Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
279
अध्याय 279 / 317

Book 2 - Adhyaya 40

65 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ65 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २७९

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीदृ धदृप्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे सूतककालादिनिरूपणं नामै कोनचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४० तार्क्ष्य उवाच ।भगवन्ब्राह्मणाः केचिदपमृत्युवशं गताः ।कथं तेषां भवेन्मार्गः किं स्थानं का गतिर्भवेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīdṛ dhadṛpretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde sūtakakālādinirūpaṇaṃ nāmai konacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 40 tārkṣya uvāca / bhagavanbrāhmaṇāḥ kecidapamṛtyuvaśaṃ gatāḥ / kathaṃ teṣāṃ bhavenmārgaḥ kiṃ sthānaṃ kā gatirbhavet

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

O Garu<iia, I shall tell you in detail about their passage, rules of observance and place. It is a great secret— the rite in case of abnormal death.

अध्याय २७९

श्लोक 2

किञ्च युक्तं भवेत्तेषां विधानं वापि कीदृशम् ।तदहं श्रोतुमिच्छामि ब्रूहि मे मधुसूदन

kiñca yuktaṃ bhavetteṣāṃ vidhānaṃ vāpi kīdṛśam / tadahaṃ śrotumicchāmi brūhi me madhusūdana

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

For a brahmin, the rite should be performed within six months; for a ksatriya within three months; for a vaiiya within a month and a half and for a iudra immediately.

अध्याय २७९

श्लोक 3

श्रीकृष्ण उवाच ।प्रेतीभूताद्विजातीनां सम्भूते मृत्युवैकृते ।तेषां मार्गगतिस्थानं विधानं कथयाम्यहम्

śrīkṛṣṇa uvāca / pretībhūtādvijātīnāṃ sambhūte mṛtyuvaikṛte / teṣāṃ mārgagatisthānaṃ vidhānaṃ kathayāmyaham

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Rites accompanied by reciting the Purusa-sukta and Visnu mantras should be performed. Facing the south, the dead should be identified with lord Visnu.

अध्याय २७९

श्लोक 4

शृणु तार्क्ष्य परं गोप्यं जाते दुर्मरणे सति ।लङ्घनैर्ये मृता विप्रा दंष्ट्रिभिश्चाभिघातिताः

śṛṇu tārkṣya paraṃ gopyaṃ jāte durmaraṇe sati / laṅghanairye mṛtā viprā daṃṣṭribhiścābhighātitāḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The mantra runs thus! "May the lord Punarikaksa who has no beginning, no end, who bears on his person a conch, a discus and a mace confer salvation to the dead.

अध्याय २७९

श्लोक 5

कण्ठग्राह विमग्नानां क्षीणानां तुण्डघातिनाम् ।विषाग्निवृषविप्रेभ्यो विषूच्या चात्मघातकाः

kaṇṭhagrāha vimagnānāṃ kṣīṇānāṃ tuṇḍaghātinām / viṣāgnivṛṣaviprebhyo viṣūcyā cātmaghātakāḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Then he shall perform eleven sraddhas with full concentration observing all rules.

अध्याय २७९

श्लोक 6

पतनोद्वन्धनजलैर्मृतानां शृणु संस्थितिम् ।यान्ति ते नरकेघोरे ये च म्लेच्छादिभिर्हताः

patanodvandhanajalairmṛtānāṃ śṛṇu saṃsthitim / yānti te narakeghore ye ca mlecchādibhirhatāḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Gifts should be made to all without depriving any¬ one of the line of those assembled. The rice-balls placed on the ground should be accompanied by scents, flowers and grains.

अध्याय २७९

श्लोक 7

श्वशृगालादिसंस्पृष्टा अदग्धाः कृमिसंङ्कुलाः ।उल्लङ्घिता मृता ये च महारोगैश्च पीडिताः

śvaśṛgālādisaṃspṛṣṭā adagdhāḥ kṛmisaṃṅkulāḥ / ullaṅghitā mṛtā ye ca mahārogaiśca pīḍitāḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Gifts made to brahmins should be in accordance with the Vedic and Gastric injunctions. Water-libation should be offered separately through a conch or a copper vessel.

