Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
175
अध्याय 175 / 317

Book 1 - Adhyaya 176

18 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ18 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १७५

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्वरहरनानायोगादिवर्णनं नाम पञ्चसप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १७६ श्रीभगवानुवाच ।सप्तरात्रात्प्रजायन्ते खल्वाटस्य कचाः शुभाः ।दग्धहस्तिदन्तलेपात्साजाक्षीररसाञ्जनात्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jvaraharanānāyogādivarṇanaṃ nāma pañcasaptatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 176 śrībhagavānuvāca / saptarātrātprajāyante khalvāṭasya kacāḥ śubhāḥ / dagdhahastidantalepātsājākṣīrarasāñjanāt

हिन्दी अर्थ

(चिरायता), मुस्त तथा पर्पटकसे बना हुआ क्वाथ आमातिसार तथा ज्चरको विनष्ट करता है। नागर,

English

All fevers are subdued by dry fomentations, O livara. The decoction of Gudud and Mustaka removes V&cajvara.

अध्याय १७५

श्लोक 2

भृङ्गराजरसेनैव चतुर्भागेन साधितम् ।केशवृद्धिकरं तैलं गुञ्जाचूर्णान्वितेन च

bhṛṅgarājarasenaiva caturbhāgena sādhitam / keśavṛddhikaraṃ tailaṃ guñjācūrṇānvitena ca

हिन्दी अर्थ

(चिरायता) और अमृतवत्सकसे बना क्वाथ सभी ज्वर तथा सभी अतिसार-रोगोंका नाशक है। मुस्त, पित्तपापड़ा और सोंठ-मिश्रित दूध भी अतिसार- रोगका विनाश करता है। शालपर्णी, पृश्निपर्णी,

English

Jsgeola credci.

अध्याय १७५

श्लोक 3

एलामांसीकुष्ठमुरायुक्तमभ्यङ्गतः शिवम् ।गुञ्जाफलं समादेयं लेपनं चन्द्रलुप्तनुत्

elāmāṃsīkuṣṭhamurāyuktamabhyaṅgataḥ śivam / guñjāphalaṃ samādeyaṃ lepanaṃ candraluptanut

हिन्दी अर्थ

बृहती, कण्टकारी, बला, गोखरू, बिल्व, पाठा, सोंठ तथा धनियाका क्वाथ सभी प्रकारके अतिसार- रोगोंमें हितकारी होता है। बिल्व और आमकी गुठलीके क्वाथका मिश्री तथा मधुके साथ सेवन

English

An astringent decoction of Haridra, Nimba Triphali Mustaka and Devadaru with Kapirohiii leaves of Panola when drunk removes fever arising from the three doas.

अध्याय १७५

श्लोक 4

आम्रास्थिचूर्णलेपाद्वै केशाः सूक्ष्मा भवन्ति च ।करञ्जामलकैलाललाक्षालेपो ऽरुणापहः

āmrāsthicūrṇalepādvai keśāḥ sūkṣmā bhavanti ca / karañjāmalakailālalākṣālepo 'ruṇāpahaḥ

हिन्दी अर्थ

अतिसारका नाशक है। अतिसारमें कुटज-वृक्षका छाल भी हितकारी होता है। इन्द्रयव, अलसी, सोंठ और पिप्पलीमूलका क्वाथ प्रयोग करनेसे आमशूलसे युक्त खूनी अतिसारमें लाभ होता है।

English

Even afterremedial measures if the patient does not regain consciousness, his legs or forehead must be cauterised with an ironrod.

अध्याय १७५

श्लोक 5

आम्रास्थिमज्जामलकलेपात्केशा भवन्ति वै ।बद्धमूला घना दीर्घाः स्नग्धाः स्युर्नोत्पतन्ति च

āmrāsthimajjāmalakalepātkeśā bhavanti vai / baddhamūlā ghanā dīrghāḥ snagdhāḥ syurnotpatanti ca

हिन्दी अर्थ

अब मैं ग्रहणी-रोगकी चिकित्सा कह रहा हूँ ।

English

A puigative decoction of Tikt« Paa, Pafoli, Vii&la, Triphala and Trivft taken with milk removes all kinds of fever.

अध्याय १७५

श्लोक 6

विडङ्गगन्धपाषाणसाधितं तैलमुत्तमम् ।सचतुर्गुणगोमूत्रं मनसः शिलमेव वा

viḍaṅgagandhapāṣāṇasādhitaṃ tailamuttamam / sacaturguṇagomūtraṃ manasaḥ śilameva vā

हिन्दी अर्थ

ग्रहणी जठराग्निको विनष्ट कर देती है। चित्रक अर्थात् चित्ताके द्वारा बने हुए क्वाथ और कल्कके साथ पका हुआ घृत ग्रहणी-रोगका विनाशक है। यह गुल्म, शोथ, उदर, प्लीहा, शूल तथा अर्शरोगको

English

Within seven nights even a bald man will grow his hair if a plaster of burnt ashes of elephant tusk%ith Ras&fijana and goat's milk is applied.

