Brahma Purana· Brahma Purāṇa
9
अध्याय 9 / 246

Adhyaya 9

36 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ36 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९

श्लोक 1

पिता सोमस्य भो विप्रा जज्ञे ऽत्रिर् भगवान् ऋषिः ब्रह्मणो मानसात् पूर्वं प्रजासर्गं विधित्सतः

pitā somasya bho viprā jajñe 'trir bhagavān ṛṣiḥ brahmaṇo mānasāt pūrvaṃ prajāsargaṃ vidhitsataḥ

हिन्दी अर्थ

मधुच्छन्द, जय, देवल, अष्टक, कच्छप और हारीत-ये सभी विश्वामित्रके पुत्र थे। इन कौशिकवंशी महात्माओंके प्रसिद्ध गोत्र इस प्रकार हैं-पाणिनि, बभ्रु, ध्यानजप्य, पार्थिव, देवरात, शालङ्कायन,

English

O Brahmins, the father of Soma, the saintly lord Atri was the mind-born son of Brahma who was desirous of creating subjects.

अध्याय ९

श्लोक 2

अनुत्तरं नाम तपो येन तप्तं हि तत् पुरा त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानीति हि नः श्रुतम्

anuttaraṃ nāma tapo yena taptaṃ hi tat purā trīṇi varṣasahasrāṇi divyānīti hi naḥ śrutam

हिन्दी अर्थ

बाष्कल, लोहितायन, हारीत और अष्टकाद्याजन। इस बंशमें ब्राह्मण और क्षत्रियका सम्बन्ध विख्यात है। विश्वामित्रके पुत्रोंमें शुनःशेप सबसे बड़ा माना गया है; यद्यपि उसका जन्म भृगुकुलमें हुआ था,

English

Formerly, Atri performed a great penance for three thou¬ sand divine years. So we have heard.

अध्याय ९

श्लोक 3

ऊर्ध्वम् आचक्रमे तस्य रेतः सोमत्वम् ईयिवत् नेत्राभ्यां वारि सुस्राव दशधा द्योतयन् दिशः

ūrdhvam ācakrame tasya retaḥ somatvam īyivat netrābhyāṃ vāri susrāva daśadhā dyotayan diśaḥ

हिन्दी अर्थ

तथापि बह कौशिक गोत्रवाला हो गया। हरिदश्वके यज्ञमें वह पशु बनाकर लाया गया था, किन्तु

English

His semen attaining the state of Soma juice rose up. Water exuded from his eyes in ten directions and illuminated t ten quarters.

अध्याय ९

श्लोक 4

तं गर्भं विधिनादिष्टा दश देव्यो दधुस् ततः समेत्य धारयाम् आसुर् न च ताः समशक्नुवन्

taṃ garbhaṃ vidhinādiṣṭā daśa devyo dadhus tataḥ sametya dhārayām āsur na ca tāḥ samaśaknuvan

हिन्दी अर्थ

कुलका संहार करनेवाले तथा प्रज्वलित अग्निके देवताओंद्वारा प्रदत्त होनेके कारण वह देवरात

English

The ten delighted goddesses of the quarters conceived that foetus. They hrid it collectively but they were unable to do so any longer.

अध्याय ९

श्लोक 5

यदा न धारणे शक्तास् तस्य गर्भस्य ता दिशः ततस् ताभिः स त्यक्तस् तु निपपात वसुंधराम्

yadā na dhāraṇe śaktās tasya garbhasya tā diśaḥ tatas tābhiḥ sa tyaktas tu nipapāta vasuṃdharām

हिन्दी अर्थ

समान तेजस्वी थे। ऋचीकके सत्यवतीसे प्रथम तो ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ जमदग्नि हुए। मध्यम पुत्र

English

When the ten quarters were unable to uphold the foetus, it fell down to the Earth along with them.