अध्याय २७९

श्लोक 8

अभिसस्तास्तथाव्यङ्गा ये च पापान्नपोषिताः ।चण्डालादुदकात्सर्पाद्ब्राह्मणाद्वैद्युताग्नितः

abhisastāstathāvyaṅgā ye ca pāpānnapoṣitāḥ / caṇḍālādudakātsarpādbrāhmaṇādvaidyutāgnitaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The performer of rites should hold breath and kneel on the ground. He should first give the arghya and then per¬ form ekoddista.

अध्याय २७९

श्लोक 9

दष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च वृक्षादिपतनान्मृताः ।उदक्यामूतकीशूद्रारजकीसङ्गदूषिताः

daṣṭribhyaśca paśubhyaśca vṛkṣādipatanānmṛtāḥ / udakyāmūtakīśūdrārajakīsaṅgadūṣitāḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The first rice-ball should be offered with the mantras dpo daivP madhumati and the second with the mantra Upay&magrhitosP.

अध्याय २७९

श्लोक 10

तेन पापेन नरकान्मुक्ताः प्रेतत्वभागिनः ।न तेषां कारयेद्दाहं सूतकं नोदकक्रियाम्

tena pāpena narakānmuktāḥ pretatvabhāginaḥ / na teṣāṃ kārayeddāhaṃ sūtakaṃ nodakakriyām

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

VS. 12.35

अध्याय २७९

श्लोक 11

न विधानं मृताद्यं च न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम् ।तेषां तार्क्ष्य प्रकुर्वीत नारायणबलिक्रियाम्

na vidhānaṃ mṛtādyaṃ ca na kuryādaurdhvadaihikam / teṣāṃ tārkṣya prakurvīta nārāyaṇabalikriyām

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

?IV. IV. 57.3

अध्याय २७९

श्लोक 12

सर्वलोकहितार्थाय शृणु पापभयापहाम् ।षण्मासं ब्राह्मणे दाहस्त्रिमासं क्षत्त्रिये मतः

sarvalokahitārthāya śṛṇu pāpabhayāpahām / ṣaṇmāsaṃ brāhmaṇe dāhastrimāsaṃ kṣattriye mataḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

VS. VII. 4ff.

अध्याय २७९

श्लोक 13

सार्ध मासं तु वैश्यस्य सद्यः शूद्रे विधीयते ।गङ्गायां यमुनायाञ्च नैमिषे पुष्करे ऽथ च

sārdha māsaṃ tu vaiśyasya sadyaḥ śūdre vidhīyate / gaṅgāyāṃ yamunāyāñca naimiṣe puṣkare 'tha ca

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

?tV. 1.50.6

अध्याय २७९

श्लोक 14

तडागे जलूपूर्णे वा ह्रदे वा विमलोदके ।वाप्यां कूपे गवां गोष्ठे गृहे वा प्रतिमालये

taḍāge jalūpūrṇe vā hrade vā vimalodake / vāpyāṃ kūpe gavāṃ goṣṭhe gṛhe vā pratimālaye

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

?tV. IV. 35.8

अध्याय २७९

श्लोक 15

कृष्णाग्रे कारयेद्विप्र बलिं नारायणाह्वयम् ।प्रेताय तर्पणं कार्यं मन्त्रैः पौराणवैदिकैः

kṛṣṇāgre kārayedvipra baliṃ nārāyaṇāhvayam / pretāya tarpaṇaṃ kāryaṃ mantraiḥ paurāṇavaidikaiḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

VS. 6.21

अध्याय २७९

श्लोक 16

सर्वौषध्यक्षतैर्मिश्रैर्विष्णुमुद्दिश्य तर्पयेत् ।कार्यं पुरुषसूक्तेन मन्त्रैर्वा वैष्णवैरपि

sarvauṣadhyakṣatairmiśrairviṣṇumuddiśya tarpayet / kāryaṃ puruṣasūktena mantrairvā vaiṣṇavairapi