अध्याय १७५

श्लोक 7

शिरो ऽभ्यङ्गाच्छिराजन्मयूकालिख्याः क्षयं नयेत् ।नवदग्धं शङ्खचूर्णं घृष्टसीसकलेपितम्

śiro 'bhyaṅgācchirājanmayūkālikhyāḥ kṣayaṃ nayet / navadagdhaṃ śaṅkhacūrṇaṃ ghṛṣṭasīsakalepitam

हिन्दी अर्थ

भी नष्ट कर देता है। इसके सेवनसे पेटको अग्नि प्रदीप्त हो उठती है। सौवर्च (काला नमक), सैन्धव (सेंधा नमक), विडंग (लवण-विशेष), उद्भिद (रेह) और समुद्र-फेन-इन पाँचों लवणोंके

English

Oil cooked with the juice of Bhrhgarija one fourth in volume and mixed with Gufijk powder enables the growth of hair.

अध्याय १७५

श्लोक 8

कचाः श्लक्ष्णा महाकृष्णा भवन्ति वृषभध्वज ।भृङ्गराजं लोहचूर्णं त्रिफला बीजपूरकम्

kacāḥ ślakṣṇā mahākṛṣṇā bhavanti vṛṣabhadhvaja / bhṛṅgarājaṃ lohacūrṇaṃ triphalā bījapūrakam

हिन्दी अर्थ

समान भागमें मिश्रित चूर्णका प्रयोग करनेसे लाभ

English

Rub the bald head with Ela, Madul, Ku;tha and Mura and plaster it with Gunjiphala. This will cure Candra* lupta (baldness).

अध्याय १७५

श्लोक 9

नीली च करवीरं च गुडमेतैः समं शृतम् ।पलितानीह कृष्णानि कुर्याल्लेपान्महौषधम्

nīlī ca karavīraṃ ca guḍametaiḥ samaṃ śṛtam / palitānīha kṛṣṇāni kuryāllepānmahauṣadham

हिन्दी अर्थ

शस्त्र, क्षार तथा अग्नि इस त्रिविध चिकित्साके द्वारा अर्श-रोगका विनाश होता है। यदि नया तैयार किया हुआ तक्र हो तो उसको भी अर्श-विनाशक ही मानना चाहिए। घीमें भूनी गुडूची, पिप्पली

English

By plastering with powdered stones of mango fruit hair become fine. Application of Karafljat Ama]aka» £U and Lakfa cures Aruna (redness).

अध्याय १७५

श्लोक 10

आम्रास्थिमज्जा त्रिफला नी (ता) ली च भृङ्ग राजकम् ।जीर्णं पक्वं लोहचूर्णं काञ्जिकं कृष्णकेशकृत्

āmrāsthimajjā triphalā nī (tā) lī ca bhṛṅga rājakam / jīrṇaṃ pakvaṃ lohacūrṇaṃ kāñjikaṃ kṛṣṇakeśakṛt

हिन्दी अर्थ

और हरीतकीका चूर्ण अम्ल तथा लवणके साथ रसोतका चूर्ण खानेसे भी यह रोग दूर हो जाता है। तिल और ईखके रसका प्रयोग करनेसे अर्श तथा कुष्ठ-रोगका विनाश होता है । पञ्चकोल (पिप्पली,

English

Application of plaster of the powdered pulp or mango stones gives the hair a thickness and silky gloss. They grow with firm roots very long and glossy. They never fall oflT.

अध्याय १७५

श्लोक 11

चक्रमर्दकबीजानि कुष्ठमेरण्डमूलकम् ।अत्यम्लकाञ्जिकं पिष्ट्वा लेपान्मस्तकरोगनुत्

cakramardakabījāni kuṣṭhameraṇḍamūlakam / atyamlakāñjikaṃ piṣṭvā lepānmastakaroganut

हिन्दी अर्थ

पिप्पलीमूल, चव्य, चीता तथा सोंठ)-के साथ काली मिर्च और त्र्यूषण (सोंठ, पिप्पली और काली मिर्च)-का चूर्ण अग्निवर्धक है । सोंठ, गुड़ अथवा सेंधा नमकके साथ हरीतकोका चूर्ण निरन्तर

English

Anointment of the head with a medicinal oil cooked with Vidahga, Gandhapina and Manal>iiU with four times cow*s urine destroys lice and dandruff.

अध्याय १७५

श्लोक 12

सैन्धवं च वचा हिङ्गु कुष्ठं नागेश्वरं तथा ।शतपुष्पा देवदारु एभिस्तैलं तु साधितम्

saindhavaṃ ca vacā hiṅgu kuṣṭhaṃ nāgeśvaraṃ tathā / śatapuṣpā devadāru ebhistailaṃ tu sādhitam

हिन्दी अर्थ

खाना चाहिए; क्योंकि यह अग्निवर्धक होती है। त्रिफला, गिलोय, वासक, चिरायता, नीमको छाल और नीमकी गिरीका क्वाथ मधुके साथ पान करनेसे कामला तथा पाण्डु-रोग समाप्त हो जाता

English

O Vrsabhadhvaja, (Siva whose banner has the em¬ blem of a bull) if fresh burnt conch ashes mixed with filings of lead are applied as a paste, hair turns darkblack and glossy.

