Agni Purana· Agni Purāṇa
5
अध्याय 5 / 381

Adhyaya 5

14 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ14 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५

श्लोक 1

श्रीरामावतारवर्णनम् अग्निर् उवाच रामायणमहं वक्ष्ये नारदेनोदितं पुरा ।वाल्मीकये यथा तद्वत् पठितं भुक्तिमुक्तिदम्

śrīrāmāvatāravarṇanam agnir uvāca rāmāyaṇamahaṃ vakṣye nāradenoditaṃ purā / vālmīkaye yathā tadvat paṭhitaṃ bhuktimuktidam

हिन्दी अर्थ

उसका मस्तक काटकर रणभूमिमें उसे मार

English

I shall describe (unto you) the (story of) Ramayana,.as it (was) once described byNarada to Valiniki (and which) if read in that manner yields enjoyment and release (from mun¬ dane existence).

अध्याय ५

श्लोक 2

नारद उवाच विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा मरीचिर्ब्रह्मणः सुतः ।मरीचेः कश्यपस्तस्मात् सूर्यो वैवस्वतो मनुः

nārada uvāca viṣṇunābhyabjajo brahmā marīcirbrahmaṇaḥ sutaḥ / marīceḥ kaśyapastasmāt sūryo vaivasvato manuḥ

हिन्दी अर्थ

गिराया। फिर वे कामधेनुको साथ लेकर अपने

English

Brahma (was born) from the lotus in the navel of Visnu. (Sage) Marici (was) the son of Brahma. (Sage) Kasayapa (was) then (born) from Marici. The Sun (god) (and) Vaivasvata Manu (were born successively in the line).

अध्याय ५

श्लोक 3

ततस्तस्मात्तथेक्ष्वाकुस् तस्य वंशे ककुत्स्थकः ।ककुत्स्थस्य रघुस्तस्माद् अजो दशरथस्ततः

tatastasmāttathekṣvākus tasya vaṃśe kakutsthakaḥ / kakutsthasya raghustasmād ajo daśarathastataḥ

हिन्दी अर्थ

वनमें गये हुए थे, कृतवीर्यके पुत्रोंने आकर अपने पिताके वैरका बदला लेनेके लिये जमदग्नि मुनिको मार डाला। जब परशुरामजी लौटकर आये तो पिताको मारा गया देख उनके मनमें

English

Then from him (Vaivasvata Manu), Iksvaku (was born). Kakutstha (was born) in his line. Raghu (was the son) ofKakutstha. Aja (was born) to him. Then Dasaratha »(was born).

अध्याय ५

श्लोक 4

रावणादेर्बधार्थाय चतुर्धाभूत् स्वयं हरिः ।राज्ञो दशरथाद्रामः कौशल्यायां बभूव ह

rāvaṇāderbadhārthāya caturdhābhūt svayaṃ hariḥ / rājño daśarathādrāmaḥ kauśalyāyāṃ babhūva ha

हिन्दी अर्थ

बड़ा क्रोध हुआ। उन्होंने इक्कीस बार समस्त भूमण्डलके क्षत्रियोंका संहार किया। फिर कुरुक्षेत्रमं पाँच कुण्ड बनाकर वहीं उन्होंने अपने पितरोंका तर्पण किया और सारी पृथ्वी कश्यप-मुनिको

English

(Rama) made (demon) Marica4 stupefied by the missile (known as) Manava and led him far away. The valiant killed also (the demon) Subahu, the destroyer of sacrifices along with his army.

अध्याय ५

श्लोक 5

कैकेय्यां भरतः पुत्रः सुमित्रायाञ्च लक्ष्मणः ।शत्रुघ्न ऋष्यशृङ्गेण तासु सन्दत्तपायसात्

kaikeyyāṃ bharataḥ putraḥ sumitrāyāñca lakṣmaṇaḥ / śatrughna ṛṣyaśṛṅgeṇa tāsu sandattapāyasāt

हिन्दी अर्थ

दान देकर वे महेन्द्र पर्वतपर रहने लगे। इस प्रकार कूर्म, वराह, नृसिंह, वामन तथा परशुराम अवतारकी कथा सुनकर मनुष्य स्वर्गलोकमें जाता है

English

Residing at the (place) Siddhasrama5 along with (the sages) Visvamitra and others, (Rama) went along with his brother to see the sacrifice (test for prowess) of Maithila (King Janaka).

