Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
126
अध्याय 126 / 156

Book 3 - Adhyaya 14

29 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ29 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १२६

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ललितास्तवराजो नाम त्रयोदशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच एतस्मिन्नेव काले तु ब्रह्मा लोकपितामहः ।आजगामाथ देवेशीं द्रष्टुकामो महर्षिभिः

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne lalitāstavarājo nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ hayagrīva uvāca etasminneva kāle tu brahmā lokapitāmahaḥ / ājagāmātha deveśīṃ draṣṭukāmo maharṣibhiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

At the same time, Brahma, the grandfather of worlds, desirous of seeing the goddess of Devas, came there along with great sages.*

अध्याय १२६

श्लोक 2

आजगाम ततो विष्णुरारूढो विनतासुतम् ।शिवो ऽपि वृषमारूढः समायातो ऽखिलेश्वरीम्

ājagāma tato viṣṇurārūḍho vinatāsutam / śivo 'pi vṛṣamārūḍhaḥ samāyāto 'khileśvarīm

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Then there arrived Visnu seated on the son ofVinata (i.e. Garuda). Siva too, seated on his Bull, came there to see the universal goddess.

अध्याय १२६

श्लोक 3

देवर्षयो नारदाद्याः समाजग्मुर्महेश्वरीम् ।आययुस्तां महादेवीं सर्वे चाप्सरसां गणाः

devarṣayo nāradādyāḥ samājagmurmaheśvarīm / āyayustāṃ mahādevīṃ sarve cāpsarasāṃ gaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Narada and other celestial sages came in a group to the supreme Goddess. Then came the groups of celestial damsels to see that great Deity.

अध्याय १२६

श्लोक 4

विश्वावसुप्रभृतयो गन्धर्वाश्चैव यक्षकाः ।ब्रह्मणाथ समादिष्टो विश्वकर्मा विशांपतिः

viśvāvasuprabhṛtayo gandharvāścaiva yakṣakāḥ / brahmaṇātha samādiṣṭo viśvakarmā viśāṃpatiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

The Again as regard 'Parama-Siva* and his Sakti (Potency) called Lalita here as superior to the trinity of the lower grade viz. Brahma, Visnu and Siva. From philosophical standpoint there is no difference between Power and Master of the Pow er (Sakti and Saktimdn). When the Supreme Power (Pari Sakti) Lalita is born, her consort (the Saktimdn) Parama Siva must manifest. Here he has done so and is designated as Kamesvara due to his most beautiful form.

अध्याय १२६

श्लोक 5

चकार नगरं दिव्यं यथामरपुरं तथा ।ततो भगवती दुर्गा सर्वमन्त्राधिदेवता

cakāra nagaraṃ divyaṃ yathāmarapuraṃ tathā / tato bhagavatī durgā sarvamantrādhidevatā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

"Even ifhe happens to be ignorant and puerile, the person who presides over this city shall excel the worlds, due to the power and influence of this city.

अध्याय १२६

श्लोक 6

विद्याधिदेवता श्यामा समाजग्मतुरंबिकाम् ।ब्राहयाद्या मातरश्चैव स्वस्वभूतगणावृताः

vidyādhidevatā śyāmā samājagmaturaṃbikām / brāhayādyā mātaraścaiva svasvabhūtagaṇāvṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

A woman alone does not deserve to rule over a kingdom. A man too without a woman (does not so deserve it). The Sruti says that one should crown a man who has the characteristics ofa great person, who has an auspicious precep- tor and who is united in wedlock to a woman who is agree- able and suitable to him.

अध्याय १२६

श्लोक 7

सिद्धयो ह्यणिमाद्याश्च योगिन्यश्चैव कोटिशः ।भैरवाः क्षेत्रपालाश्च महाशास्ता गणाग्रणीः

siddhayo hyaṇimādyāśca yoginyaścaiva koṭiśaḥ / bhairavāḥ kṣetrapālāśca mahāśāstā gaṇāgraṇīḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

This lady shines like the embodiment of presiding deity of the sentiment oflove. Excepting Sankara, no one else in the three worlds can be her bridegroom.

