Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
190
अध्याय 190 / 317

Book 1 - Adhyaya 191

24 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ24 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १९०

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नवत्यधिकशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १९१ हरिरुवाच ।पुनर्नवाया मूलञ्च श्वेतं पुष्ये समाहृतम् ।वारि पीतं तस्य पार्श्व भवनेषु न पन्नगाः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe navatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 191 hariruvāca / punarnavāyā mūlañca śvetaṃ puṣye samāhṛtam / vāri pītaṃ tasya pārśva bhavaneṣu na pannagāḥ

हिन्दी अर्थ

जड़ और बिजौरा नीबूके बीज समान भागमें पीसकर इनका उबटन बनाना चाहिए । सात दिनोंतक शरीरमें इसका प्रयोग करनेसे रंग गोरा हो जाता है।

English

The root of Aparajita drunk with cow's urine removes goitre. There is no doubt in this. A decoction of the root of lndra*varuQi taken duly or an errhine with the paste of the juice of Jiagii;il with Suka* Simbi grains and cold water removes many kinds of pain in arms or neck.

अध्याय १९०

श्लोक 2

तार्क्ष्यमूर्तिं वहेद्यो वै भल्लूकदन्तनिर्मिताम् ।स पन्नगैर्न दृश्येत यावज्जीवं वृषध्वज

tārkṣyamūrtiṃ vahedyo vai bhallūkadantanirmitām / sa pannagairna dṛśyeta yāvajjīvaṃ vṛṣadhvaja

हिन्दी अर्थ

श्वेत अपराजिताकी पत्ती तथा नीमकी पत्तीका रस निकालकर उसका नस्य देनेसे डाकिनी आदि माताओं और ब्रह्मराक्षसोंकी छायासे मुक्ति हो जाती है। है वृषध्वज! मधुसार अर्थात् मुलेठीकी जड़का

English

Aivagandha, Pippali and the two drugs Vaca and KuHha ground into paste with butter from bufl[alo's milk when applied to the penis or chest alleviate the pain in the ducts of penis and the cardiac region. Astereaotba laofiiclia.

अध्याय १९०

श्लोक 3

पिबेच्छल्मलिमूलं यः पुष्यर्क्षे रुद्र वारिणा ।तस्मिन्नपास्तदशना नागाः स्युर्नात्र संशयः

pibecchalmalimūlaṃ yaḥ puṣyarkṣe rudra vāriṇā / tasminnapāstadaśanā nāgāḥ syurnātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

नस्य देनेसे भी उनकी छाया दूर हो जाती है।

English

Powdered Kuha and NagabaU pasted with butter and applied over the breasts of young women give them a shapely beauty. Indravarunika must be uprooted and cast ofTfar away shouting the name of the patient d splenic enlargement. He is relieved of the ailment.

अध्याय १९०

श्लोक 4

पुष्ये लज्जालुकामूले हस्तबद्धे तु पन्नगान् ।गृह्णीयाल्लेपतो वापि नात्र कार्या विचारणा

puṣye lajjālukāmūle hastabaddhe tu pannagān / gṛhṇīyāllepato vāpi nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

सेंधा नमक, मधु तथा शर्कराका समान योग गूलरके फलके बराबरकी मात्रामें एक सप्ताहपर्यन्त सेवन करनेसे पुरुष बलवान् हो जाता है। यदि वह सहैव इसका सेवन करे तो दो सौ वर्षतक जीवित

English

Root of Panamava of the white variety drunk with rice washings removes abscesses. There is no doubt in this. Ashes of burnt Kadall leaves boiled in water and drunk quell all sorts of dropsy and Ascites.

अध्याय १९०

श्लोक 5

पुष्येश्वेतार्कमूलन्तु पीतं शीतेन वारिणा ।नश्येतु दंशकविषं करवीरादिजं विषम्

puṣyeśvetārkamūlantu pītaṃ śītena vāriṇā / naśyetu daṃśakaviṣaṃ karavīrādijaṃ viṣam

हिन्दी अर्थ

भल्लूकोके दूधसे भावित रोहित मछलीके

English

Roots of Kadali cooked well in butter and jaggery and swallowed destroy the worms in the abdomen. Daily intake of powdered Nimba leaves and Amalaka early in the morning quells Kutha and similar cutaneous afflic* tions.

