Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
257
अध्याय 257 / 317

Book 2 - Adhyaya 18

42 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ42 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २५७

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतक्लपे श्रवणमहात्म्यनिरूपणं नाम सप्तदसो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १८ श्रीकृष्ण उवाच ।श्रवणानां वचः श्रुत्वा क्षणं ध्यात्वा पुनस्ततः ।यत्कृतं तु मनुष्यैश्चपुण्यं पापमहर्निशम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretaklape śravaṇamahātmyanirūpaṇaṃ nāma saptadaso 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 18 śrīkṛṣṇa uvāca / śravaṇānāṃ vacaḥ śrutvā kṣaṇaṃ dhyātvā punastataḥ / yatkṛtaṃ tu manuṣyaiścapuṇyaṃ pāpamaharniśam

हिन्दी अर्थ

प्रेतघर नामका दान समस्त अमङ्गलोंका विनाशक है। दुर्गतिको क्षय करनेवाला यह प्रेतघटका दान सभी लोकोंमें दुर्लभ है। संतप्त स्वर्णमय घट बनवाकर उसे घृत और दूधसे परिपूर्ण करके

English

Whatever action a person undertakes, by word of mouth, body or mind, whether good or bad, he reaps the fruits thereof.

अध्याय २५७

श्लोक 2

तत्सर्वं च परिज्ञाय चित्रगुप्तो निवेदयेत् ।चित्रगुप्तस्ततः सर्वं कर्म तस्मै वदत्यथ

tatsarvaṃ ca parijñāya citragupto nivedayet / citraguptastataḥ sarvaṃ karma tasmai vadatyatha

हिन्दी अर्थ

लोकपालोंसहित ब्रह्मा, शिव और केशवको भक्तिपूर्वक प्रणाम कर ब्राह्मणको दानमें दे। अन्य सैकड़ों दान देनेसे क्या लाभ ? इसके मध्यभागमें ब्रह्मा, विष्णु, महेश तथा पूर्वादिक सभी दिशाओंमें और कण्ठभागमें

English

O lord, thus I have told you about the path which the departed soul has to traverse. I have also told you about the places of rest for the departed soui.

अध्याय २५७

श्लोक 3

वाचैव यत्कृतं कर्म कृतं चैव तु कायिकम् ।मानसं च तथा कर्म कृतं भुङ्क्ते शुभाशुभम्

vācaiva yatkṛtaṃ karma kṛtaṃ caiva tu kāyikam / mānasaṃ ca tathā karma kṛtaṃ bhuṅkte śubhāśubham

हिन्दी अर्थ

यथाक्रम लोकपालोंकी विधिवत् पुष्प, धूप एवं चन्दनादिसे पूजा करके उसे दूध और घीसे पूर्ण स्वर्णमय घट दानमें देना चाहिए। यह सभी दानोंसे बढ़कर दान है। इस दानसे सभी महापातकोंका

English

The path, though dark, dreadful, dog-infested and void of resting*place, becomes luminous and pleasant for those who have gifted an earthen lamp.

अध्याय २५७

श्लोक 4

एवं ते कथितस्तार्क्ष्य प्रेतमार्गस्य निर्णयः ।विश्रान्ति दानि सर्वाणि स्थानानि कथितानि ते

evaṃ te kathitastārkṣya pretamārgasya nirṇayaḥ / viśrānti dāni sarvāṇi sthānāni kathitāni te

हिन्दी अर्थ

विनाश हो जाता है। प्रेतत्वकी निवृत्तिके लिये श्रद्धापूर्वक यह दान अवश्य करना चाहिए।

English

The servants of Yama arc satiated by the gift of waterjar*

अध्याय २५७

श्लोक 5

तमुद्दिश्य ददात्यन्नं सुखं याति महाध्वनि ।दिवा रात्रौ तमुद्दिश्य स्थाने दीपप्रदो भवेत्

tamuddiśya dadātyannaṃ sukhaṃ yāti mahādhvani / divā rātrau tamuddiśya sthāne dīpaprado bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रीभगवान्ने कहा--हे वैनतेय ! उस प्रेतके साथ इस प्रकारका वार्तालाप राजाका चल ही रहा था कि उसी समय उनके पदचिह्णोंका अनुगमन करती हुई हाथी, घोड़े तथा रथसे परिव्याप्त उनकी सेना वहाँ आ

English

By gifting bed the deceased goes to heaven by the aerial car. The gift of bed can be made on any day or on the twelfth day from death.