अध्याय ९

श्लोक 6

पतितं सोमम् आलोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः रथम् आरोपयाम् आस लोकानां हितकाम्यया

patitaṃ somam ālokya brahmā lokapitāmahaḥ ratham āropayām āsa lokānāṃ hitakāmyayā

हिन्दी अर्थ

नामसे विख्यात हुआ। देवरात आदि विश्वामित्रके अनेक पुत्र थे। विश्वामित्रको पल्ली दृषट्ठतीके

English

On seeing Soma fallen to the esirth, Brahmi, the grand¬ father r£ the worlds, made him ride in a chariot for the welfare of the worlds.

अध्याय ९

श्लोक 7

तस्मिन् निपतिते देवाः पुत्रे ऽत्रेः परमात्मनि तुष्टुवुर् ब्रह्मणः पुत्रास् तथान्ये मुनिसत्तमाः

tasmin nipatite devāḥ putre 'treḥ paramātmani tuṣṭuvur brahmaṇaḥ putrās tathānye munisattamāḥ

हिन्दी अर्थ

शुनःशेप और कनिष्ठ पुत्र शुनःपुच्छ थे। कुशिकनन्दन गर्भसे अष्टकका जन्म हुआ था। अष्टकका पुत्र गाधिने विश्वामित्रको पुत्ररूपमें प्राप्त किया, जो लौहि बताया गया है। इस प्रकार मैंने जहुकुलका तपस्वी, विद्वान् और शान्त थे। वे ब्रह्मर्षिको वर्णन किया। इसके बाद महात्मा आयुके वंशका समानता पाकर वास्तवमें ब्रह्मर्षि हो गये । धर्मात्मा वर्णन करूँगा।

English

O excellent sages, when the son of Atri the noble sage fell down, Devas, the sons of Brahma, and others eulogised him.

अध्याय ९

श्लोक 8

तस्य संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः आप्यायनाय लोकानां भावयाम् आस सर्वतः

tasya saṃstūyamānasya tejaḥ somasya bhāsvataḥ āpyāyanāya lokānāṃ bhāvayām āsa sarvataḥ

हिन्दी अर्थ

आयु और नहुषके बंशका वर्णन, रजि एवं ययातिका चरित्र

English

His splendour that exuded reached the Earth and turn* ed into the medicinal herbs whereby the universe is sustained.

अध्याय ९

श्लोक 9

स तेन रथमुख्येन सागरान्तां वसुंधराम् त्रिःसप्तकृत्वो ऽतियशाश् चकाराभिप्रदक्षिणाम्

sa tena rathamukhyena sāgarāntāṃ vasuṃdharām triḥsaptakṛtvo 'tiyaśāś cakārābhipradakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

लोमहर्षणजी कहते हैं- आयुके उनकी पत्नी नामसे विख्यात हुए। उनसे इन्द्र भी डरते थे। स्वर्भानुकुमारी प्रभाके गर्भसे पाँच पुत्र उत्पन्न पूर्वकालमें देवताओं तथा असुरोंमें भयंकर युद्ध हुए। वे सभी वीर और महारथी थे। सर्वप्रथम आरम्भ होनेपर दोनों पक्षोंके लोगोंने ब्रह्माजीसे नहुषका जन्म हुआ। उनके बाद वृद्धशर्मा उत्पन्न पूछा--' भगवन्! आप सब भूतोंके स्वामी हैं;

English

Lord Soma acquired refulgence through the eulogies and holy rites. The highly blessed lord performed penance for hundred thousand billion years.