अध्याय १९०

श्लोक 6

महाकालस्य वै मूलं पिष्टं तत्काञ्जिकेन वै ।वोड्राणां डुण्डुभानां च तल्लोपो हरते विषम्

mahākālasya vai mūlaṃ piṣṭaṃ tatkāñjikena vai / voḍrāṇāṃ ḍuṇḍubhānāṃ ca tallopo harate viṣam

हिन्दी अर्थ

भर जाता है। शरपुंखा (शरफोंका), लज्जालुका मांसद्वारा सिद्ध तैलपाकका अभ्यङ्ग करनेसे शरीरमें (लाजवन्ती) और पाठा (पाढा) नामक औषधियोंकी स्थित समस्त रोग दूर हो जाते हैं।

English

A compound of Haritaki, Vidahga, Haridrai white mustard, Roots of Somarija and Karahja, and Saindhava ground into paste in cow*s urine removes Kustha. One part of Triphala and two parts of the seeds of Somaraja taken in along with the observation of strictness in diet cure ring wormi O Siva.

अध्याय १९०

श्लोक 7

तण्डुलीयकमूलं च पिष्टं तण्डुलवारिणा ।घृतेन सह पीतन्तु हरेत्सर्वाविषाणि च

taṇḍulīyakamūlaṃ ca piṣṭaṃ taṇḍulavāriṇā / ghṛtena saha pītantu haretsarvāviṣāṇi ca

हिन्दी अर्थ

जड़को जलमें पीसकर उसका लेप लगानेसे भी

English

A plaster ofHaridra, Haritala, Durva and rock salt pasted with cow's urine removes ring worm Pama and skin poisons. Seeds of Somaraja pasted with butter and honey taken in remove white leprosy. O Rudra, butter milk must be taken as Anupana (subsequent drink). There is no doubt in this.

अध्याय १९०

श्लोक 8

नीलीलज्जालुकामूलं पिष्टं तण्डुलवारिणा ।पीतं तद्दंशकविषं नश्येदेकेन वोभयोः

nīlīlajjālukāmūlaṃ piṣṭaṃ taṇḍulavāriṇā / pītaṃ taddaṃśakaviṣaṃ naśyedekena vobhayoḥ

हिन्दी अर्थ

चन्दनके जलका नस्य लेनेसे शरीरके गिरे हुए

English

Root of white Aparajita purified recurrently in its own washings applied for a mouth, O Rudra, quells leuco* derma. Butter from buffalo's milk, Sindura and Maricaka applied over the afTecced part removes Pama (scabies) aud Piles, O Vnabha-Dhvaja (Siva).

अध्याय १९०

श्लोक 9

कूष्माण्डकस्य स्वरसः सगुडः सहशर्करः ।पीतः सदुग्धो हन्याच्च दंशकस्यविषं च वै

kūṣmāṇḍakasya svarasaḥ saguḍaḥ sahaśarkaraḥ / pītaḥ sadugdho hanyācca daṃśakasyaviṣaṃ ca vai

हिन्दी अर्थ

शस्त्राघातजनित त्रण ठीक हो जाता है । काकजंघाकी रोम पुन: निकल आते हैं।

English

O Isvara, Dry roots ofGambhiri cooked and taken with milk is a remedy for Suklapitta. 'Seeds of Mulaka ground with the juice of Ap&m&rga and applied over the body, O Rudra, quell Silhiki.