अध्याय २५७

श्लोक 6

अन्धकारे महाघोरे श्वपूर्णे लक्ष्यवर्जिते ।दीप्ते ऽध्वनि च ते यान्ति दीपो दत्तश्च यैर्नरैः

andhakāre mahāghore śvapūrṇe lakṣyavarjite / dīpte 'dhvani ca te yānti dīpo dattaśca yairnaraiḥ

हिन्दी अर्थ

पहुँची । सेनाके वहाँ आ जानेपर प्रेतने राजाको एक महामणि देकर प्रणाम किया और आपने प्रेतत्व- विमुक्तिको प्रार्थना करके अदृश्य हो गया। उस वनसे निकलकर राजा भी अपने नगरको चला गया। हे

English

On the 13th day he should give precious articles of diflferent varieties in favour of the deceased or the person him* self, when alive, should gift these articles for himself.

अध्याय २५७

श्लोक 7

कार्तिके च चतुर्दश्यां दीपदानं सुखाय वै ।अथ वक्ष्यामि संक्षेपाद्यममार्गस्य निष्कृतिम्

kārtike ca caturdaśyāṃ dīpadānaṃ sukhāya vai / atha vakṣyāmi saṃkṣepādyamamārgasya niṣkṛtim

हिन्दी अर्थ

पक्षिन्! नगरमें पहुँचकर राजाने उस प्रेतके द्वारा कही

English

Whatever gifts he or his relatives make in his favour stand in good stead while he is on journey to the world of Yama.

अध्याय २५७

श्लोक 8

वृषोत्सर्गस्य पुण्येन पितृलोकं स गच्छति ।एकादशाहपिण्डेन शुद्धदेहो भवेत्ततः

vṛṣotsargasya puṇyena pitṛlokaṃ sa gacchati / ekādaśāhapiṇḍena śuddhadeho bhavettataḥ

हिन्दी अर्थ

स्थित भगवान् नारायणकी पूजा करे। ऐसा विधिवत् गयी सम्पूर्ण और्ध्वहैहिक क्रियाको विधि-विधानसे

English

O lord, why should they give padas and of what nature. Who shall receive the gifts? O god of gods, let me know the facts.

अध्याय २५७

श्लोक 9

उदकुम्भप्रदानेन किङ्करास्तृप्तिमाप्नुयुः

udakumbhapradānena kiṅkarāstṛptimāpnuyuḥ

हिन्दी अर्थ

करनेपर निश्चित ही प्राणीको शुभ फल प्रास होता है। राजाने कहा--हे प्रेत! प्रेतघट कैसा होना चाहिए, उसको प्रदान करनेका क्या विधान है? सभी प्राणियोंपर कृपा करनेके लिये तुम प्रेतके

English

By the gift of shoes the deceased passes over the sword-edged forest, mounted on the horse.

अध्याय २५७

श्लोक 10

शय्यादानाद्बिमानस्थो याति स्वर्गेषु मानवः ।तदह्नि दीयते सर्वं द्वादशाहे विशेषतः

śayyādānādbimānastho yāti svargeṣu mānavaḥ / tadahni dīyate sarvaṃ dvādaśāhe viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

लिये मुक्तिदायक घटके विषयमें मुझे बताओ। प्रेतने कहा--हे महाराज! आपने बड़ा अच्छा

English

By the gift of a scat (dfflwj) to a Brahmin, the de¬ ceased obtains tasty meals in the interval of time while he walks over the path at his leisure.