अध्याय ९

श्लोक 10

तस्य यच् चरितं तेजः पृथिवीम् अन्वपद्यत ओषध्यस् ताः समुद्भूता याभिः संधार्यते जगत्

tasya yac caritaṃ tejaḥ pṛthivīm anvapadyata oṣadhyas tāḥ samudbhūtā yābhiḥ saṃdhāryate jagat

हिन्दी अर्थ

हुए। तत्पश्चात् क्रमशः रम्भ, रजि तथा अनेना बताइये, हमारे युद्धमें कौन विजयी होगा? हम हुए। ये तीनों लोकोंमें विख्यात थे। रजिने पाँच इस बातको ठीक-ठीक सुनना चाहते हैं।' सौ पुत्रोंको जन्म दिया। वे सभी राजेय क्षत्रियके ब्रह्माजीने कहा--राजा रजि हथियार हाथमें

English

After acquiring that extensive realm, Soma the most excellent of those who possess gentleness performed the Rajasuya sacrifice with hundreds and thousands of gold pieces as sacrificial gifts.

अध्याय ९

श्लोक 11

स लब्धतेजा भगवान् संस्तवैश् च स्वकर्मभिः तपस् तेपे महाभागः पद्मानां दर्शनाय सः

sa labdhatejā bhagavān saṃstavaiś ca svakarmabhiḥ tapas tepe mahābhāgaḥ padmānāṃ darśanāya saḥ

हिन्दी अर्थ

आयु और नहुषके वंशाका वर्णन, रजि एवं ययातिका चरित्र

English

O bralimins, we have heard that Soma distributed the three worlds as gifts to those important brahminical sages who had assembled there for sacriftce.

अध्याय ९

श्लोक 12

ततस् तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः बीजौषधीनां विप्राणाम् अपां च मुनिसत्तमाः

tatas tasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ bījauṣadhīnāṃ viprāṇām apāṃ ca munisattamāḥ

हिन्दी अर्थ

लेकर जिनके लिये युद्ध करेंगे, वे निःसंदेह

English

Nine goddesses who served him—Sinivall, Kuhu, Dyuti, Pufji, Prabhi, Vasu, Kirti, Dh|ti, Lak.

अध्याय ९

श्लोक 13

स तत् प्राप्य महाराज्यं सोमः सौम्यवतां वरः समाजह्रे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम्

sa tat prāpya mahārājyaṃ somaḥ saumyavatāṃ varaḥ samājahre rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam

हिन्दी अर्थ

तीनों लोकोंपर विजय प्राप्त कर सकते हैं। जिस पक्षमें रजि हैं, उधर ही धृति है। जहाँ धृति है, वहीं लक्ष्मी है तथा जहाँ धृति और लक्ष्मी हैं, वहीं धर्म एवं विजय है।

English

After the Avabhtha ablution the overlord Moon who was unexcited and who was worshipped by Devas and sages shone excessively illuminatii the ten quarters.

अध्याय ९

श्लोक 14

दक्षिणाम् अददात् सोमस् त्रींल् लोकान् इति नः श्रुतम् तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश् च भो द्विजाः

dakṣiṇām adadāt somas trīṃl lokān iti naḥ śrutam tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaś ca bho dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

यह सुनकर देवता और दानव दोनोंका मन प्रसन्न हो गया। वे रजिके पास आकर बोले-- 'राजन्! आप हमारी विजयके लिये श्रेष्ठ धनुष धारण कीजिये।' तब रजिने स्वार्थको सामने

English

After attaining this rare prosperity coveted even by the sages, his intellect, O dear ones, whirled. In his impudence tactlessness too clouded his intellect.

अध्याय ९

श्लोक 15

हिरण्यगर्भो ब्रह्मात्रिर् भृगुश् च ऋत्विजो ऽभवत् सदस्यो ऽभूद् धरिस् तत्र मुनिभिर् बहुभिर् वृतः

hiraṇyagarbho brahmātrir bhṛguś ca ṛtvijo 'bhavat sadasyo 'bhūd dharis tatra munibhir bahubhir vṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

रखकर अपने यशको प्रकाशमें लाते हुए उभय पक्षके लोगोंसे कहा--' देवताओ! यदि मैं अपने पराक्रमसे समस्त हैत्योंको जीतकर धर्मतः इन्द्र बन सकूँ तो तुम्हारी ओरसे युद्ध करूँगा।'

English

Although repeatedly requested by Devas and celestial iies he did not hand over Tiri back to AAgiras.

