आदि आग्नेय महापुराणमें 'रामायण-कथाके अन्तर्गत सुन्दरकाण्डकी कथाका वर्णन" नामक नवाँ अध्याय पूरा हुआ

English

So saying, the Brahmins Agastya and others, saluted, went; Shatrughna, told by Rama and requested by the gods, slew Lavana.

अध्याय ११

श्लोक 7

अभूत् पूर्मथुरा काचित् रामोक्तो भरतो ऽवधीत् ।कोटित्रयञ्च शैलूष- पुत्राणां निशितैः शरैः

abhūt pūrmathurā kācit rāmokto bharato 'vadhīt / koṭitrayañca śailūṣa- putrāṇāṃ niśitaiḥ śaraiḥ

हिन्दी अर्थ

युद्धकाण्डकी संक्षिप्त कथा

English

A city, Mathura, came to be; told by Rama, Bharata slew three crores of the sons of Shailusha with sharp arrows,

अध्याय ११

श्लोक 8

शैलूषं दुष्टगन्धर्वं सिन्धुतीरनिवासिनम् ।तक्षञ्च पुष्करं पुत्रं स्थापयित्वाथ देशयोः

śailūṣaṃ duṣṭagandharvaṃ sindhutīranivāsinam / takṣañca puṣkaraṃ putraṃ sthāpayitvātha deśayoḥ

हिन्दी अर्थ

नारदजी कहते हैं-- तदनन्तर श्रीरामचन्द्रजीके आदेशसे अङ्गद रावणके पास गये और बोले- 'रावण! तुम जनककुमारी सीताको ले जाकर शीघ्र ही श्रीरामचन्द्रजीको सौंप दो। अन्यथा मारे

English

Shailusha the wicked Gandharva dwelling on the Sindhu's bank; and having set Taksha and Pushkara his sons in the two countries,

अध्याय ११

श्लोक 9

भरतोगात्सशत्रुघ्नो राघवं पूजयन् स्थितः ।रामो दुष्टान्निहत्याजौ शिष्टान् सम्पाल्य मानवः

bharatogātsaśatrughno rāghavaṃ pūjayan sthitaḥ / rāmo duṣṭānnihatyājau śiṣṭān sampālya mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

जाओगे।' यह सुनकर रावण उन्हें मारनेको तैयार हो गया। अङ्गद राक्षसोंको मार-पीटकर लौट आये और श्रीरामचन्द्रजीसे बोले-- भगवन्! रावण केवल युद्ध करना चाहता है।' अङ्गदकी बात

English

Bharata went with Shatrughna and stayed honoring Raghava. Rama, having slain the wicked in battle and protected the good, the man,

अध्याय ११

श्लोक 10

पुत्रौ कुशलवौ जातौ वाल्मीकेराश्रमे वरौ ।लोकापवादात्त्यक्तायां ज्ञातौ सुचरितश्रवात्

putrau kuśalavau jātau vālmīkerāśrame varau / lokāpavādāttyaktāyāṃ jñātau sucaritaśravāt

हिन्दी अर्थ

सुनकर श्रीरामने वानरोंकी सेना साथ ले युद्धके लिये लङ्कामें प्रवेश किया। हनुमान्, मैन्द, द्विविद,

English

two excellent sons Kusha and Lava were born in Valmiki's hermitage; she had been abandoned because of the people's slander, and they were recognized by hearing his good conduct.

अध्याय ११

श्लोक 11

राज्येभिषिच्य ब्रह्माहम् अस्मीति ध्यानतत्परः ।दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च

rājyebhiṣicya brahmāham asmīti dhyānatatparaḥ / daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca

हिन्दी अर्थ

केसरी, गज, पनस, विनत, रम्भ, शरभ, महाबलौ

English

Having anointed them in the kingdom, absorbed in the meditation "I am Brahman," for ten thousand years and ten hundred years

अध्याय ११

श्लोक 12

राज्यं कृत्वा क्रतून् कृत्वा स्वर्गं देवार्चितो ययौ ।सपौरः सानुजः सीता- पुत्रो जनपदान्वितः

rājyaṃ kṛtvā kratūn kṛtvā svargaṃ devārcito yayau / sapauraḥ sānujaḥ sītā- putro janapadānvitaḥ

हिन्दी अर्थ

ये सब तो वहाँ आये ही, अन्य भी बहुत-से

English

having ruled and performed sacrifices, he went to heaven honored by the gods, with the citizens, with his brothers, with Sita's sons and the people of the country.

अध्याय ११

श्लोक 13

अग्निर् उवाच वाल्मीकिर् नारदाच्छ्रुत्वा रामायणमकारयत् ।सविस्तरं यदेतच्च शृणुयात्स दिवं व्रजेत्

agnir uvāca vālmīkir nāradācchrutvā rāmāyaṇamakārayat / savistaraṃ yadetacca śṛṇuyātsa divaṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

कपिराज सुग्रीव भी युद्धके लिये उपस्थित थे। फिर तो राक्षसों और वानरोंमें घमासान युद्ध छिड़ गया। राक्षस वानरोंको बाण, शक्ति और गदा आदिके द्वारा मारने लगे और वानर नख,

English

Agni said: Valmiki, having heard from Narada, composed the Ramayana; whoever hears it in detail goes to heaven.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 11
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.