अध्याय १२६

श्लोक 8

महागणेश्वरः स्कन्दो बटुको वीरभद्रकः ।आगत्य ते महादेवीं तुष्टुवुः प्रणतास्तदा

mahāgaṇeśvaraḥ skando baṭuko vīrabhadrakaḥ / āgatya te mahādevīṃ tuṣṭuvuḥ praṇatāstadā

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Brahma, the grandfather of the worlds, embraced that youthful hero having a charming body and named him Kamesvara.

अध्याय १२६

श्लोक 9

तत्राथ नगरीं रम्यां साट्टप्राकारतोरणाम् ।गजाश्वरथशालाढ्यां राजवीथिविराजिताम्

tatrātha nagarīṃ ramyāṃ sāṭṭaprākāratoraṇām / gajāśvarathaśālāḍhyāṃ rājavīthivirājitām

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Brahma, Visnu and Mahesvara eulogised Para Sakti. On seeing that fawn-eyed goddess the youthful Nllalohita (Siva) became overwhelmed with love and forgot his activities.

अध्याय १२६

श्लोक 10

सामन्तानाममात्यानां सैनिकानां द्विजन्म नाम् ।वेतालदासदासीनां गृहाणि रुचिराणि च

sāmantānāmamātyānāṃ sainikānāṃ dvijanma nām / vetāladāsadāsīnāṃ gṛhāṇi rucirāṇi ca

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Beautiful houses for the vassals, ministers, soldiers and brahmins, and for the Vetalas, servants and maidservants;

अध्याय १२६

श्लोक 11

मध्यं राजगृहं दिव्यं द्वारगोपुरभूषितम् ।शालाभिर्बहुभिर्युक्तं सभा भिरुषशोभितम्

madhyaṃ rājagṛhaṃ divyaṃ dvāragopurabhūṣitam / śālābhirbahubhiryuktaṃ sabhā bhiruṣaśobhitam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

in the middle a divine royal palace adorned with gates and gate-towers, with many halls and beautiful assembly rooms;

अध्याय १२६

श्लोक 12

सिंहासनसभां चैव नवरत्नमयीं शुभाम् ।मध्ये सिंहासनं दिव्यं चिन्तामणिवीनिर्मितम्

siṃhāsanasabhāṃ caiva navaratnamayīṃ śubhām / madhye siṃhāsanaṃ divyaṃ cintāmaṇivīnirmitam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

and a lovely throne-hall made of the nine gems, and in its centre a divine throne made of the wish-granting gem,

अध्याय १२६

श्लोक 13

स्वयं प्रकाशमद्वन्द्वमुदयादित्यसंनिभम् ।विलोक्य चिन्तयामास ब्रह्मा लोकपितामहः

svayaṃ prakāśamadvandvamudayādityasaṃnibham / vilokya cintayāmāsa brahmā lokapitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

self-luminous, peerless, like the rising sun. Seeing it, Brahma, grandsire of the worlds, reflected:

अध्याय १२६

श्लोक 14

यस्त्वेतत्समधिष्ठाय वर्तते बालिशो ऽपिवा ।पुरस्यास्य प्रभावेण सर्वलोकाधिको भवेत्

yastvetatsamadhiṣṭhāya vartate bāliśo 'pivā / purasyāsya prabhāveṇa sarvalokādhiko bhavet

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

"Whoever sits upon this, even a fool, will by the power of this city surpass all the worlds.

अध्याय १२६

श्लोक 15

न केवला स्त्री राज्यार्हा पुरुषो ऽपि तया विना ।मङ्गलाचार्यसंयुक्तं महापुरुषलक्षणम् ।अनुकूलाङ्गनायुक्तमभिषिञ्चेदिति श्रुतिः

na kevalā strī rājyārhā puruṣo 'pi tayā vinā / maṅgalācāryasaṃyuktaṃ mahāpuruṣalakṣaṇam / anukūlāṅganāyuktamabhiṣiñcediti śrutiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

A woman alone is not fit to rule, nor a man without her. The scripture says one should consecrate one bearing the marks of a great person, attended by auspicious rites, together with a suitable consort.