अध्याय ५

श्लोक 6

प्राशिताद्यज्ञसंसिद्धाद् रामाद्याश् च समाः पितुः ।यज्ञविघ्नविनाशाय विश्वामित्रार्थितो नृपः

prāśitādyajñasaṃsiddhād rāmādyāś ca samāḥ pituḥ / yajñavighnavināśāya viśvāmitrārthito nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार आदि आग्रेय महापुराणमें वराह; नृसिंह, वामन तथा परशुरामावतारको कथाका वर्णन ' नामक चौथा अध्याय पूरा हुआ

English

Rama and the others were equal to their father, nourished by the sacrifice; for the destruction of the obstacles to the sacrifice, the king, requested by Vishvamitra,

अध्याय ५

श्लोक 7

रामं सम्प्रेषयामास लक्ष्मणं मुनिना सह ।रामो गतो ऽस्त्रशस्त्राणि शिक्षितस्ताडकान्तकृत्(१)

rāmaṃ sampreṣayāmāsa lakṣmaṇaṃ muninā saha / rāmo gato 'straśastrāṇi śikṣitastāḍakāntakṛt(1)

हिन्दी अर्थ

श्रीरामावतार-वर्णनके प्रसङ्गमें रामायण-बालकाण्डकी संक्षिप्त कथा

English

sent Rama with Lakshmana along with the sage. Rama went, was taught weapons and missiles, and killed Tataka.

अध्याय ५

श्लोक 8

मारीचं मानवास्त्रेण मोहितं दूरतो ऽनयत् ।सुबाहुं यज्ञहन्तारं सबलञ्चावधीत् बली

mārīcaṃ mānavāstreṇa mohitaṃ dūrato 'nayat / subāhuṃ yajñahantāraṃ sabalañcāvadhīt balī

हिन्दी अर्थ

अग्निदेव कहते हैं-वसिष्ठ! अब मैं ठीक उसी प्रकार रामायणका वर्णन करूँगा, जैसे पूर्वकालमें नारदजीने महर्षि वाल्मीकिजीको सुनाया था। इसका पाठ भोग और मोक्ष-दोनोंको

English

With the human missile he sent Maricha, bewildered, far away; the mighty one slew Subahu, destroyer of the sacrifice, with his army.

अध्याय ५

श्लोक 9

सिद्धाश्रमनिवासी च विश्वामित्रादिभिः सह ।गतः क्रतुं मैथिलस्य द्रष्टुञ्चापं सहानुजः

siddhāśramanivāsī ca viśvāmitrādibhiḥ saha / gataḥ kratuṃ maithilasya draṣṭuñcāpaṃ sahānujaḥ

हिन्दी अर्थ

देवर्षि नारद कहते हैं--वाल्मीकिजी ! भगवान् विष्णुके नाभिकमलसे ब्रह्माजी उत्पन्न हुए हैं। ब्रह्माजीके पुत्र हैं मरीचि। मरीचिसे कश्यप, कश्यपसे सूर्य और सूर्यसे वैवस्वतमनुका जन्म

English

Dwelling at Siddhashrama with Vishvamitra and others, he went with his younger brother to see the sacrifice of the king of Mithila and the bow.

