Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
109
अध्याय 109 / 317

Book 1 - Adhyaya 110

30 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ30 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १०९

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृ नीतिसारे नवोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ११० सूत उवाच ।योध्रुवाणि परित्यज्य ह्यधुवाणि निषेवते ।ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति ह्यध्रुवं नष्टमेव च

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhadṛ nītisāre navottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 110 sūta uvāca / yodhruvāṇi parityajya hyadhuvāṇi niṣevate / dhruvāṇi tasya naśyanti hyadhruvaṃ naṣṭameva ca

हिन्दी अर्थ

१-यथाशक्ति भरण-पोषणका प्रयास करना चाहिए और यदि स्त्रीके दुष्ट स्वभाववश भरण-पोषण कदाचित् अशकय हो रहा है या भरण-पोषणका प्रयास करना चाहिए और यदि स्त्रीके दुष्ट स्वभाववश भरण-पीषण कदाचित् अशक्य हो रहा है या

English

Money should be saved ibr emergency; wife should be protected by spending hoarded wealth and one's own self should be saved even at the risk of preserved assets and wife.

अध्याय १०९

श्लोक 2

वाग्यन्त्रहीनस्य नरस्य विद्या शस्त्रं यथा कापुरुषस्य हस्ते ।न तुष्टिमुत्पादयते शरीरे ह्यन्धस्य दारा इव दर्शनीयाः

vāgyantrahīnasya narasya vidyā śastraṃ yathā kāpuruṣasya haste / na tuṣṭimutpādayate śarīre hyandhasya dārā iva darśanīyāḥ

हिन्दी अर्थ

यारिवारिक-सामाजिक व्यवस्था उच्छिन्न हो रही है, तब इस व्यवस्थाको ध्यानमें रखना चाहिए।

English

One should sacrifice oneself to save the family; a family should be sacrificed to save the village; a village should be secrificed for the safety of the land and the land should be sacrificed to save one's soul.

अध्याय १०९

श्लोक 3

भोज्ये भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वरस्त्रियः ।विभवे दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम्

bhojye bhojanaśaktiśca ratiśaktirvarastriyaḥ / vibhave dānaśaktiśca nālpasya tapasaḥ phalam

हिन्दी अर्थ

जीवन-निर्वाह होता है, वही उसका देश ल्‍ । वही सच्ची प्रियतमा है, सामान्य प्रिया नहीं है। जो आज्ञापालक है, वही वास्तविक भृत्य दुष्ट पत्नी, दुष्ट मित्र तथा प्रत्युत्तर देनेवाला भृत्य (सेवक) है; जो बीज अंकुरित होता है, वही बीज और सर्पयुक्त घरमें निवास साक्षात् मृत्यु ही है। है; जो पतिके साथ प्रिय सम्भाषण करती है, वही। मनुष्यको दुर्जनोंकी संगतिका परित्याग करके

English

The intelligent man fixes one foot firmly and moves with the other. Without testing the new place well, the old place of resort should not be abandoned.

अध्याय १०९

श्लोक 4

अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तिफलं शुभम् ।रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम्

agnihotraphalā vedāḥ śīlavṛttiphalaṃ śubham / ratiputraphalā dārā dattabhuktaphalaṃ dhanam

हिन्दी अर्थ

वास्तविक भार्या है। पिताके जीवनपर्यन्त पिताके साधुजनोंकी संगति करनी चाहिए और दिन-रात्रि भरण-पोषणमें जो पुत्र लगा रहता है, वही वास्तवमें पुण्यका संचय करते हुए नित्य अपनी अनित्यताका पुत्र है। जो गुणवान् है, उसीका जीवन वास्तवमें स्मरण रखना चाहिए-- सार्थक है। जो धर्ममें प्रवृत्त है, वही जीवित है; जो त्यज दुर्जनसंसर्ग भज साधुसमागमम्।

English

One should unhesitatingly abandon a country infest¬ ed with men of evil conduct, a residence of harassing environ¬ ment, a king of miserly temperament, and a friend of deceptive disposition.