अध्याय १९०

श्लोक 10

तथा कोद्रवमूलस्य मोहस्य हर एव च ।यष्टीमधुसमायुक्ता तथा पीता च शर्करा

tathā kodravamūlasya mohasya hara eva ca / yaṣṭīmadhusamāyuktā tathā pītā ca śarkarā

हिन्दी अर्थ

जड़को पीसकर शस्त्राघातके घावमें भरनेसे वह

English

Hartdri mixed with the ashes of Kadali quells Siihik. Ashes of Rambh and Apamarga mixed with Eranda if applied over the body, O Mahiideva, remove scabs immediately. A compound of gingelly seeds, mustard, two sorts of Haridra and Kusthaka applied over the body as an unguent turns body odour into a sweet fragrance.

अध्याय १९०

श्लोक 11

सदुग्धा च त्रिरात्रेण मूषकानां विषं हरेत् ।चुलुकत्रयपानाच्च वारिणः शीतलस्य वै

sadugdhā ca trirātreṇa mūṣakānāṃ viṣaṃ haret / culukatrayapānācca vāriṇaḥ śītalasya vai

हिन्दी अर्थ

हस्त नक्षत्रमें लाङ्गलिकाकन्द अर्थात् कलियारी

English

Application of DurvJi and Kikajahgha too similarly increases the beauty day by day. An application of the paste of flowers of Arjuna leaves of Jambu and Lodhra removes the bad odour of the body. A penon who smears his body with a solution of Lodhra water and powdered Kanaka is never affected by the rigours of summer.

अध्याय १९०

श्लोक 12

ताम्बूलदग्धमुखस्य लालास्त्रावो विनश्यति ।घृतं सशर्करं षीत्वा मद्यपानमदो न वै

tāmbūladagdhamukhasya lālāstrāvo vinaśyati / ghṛtaṃ saśarkaraṃ ṣītvā madyapānamado na vai

हिन्दी अर्थ

काण्ड गर्भ-सम्बन्धी रोग, दन्त तथा कर्णशूल एवं रोमशमन आदिका उपचार ३३५ ायायााययययययययाााायााााायाााकााकाका्ााााााााााा

English

Sprinkling profusely with milk relieves the body of the defects of heat. An unguent of Kakajahgha is a good cos- metic. A decoction of Yastimadhu and juice of Vasaka drunk with sugar and honey is a curative for Raktapitta (Haemoptysis) chlorosis and Jaundice.

अध्याय १९०

श्लोक 13

कृष्णाङ्कोलस्य मूलेन पीतं सुक्वथितं जलम् ।ततो नश्यद्गरविषं त्रिरात्रेण महेश्वर

kṛṣṇāṅkolasya mūlena pītaṃ sukvathitaṃ jalam / tato naśyadgaraviṣaṃ trirātreṇa maheśvara

हिन्दी अर्थ

या जलपिप्पलीकी जड़को लेकर जो व्यक्ति उसका (जलपिप्पली)-की जड़को पीसकर बनायी गयी लेप शरीरमें लगाता है, वह बुढ़ौतीके दर्षको नष्ट कर बत्ती, सरसोंके तेलसे जलानेपर मार्गमें दंश-प्रहार देता है अर्थात् शरीरें वृद्धावस्थाका प्रभाव नहीं पड़ता। करनेवाले सर्पका विनाश करती है।

English

O Maheivara, powdered Vibhitaka, Pip pall and Saindhava taken with sour gruel cures the hoarseness of voice (Aphonia). A synonym of itfds/f

अध्याय १९०

श्लोक 14

उष्णं गव्यघृतं चैव सैन्धवेन समन्वितम् ।नाशयेत्तन्महादेव वेदनां वृश्चिकोद्भवाम्

uṣṇaṃ gavyaghṛtaṃ caiva saindhavena samanvitam / nāśayettanmahādeva vedanāṃ vṛścikodbhavām

हिन्दी अर्थ

पुष्य नक्षत्रमें सुदर्शना (चक्रांगी या वृषकर्णी) विफला (केतकी) और अर्जुनके पुष्प, भिलावा, नामक लताकी जड़को लाकर घरके मध्य डाल शिरीष, लाक्षारस, राल, विड और गुग्गुल-इन देनेसे सर्प घरसे भाग जाते हैं । है शिव! रविवारको सभीके द्वारा बना धूप मक्खियो तथा मच्छरोंका लायी गयी मन्दारवृक्ष तथा अग्निज्चलिता नाश करता है। (अध्याय १७७)

English

Powdered Tripluli and Pippali taken with honey before the meal relieve thirst and fever. Roots of white Punamava must be taken out on a day when the moon enters the Puya star and should be drunk with water. No serpent wilt ever come near him nor infest hb house.