अध्याय २५७

श्लोक 11

पदानि सर्ववस्तूनि वरिष्ठानि त्रयोदशे ।यो ददाति मृतस्येह जीवन्नप्यात्महेतवे

padāni sarvavastūni variṣṭhāni trayodaśe / yo dadāti mṛtasyeha jīvannapyātmahetave

हिन्दी अर्थ

सम्पन्न किया। उसके पुण्यसे वह प्रेत बन्धन-विमुक्त होकर स्वर्ग चला गया।

English

By the gift of a water-jar, he gets enough water on the way which is full of heat, devoid of air and water.

अध्याय २५७

श्लोक 12

तदाश्रितो महामार्गे वैनतेय स गच्छति ।एक एवास्ति सर्वत्रे व्यवहारः खगाधिप

tadāśrito mahāmārge vainateya sa gacchati / eka evāsti sarvatre vyavahāraḥ khagādhipa

हिन्दी अर्थ

हे गरुड! पुत्रके द्वारा दिये गये श्राद्धसे पिताको सद्गति प्राप्त होती है, इसमें आश्चर्य क्या है? जो मनुष्य इस पुण्यदायक इतिहासको सुनता है और जो सुनाता है, वह पापाचारसे युक्त होनेपर भी प्रेतत्व-

English

The messengers of Yama are dreadful to look at, datic and yellow is appearance. They are courteous too» if propitiated by the gift of clothes and ornaments. When satisfied they do not torment the deceased.

अध्याय २५७

श्लोक 13

उत्तमाधममध्यानां तत्तदावर्जनं भवेत् ।यावद्भाग्यं भवेद्यस्य तावन्मार्गे ऽतिरिच्यते

uttamādhamamadhyānāṃ tattadāvarjanaṃ bhavet / yāvadbhāgyaṃ bhavedyasya tāvanmārge 'tiricyate

हिन्दी अर्थ

प्रश्‍न किया है । जिस दानसे प्रेतत्व प्राप्त नहीं होता, योनिको प्राप्त नहीं होता है। (अध्याय २६-२७)

English

They wield terrible weapons, run here and there. By the gift of a ring they vanish from the presence of the deceased.

अध्याय २५७

श्लोक 14

स्वयं स्वस्येन यद्दत्तं तत्तत्राधिकरोति तम् ।मृते यद्बान्धवैर्दत्तं तदाश्रित्य सुखी भवेत्

svayaṃ svasyena yaddattaṃ tattatrādhikaroti tam / mṛte yadbāndhavairdattaṃ tadāśritya sukhī bhavet

हिन्दी अर्थ

प्रेतकल्प दानधर्मकी महिमा, आतुरकालके दानका वैशिष्ट्य ५४७

English

Tired and thirsty, the traveller feels comfortable if* he has gifted the buffalo's milk in his life-time.

अध्याय २५७

श्लोक 15

गरुड उवाच ।कस्मात्पदानि देयानि किंविधानि त्रयोदश ।दीयते कस्य देवेश तद्वदस्व यथातथम्

garuḍa uvāca / kasmātpadāni deyāni kiṃvidhāni trayodaśa / dīyate kasya deveśa tadvadasva yathātatham

हिन्दी अर्थ

प्रेतत्वमुक्तिके उपाय

English

O lord, things are gifted by the relatives at home in favour of the deceased. How do they reach the deceased and who receives them?