अध्याय १०९

श्लोक 5

वरयेत्कुलजां प्राज्ञो विरूपामपि कन्यकाम् ।सुरूपां सुनितम्बाञ्च नाकुलीनां कदाचन

varayetkulajāṃ prājño virūpāmapi kanyakām / surūpāṃ sunitambāñca nākulīnāṃ kadācana

हिन्दी अर्थ

गुण-धर्मविहीन है, उसका जीवन निष्फल है। कुरु पुण्यमहोरात्रं स्मर नित्यमनित्यताम्॥ जो भार्या गृहकार्यमें दक्ष है, जो प्रियवादिनी (१०८।२६) है, जिसके पति ही प्राण हैं और जो पतिपरायणा जो स्त्री सर्पके कण्ठमें रहनेवाले विषके समान है वास्तवमें बही भार्या है । जो नित्य स्नान करके है, जो सर्पके फणोंके सदृश भयंकर है, जो

English

What purpose can be served by the riches in the hands of a mber? Of what avail to men can that knowledge be that is tarnished by a roguish disposition? Of what avail is beauty bereft of good qualities and valour? Of what value is a friend who turns his face away at the time of misfortune?

अध्याय १०९

श्लोक 6

अर्थेनापि हि किं तेन यस्यानर्थे तु संगतिः ।को हि नाम शिखाजातं पन्नगस्य मणिं हरेत्

arthenāpi hi kiṃ tena yasyānarthe tu saṃgatiḥ / ko hi nāma śikhājātaṃ pannagasya maṇiṃ haret

हिन्दी अर्थ

अपने शरीरको सुगन्धित द्रव्य-पदार्थोसे सुवासित रौद्ररसकी साक्षात् मूर्ति है, जो शरीरसे कुष्णवर्णकी करनेवाली है, प्रियवादिनी है, अल्पाहारी है, है, जो रक्तके सदृश लाल-लाल नेत्रोंके द्वारा दूसरेके मितभाषिणी है, सदा सब प्रकारके मङ्गलोंसे युक्त हृदयको भयभीत कर देनेवाली है, जो व्याध्रके है, जो निरन्तर धर्मपरायण है, निरन्तर पतिकी प्रिय समान भयानक है, जो क्रोधवदना एवं प्रचण्ड

English

Many persons unknown to him before will flock round a person occupyic a high post as his friends and assistants.

अध्याय १०९

श्लोक 7

हविर्दुष्टकुलद्वाह्यं बालादपि सुभाषितम् ।अमेध्यात्काञ्चनं ग्राह्यं स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि

havirduṣṭakuladvāhyaṃ bālādapi subhāṣitam / amedhyātkāñcanaṃ grāhyaṃ strīratnaṃ duṣkulādapi

हिन्दी अर्थ

है, सदा सुन्दर मुखवाली है तथा जो ऋतुकालमें ही अग्निकी ज्चालाकी भाँति धधकनेवाली और काकके पतिके सहगमनको इच्छा रखती है, वही भार्या है । समान जिह्वालोलुप है, अपने पतिसे प्रेम न रखनेवाली इन लक्षणोंसे समन्वित स्त्री समस्त है, भ्रमितचित्तवाली तथा दूसरेके पुर (घर-नगर) सौभाग्योंकी अभिवृद्धिकारिणी होती है। जिस मनुष्यकी आदिमें जानेवाली अर्थात् परपुरुषकी इच्छा

English

Birds leave off the tree when the fiuits are exhausted; the Sarasa quits the lake when it is dried up; the courtesan turns out the man who has no money in his pockets; ministers bid good-bye to the king who has lost his throne; honeybees never touch the flower that i$ faded and withered; the deer flee the forest consumed by Are—So, it u evident that people take delight in things that delight them. Who takes interest in others otherwise?