अध्याय १९०

श्लोक 15

कुसुभं कङ्कुमञ्चैव हरितालं मनः शिला ।करञ्जं पिषितं चैव ह्यर्कमूलं च शङ्कर

kusubhaṃ kaṅkumañcaiva haritālaṃ manaḥ śilā / karañjaṃ piṣitaṃ caiva hyarkamūlaṃ ca śaṅkara

हिन्दी अर्थ

गर्भ-सम्बन्धी रोग, दन्त तथा कर्णशूल एवं रीमशमन

English

O Vrsadhvaja he who wears as an amulet the image of Garuda made of bear's teeth, will never be bitten by a serpent in his life. O Rudra Serpents will find their fangs ineffective in him who drinks a decoction of the root of S&lmall in water.

अध्याय १९०

श्लोक 16

विषंनृणां विनश्येत्तु एतेषां भक्षणाच्छिव ।दीपतैलप्रदानाच्च दंशैराकीटजैः शिव ।खर्जूरकविषं नश्येत्तदा वै नात्र संशयः

viṣaṃnṛṇāṃ vinaśyettu eteṣāṃ bhakṣaṇācchiva / dīpatailapradānācca daṃśairākīṭajaiḥ śiva / kharjūrakaviṣaṃ naśyettadā vai nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिने कहा--हे शिव ! मुलेठी तथा कण्टकारी उसको कानमें डालनेसे कर्णस्राव अर्थात् कानका नामक औषधियोंको समभागमें लेकर गोदुग्धमें बहना बंद हो जाता है। अर्कके पत्तोंको लेकर पाक तैयार करके दूधका चौथा भाग शेष रहनेपर मन्द-मन्द आँचपर गरम कर ले। तदनन्तर उसका उस पाकको गरम जलके साथ पान करनेपर रस निचोड़कर कानोंमें डाले तो कर्णशूल विनष्ट

English

If the rootLajjiluka u culled on a day when the moon enters the Puya star and tied round the wrist or its paste b smeared over the body be will undoubtedly be able to catch hold of a serpent with impurity. If the root of white Arka culled under the auspices of the asterism Pusya is drunk with cold water» the poison due to the bites of insects or the sepsis due to sword cut etc. b quelled. Smearing with (he paste of the root of Mah&kila in sour gruel quelb the pobonofVodras and Dundubhas different kinds of water snakes).

अध्याय १९०

श्लोक 17

दंशस्थानं वृश्चिकस्य शुण्ठी तगरसंयुता ।नश्येन्मधुमक्षिकाया एतेषां लेपतो विषम्

daṃśasthānaṃ vṛścikasya śuṇṭhī tagarasaṃyutā / naśyenmadhumakṣikāyā eteṣāṃ lepato viṣam

हिन्दी अर्थ

स्त्रीको गर्भ रुक जाता है । बिजौरा नीबूके बीजोंको हो जाता है। दूधके साथ भावित करके उसका पान करनेसे प्रियंगु, मुलेठी, आँवला, कमल, मंजीठ, लोध्र, स्त्रीको गर्भ रुकता है । पुत्र प्राप्त करनेकी इच्छुक लाक्षारस और कपित्थ-रससे बने तैलपाकसे स्त्रियोंको बिजौरा नीबूके बीज तथा एरण्ड- स्त्रियोंका योनि-दोष दूर हो जाता है। सूखी मूली

English

Roots of Tai;t4unyaka soaked in rice washings and pasted, taken with clarified butter remove all kinds of pobons. Roots of either Nil! or Lajialuki but not both, pasted with rice washings, if drunk, remove the poison due to insect bite.