अध्याय ९

श्लोक 16

तं सिनीश् च कुहूश् चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभा वसुः कीर्तिर् धृतिश् च लक्ष्मीश् च नव देव्यः सिषेविरे

taṃ sinīś ca kuhūś caiva dyutiḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥ kīrtir dhṛtiś ca lakṣmīś ca nava devyaḥ siṣevire

हिन्दी अर्थ

मान लिया। वे बोले—'राजन्! ऐसा ही करो। तुम्हारी मनः-कामना पूर्ण हो।' देवताओंकी यह बात सुनकर राजा रजिने असुरोंसे भी वही बात पूछी। तब अहंकारी दानवोने स्वार्थको ही सोचकर

English

Thereupon, the battle between Devas and Asuras en¬ sued. It became known as Tirakamaya battle. The battle raged furiously causing destruction of the worlds.

अध्याय ९

श्लोक 17

प्राप्यावभृथम् अप्य् अग्र्यं सर्वदेवर्षिपूजितः विरराजाधिराजेन्द्रो दशधा भासयन् दिशः

prāpyāvabhṛtham apy agryaṃ sarvadevarṣipūjitaḥ virarājādhirājendro daśadhā bhāsayan diśaḥ

हिन्दी अर्थ

इस युद्धमें चुपचाप खडे रहो। हमारे इन्द्र तो प्रह्लाद ही होंगे। इनके लिये हम विजय करनेको प्रस्तुत हैं।' देवताओंने फिर कहा--' राजन्! तुम हैत्यपक्षको जीतकर देवेन्द्र हो सकते हो।' तब

English

O brahmins, Devas and Tusitas who remained alive sought shelter in the eternal and primordial god Brahma.

अध्याय ९

श्लोक 18

तस्य तत् प्राप्य दुष्प्राप्यम् ऐश्वर्यम् ऋषिसत्कृतम् विबभ्राम मतिस् ताताविनयाद् अनयाहृता

tasya tat prāpya duṣprāpyam aiśvaryam ṛṣisatkṛtam vibabhrāma matis tātāvinayād anayāhṛtā

हिन्दी अर्थ

रजिने उन सब दानवोंका, जो देवराज इन्द्रके लिये अवध्य थे, संहार कर डाला और देवताओंकी

English

Then Brahmk himself restrained Rudra and Ufanas and handed over Tara back to Ahgiras.

अध्याय ९

श्लोक 19

बृहस्पतेः स वै भार्याम् ऐश्वर्यमदमोहितः जहार तरसा सोमो विमत्याङ्गिरसः सुतम्

bṛhaspateḥ sa vai bhāryām aiśvaryamadamohitaḥ jahāra tarasā somo vimatyāṅgirasaḥ sutam

हिन्दी अर्थ

कि नष्ट हुई सम्पत्तिको पुनः उनसे छीन लिया । उस

English

She went to a forest of Iika reeds and expelled the foetus. Immediately after the birth that lordly child seized the bodies of Devas.

अध्याय ९

श्लोक 20

स याच्यमानो देवैश् च तथा देवर्षिभिर् मुहुः नैव व्यसर्जयत् तारां तस्माय् अङ्गिरसे तदा

sa yācyamāno devaiś ca tathā devarṣibhir muhuḥ naiva vyasarjayat tārāṃ tasmāy aṅgirase tadā

हिन्दी अर्थ

समय देवताओंसहित इन्द्र महाराज रजिके पास आये और अपनेको उनका पुत्र घोषित करते हुए बोले-- तात! आप निःसंदेह हम सब लोगोंके इन्द्र हैं, क्योंकि मैं इन्द्र आजसे आपका पुत्र