अध्याय १०९

श्लोक 8

विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि काञ्चनम् ।नीचादप्युत्तमां विद्यां स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि

viṣādapyamṛtaṃ grāhyamamedhyādapi kāñcanam / nīcādapyuttamāṃ vidyāṃ strīratnaṃ duṣkulādapi

हिन्दी अर्थ

ऐसी भार्या है वह मनुष्य नहीं देवराज इन्द्र है। रखनेवाली है, वह स्त्री कदापि सेव्य नहीं है। जिस मनुष्यको भार्या विरूप नेत्रोंवाली, पापिनी, हैववश कभी अल्प सामर्थ्यवान् व्यक्ति भी कलहप्रिय और विवादमें बढ़-चढ़कर बोलनेवाली है, शक्तिशाली हो सकता है, कृतघ्न व्यक्ति भी कभी वह पतिके लिये वास्तवमें वृद्धावस्था ही है, वास्तविक सुकृत कर सकता है, अग्निमें कभी शीतलता भी आ

English

One should propitiate a greedy man by giving him money; a praiseworthy man by reverence with joined palms; a fool by allowing him to do as he pleases and the scholar by a clear statement of facts.

अध्याय १०९

श्लोक 9

न राज्ञा सह मित्रत्वं न सर्पो निर्विषः क्रचित् ।न कुलं निर्मलं तत्र स्त्रीजनो यत्र जायते

na rājñā saha mitratvaṃ na sarpo nirviṣaḥ kracit / na kulaṃ nirmalaṃ tatra strījano yatra jāyate

हिन्दी अर्थ

वृद्धावस्था वृद्धावस्था नहीं है। जिसकी भार्या परपुरुषका सकती है, हिममें उष्णता भी आ सकती है; किंतु आश्रय ग्रहण करनेवाली है, दूसरेके घरमें रहनेकी वेश्यामें पुरुषविषयक अनुराग नहीं हो सकता। आकांक्षा रखती है, कुकर्ममें संलग्न है तथा निर्लज घरके अंदर भयंकर सर्प देख लिये जानेपर, है, वह (पतिके लिये) साक्षात् वृद्धावस्था-स्वरूप है। चिकित्सा होनेपर भी रोग बने ही रहनेपर, बाल्य-

English

Devas, good people and brahmins are pleased with genuine good nature; the ordinary vulgar people by an offer of something to eat or drink and the learned scholars by due honour and fitting rewards.

अध्याय १०९

श्लोक 10

कुले नियोजयेद्भक्तं पुत्रं विद्यासु योजयेत् ।व्यसने योजयेच्छत्रुमिष्टं धर्मे नियोज्येत्

kule niyojayedbhaktaṃ putraṃ vidyāsu yojayet / vyasane yojayecchatrumiṣṭaṃ dharme niyojyet

हिन्दी अर्थ

जिस पुरुषको भार्या गुणोंका महत्त्व समझनेवाली, युवा आदि अवस्थासे युक्त यह शरीर कालसे पतिका अनुगमन करनेवाली और स्वल्पसे भी आवृत है। यह समझनेपर भी कौन ऐसा व्यक्ति है, स्वल्प वस्तुसे संतुष्ट रहनेवाली है; पतिके लिये जो धैर्य धारण कर सकता है? (अध्याय १०८)

English

The noblest can be won over by humility and sub¬ mission; the rogue with a threat; the vulgar with small gifts and concessions and men of equal status by exhibiting an equal strength and valour.

अध्याय १०९

श्लोक 11

स्थानेष्वेव प्रयोक्ताव्या भृत्याश्चाभरणानि च ।न हि चूडामणिः पादे शोभते वै कदाचन

sthāneṣveva prayoktāvyā bhṛtyāścābharaṇāni ca / na hi cūḍāmaṇiḥ pāde śobhate vai kadācana

हिन्दी अर्थ

१-परोऽपि हितवान् बन्धुर्बन्धुरप्यहितः परः। अहितो देहजो व्याधिर्हितमारण्यमौषधम् ॥

English

An intelligent man must penetrate deep into the innermost recesses of every ones heart and speak and act be¬ fitting his nature and inclination and win him over to his side.