अध्याय २५७

श्लोक 16

श्रीभगवानुवाच ।छत्त्रोपानहवस्त्राणि मुद्रिका च कमण्डलुः ।आसनं भाजनं चैव पदं सप्तविधं स्मृतम्

śrībhagavānuvāca / chattropānahavastrāṇi mudrikā ca kamaṇḍaluḥ / āsanaṃ bhājanaṃ caiva padaṃ saptavidhaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

गरुडजीने कहा--हे मधुसूदन! जिस दान या उत्पत्ति मेरे रोमसे हुई है “दर्भा मल्लोमसम्भूताः सत्कर्मसे प्राणीकी प्रेतयोनि छूट जाती है, उसे (२९। १७) । कुशयुक्त भूमि अपने ऊपर विद्यमान बतानेकी कृपा करें, इसके ज्ञानसे लोगोंका बड़ा मृत जीवको निःसंदेह स्वर्ग पहुँचा देती है । कुशमें कल्याण होगा। ब्रह्मा, विष्णु तथा शिव--ये तीनों देव प्रतिष्ठित

English

God Varui}a receives those gifts and hands them over to me. I give them to god Bhara (the sun), from Bhaskara the deceased person obtains them.

अध्याय २५७

श्लोक 17

आतपस्तत्र यो रौद्रो दह्यते येन मानवः ।छत्रदानेन सुच्छाया जायते प्रेततुष्टिदा

ātapastatra yo raudro dahyate yena mānavaḥ / chatradānena succhāyā jāyate pretatuṣṭidā

हिन्दी अर्थ

श्रीकृष्णने कहा--हे पक्षिराज! सुनो! मैं रहते हैं--'त्रयो देवाः कुशे स्थिताः।' है पक्षिराज! तुम्हें समस्त अमङ्गलोंको विनष्ट करनेवाले दानको ब्राह्मण, मन्त्र, कुश, अग्नि तथा तुलसी--ये बार- बता रहा हूँ। शुद्ध स्वर्णका घट बनाकर ब्रह्मा, बार प्रयोगमें लाये जानेपर भी पर्युषित (बासी) विष्णु, शिव तथा लोकपालोंसहित उसकी पूजाकर नहीं होते--

English

As a result of sinful activities when no descendant is left on the earth, the deceased person goes to hell until his sin is exhausted.

अध्याय २५७

श्लोक 18

असिपत्रवनं घोरं सो ऽतिक्रामति वै ध्रुवम् ।अश्वारूढाश्च गच्छन्ति ददते य उपानहौ

asipatravanaṃ ghoraṃ so 'tikrāmati vai dhruvam / aśvārūḍhāśca gacchanti dadate ya upānahau

हिन्दी अर्थ

दुग्ध और घृतसे परिपूर्ण उस घटको सुपात्र ब्राह्मणको विप्रा मन्त्राः कुशा वह्निस्तुलसी च खगेश्वर। दानमें देनेसे प्रेतत्वसे मुक्ति मिल जाती है। नैते निर्माल्यतां यान्ति क्रियमाणा: पुन: पुन: ॥

English

Those who have passed several yean in the dreadful hell and have no descendants (to offer gifts) in their favour become messengers of Yama.

अध्याय २५७

श्लोक 19

आसने स्वागते (भोजने) चैव दत्तं तस्मै द्विजायते ।सुखेन भुङ्क्ते स प्रेतः पथि गच्छञ्छनैः शनैः

āsane svāgate (bhojane) caiva dattaṃ tasmai dvijāyate / sukhena bhuṅkte sa pretaḥ pathi gacchañchanaiḥ śanaiḥ

हिन्दी अर्थ

हे गरुड! पुत्रहीन व्यक्तिकी सद्गति नहीं (२९1 २१) होती, अतः यथाविधान पुत्र उत्पन्न करना चाहिए। इसी तरह विष्णु, एकादशीव्रत, भगवद्गीता, मृत व्यक्तिको गोबरसे लीपी गयी मण्डलाकार तुलसी, ब्राह्मण तथा गौ--ये छः इस संसारसागरसे भूमिमें स्थापित करना चाहिए। भूमि गोबरसे मुक्ति दिलानेवाले हैं;--

English

Yama sends them on errand and they share with the dead the food and drink which their relatives offer them from time to time.