अध्याय १२६

श्लोक 16

विभातीयं वरारोहा भूर्ता शृङ्गारदेवता ।वरो ऽस्यास्त्रिषु लोकेषु न चान्यः शङ्करादृते

vibhātīyaṃ varārohā bhūrtā śṛṅgāradevatā / varo 'syāstriṣu lokeṣu na cānyaḥ śaṅkarādṛte

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

This lady of fine hips shines as the embodied goddess of love. In the three worlds there is no bridegroom for her other than Shankara.

अध्याय १२६

श्लोक 17

जडिलो मुण्डधारी च विरूपाक्षः कपालभृत् ।कल्माषी भस्मदिग्धाङ्गः श्मशानास्थिविभूषणः

jaḍilo muṇḍadhārī ca virūpākṣaḥ kapālabhṛt / kalmāṣī bhasmadigdhāṅgaḥ śmaśānāsthivibhūṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

But he has matted hair, wears skulls, has deformed eyes and carries a skull-bowl, is spotted, smeared with ashes and adorned with bones from the cremation ground —

अध्याय १२६

श्लोक 18

अमङ्गलास्पदं चैनं वरयेत्सा सुमङ्गला ।इति चिन्तयमानस्य ब्रह्मणो ऽग्रे महेश्वरः

amaṅgalāspadaṃ cainaṃ varayetsā sumaṅgalā / iti cintayamānasya brahmaṇo 'gre maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

how could she, the most auspicious, choose this abode of the inauspicious?" As Brahma was thinking thus, Maheshvara,

अध्याय १२६

श्लोक 19

कोटिकन्दर्पलावण्ययुक्तो दिव्य शरीरवान् ।दिव्यांबरधरः स्रग्वी दिव्यगन्धानुलेपनः

koṭikandarpalāvaṇyayukto divya śarīravān / divyāṃbaradharaḥ sragvī divyagandhānulepanaḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

possessing the beauty of a crore of Kandarpas, with a divine body, wearing divine garments and a garland, anointed with divine perfumes,

अध्याय १२६

श्लोक 20

किरीटहारकेयूरकुण्डलाद्यैरलङ्कृतः ।प्रादुर्बभूव पुरतो जगन्मोहन रुपधृक्

kirīṭahārakeyūrakuṇḍalādyairalaṅkṛtaḥ / prādurbabhūva purato jaganmohana rupadhṛk

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

adorned with crown, necklace, armlets, earrings and the like, appeared before him in a form that enchants the world.

अध्याय १२६

श्लोक 21

तं कुमारमथालिङ्ग्य ब्रह्मा लोकपितामहः ।चक्रे कामेश्वरं नाम्ना कमनीयवपुर्धरम्

taṃ kumāramathāliṅgya brahmā lokapitāmahaḥ / cakre kāmeśvaraṃ nāmnā kamanīyavapurdharam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Embracing that youth, Brahma, grandsire of the worlds, named him Kameshvara, bearer of a lovely form.

अध्याय १२६

श्लोक 22

तस्यास्तु परमाशक्तेरनुरूपो वरस्त्वयम् ।इति निश्चित्य तेनैव सहितास्तामथाययुः

tasyāstu paramāśakteranurūpo varastvayam / iti niścitya tenaiva sahitāstāmathāyayuḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

"This is a bridegroom worthy of that supreme Shakti." Having decided thus, they went with him to her.