अध्याय १०९

श्लोक 12

चूडामणिः समुद्रो ऽग्निर्घण्टा चाखण्डमम्बरम् ।अथवा पृथिवीपालो मूर्ध्नि पादे प्रमादतः

cūḍāmaṇiḥ samudro 'gnirghaṇṭā cākhaṇḍamambaram / athavā pṛthivīpālo mūrdhni pāde pramādataḥ

हिन्दी अर्थ

सूतजीने कहा-- आपत्तिकालके लिये धनका संरक्षण करना चाहिए, स्त्रियोंकी रक्षाके लिये धनका उपयोग करना चाहिए एवं अपनी रक्षामें स्त्री एवं धन दोनोंका उपयोग करना चाहिए ।

English

Implicit trust in rivers, clawed beasts, horned ani¬ mals, armed men, women and scions of royal families is never to be encouraged.

अध्याय १०९

श्लोक 13

कुसुमस्तबकस्येव द्वे गती तु मनस्विनः ।मूर्ध्नि वा सर्वलोकानां शीर्षतः पतितो वने

kusumastabakasyeva dve gatī tu manasvinaḥ / mūrdhni vā sarvalokānāṃ śīrṣataḥ patito vane

हिन्दी अर्थ

कुलको रक्षाके लिये एक व्यक्तिका, ग्रामकी रक्षाके लिये कुलका, जनपदके हितके लिये ग्रामका और अपने वास्तविक कल्याणके लिये पृथिवीका भी परित्याग कर देना चाहिए--

English

Men of sense will never disclose loss of wealth, men¬ tal anguish, illicit actions in the house, deception (of which they had been the victim) and disrespect.

अध्याय १०९

श्लोक 14

कनकभूषणसंग्रहणोचितो यदि मणिस्त्रपुणि प्रतिबध्यते ।न च विरौति न चापि स शोभते भवति योजयितुर्वचनीयता

kanakabhūṣaṇasaṃgrahaṇocito yadi maṇistrapuṇi pratibadhyate / na ca virauti na cāpi sa śobhate bhavati yojayiturvacanīyatā

हिन्दी अर्थ

नरकमें निवास करना अच्छा है, किंतु दुश्चरित्र व्यक्तिके घरमें निवास करना उचित नहीं है। नरकवासके कारण पाप विनष्ट हो जाता है, किंतु दुश्चरित्र व्यक्तिके घरमें निवास करनेसे पापकी

English

The following arc the activities that bring about the destruction of chastity and good conduct in women Association with base and wicked people, a long separation from the husband, too much of consideration and love shown to them (by the would-be detiler) and residence in another man's house.

अध्याय १०९

श्लोक 15

वाजिवारणलौहानां काष्ठपाषाणवाससाम् ।नारीपुरुषतोयानामन्तरं महदन्तरम्

vājivāraṇalauhānāṃ kāṣṭhapāṣāṇavāsasām / nārīpuruṣatoyānāmantaraṃ mahadantaram

हिन्दी अर्थ

निवृत्ति नहीं होती। बुद्धिमान् पुरुष एक पाँवको स्थिर करके ही दूसरे पाँवको आगे बढ़ाता है। इसीलिये अगले स्थानको परीक्षाके बिना पूर्वस्थानका परित्याग नहीं करना चाहिए ।

English

He who has no friends, relatives or kinsmen to advise him and he who has no intrinsic intellect in himself suffers certainly. How can a wise man pursue that activity which does not produce any tangible result even when completed success¬ fully but which necessarily ushers in great sorrow when left incomplete?

अध्याय १०९

श्लोक 16

कदर्थितस्यापि हि धैर्यवृत्तेर्न शक्यते सर्वगुणप्रमाथः ।अधः खलेनापि कृतस्य वह्नेर्नाधः शिखा याति कदाचिदेव

kadarthitasyāpi hi dhairyavṛtterna śakyate sarvaguṇapramāthaḥ / adhaḥ khalenāpi kṛtasya vahnernādhaḥ śikhā yāti kadācideva

हिन्दी अर्थ

दुष्टजनोंसे व्याप्त देश, उपद्रवग्रस्त निवासभूमि, कृपण राजा तथा मायावी मित्रका परित्याग कर

English

One should leave off that land where no one honours him or loves him; where there is no kinsman, and where there are no amenities for higher learning.