अध्याय २५७

श्लोक 20

बहुधर्मसमाकीर्णे निर्वाते तोयवर्जिते ।कमण्डलुप्रदानेन सुखी भवति निश्चितम्

bahudharmasamākīrṇe nirvāte toyavarjite / kamaṇḍalupradānena sukhī bhavati niścitam

हिन्दी अर्थ

लीपनेपर पवित्र हो जाती है तथा मण्डलका विष्णुरेकादशीगीतातुलसीविप्रधेनवः । निर्माण करनेसे उस स्थानपर देवताओंका। अपारे दुर्गसंसारे षट्पदी मुक्तिदायिनी॥ वास हो जाता है । ऐसे ही मृत व्यक्तिके नीचे तिल (२९। २४) और कुश बिछानेसे जीवको उत्तम गतिकी प्राप्ति, इसीलिये है गरुड! तिल, कुश और तुलसी--

English

By such deeds of merits gradually he reaches Sauripura. Then by the end of a year» he reaches the vicinity of dreadful Yamaloka.

अध्याय २५७

श्लोक 21

मृतोद्देशेन यो दद्यादुदपात्रं तु ताम्रजम् ।प्रपादानसहस्रस्य तत्फलं सो ऽश्नुते ध्रुवम्

mṛtoddeśena yo dadyādudapātraṃ tu tāmrajam / prapādānasahasrasya tatphalaṃ so 'śnute dhruvam

हिन्दी अर्थ

होती है, साथ ही मृत व्यक्तिके मुँहमें पञ्चरत्र ये आतुर व्यक्तिकी दुर्गतिको रोककर उसे सद्गति डालनेसे जीवको शुभ गति मिलती है। दिलाते हैं। आतुर-कालमें दानकी भी विशेष महिमा

English

Here, he gives up his dreadful body, of the measure of arm, which he derived within ten days from the ten pindas gifted to him by his descendants. His spirits droop at the sight of Yama as the spirit of Paraiurama at the sight of Rama (Daiarathi).

अध्याय २५७

श्लोक 22

यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः ।न पीडयन्ति दाक्षिण्याद्वस्त्राभारणदानतः

yamadūtā mahāraudrāḥ karālāḥ kṛṣṇapiṅgalāḥ / na pīḍayanti dākṣiṇyādvastrābhāraṇadānataḥ

हिन्दी अर्थ

हे ताक्ष्य ! तिल मेरे पसीनेसे उत्पन्न हैं, इसलिये है । भगवान् विष्णुकी देहसे लवणका प्रादुर्भाव हुआ वे सदा पवित्र हैँ--“मम स्वेदसमुदभूतास्तिलास्तार्क्य है, अतः आतुर-कालमें लवण-दान करनेसे भी पवित्रका:।' (२९। १५)। इसी प्रकार कुशकी जीवको दुर्गति नहीं होती। (अध्याय २८-२९)

English

He gives up his previous body for the one derived from his actions. He receives an airy body of the size of a thumb and reaches the sword-edged hell.

अध्याय २५७

श्लोक 23

सायुधा धावमानाश्च न मार्गे दृष्टिगोचराः ।प्रयान्ति यमदूतास्ते मुद्रिकायाः प्रदानतः

sāyudhā dhāvamānāśca na mārge dṛṣṭigocarāḥ / prayānti yamadūtāste mudrikāyāḥ pradānataḥ

हिन्दी अर्थ

दानधर्मकी महिमा, आतुरकालके दानका वैशिष्ट्य, वैतरणी- गोदानकी महिमा

English

Here, he walks on single foot bound helplessly by his actions as a caterpillar by reeds.