अध्याय १९०

श्लोक 18

शतपुष्पा सैन्धवञ्च साज्यं वा तेन लेपयेत् ।शिरीषस्य तु बीजंवै सिद्ध क्षीरेण घर्षितम्

śatapuṣpā saindhavañca sājyaṃ vā tena lepayet / śirīṣasya tu bījaṃvai siddha kṣīreṇa gharṣitam

हिन्दी अर्थ

वृक्षकी जड़को घीके साथ संयोजित करके उसका तथा सोंठका क्षार और हींग तो इस रोगके लिये सेवन करना चाहिए। अश्वगन्धाके क्वाथका दूध महौषधि है। सोया (वनसौंफ), वचा (वच), एवं घीके साथ सेवन पुत्रकारक है। पलाशके कूट, हल्दी, सहिजन, रसाञ्जन, काला नमक, बीजोंको मधुके साथ पीसकर पान करनेसे रजस्वला यवक्षार, सर्जक (तालवृक्षका रस), संधा नमक,

English

«Jhe expressed juke of Kufm&pdai taken with jag¬ gery or sugar and milk is an antidote for the poison due to in¬ sect bite. O Maheivara, boiled water drunk with the roots of black Ankota destroys undigested poison within three days. O Mahideva, the cows fresh butter mixed with Saindhava quells the pain due to scorpion bite.

अध्याय १९०

श्लोक 19

तल्लेपेन महादेव नश्येत्कुक्कुरजं विषम् ।ज्वलिताग्निर्वारिसेको तथा दर्दुरजं विषम्

tallepena mahādeva naśyetkukkurajaṃ viṣam / jvalitāgnirvāriseko tathā dardurajaṃ viṣam

हिन्दी अर्थ

स्त्री मासिक धर्म तथा गर्भधारणसे रहित हो पिप्पली, विडंग तथा मोथा-इन सभी औषधियोंको जाती है। समान भागमें लेकर उनसे चार गुना मधु, बिजौरा

English

The place of bite must be smeared with a paste of Suofhl and Tagarapadtka. By smearing these the poison of the sting of a honey bee is quelled. Gargling with water boiled with the barks of Vaa Nimba and $am! removes the pain due to poison in mouth or teeth.

अध्याय १९०

श्लोक 20

धत्तूरकरसोन्मिश्रं क्षीराद्यगुडपानतः ।शूनां विषं विनश्येत्तु शशाङ्काङ्कितशेखर

dhattūrakarasonmiśraṃ kṣīrādyaguḍapānataḥ / śūnāṃ viṣaṃ vinaśyettu śaśāṅkāṅkitaśekhara

हिन्दी अर्थ

हरिताल, यवक्षार, पत्राङ्ग (तेजपत्ता), लाल नीबू और केलाका रस एकत्र करे। तदनन्तर इन चन्दन, जातिफल (जायफल), हींग तथा लाक्षारसका सभी औषधियोंको एकमें मिलाकर उनसे तिलके पाक तैयार करके उसे दाँतोंमें भलीभाँति लगाना तेलकी सिद्धि करे। इस प्रकार तैयार किये गये चाहिए। किंतु उससे पहले हरीतकीके क्वाथसे पाकके प्रयोगसे निश्चित ही स्त्रियोंका स्रावादिक

English

O Lord of Uma, application of a paste of Devadaru and Gairika or a compound of Nagesvara, the two varieties of Haridri, and Majithika quelh the poison of spider. The itching sensation of the horse can be removed in ten days, O Hara, by applying the paste of Kumari patra with butter and salt. AmorphophsUus csaftSAuunit.