अध्याय १०९

श्लोक 17

न सदश्वः कशाघातं सिंहो न गजगर्जितम् ।वीरो वा परनिर्दिष्टं न सहेद्भीमनिः स्वनम्

na sadaśvaḥ kaśāghātaṃ siṃho na gajagarjitam / vīro vā paranirdiṣṭaṃ na sahedbhīmaniḥ svanam

हिन्दी अर्थ

कंजूसके हाथमें पहुँचे हुए धन, अत्यन्त दुष्ट और आग्रही व्यक्तिके पास संचित ज्ञान, गुण एवं पराक्रमसे रहित रूप तथा आपत्तिकालमें पराङ्मुख

English

The wealth that a man acquires by putting in exer¬ tions risking his own life is divided among themselves by his successors after his death. Only the sin that he conimits in hU eagerness to earn remains his exclusive property.

अध्याय १०९

श्लोक 18

यदि विभवविहीनः प्रच्युतो वाशु दैवान्न तु खलजनसेवां काङ्क्षयेन्नैव नीचाम् ।न तृणमदनकार्ये सुक्षुधार्तो ऽत्ति सिंहः पिबति रुधिरमुष्णं प्रायशः कुञ्चराणाम्

yadi vibhavavihīnaḥ pracyuto vāśu daivānna tu khalajanasevāṃ kāṅkṣayennaiva nīcām / na tṛṇamadanakārye sukṣudhārto 'tti siṃhaḥ pibati rudhiramuṣṇaṃ prāyaśaḥ kuñcarāṇām

हिन्दी अर्थ

मित्रसे मनुष्यको क्या लाभ हो सकता है? जो पदासीन (अधिकारयुक्त) व्यक्ति है, उसके कभी न देखे गये बहुत-से व्यक्ति भी सहायक हो जाते हैं और सभी व्यक्ति मित्र हो जाते हैं। परंतु जब

English

Beggars roaming the streets, naked, grief-stricken»

अध्याय १०९

श्लोक 19

सकृद्दुष्टञ्च यो मित्रं पुनः सन्धातुमिच्छति ।स मृत्युमेव गृह्णीयाद्गर्भमश्वतरी यथा

sakṛdduṣṭañca yo mitraṃ punaḥ sandhātumicchati / sa mṛtyumeva gṛhṇīyādgarbhamaśvatarī yathā

हिन्दी अर्थ

वही व्यक्ति पदच्युत और अर्थहीन हो जाता है तो उसके असमयमें स्वजन भी शत्रु हो जाते है २ । आपत्कालमें मित्र, युद्धमें वीर, एकान्त स्थानमें शुचिता, विभवके क्षीण हो जानेपर पत्नी तथा

English

Let those riches be not thine —thi riches acquired With great deal of toil, by transgressing the curbs of virtue or by falling at the feet of the enemy.

अध्याय १०९

श्लोक 20

शत्रोरपत्यानि प्रियंवदानि नोपेक्षितव्यानि बुधैर्मनुष्यैः ।तान्येव कालेषु विपत्कराणि विषस्य पात्राण्यपि दारुणानि

śatrorapatyāni priyaṃvadāni nopekṣitavyāni budhairmanuṣyaiḥ / tānyeva kāleṣu vipatkarāṇi viṣasya pātrāṇyapi dāruṇāni

हिन्दी अर्थ

दुर्भिक्षे समय अतिथिप्रियताकी पहचान होती

English

Wicked persons, artisans, slaves, defiled ones, drums and women are softened by being beaten; they do not deserve gentle handling.

अध्याय १०९

श्लोक 21

उपकारगृहीतेन शत्रुणा शत्रुमुद्धरेत् ।पादलग्नं करस्थेन कण्टकेनैव कण्टकम्

upakāragṛhītena śatruṇā śatrumuddharet / pādalagnaṃ karasthena kaṇṭakenaiva kaṇṭakam

हिन्दी अर्थ

पक्षीगण फलरहित वृक्षोंका परित्याग कर देते हैं। सारस पक्षी सूखे हुए सरोवरको छोड़कर अन्यत्र चले जाते हैं। वेश्याएँ धनसे रहित होनेपर पुरुषको छोड़ देती हें । मन्त्री भ्रष्ट राजाका त्याग कर

English

By sending them on errands the ability of servanu can be known; sincerity of kinsmen can be known by their behaviour during our adversity; the genuine friendship can be understood when some mishap occurs and the fidelity of the wife is known when one's fortune dwindles.