अध्याय २५७

श्लोक 24

भाजनासनदानेन आमान्नभोजनेन च ।आज्ययज्ञोपवीताभ्यां पदं सम्पूर्णतां व्रजेत्

bhājanāsanadānena āmānnabhojanena ca / ājyayajñopavītābhyāṃ padaṃ sampūrṇatāṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

श्रीकृष्णने कहा- है तार्क्ष्य! देवताओंके लिये महान् है। उसका दान मनुष्यको अवश्य करना

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 25

एवं मार्गे गच्छमानस्तृषार्तः श्रमपीडितः ।महिषीरथ (दुग्ध) दानाच्च सुखी भवति निश्चितम्

evaṃ mārge gacchamānastṛṣārtaḥ śramapīḍitaḥ / mahiṣīratha (dugdha) dānācca sukhī bhavati niścitam

हिन्दी अर्थ

परम गोपनीय दानोंमें उत्तम और सभी दानोंमे श्रेष्ठ चाहिए, उसके दानसे भूः, भुवः, स्वः अर्थात्

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 26

गरुड उवाच ।मृतोद्देशेन यत्किञ्चिद्दीयते स्वगृहे विभो ।स गच्छति महामार्गे तद्दत्तं केन गृह्यते

garuḍa uvāca / mṛtoddeśena yatkiñciddīyate svagṛhe vibho / sa gacchati mahāmārge taddattaṃ kena gṛhyate

हिन्दी अर्थ

दानको सुनो-- पृथ्वी, अन्तरिक्ष और स्वर्ग--ये तीनों लोक प्रसन्न

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 27

श्रीभगवानुवाच ।गृह्णाति वरुणो दानं मम हस्ते प्रयच्छति ।अहं च भास्करे देवे भास्करात्सो ऽश्नुते सुखम्

śrībhagavānuvāca / gṛhṇāti varuṇo dānaṃ mama haste prayacchati / ahaṃ ca bhāskare deve bhāskarātso 'śnute sukham

हिन्दी अर्थ

गरुड! रुईका दान सभी दानोंमें उत्तम तथा हो उठते है । इस कार्यसे ब्रह्मा आदि सभी देवोको २

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 28

विकर्मणः प्रभावेण वंशच्छेदे क्षिताविह ।सर्वे ते नरकं यान्ति यावत्पापस्य संक्षयः

vikarmaṇaḥ prabhāveṇa vaṃśacchede kṣitāviha / sarve te narakaṃ yānti yāvatpāpasya saṃkṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

२८वें तथा २९वें अध्यायका विषय प्रथम तथा द्वितीय अध्यायमें पूर्णरूपसे आ गया है, इसलिये इसे यहाँ संक्षिप्रूमै दिया गया है। पूर्ण विवरण प्रथम तथा द्वितीय अध्यायमें देखना चाहिए।

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 29

कस्मिंश्चित्समये पूर्णे महिषासनसंस्थितः ।नरकान्वीक्ष्य धर्मात्मा नानाक्रन्दसमाकुलान्

kasmiṃścitsamaye pūrṇe mahiṣāsanasaṃsthitaḥ / narakānvīkṣya dharmātmā nānākrandasamākulān

हिन्दी अर्थ

प्रसन्नता होती है । प्रेतका उद्धार करनेके लिये इस महादानको करना चाहिए । ऐसे महादानका दाता चिरकालतक रुद्रलोकमें रहता है, तदनन्तर इस लोकमें जन्म लेकर रूपसम्पन्न, सौभाग्यशाली,

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 30

चतुरशीतिलक्षाणां नरकाणां स ईश्वरः ।तेषां मध्ये श्रेष्ठतमा घोरा या एकविंशतिः

caturaśītilakṣāṇāṃ narakāṇāṃ sa īśvaraḥ / teṣāṃ madhye śreṣṭhatamā ghorā yā ekaviṃśatiḥ

हिन्दी अर्थ

राजा होता है । अपने सुकृतोंसे यमलोकको जीतकर वह स्वर्गलोकमें जाता है । जो प्राणी ब्राह्मणको गौ, तिल, भूमि तथा स्वर्णका दान देता है, उसके जन्म-जन्मार्जित सभी पाप उसी क्षण विनष्ट हो

