Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
132
अध्याय 132 / 317

Book 1 - Adhyaya 133

18 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ18 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १३२

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बुधाष्टमीव्रतनिरूपणं नाम द्वात्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १३३ ब्रह्मोवाच ।अशोककलिका ह्यष्टौ ये पिबन्ति पुनर्वसौ ।चैत्रे मासि सिताष्टम्यां न ते शोकमवाप्नुयुः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe budhāṣṭamīvratanirūpaṇaṃ nāma dvātriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 133 brahmovāca / aśokakalikā hyaṣṭau ye pibanti punarvasau / caitre māsi sitāṣṭamyāṃ na te śokamavāpnuyuḥ

हिन्दी अर्थ

नैवेद्यसे पूजन होता है और उपासकको पञ्चगव्यका प्राशन करना चाहिए।

English

The devotee shall perform Vrata on the eighth day taking food only in the night. When the Vrata has been per* formed for a year he shall make a gift of a cow. This is called Sadgativrata and the devotee attains the status of Indra.

अध्याय १३२

श्लोक 2

त्वामशोक ! हराभीष्ट ! मधुमाससमुद्भव ।पिबामि शोकसन्तप्तो मामशोकं सदा कुरु

tvāmaśoka ! harābhīṣṭa ! madhumāsasamudbhava / pibāmi śokasantapto māmaśokaṃ sadā kuru

हिन्दी अर्थ

२-जीवा-शाकविशेष, शर्कराके समान मधुर पुष्पवाली लता। ३-तिल, तण्डुल, उड्दके चूर्णसे बना यवागू भी शष्कुलीका अर्थ है।

English

The same Vrata performed on the eighth day in the bright half of the month of Pausa is called Mah§rudravrata. The fruit of that Vrata is a hundred thousand times more fruitful, if it is dedicated unto me.

अध्याय १३२

श्लोक 3

(इत्यशोकाष्टमीव्रतम्) ।ब्रह्मोवाच ।शुक्लाष्टम्यामाश्वयुजे उत्तराषाढया युता ।सा महानवमीत्युक्ता स्नानदानादि चाक्षयम्

(ityaśokāṣṭamīvratam) / brahmovāca / śuklāṣṭamyāmāśvayuje uttarāṣāḍhayā yutā / sā mahānavamītyuktā snānadānādi cākṣayam

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार मार्गशीर्षसे कार्तिकमासतक वर्षकी नैवेद्य, वस्त्र, छत्र और सुवर्ण आदिसे पूजा करके समाप्तिपर सपलीक ब्राह्मणोंको घृतोदन (घृतमें गीत-वाद्यादिसे रात्रि-जागरण करते हुए प्रात: गौ पका तण्डुल) देकर उनका पूजन करना चाहिए। आदिका दान देना चाहिए। ऐसा करनेसे ब्रतीको उसके बाद पार्वती और शिवकी गुड़ आदिसे बने सब कुछ प्राप्त हो जाता है। (अध्याय १२०)

English

If Aftami (eighth day in either half) and Wednesday

अध्याय १३२

श्लोक 4

नवमी केवला चापि दुर्गां चैव तु पूजयेत् ।महाव्रतं महापुण्यं शङ्कराद्यैरनुष्ठितम्

navamī kevalā cāpi durgāṃ caiva tu pūjayet / mahāvrataṃ mahāpuṇyaṃ śaṅkarādyairanuṣṭhitam

हिन्दी अर्थ

चातुर्मास्यत्रतका निरूपण

English

The devotee shall aspire for salvation alone. He must have perfect devotion and full faith. Only eight handfub of graini shall be used for food by'him and the handfuls shall be with the thumb and the index Bnger stretched out.

अध्याय १३२

श्लोक 5

अयाचितादि षष्ठ्यादौ राजा शत्रुजयाया च ।जपहोमसमायुक्तः कन्यां वा भोजयेत्सदा

ayācitādi ṣaṣṭhyādau rājā śatrujayāyā ca / japahomasamāyuktaḥ kanyāṃ vā bhojayetsadā

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीने कहा--अब मैं चातुर्मास्यत्रतको कहता हूँ। इस व्रतका आरम्भ आषाढमासकी एकादशी या पूर्णिमा तिथिमें सब प्रकारसे भगवान् हरिका पूजन करके करे। व्रतारम्भके समय इस

English

In a pond or a river Budha (Mercury) shall be worshipped with the five usual forms of propitiadon or articles of worship. Daksia in accordance with the capacity of the devotee shall be given. A Karkarl (water jar with small holes in the bottom) full of rice grains shall also be given as gift.

अध्याय १३२

श्लोक 6

दुर्गेदुर्गे रक्षिणि स्वाहा मन्त्रो ऽयं पूजनादिषु ।दीर्घाकारादिमात्राभिर्नव देव्यो नमो ऽन्तिकाः

durgedurge rakṣiṇi svāhā mantro 'yaṃ pūjanādiṣu / dīrghākārādimātrābhirnava devyo namo 'ntikāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रकार प्रार्थना करनी चाहिए-- इदं व्रतं मया देव गृहीतं पुरतस्तव। निर्विघ्नं सिद्द्धिमाप्नोतु प्रसन्ने त्वयि केशव ॥ गृहीतेऽस्मिन् ब्रते देव यद्यपूर्णे प्रियाम्यहम् ।

English

The mysdc lotus symbol, etc. shall be used. The Bija mantra is Bum Budhaya Svaha. The god shall be contemplated as armed with arrovrs and bow and dark in colour. The Aiigas (limbs) are in the middle.