अध्याय १०९

श्लोक 22

अपकारपरान्नित्यं चिन्त येन्न कदाचन ।स्वयमेव पतिष्यन्ति कूलजाता इव द्रुमाः

apakāraparānnityaṃ cinta yenna kadācana / svayameva patiṣyanti kūlajātā iva drumāḥ

हिन्दी अर्थ

देते हैं। भोरे बासी पुष्पको त्यागकर नवविकसित कुसुमपर चले जाते हैं और मृग जले हुए वनका परित्याग कर अन्यत्र आश्रय लेते हैं। इस प्रकार यह स्पष्ट है कि स्वार्थवश ही सभी प्राणी एक-दूसरेसे

English

A delicious fatty meat diet, pleasing dress, glowing

अध्याय १०९

श्लोक 23

अनर्था ह्यर्थरूषाश्च अर्थाश्चानर्थरूपिणः ।भवन्ति ते विनाशाय दैवायत्तस्य वै सदा

anarthā hyartharūṣāśca arthāścānartharūpiṇaḥ / bhavanti te vināśāya daivāyattasya vai sadā

हिन्दी अर्थ

प्रेम करते हैं । वास्तवमें कौन किसका प्रिय हैर ? अर्थप्रदानके द्वारा लोभी मनुष्यको, करबद्ध- प्रणाम निवेदनसे उदारचेता व्यक्तिको, प्रशंसा करनेसे मूर्ख व्यक्तिको और तात्त्विक चर्चासे विद्वान् पुरुषको

English

It can be said with certainty that even during the period ofcelibaicy the god of love is busily active* On seeing a man pleasing to her heart the vagina of a woman becomes wet with profuse secretion. Rivers and women are of similar nature in their love of freedom to choose their own course* The rivers erode the banks and the women undermine their own families.

अध्याय १०९

श्लोक 24

कार्यकालोचितापापा मतिः सञ्जायते हि वै ।सानुकूले तु दैवे शं पुंसः सर्वत्र जायते

kāryakālocitāpāpā matiḥ sañjāyate hi vai / sānukūle tu daive śaṃ puṃsaḥ sarvatra jāyate

हिन्दी अर्थ

१-वरं हि नरके वासो न तु दुश्चरिते गृहे । नरकात् क्षीयते पापं कुगृहान्न निवर्तते॥

English

The river undermines the banks and the woman causes the fall of the family* The course of rivers and women is wayward and cannot be checked*

अध्याय १०९

श्लोक 25

धनप्रयोगकार्येषुः तथा विद्या गमेषु च ।आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जः सदा भवेत्

dhanaprayogakāryeṣuḥ tathā vidyā gameṣu ca / āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sadā bhavet

हिन्दी अर्थ

चलत्येकेन पादेन तिष्ठत्येकेन बुद्धिमान् ।न परीक्ष्य परं स्थानं पूर्वमायतनं त्यजेत्॥ (१०९।३-४) २-अर्थेन किं कृपणहस्तगतेन केन ज्ञानेन किं बहुशठाग्रहसंकुलेन।

English

A blazing fire cannot be satiated with sufficient supply of fuel; the ocean can never be filled to satiety by rivers flowing into it; the god of death is never satiated by the living beings (whom he smites) and a passionate woman is never satiatedmth man* They maintain themselves by what they earn by doing their duties; they are devoted to the sacred scriptures; they are fond of their own wives; they have subjugated the unreasonable wanderiis of the sense*organs; they are delighted in serving guests; they attain salvation at their very doors; they are the excellent among men.

अध्याय १०९

श्लोक 26

धनिनः श्रोत्रियो राजा नदी वैद्यस्तु पञ्चमः ।पञ्च यत्र न विद्यन्ते न कुर्यात्तत्रत्र संस्थितिम्

dhaninaḥ śrotriyo rājā nadī vaidyastu pañcamaḥ / pañca yatra na vidyante na kuryāttatratra saṃsthitim

हिन्दी अर्थ

रूपेण किं गुणपराक्रमवर्जितेन मित्रेण किं व्यसनकालपराङ्मुखेन॥

English

Women arc incorrigible; they can never be brought round by making a gift, or offering respect, or a straight for* ward dealing, or repeated service. They can neither be threa¬ tened with a weapon nor asked to be quiet by citing scriptural codes.