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

VS. 13.4

अध्याय २७९

श्लोक 17

दक्षिणाभिमुखो भूत्वा प्रेतं विष्णुरिति स्मरेत् ।अनादिनिधनो देवः शङ्खचक्रगदाधरः

dakṣiṇābhimukho bhūtvā pretaṃ viṣṇuriti smaret / anādinidhano devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

VS. 37.11

अध्याय २७९

श्लोक 18

अव्ययः पुण्डरीकाक्षः प्रेतमोक्षप्रदो भवेत् ।तर्पणस्यावसाने च वीतरागो विमत्सरः

avyayaḥ puṇḍarīkākṣaḥ pretamokṣaprado bhavet / tarpaṇasyāvasāne ca vītarāgo vimatsaraḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

VS. 34.1

अध्याय २७९

श्लोक 19

जितेन्द्रियमना भूत्वा शुचिप्मान्धर्मतत्परः ।दानधर्मरतः शान्तः प्रणम्य वाग्यतः शुचिः

jitendriyamanā bhūtvā śucipmāndharmatatparaḥ / dānadharmarataḥ śāntaḥ praṇamya vāgyataḥ śuciḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

ilV. 10.97.15

अध्याय २७९

श्लोक 20

यजमानो भबेत्तत्र शुचिर्वन्धुसमन्वितः ।भक्त्या तत्र प्रकुर्वीत श्राद्धत्येकादशैव तु

yajamāno bhabettatra śucirvandhusamanvitaḥ / bhaktyā tatra prakurvīta śrāddhatyekādaśaiva tu

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

?tV. 1.89.8

अध्याय २७९

श्लोक 21

सर्वकर्मविपाकेन एकैकाग्रे समाहितः ।तोयव्रीहियवान् षष्ट्या गोधूमांश्च प्रियङ्गुकान्

sarvakarmavipākena ekaikāgre samāhitaḥ / toyavrīhiyavān ṣaṣṭyā godhūmāṃśca priyaṅgukān

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Five brahmins should be invited and arghya given to them. They should be learned, of good conduct, most excellent in their family, free from physical decrepitude and noble. Never should they be of the condemnable type.

अध्याय २७९

श्लोक 22

हविष्यान्नं शुभं मुद्रां छत्रोष्णीषे च चलेकम् ।दापयेत्सर्वसस्यानि क्षीरक्षौद्रयुतानि च

haviṣyānnaṃ śubhaṃ mudrāṃ chatroṣṇīṣe ca calekam / dāpayetsarvasasyāni kṣīrakṣaudrayutāni ca

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The image of Visnu should be made of gold, that of Rudra of copper, that of Brahma of silver and that ofYama of iron.

अध्याय २७९

श्लोक 23

वस्त्रोपानहसंयुक्तं दद्यादष्टविधं पदम् ।दापयेत्सर्वविप्रेभ्यो न कुर्यात्पङ्क्तिबन्धनम्

vastropānahasaṃyuktaṃ dadyādaṣṭavidhaṃ padam / dāpayetsarvaviprebhyo na kuryātpaṅktibandhanam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The effigy of the dead should be made of lead or Darbha grass. Nyasa of Samavedin should be conducted with the mantra Tam&ya tvd.

अध्याय २७९

श्लोक 24

भूमौ स्थितेषु पिण्डेषु गन्धपुष्पाक्षतान्वितम् ।शङ्खपात्रे तथा ताम्रे तर्पणञ्च पृथक्पृथक्

bhūmau sthiteṣu piṇḍeṣu gandhapuṣpākṣatānvitam / śaṅkhapātre tathā tāmre tarpaṇañca pṛthakpṛthak

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

In five vessels containing five gems there be invoked Brahma, Visnu, Rudra, Yama and the dead person.

अध्याय २७९

श्लोक 25

ध्यानधारणसंयुक्तो जानुभ्यामवनिं गतः ।दातव्यं सर्वविप्रेभ्यो वेदशास्त्रविधानतः

dhyānadhāraṇasaṃyukto jānubhyāmavaniṃ gataḥ / dātavyaṃ sarvaviprebhyo vedaśāstravidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The cloth, the sacred thread and the coins should be separate for each deity. The mantras too are separate for each deity.

