Book 1 - Adhyaya 175

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ब्राह्मीघृतादिवर्णनं नाम चतुः सप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १७५ रुद्र उवाच ।एवं धन्वन्तरिर्विष्णुः सुश्रुतादीनुवाच ह ।हरिः पुनर्हरायाह नानायोगान्रुगर्दनान्॥ १ ॥

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe brāhmīghṛtādivarṇanaṃ nāma catuḥ saptatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 175 rudra uvāca / evaṃ dhanvantarirviṣṇuḥ suśrutādīnuvāca ha / hariḥ punarharāyāha nānāyogānrugardanān

हरिरुवाच ।सर्वज्वरेषु प्रथमं कार्यं शङ्कर लङ्घनम् ।क्वथितोदकपानं च तथा निर्वातसेवनम्॥ २ ॥

hariruvāca / sarvajvareṣu prathamaṃ kāryaṃ śaṅkara laṅghanam / kvathitodakapānaṃ ca tathā nirvātasevanam

अग्निस्वेदाज्ज्वरास्त्वेवं नाशमायान्तिहीश्वर ।वातज्वरहरः क्वाथो गुडूच्या मुस्तकेन च॥ ३ ॥

agnisvedājjvarāstvevaṃ nāśamāyāntihīśvara / vātajvaraharaḥ kvātho guḍūcyā mustakena ca

दुरालभैश्चैव घृतं पित्तज्वरहरः शृणु ।शुण्ठीपर्पटमुस्तैश्च बालकोशीरचन्दनैः॥ ४ ॥

durālabhaiścaiva ghṛtaṃ pittajvaraharaḥ śṛṇu / śuṇṭhīparpaṭamustaiśca bālakośīracandanaiḥ

साज्यः क्वाथः श्लेष्मजं तु सशुण्ठिः सदुरालभः ।सवालकः सर्वज्ज्वरं सशुण्ठिः सहपर्पटः॥ ५ ॥

sājyaḥ kvāthaḥ śleṣmajaṃ tu saśuṇṭhiḥ sadurālabhaḥ / savālakaḥ sarvajjvaraṃ saśuṇṭhiḥ sahaparpaṭaḥ

किराततिक्तैर्नारीगुडूचीशुण्ठिमुस्तकैः ।पित्तज्वरहरः स्याच्च शृण्वन्यं योगमुत्तमम्॥ ६ ॥

kirātatiktairnārīguḍūcīśuṇṭhimustakaiḥ / pittajvaraharaḥ syācca śṛṇvanyaṃ yogamuttamam

वालकोशीरपाठाभिः कण्टकारिकमुस्तकैः ।ज्वरनुच्च कृतः क्वाथस्तथा वै सुरदारुणा॥ ७ ॥

vālakośīrapāṭhābhiḥ kaṇṭakārikamustakaiḥ / jvaranucca kṛtaḥ kvāthastathā vai suradāruṇā

धन्याकनिम्बमुस्तानां समधुः स तु शङ्कर ।पटोलपत्रयुक्तस्तु गुडूचीत्रिफलायुतः॥ ८ ॥

dhanyākanimbamustānāṃ samadhuḥ sa tu śaṅkara / paṭolapatrayuktastu guḍūcītriphalāyutaḥ

पीतो ऽखिलज्वरहरः क्षुधाकृद्वातनुत्त्विदम् ।हरीतकीपिप्लीनामामलीचित्रकोद्भवम्॥ ९ ॥

pīto 'khilajvaraharaḥ kṣudhākṛdvātanuttvidam / harītakīpiplīnāmāmalīcitrakodbhavam

चूर्णं ज्वरं च क्वथितं धान्य (धन्या) कोशीरपपर्पटैः ।आमलक्या गुडूच्या च मधुयुक्तं सचन्दनम्॥ १० ॥

cūrṇaṃ jvaraṃ ca kvathitaṃ dhānya (dhanyā) kośīrapaparpaṭaiḥ / āmalakyā guḍūcyā ca madhuyuktaṃ sacandanam

समस्तज्वरनुच्च स्यात्सन्निपातहरं शृणु ।हरिद्रानिम्बत्रिफलामुस्तकैर्देवदारुणा॥ ११ ॥

samastajvaranucca syātsannipātaharaṃ śṛṇu / haridrānimbatriphalāmustakairdevadāruṇā

कषायं कटुरोहिण्या सपटोलं सपत्रकम् ।त्रिदोषज्वरनुच्चस्यात्पीतं तु क्वथितं जलम्॥ १२ ॥

kaṣāyaṃ kaṭurohiṇyā sapaṭolaṃ sapatrakam / tridoṣajvaranuccasyātpītaṃ tu kvathitaṃ jalam

कण्टकार्या नागरस्य गुडूच्या पुष्करेण च ।जग्ध्वा नागबलाचूर्णं श्वसकासादिनुद्भवेत्॥ १३ ॥

kaṇṭakāryā nāgarasya guḍūcyā puṣkareṇa ca / jagdhvā nāgabalācūrṇaṃ śvasakāsādinudbhavet

कफवातज्वरे देयं जलमुष्णं पिपासिने ।विश्वपर्पटकोशीरमुस्तचन्दनसाधितम्॥ १४ ॥

kaphavātajvare deyaṃ jalamuṣṇaṃ pipāsine / viśvaparpaṭakośīramustacandanasādhitam

दद्यात्सुशीतलं वारि तृट्छर्दिज्वरदाहनुत् ।बिल्वादिप पञ्चमूलस्य क्वाथः स्याद्वातिके ज्वरे॥ १५ ॥

dadyātsuśītalaṃ vāri tṛṭchardijvaradāhanut / bilvādipa pañcamūlasya kvāthaḥ syādvātike jvare

पाचनं पिप्पलीमूलं गुडृचीविश्वभेषजम् ।वातज्वरे त्वयं क्वाथो दत्तः शान्तिकरः परः॥ १६ ॥

pācanaṃ pippalīmūlaṃ guḍṛcīviśvabheṣajam / vātajvare tvayaṃ kvātho dattaḥ śāntikaraḥ paraḥ

पित्तज्वरघ्नः समधुः क्वाथः पर्पटनिम्बयोः ।विधाने क्रियमाणे ऽपि य्सय संज्ञा न जायते॥ १७ ॥

pittajvaraghnaḥ samadhuḥ kvāthaḥ parpaṭanimbayoḥ / vidhāne kriyamāṇe 'pi ysaya saṃjñā na jāyate

पादयोस्तु ललाटे वा दहेल्लौहशलाकया ।तिक्ता पाठा पर्पटाश्च विशाला त्रिफला त्रिवृत् ।सक्षीरो भेदनः क्वाथः सर्वज्वरविशोधनः॥ १८ ॥

pādayostu lalāṭe vā dahellauhaśalākayā / tiktā pāṭhā parpaṭāśca viśālā triphalā trivṛt / sakṣīro bhedanaḥ kvāthaḥ sarvajvaraviśodhanaḥ