अध्याय १२६

श्लोक 23

अस्तुवंस्ते परां शक्तिं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।तां दृष्ट्वा मृगशावाक्षीं कुमारो नीललोहितः ।अभवन्मन्मथाविष्टो विस्मृत्य सकलाः क्रियाः

astuvaṃste parāṃ śaktiṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / tāṃ dṛṣṭvā mṛgaśāvākṣīṃ kumāro nīlalohitaḥ / abhavanmanmathāviṣṭo vismṛtya sakalāḥ kriyāḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Brahma, Vishnu and Maheshvara praised the supreme Shakti. Seeing her with the eyes of a young doe, the youthful blue-red god was seized by love and forgot all his rites.

अध्याय १२६

श्लोक 24

सापि तं वीक्ष्य तन्वङ्गो मूर्तिंमन्तमिव स्मरम् ।मदनाविष्टसर्वाङ्गी स्वात्मरूपममन्यत ।अन्योन्यालोकनासक्तौ तावृभौ मदनातुरौ

sāpi taṃ vīkṣya tanvaṅgo mūrtiṃmantamiva smaram / madanāviṣṭasarvāṅgī svātmarūpamamanyata / anyonyālokanāsaktau tāvṛbhau madanāturau

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

She too, the slender one, seeing him like Love embodied, her whole body overcome by desire, regarded him as her own self. Both, intent on gazing at each other, were stricken by love,

अध्याय १२६

श्लोक 25

सर्वभावविशेषज्ञौ धृतिमन्तौ मनस्विनौ ।परैरज्ञातचारित्रौ मुहूर्तास्वस्थचेतनौ

sarvabhāvaviśeṣajñau dhṛtimantau manasvinau / parairajñātacāritrau muhūrtāsvasthacetanau

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

knowing every nuance of feeling, steadfast and high-minded, their conduct unknown to others, their minds unsettled for a moment.

अध्याय १२६

श्लोक 26

अथोवाच महादेवीं ब्रह्मा लोकैकनायिकाम् ।इमे देवाश्च ऋषयो गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।त्वामीशां द्रष्टुमिच्छन्ति सप्रियां परमाहवे

athovāca mahādevīṃ brahmā lokaikanāyikām / ime devāśca ṛṣayo gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ / tvāmīśāṃ draṣṭumicchanti sapriyāṃ paramāhave

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Then Brahma said to the great Goddess, sole mistress of the worlds: "These gods and sages and hosts of Gandharvas and Apsarases wish to see you, the Queen, with your beloved in the great battle.

अध्याय १२६

श्लोक 27

को वानुरूपस्ते देवि प्रियो धन्यतमः पुमान् ।लोकसंरक्षणार्थाय भजस्व पुरुषं परम्

ko vānurūpaste devi priyo dhanyatamaḥ pumān / lokasaṃrakṣaṇārthāya bhajasva puruṣaṃ param

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Who, O Goddess, is a suitable beloved for you, the most blessed of men? For the protection of the worlds, accept the supreme Person.

अध्याय १२६

श्लोक 28

राज्ञी भव पुरस्यास्य स्थिता भव वरासने ।अभिषिक्तां महाभागैर्देवार्षे भिरकल्मषैः

rājñī bhava purasyāsya sthitā bhava varāsane / abhiṣiktāṃ mahābhāgairdevārṣe bhirakalmaṣaiḥ

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

Be queen of this city; sit upon the excellent throne. We wish to see you consecrated by the illustrious, sinless divine sages,

अध्याय १२६

श्लोक 29

साम्राज्यचिह्नसंयुक्तां सर्वाभरणसंयुताम् ।सप्रियामासनगतां द्रष्टुमिच्छामहे वयम्

sāmrājyacihnasaṃyuktāṃ sarvābharaṇasaṃyutām / sapriyāmāsanagatāṃ draṣṭumicchāmahe vayam

हिन्दी अर्थ

चरूथी--विल्मी--कवची-श्रुत--सेन--दुम्दुभी. इत्यादि रुद्र है

English

bearing the emblems of sovereignty and wearing every ornament, seated on the throne with your beloved."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 126
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.