अध्याय १३२

श्लोक 7

षड्भिः पदैर्नमः स्वाहा वषडादिहृदादिकम् ।अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं न्यस्य वै पृजयेच्छिवाम्

ṣaḍbhiḥ padairnamaḥ svāhā vaṣaḍādihṛdādikam / aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ nyasya vai pṛjayecchivām

हिन्दी अर्थ

हे देव! आपके समक्ष मैंने इस व्रतको ग्रहण किया है। है केशव! आपके प्रसन्न होनेपर मुझे निर्विघ्न सिद्धि प्राप्त हो। है देव! ग्रहण किये गये इस व्रतकी अपूर्णतामें ही यदि मैं मृत्युको प्राप्त हो जाता हूँ तो

English

The performer shall hear the story of Budhasml narrated by scholars. There was a certain famous brahmin named Vira in the city of Pilaliputra.

अध्याय १३२

श्लोक 8

अष्टम्यां नव गेहानि दारुजान्येकमेव वा ।तस्मिन्देवी प्रकर्तव्या हैमी वाराजतापि वा

aṣṭamyāṃ nava gehāni dārujānyekameva vā / tasmindevī prakartavyā haimī vārājatāpi vā

हिन्दी अर्थ

भी है जनार्दन! आपकी कृपासे यह मेरा व्रत पूर्ण हो। इस प्रकार हरिका पूजन करके व्रत, पूजन और जपादिका नियम ग्रहण करना चाहिए। जो हरिके व्रतको करनेकी इच्छा करता है, उसके

English

On a summer day the boy Kausika took the bullock to the river Ganga and began to pUy with the cow-herds there. The bullock was stolen by thieves forcibly.

अध्याय १३२

श्लोक 9

शूले खङ्गे पुस्तके वा पटे वा मण्डले (पे) यजेत् ।कपालं खेटकं घण्टां दर्पणं तर्जनीं धनः

śūle khaṅge pustake vā paṭe vā maṇḍale (pe) yajet / kapālaṃ kheṭakaṃ ghaṇṭāṃ darpaṇaṃ tarjanīṃ dhanaḥ

हिन्दी अर्थ

समस्त पाप नष्ट हो जाते हैं । साधक स्नान करके

English

He approached the divine damsels and begged them for food for himself and his hungry sister. They directed him to perform the Vrata saying "Practise this Vrata. We sliall give you food."

अध्याय १३२

श्लोक 10

ध्वजं डमरुकं पाशं वामहस्तेषु बिभ्रती ।शक्तिं च मुद्गरं शूलं वज्रं खङ्गं तथाङ्कुशम्

dhvajaṃ ḍamarukaṃ pāśaṃ vāmahasteṣu bibhratī / śaktiṃ ca mudgaraṃ śūlaṃ vajraṃ khaṅgaṃ tathāṅkuśam

हिन्दी अर्थ

विहित क्रियाओंको पूर्तिका संकल्प ले तथा आषाढ़ आदि चार मासोंतक एकभक्तव्रत करता हुआ विष्णुको पूजा करे । ऐसा करनेवाला विष्णुके परम पवित्र निर्मल लोकमें चला जाता है।

English

The children performed the Vrata, the hoy for the sake of recovering the lost bullock Dhanapala and the girl for securing a suitable husband. The children took two mangoleaf cupfuls of food given by the damsels.

अध्याय १३२

श्लोक 11

शरं चक्रं शलाकां च दुर्गामायुधसंयुताम् ।शेषाः षोडशहस्तां स्युरञ्जनं डमरुं विना

śaraṃ cakraṃ śalākāṃ ca durgāmāyudhasaṃyutām / śeṣāḥ ṣoḍaśahastāṃ syurañjanaṃ ḍamaruṃ vinā

हिन्दी अर्थ

मधु, मांस, सुरा और तेलका परित्याग करनेवाला जो बेदपारंगत, कृच्छूपादत्रती विष्णुभक्त हरिका पूजन करता है, वह विष्णुलोकको प्राप्त हो जाता है। एक रात्रिका उपवास करनेसे वैमानिक (विमानपर

English

The children saw the bullock returned to them by the thieves and reached home by dusk.

अध्याय १३२

श्लोक 12

रुद्रचण्डा प्रचण्डा च चण्डोग्रा चण्डनायिका ।चण्डा चण्डवती चैव चण्डरूपातिचण्डिका

rudracaṇḍā pracaṇḍā ca caṇḍogrā caṇḍanāyikā / caṇḍā caṇḍavatī caiva caṇḍarūpāticaṇḍikā

हिन्दी अर्थ

चढ़कर भ्रमण करनेवाला) देवता हो जाता है। तीन रात्रिपर्यन्त उपवास कर षष्ठांश भोजन करनेसे साधकको श्वेतद्वीपकी प्राप्ति होती है। चान्द्रायणव्रत. करनेसे तो भगवान् हरिका लोक और मुक्ति बिना माँगे ही

English

Vira had been grief-stricken. The children bowed to him. They spent the night in sound sleep. The father was now worried on seeing his daughter blooming Into a young lady. "To whom shall I give my daughter?" he mused loudlv.