अध्याय १७५

श्लोक 13

गोपुरीपरसेनैव चतुर्भागेन संयुतम् ।तत्कणभरणादुग्रकर्णशूलं क्षयं नयेत्

gopurīparasenaiva caturbhāgena saṃyutam / tatkaṇabharaṇādugrakarṇaśūlaṃ kṣayaṃ nayet

हिन्दी अर्थ

है। त्रिवृत, त्रिफला, श्यामा, पिप्पली, शर्करा और मधुमिश्रित बना मोदक संनिपात-ज्चरका विनाशक तथा रक्त-पित्तज ज्चरको भी नष्ट करता है। वासक (असा )-का रस उदरभागमें पहुँचनेपर

English

Pulps of the seeds of mango fruits Triphali, NIII, Bhfngaraja, burnt Lohacurna and Kafljika constitute a good hair dye turning it black.

अध्याय १७५

श्लोक 14

मेषमूत्रसैन्धवाभ्यां कर्णयोर्भरणाच्छिव ।कर्णयोः पूतिनाशः स्यात्कृमिस्त्रावादिकस्य च

meṣamūtrasaindhavābhyāṃ karṇayorbharaṇācchiva / karṇayoḥ pūtināśaḥ syātkṛmistrāvādikasya ca

हिन्दी अर्थ

जीवनकी आशा बनी रहती है। ऐसी स्थितिमें रक्त १-वासायां विद्यमानायामाशायां जीवितस्य च। रक्तपित्ती २-मृद्वीक -मुनक्का

English

Seeds of Cakramardaka, Kuftha, and roots of Eranda ground into a good paste in hot sour gruel (Kaftjika) and applied on the head or forehead cure every sort of headache.

अध्याय १७५

श्लोक 15

मालतीपुप्पदलयो रसेन भरणात्तथा ।गोजलेनैव पूरेण पूयस्त्रावो विनश्यति

mālatīpuppadalayo rasena bharaṇāttathā / gojalenaiva pūreṇa pūyastrāvo vinaśyati

हिन्दी अर्थ

और पित्तका क्षय होता है, तब खाँसीके रोगसे व्यथित प्राणी किसलिये दुखित होता है (अर्थात् वासकके रहते खाँसीके रोगीको जीवनसे निराश नहीं होना चाहिए ।) शर्करासे युक्त जंगली अड्सा

English

O Siva, rodt salt dissolved in sheep's urine poured into the ears removes fetid smell, foul discharges and worms in the ears.

अध्याय १७५

श्लोक 16

कष्ठमाषमरीचानि तगरं मधु पिप्पली ।अपामार्गो ऽश्वगन्धा च बृहती सितसर्षपाः

kaṣṭhamāṣamarīcāni tagaraṃ madhu pippalī / apāmārgo 'śvagandhā ca bṛhatī sitasarṣapāḥ

हिन्दी अर्थ

और मृद्दीक रसका बना क्वाथ पथ्य है। इसको मिश्रीके साथ पान करनेसे कास, निःश्वास और रक्तपित्तज दोष विनष्ट हो जाता है। मिश्री अथवा मधुके साथ अड्सेका रस पान करनेसे रोगी रक्तज

English

Pouring the juice of Malati flowers and leaves into the ears or pouring cow's urine alone into the ears arrests fetid discharges from the ears.

अध्याय १७५

श्लोक 17

यवास्तिलाः सैन्धवं च पादिकोद्वर्तनं शुभम् ।लिङ्गबाहुस्तनानां च कर्णयोर्वृद्धिकृद्भवेत् ।कटुतैलं भल्लातकं बृहती फलदाडिमम्

yavāstilāḥ saindhavaṃ ca pādikodvartanaṃ śubham / liṅgabāhustanānāṃ ca karṇayorvṛddhikṛdbhavet / kaṭutailaṃ bhallātakaṃ bṛhatī phaladāḍimam

हिन्दी अर्थ

दोषपर सफलता प्राप्त कर लेता है। शल्लकी

English

Mustard oil cooked well with Bhallataka Brhad Ddhn bark can be applied to the penis to make it longer.

अध्याय १७५

श्लोक 18

वल्कलैः साधितैर्लिप्तं लिङ्गं तेन विवर्धते

valkalaiḥ sādhitairliptaṃ liṅgaṃ tena vivardhate

हिन्दी अर्थ

धव नामक वृक्षकी छालका क्वाथ दूध और मधुके साथ पान करनेसे रक्त-सम्बन्धित रोग दूर हो जाता है। अपने ही रसमें भावित, मूल, फल और पत्रसहित निर्गुण्डीका सिद्ध घृत पान करके

English

Mustard oil cooked well with Bhallataka Brhad Ddhn bark can be applied to the penis to make it longer.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 175
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.