अध्याय ५

श्लोक 10

शतानन्दनिमित्तेन विश्वामित्रप्रभावितः ।रामाय कथितो राज्ञा समुनिः पूजितः क्रतौ

śatānandanimittena viśvāmitraprabhāvitaḥ / rāmāya kathito rājñā samuniḥ pūjitaḥ kratau

हिन्दी अर्थ

हुआ। उसके बाद वैवस्वतमनुसे इक्ष्वाकुकी उत्पत्ति हुई। इक्ष्वाकुके वंशमें ककुत्स्थ नामक राजा हुए। ककुत्स्थके रघु, रघुके अज और अजके पुत्र दशरथ हुए। उन राजा दशरथसे रावण आदि

English

Through Shatananda, glorified by Vishvamitra, he was described to Rama by the king, and the sage was honored at the sacrifice.

अध्याय ५

श्लोक 11

धनुरापूरयामास लीलया स बभञ्ज तत्(२) ।वीर्यशुक्लाञ्च जनकः सीतां कन्यान्त्वयोनिजाम्

dhanurāpūrayāmāsa līlayā sa babhañja tat(2) / vīryaśuklāñca janakaḥ sītāṃ kanyāntvayonijām

हिन्दी अर्थ

राक्षसोंका वध करनेके लिये साक्षात् भगवान् विष्णु चार रूपोंमें प्रकट हुए। उनकी बड़ी रानी कौसल्याके गर्भसे श्रीरामचन्द्रजीका प्रादुर्भाव हुआ। कैकेयीसे भरत और सुमित्रासे लक्ष्मण एवं शत्रुघ्नका जन्म

English

He strung the bow in play and broke it. Janaka, whose daughter Sita, born of no womb, was to be won by valor,

अध्याय ५

श्लोक 12

ददौ रामाय रामो ऽपि पित्रादौ हि समागते ।उपयेमे जानकीन्ताम् उर्मिलां लक्ष्मणस् तथा(३)

dadau rāmāya rāmo 'pi pitrādau hi samāgate / upayeme jānakīntām urmilāṃ lakṣmaṇas tathā(3)

हिन्दी अर्थ

हुआ। महर्षि ऋष्यशुङ्गने उन तीनों रानियोंको यज्ञसिद्ध चरु दिये थे, जिन्हें खानेसे इन चारों कुमारोंका आविर्भाव हुआ। श्रीराम आदि सभी भाई अपने पिताके ही समान पराक्रमी थे। एक

English

gave her to Rama; and when the father and others arrived, Rama wed Janaki, and Lakshmana wed Urmila.

अध्याय ५

श्लोक 13

श्रुतकीर्तिं माण्डवीञ्च कुशध्वजसुते तथा ।जनकस्यानुजस्यैते शत्रुघ्नभरतावुभौ

śrutakīrtiṃ māṇḍavīñca kuśadhvajasute tathā / janakasyānujasyaite śatrughnabharatāvubhau

हिन्दी अर्थ

समय मुनिवर विश्वामित्रने अपने यज्ञमें विध्न डालनेवाले निशाचरोंका नाश करनेके लिये राजा दशरथसे प्रार्थना की (कि आप आपने पुत्र श्रीरामको मेरे साथ भेज दें) । तब राजाने मुनिके साथ श्रीराम

English

Shrutakirti and Mandavi, the daughters of Kushadhvaja, the younger brother of Janaka — Shatrughna and Bharata, both,

अध्याय ५

श्लोक 14

कन्ये द्वे उपयेमाते जनकेन सुपूजितः ।रामो ऽगात्सवशिष्ठाद्यैर् जामदग्न्यं विजित्य च ।अयोध्यां भरतोभ्यागात्(४) सशत्रुघ्नो युधाजितः

kanye dve upayemāte janakena supūjitaḥ / rāmo 'gātsavaśiṣṭhādyair jāmadagnyaṃ vijitya ca / ayodhyāṃ bharatobhyāgāt(4) saśatrughno yudhājitaḥ

हिन्दी अर्थ

और लक्ष्मणको भेज दिया। श्रीरामचन्द्रजीने वहाँ

English

wed the two maidens, well honored by Janaka. Rama went with Vasishtha and others after conquering Jamadagni's son; Bharata came to Ayodhya with Shatrughna and Yudhajit.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 5
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.