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 31

तामिस्त्रं लोहशङ्कुश्च महारौरवशाल्मली ।रौरवं कुड्वलं कालसूत्रकं पूतिमृतिका

tāmistraṃ lohaśaṅkuśca mahārauravaśālmalī / rauravaṃ kuḍvalaṃ kālasūtrakaṃ pūtimṛtikā

हिन्दी अर्थ

जाते हैँ। तिल और गौका दान महादान है, इसमें महापापोंको नाश करनेकी शक्ति होती है । ये दोनों दान केवल विप्रको देने चाहिए, अन्य वर्णोंको नहीं । दानके रूपमें संकल्पित तिल, गौ तथा पृथ्वी

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 32

सङ्घातं लोहतोदं च सविषं सम्प्रतापनम् ।महानरककालोलः सजीवनमहापथः

saṅghātaṃ lohatodaṃ ca saviṣaṃ sampratāpanam / mahānarakakālolaḥ sajīvanamahāpathaḥ

हिन्दी अर्थ

आदि द्रव्य, अपने पोष्य-वर्ग एवं ब्राह्मणेतर वर्णको न दे। पोष्यवर्ग और स्त्री-जातिको असंकल्पित वस्तु दानमें देनी चाहिए। रुग्णावस्थामें अथवा सूर्य एवं चन्द्रग्रहणके अवसरपर दिये गये दान विशेष

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 33

अवीचिरन्धता मिस्त्रः कुम्भोपाकस्तथैव च ।असिपत्रवनं चैव पतनश्चैकविंशतिः

avīcirandhatā mistraḥ kumbhopākastathaiva ca / asipatravanaṃ caiva patanaścaikaviṃśatiḥ

हिन्दी अर्थ

महत्त्व रखते हैं। रोगीके लिये जो दान दिया जाता है, वह उसके लिये तत्काल यथोचित फल देनेवाला होता है। यदि रोगी दान देनेके बाद रोगमुक्त होकर पुनः जीवन प्राप्त कर लेता है तो

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 34

येषां तु नरके घोरे बह्वब्दानि गतानि वै ।सन्तातर्नैव विद्यते दूतत्वं ते तु (प्रेत्य) यान्ति हि

yeṣāṃ tu narake ghore bahvabdāni gatāni vai / santātarnaiva vidyate dūtatvaṃ te tu (pretya) yānti hi

हिन्दी अर्थ

उसके निमित्त दिया गया दान निश्चित ही उसे प्राप्त होता है। विकलेन्द्रियकी विकलाङ्गताको नष्ट करनेके लिये जो दान दिया जाता है वह दान भी अवश्य ही यथायोग्य फलदायक होता है।

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 35

यमेन प्रेषितास्ते वै मानुषस्य मृतस्य तु ।दिनेदिने प्रगृह्णन्ति दत्तमन्नाद्यपानकम्

yamena preṣitāste vai mānuṣasya mṛtasya tu / dinedine pragṛhṇanti dattamannādyapānakam

हिन्दी अर्थ

जिस दानका पुत्र अनुमोदन करता है, उस दानका 'फल अनन्त होता है। अत: उसके सगे-सम्बन्धी अथवा पुत्रको तबतक दान देना चाहिए, जबतक उसका आतुर सम्बन्धी या पिता जीवित हो;

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 36

प्रेतस्यैव विलुण्ठन्ति मध्ये मार्गे बुभुक्षिताः ।मासान्ते भोजनं पिण्डमेके यच्छन्ति तत्र वै

pretasyaiva viluṇṭhanti madhye mārge bubhukṣitāḥ / māsānte bhojanaṃ piṇḍameke yacchanti tatra vai

हिन्दी अर्थ

क्योंकि अतिवाहिक प्रेत उसका भोग करता है। अस्वस्थ-अवस्थामें-आतुरकालमें देहपात हो जानेपर पृथ्वीपर पड़े रहनेकी स्थितिमें दिया गया दान अतिवाहिक शरीरके लिये प्रीतिकारक होता