English

Thereupon, the excellent Devas became suspicious and said to Tara "Tell us the truth; who is the father of this child Soma or Brhaspati

अध्याय ९

श्लोक 21

उशना तस्य जग्राह पार्ष्णिम् अङ्गिरसस् तदा रुद्रश् च पार्ष्णिं जग्राह गृहीत्वाजगवं धनुः

uśanā tasya jagrāha pārṣṇim aṅgirasas tadā rudraś ca pārṣṇiṃ jagrāha gṛhītvājagavaṃ dhanuḥ

हिन्दी अर्थ

कहलाऊँगा।' इन्द्रको बात सुनकर उनकी मायासे

English

When she did not answer thein on being asked by Devtts, Kumaxa the foremost among the slayers of Dasyus,. began to curse her.

अध्याय ९

श्लोक 22

तेन ब्रह्मशिरो नाम परमास्त्रं महात्मना उद्दिश्य देवान् उत्सृष्टं येनैषां नाशितं यशः

tena brahmaśiro nāma paramāstraṃ mahātmanā uddiśya devān utsṛṣṭaṃ yenaiṣāṃ nāśitaṃ yaśaḥ

हिन्दी अर्थ

रम्भके कोई पुत्र नहीं था। अब अनेनाके वंशका वर्णन करूँगा। अनेनाके पुत्र महायशस्वी राजा प्रतिक्षत्र हुए। प्रतिक्षत्रके पुत्र संजय, संजयके जय, जयके विजय, विजयके कृति, कृतिके

English

Thereupon, Biahma restrained him and asked Tir& to clarify the doubt "O Tara, tell us the truth whose son is this?'*

अध्याय ९

श्लोक 23

तत्र तद् युद्धम् अभवत् प्रख्यातं तारकामयम् देवानां दानवानां च लोकक्षयकरं महत्

tatra tad yuddham abhavat prakhyātaṃ tārakāmayam devānāṃ dānavānāṃ ca lokakṣayakaraṃ mahat

हिन्दी अर्थ

हर्यश्व, हर्यश्चके प्रतापी सहदेव, सहदेवके धर्मात्मा

English

That noble king begot of UrvaS seven sons. Thus the birth of Soma that increases fame has been recounted to'you.

अध्याय ९

श्लोक 24

तत्र शिष्टास् तु ये देवास् तुषिताश् चैव ये द्विजाः ब्रह्माणं शरणं जग्मुर् आदिदेवं सनातनम्

tatra śiṣṭās tu ye devās tuṣitāś caiva ye dvijāḥ brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmur ādidevaṃ sanātanam

हिन्दी अर्थ

नदीन, नदीनके जयत्सेन, जयत्सेनके संकृति तथा संकृतिके पुत्र महायशस्वी धर्मात्मा क्षत्रवृद्ध हुए। क्षत्रवृद्धका पुत्र सुनहोत्र था। उसके काश, शल और गृत्समद--ये तीन परम धर्मात्मा पुत्र हुए।

English

There the remaining gods, the Tushitas, Brahmins, went to Brahma for refuge, the primal, eternal god.

अध्याय ९

श्लोक 25

तदा निवार्योशनसं तं वै रुद्रं च शंकरम् ददाव् अङ्गिरसे तारां स्वयम् एव पितामहः

tadā nivāryośanasaṃ taṃ vai rudraṃ ca śaṃkaram dadāv aṅgirase tārāṃ svayam eva pitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

गृत्समदके पुत्र शुनक थे। शुनकसे शौनकका जन्म हुआ । शलके पुत्रका नाम आरष्टिषेण था। उनके काश्य हुए। काश्यके पुत्रका नाम काशिप हुआ। काशिपके दीर्घतपा, दीर्घतपाके धनु और

English

Then, restraining Ushanas and Rudra Shankara, the Grandfather himself gave Tara to Angiras.