अध्याय १०९

श्लोक 27

लोकयात्रा भयं लज्जा दाक्षिण्यं दानशीलता ।पञ्च यत्र न विद्यन्ते न तत्र दिवसं वसेत्

lokayātrā bhayaṃ lajjā dākṣiṇyaṃ dānaśīlatā / pañca yatra na vidyante na tatra divasaṃ vaset

हिन्दी अर्थ

भवत्यकाले स्वजनोऽपि

English

Those who have not acquired enough learning dur¬ ing studentship and those who have not secured a decent wife and sufficient wealth during youth are to be pitied for ever. They are no better than beasu, but have a human form. A person devoted to the scriptural codes shall not worry over the meal. He must ponder over a regular study. A man seeking knowledge must be prepared to go a long way with the speed of Garu<}a.

अध्याय १०९

श्लोक 28

कालविच्छोत्रियो राजा नदी साधुश्च पञ्चमः ।एते यत्र न विद्यन्ते तत्र वासं न कारयेत्

kālavicchotriyo rājā nadī sādhuśca pañcamaḥ / ete yatra na vidyante tatra vāsaṃ na kārayet

हिन्दी अर्थ

३-वृक्षं क्षीणफलं त्यजन्ति विहगाः शुष्कं सरः सारसा निर्द्रव्यं पुरुषं त्यजन्ति गणिका भ्रष्टं नृपं मन्त्रिणः । पुष्पं पर्युषितं त्यजन्ति मधुपाः दग्धं वनान्तं मृगाः सर्वः कार्यवशाज्जनो हि रमते कस्यास्ति को वल्लभः ॥ (१०९।९)

English

Those who had been unmindful of studies during studentship and those who had wasted their wealth during youth in pursuit of lust fall into a miserable plight during old age slighted by others and burning within like the lotuses in the winter season.

अध्याय १०९

श्लोक 29

नैकत्र परिनिष्ठास्ति ज्ञानस्य किल शौनक ।सर्वः सर्वं न जानाति सर्वज्ञो नास्ति कुत्रचित्

naikatra pariniṣṭhāsti jñānasya kila śaunaka / sarvaḥ sarvaṃ na jānāti sarvajño nāsti kutracit

हिन्दी अर्थ

संतुष्ट किया जा सकता है । सद्भाव रखनेसे देवगण, सज्जनवृन्द एवं द्विजाति संतुष्ट होते हैं। इनके

English

Acuments are never stable and irrefutable; Vedas are wide and varied; there is no sage who has not mentioned something different from others. Still the central theme of virtue is hidden in a cave, as it were* Hence, the path travened by great men should be taken as the correct one. The inner workings of a man's mind should be in¬ ferred from his facial reflexes, behaviour, gestures, movements, speech and the contractions and distortions of his eyes and lips.

अध्याय १०९

श्लोक 30

न सर्ववित्कश्चिदिहास्ति लोके नात्यन्तमूर्खो भुवि चापि कश्चित् ।ज्ञानेन नीचोत्तममध्यमेन यो ऽयं विजानाति स तेन विद्वान्

na sarvavitkaścidihāsti loke nātyantamūrkho bhuvi cāpi kaścit / jñānena nīcottamamadhyamena yo 'yaṃ vijānāti sa tena vidvān

हिन्दी अर्थ

मान-सम्मानसे संतुष्ट हो जाते हैं-- लुब्धमर्थप्रदानेन श्लाघ्यमञ्जलिकर्मणा ।

English

Deprived of wealth one should go on a pilgrimage; going astray from truth one cannot but fall into the hell Raurava; though failing in the initial attempt inthcYcic practice one shall continue to be strictly truthful; a king divest* ed of his royal splendour has no other alternative but go ahunting.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 109
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.