अध्याय १९०

श्लोक 21

वटनिम्बशमीनाञ्च वल्कलैः क्वथितं जलम् ।तत्सेकान्मुखदन्तानां नश्येद्वै विषवेदना

vaṭanimbaśamīnāñca valkalaiḥ kvathitaṃ jalam / tatsekānmukhadantānāṃ naśyedvai viṣavedanā

हिन्दी अर्थ

दाँतोंको साफ कर ले। ऐसा करनेसे मनुष्यके लाल रोग दूर हो जाता है, इसमें संदेह नहीं। पड़ गये दाँत भी सफेद हो जाते हैं। सरसोंका तेल कानमें डालनेसे उसके अंदर

English

By taking in this oil even the she-mule can conceive without risk to liTe. O Kara, what then about woman? Horses and elephants affected by deranged Vayu can be cured with this. Man afflicted by deranged Vayu should be given this oil. Mustard oil cooked with Hihgu, Tumburu and Sun{hi is an efficacious ear drop for pain in the ear (otalgia).

अध्याय १९०

श्लोक 22

लेपनाद्देवदारोश्च गैरिकस्य च लेपनात् ।नागेश्वरो दरिद्रे द्वे तथा मञ्जिष्ठका हर ।एभिर्लेपाद्विनश्येत्तु लूताविषमुमापते

lepanāddevadārośca gairikasya ca lepanāt / nāgeśvaro daridre dve tathā mañjiṣṭhakā hara / ebhirlepādvinaśyettu lūtāviṣamumāpate

हिन्दी अर्थ

मन्द-मन्द आँचपर मूलीके रसको पकाकर उत्पन्न हुए कृमि नष्ट हो जाते हैं। है रुद्र! हल्दी,

English

Deafness, rumbling sound in the ears, fetid dis¬ charges and germs in the ean can be cured by pouring this oil into the cars. The germs are killed instantaneously, O Siva, with the moon for crest. This taila or oil is called Ksarataila and it removes all sorts of impurities in mouth and teeth. It cures excessive perspiration, bad odour, itching sensation and skin diseases. Internally administered it gives the man the virility to have sexual intercourse w'ith a hundred women, and the women the ability to conceive though dis¬ carded as a sterile woman before.

अध्याय १९०

श्लोक 23

करञ्जस्य तु बीजानि वरुणच्छदमेव च ।तिलाश्च सर्षपा हन्युर्विषं वै नात्र संशयः

karañjasya tu bījāni varuṇacchadameva ca / tilāśca sarṣapā hanyurviṣaṃ vai nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

नीमकी पत्तियाँ, पिप्पली, काली मिर्च, विडंग भद्र, मोथा और सोंठ--इन सात औषधियोंको गोमूत्रके साथ पीसकर वटी बना लेना चाहिए इसकी एक वटी अजीर्ण और दो वटी विषूचिका (हैजा)

English

Many kinds of skin diseases like Svitra can be cured with this oil. Even a chronic leucoderma gets cured instantly. A compound of Agnimantha, Vaca, Vasa and Pip- pali taken with honey and Saindhava for seven days enables one to sing as sweetly as the Kinnaras.

अध्याय १९०

श्लोक 24

घृतं कुमारीपत्रं वै दत्तं सलवणं हर ।तुरङ्गमशरीराणां कण्डूर्नश्येद्दशाहतः

ghṛtaṃ kumārīpatraṃ vai dattaṃ salavaṇaṃ hara / turaṅgamaśarīrāṇāṃ kaṇḍūrnaśyeddaśāhataḥ

हिन्दी अर्थ

नामक रोगको दूर करती है। मधुके साथ इसको घिसकर नेत्रोंमें लगानेसे पटोल अर्थात् परवलके समान आयी हुई सूजन दूर हो जाती है । गोमूत्रके साथ प्रयुक्त होनेपर अर्बुद (कैंसर) नामक रोगका

English

A three-day course of the compound of Apamarga, Gu<juci, Ku$tha, Satavari, Vaca, Sankhapuspa, Abhaya and Vidhga with butter enables a man to retain in his memory the contents of eight hundred books. Vaca taken with mere water, milk or butter daily for a month makes a man so intelligent as to grasp anything as soon as it is heard. A pala of Vaca drunk with milk during lunar or solar eclipse makes a man highly gifted with intelligence

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 190
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.