अध्याय ९

श्लोक 26

ताम् अन्तःप्रसवां दृष्ट्वा क्रुद्धः प्राह बृहस्पतिः मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथंचन

tām antaḥprasavāṃ dṛṣṭvā kruddhaḥ prāha bṛhaspatiḥ madīyāyāṃ na te yonau garbho dhāryaḥ kathaṃcana

हिन्दी अर्थ

धनुके पुत्र धन्वन्तरि हुए। वे काशीके महाराज और सब रोगोंका नाश करनेवाले थे। उन्हाँने भरद्वाजसे आयुर्वेदका अध्ययन करके चिकित्साका कार्य किया और उसके आठ भाग करके शिष्योंको

English

Seeing her pregnant, Brihaspati angrily said: "A child must not be borne by you in my womb at all."

अध्याय ९

श्लोक 27

इषीकास्तम्बम् आसाद्य गर्भं सा चोत्ससर्ज ह जातमात्रः स भगवान् देवानाम् आक्षिपद् वपुः

iṣīkāstambam āsādya garbhaṃ sā cotsasarja ha jātamātraḥ sa bhagavān devānām ākṣipad vapuḥ

हिन्दी अर्थ

संक्षिप्त ब्रहापुराण

English

Coming to a clump of reeds, she cast off the embryo; the child, as soon as born, outshone the gods' bodies with his radiance.

अध्याय ९

श्लोक 28

ततः संशयम् आपन्नास् ताराम् ऊचुः सुरोत्तमाः सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः

tataḥ saṃśayam āpannās tārām ūcuḥ surottamāḥ satyaṃ brūhi sutaḥ kasya somasyātha bṛhaspateḥ

हिन्दी अर्थ

थे। उनके नाम ये हैं--यति, ययाति, संयाति, आयाति तथा पार्श्वक। उनमें यति ज्येष्ठ थे। उनके बाद ययाति उत्पन्न हुए थे। यतिने ककुत्स्थकी कन्या गौसे विवाह किया था। वे मोक्षधर्मका

English

Then the foremost gods, falling into doubt, said to Tara: "Tell the truth: whose son is he, Soma's or Brihaspati's?"

अध्याय ९

श्लोक 29

पृच्छ्यमाना यदा देवैर् नाह सा विबुधान् किल तदा तां शप्तुम् आरब्धः कुमारो दस्युहन्तमः

pṛcchyamānā yadā devair nāha sā vibudhān kila tadā tāṃ śaptum ārabdhaḥ kumāro dasyuhantamaḥ

हिन्दी अर्थ

आश्रय ले ब्रह्मस्वरूप मुनि हो गये। उन पाँच भाइयोंमें ययातिने इस पृथ्वीको जीतकर शुक्राचार्यकी पुत्री देवयानी तथा असुर-कन्या शर्मिष्ठाको पत्नीरूपमें प्राप्त किये। देवयानीने यदु और तुर्वसुको जन्म

English

When asked by the gods she did not answer them; then the boy, the best destroyer of enemies, began to curse her.

अध्याय ९

श्लोक 30

तं निवार्य ततो ब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम् यद् अत्र तथ्यं तद् ब्रूहि तारे कस्य सुतस् त्व् अयम्

taṃ nivārya tato brahmā tārāṃ papraccha saṃśayam yad atra tathyaṃ tad brūhi tāre kasya sutas tv ayam

हिन्दी अर्थ

दिया तथा वृषपर्वाकी पुत्री शर्मिष्ठाने द्रुद्य, अनु

English

Brahma, restraining him, then asked Tara about the doubt: "Tell the truth in this matter, Tara: whose son is he?"