अध्याय १३२

श्लोक 13

नवमी चोग्रचण्डा च मध्यमाग्निप्रभाकृतिः ।रोचना त्वरुणा कृष्णा नीलं धूम्रा च शुक्रका

navamī cogracaṇḍā ca madhyamāgniprabhākṛtiḥ / rocanā tvaruṇā kṛṣṇā nīlaṃ dhūmrā ca śukrakā

हिन्दी अर्थ

मिल जाती है। प्राजापत्यव्रत करनेसे विष्णुलोक तथा पराकत्रर्ते करनेसे हरिकी प्राप्ति होती है।

English

As a result of the Vrata. Kauiika became the king of Ayodhya and gave his sister in marriage to Yama. Yama cold Vijaya— "Be the lady of my house in my own city."

अध्याय १३२

श्लोक 14

पाता च पाण्डुरा प्रोक्ता आलीढं हरितं तथा ।म (मा) हिषो ऽस्य स खड्गाग्रप्रकचग्रहमुष्टिकः

pātā ca pāṇḍurā proktā ālīḍhaṃ haritaṃ tathā / ma (mā) hiṣo 'sya sa khaḍgāgraprakacagrahamuṣṭikaḥ

हिन्दी अर्थ

इस व्रतमें सत्तू, यवान्नकी भिक्षा कर, दूध, दही तथा घृतका प्राशन कर, गोमूत्रयावकका आहार कर, पञ्चगव्यका पान कर अथवा सभी प्रकारके रसोंका परित्याग कर शाक-मूल-फलादिका भक्षण करते

English

There in Yama's city she saw her mother bound by noose and tortured. The grief-stricken Vijaya remembered that the Vrata had the potentiality of yielding salvation

अध्याय १३२

श्लोक 15

जप्त्वा दशाक्षरीं विद्यां नासौ केनापि बध्यते ।पञ्च (ञ्चा) दशाङ्गुलं खड्गं त्रिशूलं च ततो यजेत् ।लिङ्गस्यां पूजयेद्वापि पादुके ऽथ जले ऽपि वा

japtvā daśākṣarīṃ vidyāṃ nāsau kenāpi badhyate / pañca (ñcā) daśāṅgulaṃ khaḍgaṃ triśūlaṃ ca tato yajet / liṅgasyāṃ pūjayedvāpi pāduke 'tha jale 'pi vā

हिन्दी अर्थ

हुए जो साधक विष्णुकी भक्ति करता है, वह

English

There in Yama's city she saw her mother bound by noose and tortured. The grief-stricken Vijaya remembered that the Vrata had the potentiality of yielding salvation

अध्याय १३२

श्लोक 16

विचित्रां रक्षयेत्पूजामष्टम्यामुपवासयेत् ।पञ्चाब्दं महिषं बस्तं रात्रिशेषे च घातयेत्

vicitrāṃ rakṣayetpūjāmaṣṭamyāmupavāsayet / pañcābdaṃ mahiṣaṃ bastaṃ rātriśeṣe ca ghātayet

हिन्दी अर्थ

भगवान् हरिका पूजन कर इस पूजा तथा जपादिकी

English

There in Yama's city she saw her mother bound by noose and tortured. The grief-stricken Vijaya remembered that the Vrata had the potentiality of yielding salvation

अध्याय १३२

श्लोक 17

विधिवत्कालिकालीति तदुत्थरुधिरादिकम् ।नेरृत्यां पूतनां चैव वायव्यां पापराक्षसीम्

vidhivatkālikālīti taduttharudhirādikam / nerṛtyāṃ pūtanāṃ caiva vāyavyāṃ pāparākṣasīm

हिन्दी अर्थ

विष्णुलोकको प्राप्त करता है। (अध्याय १२१)

English

There in Yama's city she saw her mother bound by noose and tortured. The grief-stricken Vijaya remembered that the Vrata had the potentiality of yielding salvation

अध्याय १३२

श्लोक 18

दद्याच्चरक्यै चैशान्यामाग्नेय्यां च विदारिकाम्

dadyāccarakyai caiśānyāmāgneyyāṃ ca vidārikām

हिन्दी अर्थ

१-कृच्छ्पादव्रत-यह तीन दिनका व्रत है। पहले दिन दिनमें एक बार हविष्यान्न-ग्रहण, दूसरे दिन अयाचितरूपमें हविष्यान्नका एक बार ग्रहण और तीसरे दिन अहोरात्र उपवास । (याज्ञ०स्मृति, प्राय" श्लोक ३१८)

English

There in Yama's city she saw her mother bound by noose and tortured. The grief-stricken Vijaya remembered that the Vrata had the potentiality of yielding salvation

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 132
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.