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 37

तृप्तिं प्रयान्ति ते सर्वे प्रत्यहं चैव वत्सरम् ।एवमादिकृतैः पुण्यैः क्रमात्सौरिपुरं व्रजेत्

tṛptiṃ prayānti te sarve pratyahaṃ caiva vatsaram / evamādikṛtaiḥ puṇyaiḥ kramātsauripuraṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

है । लँगड़े, अंधे, काने और अर्धनिमीलित नेत्रवाले रोगीके लिये तिलके ऊपर कुश बिछाकर उसके ऊपर आतुरको लिटाकर दिया गया दान उत्तम और अक्षय होता है।

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 38

ततः संवत्सरस्यान्ते प्रत्यासन्ने यमालये ।बहुभीतकरे प्रेतो हस्तमात्रं समुत्सृजेत्

tataḥ saṃvatsarasyānte pratyāsanne yamālaye / bahubhītakare preto hastamātraṃ samutsṛjet

हिन्दी अर्थ

भूमि तथा गौ--ये एकसे बढ़कर एक पवित्र माने गये हैं। लौह-दानसे यमराज और तिल-दानसे धर्मराज संतुष्ट होते हैं। नमकका दान करनेपर प्राणीको यमराजसे भय नहीं रह जाता। रुईका दान

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 39

दिवसैर्दशभिर्जातं तं देहं दशपिण्डजम् ।जामदग्न्यस्येव रामं दृष्ट्वा तेजः प्रसर्पति

divasairdaśabhirjātaṃ taṃ dehaṃ daśapiṇḍajam / jāmadagnyasyeva rāmaṃ dṛṣṭvā tejaḥ prasarpati

हिन्दी अर्थ

देनेपर भूतयोनिसे भय नहीं रहता। दानमें दी गयी गायें मनुष्यको त्रिविध पापोंसे निर्मुक्त करती हैं। स्वर्ण-दानसे दाताको स्वर्गका सुख प्राप्त होता है। भूमि-दानसे दाता राजा होता है। स्वर्ण और

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 40

कर्मजं देहमाश्रित्य पूर्वदेहं समुत्सजेत् ।अङ्गुष्ठमात्रो वायुश्च शमीपत्रंसमारुहेत्

karmajaṃ dehamāśritya pūrvadehaṃ samutsajet / aṅguṣṭhamātro vāyuśca śamīpatraṃsamāruhet

हिन्दी अर्थ

भूमि-इन दोनोंका दान देनेसे प्राणीको नरकमें किसी प्रकारको पीड़ा नहीं होती। यमलोकमें जितने भी यमराजके दूत हैं, वे सभी उसी यमके समान ही महाभयंकर हैं । सप्तधान्यका दान देनेसे

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 41

व्रजंस्तिष्ठन्पदैकेन यथैवैकेन गच्छति ।यथा तृणजलौकेव देही कर्मानुगो ऽवशः

vrajaṃstiṣṭhanpadaikena yathaivaikena gacchati / yathā tṛṇajalaukeva dehī karmānugo 'vaśaḥ

हिन्दी अर्थ

वे प्रसन्न होकर दानदाताओंके लिये वरदाता बन

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

अध्याय २५७

श्लोक 42

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरो ऽपराणि ।तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro 'parāṇi / tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇānyanyāni saṃyāti navāni dehī

हिन्दी अर्थ

हे गरुड ! भगवान् विष्णुका स्मरणमात्र करनेसे प्राणीको परम गति प्राप्त होती है। मनुष्य जो गति प्रात करता है, वह सब मैंने तुम्हें बता दिया। पिताकी आज्ञासे जो पुत्र दान देता है, उसकी सभी

English

Just as a person casts off his old dress and puts on a new one, so the soul gives up his old body and assumes a new onc.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 257
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.