अध्याय ९

श्लोक 31

उवाच प्राञ्जलिः सा तं सोमस्येति पितामहम् तदा तं मूर्ध्नि चाघ्राय सोमो राजा सुतं प्रति

uvāca prāñjaliḥ sā taṃ somasyeti pitāmaham tadā taṃ mūrdhni cāghrāya somo rājā sutaṃ prati

हिन्दी अर्थ

प्रसन्न हो इन्द्रने उन्हें अत्यन्त प्रकाशमान रथ प्रदान किया। उसमें मनके समान वेगशाली दिव्य अश्व

English

With joined palms she replied to the Grandfather, "Soma's." Then King Soma, kissing the son's head,

अध्याय ९

श्लोक 32

बुध इत्य् अकरोन् नाम तस्य बालस्य धीमतः प्रतिकूलं च गगने समभ्युत्तिष्ठते बुधः

budha ity akaron nāma tasya bālasya dhīmataḥ pratikūlaṃ ca gagane samabhyuttiṣṭhate budhaḥ

हिन्दी अर्थ

पढ़ाया। धन्वन्तरिके पुत्र केतुमान् हुए और केतुमानके जुते हुए थे। ययातिने उस श्रेष्ठ रथके द्वारा छः

English

gave the intelligent boy the name Budha; and Budha rises in the sky in contrary fashion.

अध्याय ९

श्लोक 33

उत्पादयाम् आस तदा पुत्रं वैराजपुत्रिकम् तस्यापत्यं महातेजा बभूवैलः पुरूरवाः

utpādayām āsa tadā putraṃ vairājaputrikam tasyāpatyaṃ mahātejā babhūvailaḥ purūravāḥ

हिन्दी अर्थ

वीर पुत्र भीमरथके नामसे प्रसिद्ध हुए। भीमरथके

English

Then he begot a son on Vairaja's daughter; his offspring, very radiant, was Aila Pururavas.

अध्याय ९

श्लोक 34

उर्वश्यां जज्ञिरे यस्य पुत्राः सप्त महात्मनः एतत् सोमस्य वो जन्म कीर्तितं कीर्तिवर्धनम्

urvaśyāṃ jajñire yasya putrāḥ sapta mahātmanaḥ etat somasya vo janma kīrtitaṃ kīrtivardhanam

हिन्दी अर्थ

रातोंमें ही सम्पूर्ण पृथ्वी तथा देवताओं और दानवोंको

English

On Urvashi he had seven great-souled sons. This birth of Soma has been told to you, increasing fame.

अध्याय ९

श्लोक 35

वंशम् अस्य मुनिश्रेष्ठाः कीर्त्यमानं निबोधत धन्यम् आयुष्यम् आरोग्यं पुण्यं संकल्पसाधनम्

vaṃśam asya muniśreṣṭhāḥ kīrtyamānaṃ nibodhata dhanyam āyuṣyam ārogyaṃ puṇyaṃ saṃkalpasādhanam

हिन्दी अर्थ

पुत्र राजा दिवोदास हुए, जो काशीके सम्राट् भी जीत लिया। वे युद्धमें शत्रुओंके लिये दुर्धर्ष और धर्मात्मा थे। दिवोदासके उनकी पत्नी दृषद्वतीके थे। समुद्र और सातों द्वीपोंसहित समूची पृथ्वीको

English

Hear, best of sages, his lineage as it is recited: blessed, life-giving, healthful, meritorious, accomplishing purposes.

अध्याय ९

श्लोक 36

सोमस्य जन्म श्रुत्वैव पापेभ्यो विप्रमुच्यते

somasya janma śrutvaiva pāpebhyo vipramucyate

हिन्दी अर्थ

गर्भसे प्रतर्दन नामक पुत्र हुआ। प्रतर्दनके दो पुत्र थे—वत्स और भार्ग। वत्सके पुत्र अलर्क और अलर्कके संनति हुए। अलर्क बड़े ब्राह्मणभक्त और सत्यप्रतिज्ञ थे। संनतिके पुत्र धर्मात्मा सुनीथ

English

By merely hearing the birth of Soma one is freed from sins.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 9
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.