अध्याय २७९

श्लोक 26

ऋचा वै दापयेदर्घ्यमेकोद्दिष्टे पृथक्पृथक् ।आपोदेवीर्मधुमतीरादिपीठे प्रकल्पितम्

ṛcā vai dāpayedarghyamekoddiṣṭe pṛthakpṛthak / āpodevīrmadhumatīrādipīṭhe prakalpitam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Five sraddhas are performed separately for the deities with due observance of rules, and water is poured over the pindas separately.

अध्याय २७९

श्लोक 27

उपयामगृहीतो ऽसि द्वितीयेर्ऽघं निवेदयेत् ।येनापावकचक्षुषा तृतीये च कसल्पितम्

upayāmagṛhīto 'si dvitīyer'ghaṃ nivedayet / yenāpāvakacakṣuṣā tṛtīye ca kasalpitam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

RV. 616.10

अध्याय २७९

श्लोक 28

ये देवासश्चतुर्थे तु समुद्रं गच्छ पञ्चमे ।अग्निर्ज्योति स्तथा षष्ठे हिरण्यगर्भः सप्तमे

ye devāsaścaturthe tu samudraṃ gaccha pañcame / agnirjyoti stathā ṣaṣṭhe hiraṇyagarbhaḥ saptame

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

?IV. 1.1.1

अध्याय २७९

श्लोक 29

यमाय त्वाष्टमे ज्ञेयं यज्जग्रन्नवमे तथा ।तशमे याः फलिनीति पिण्डे चैकादशे ततः

yamāya tvāṣṭame jñeyaṃ yajjagrannavame tathā / taśame yāḥ phalinīti piṇḍe caikādaśe tataḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

tV. 1.1.22

अध्याय २७९

श्लोक 30

भद्रं कर्णेभिरिति च कुर्यात्पिण्डविसर्जनम् ।कृत्वैकादशदेवत्यं श्राद्धं कुर्यात्परे ऽहनि

bhadraṃ karṇebhiriti ca kuryātpiṇḍavisarjanam / kṛtvaikādaśadevatyaṃ śrāddhaṃ kuryātpare 'hani

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

An effigy should be made with the medicinarherbs. O Kayapa, Palaia leaves and bunches should be split into several pieces.

अध्याय २७९

श्लोक 31

विप्रानावाहयेत्पञ्च चतुर्वेदविशारदान् ।विद्याशीलगुणोपेतान्स्व कीयाञ्छीलसत्तमान् ।अब्यङ्गान्सप्रशस्तांश्च न त् वर्ज्यान्कदाचन

viprānāvāhayetpañca caturvedaviśāradān / vidyāśīlaguṇopetānsva kīyāñchīlasattamān / abyaṅgānsapraśastāṃśca na t varjyānkadācana

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The hide of a black deer should be spread and the effigy of kuia grass placed over it. Three hundred and sixty blades ofkusa grass representing the number of bones in the body should be used.

अध्याय २७९

श्लोक 32

विष्णुः स्वर्णमयः कार्यो रुदस्ताम्रमयस्तथा ।ब्रह्मा रूप्यमयस्तद्वद्यमो लोहमयो भवेत्

viṣṇuḥ svarṇamayaḥ kāryo rudastāmramayastathā / brahmā rūpyamayastadvadyamo lohamayo bhavet

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The blades ofkusa grass should be tied well to constitute the different limbs. Forty blades ofkusa grass at the head and ten at the neck.

अध्याय २७९

श्लोक 33

सीसकं तु भवेत्प्रेतं त्वथ वा दर्भकं तथा ।शन्नोदेवीति मन्त्रेण गोविन्दं पश्चिमे न्यसेत्

sīsakaṃ tu bhavetpretaṃ tvatha vā darbhakaṃ tathā / śannodevīti mantreṇa govindaṃ paścime nyaset

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Twenty in the region of the heart, twenty in the belly, hundred in the thighs and twenty at the hips.

अध्याय २७९

श्लोक 34

अग्न आयाहीति रुद्रमुत्तरत्रैव विन्यसेत् ।अग्निमीऌएति मन्त्रेण पूर्वेणैव प्रजापतिम्

agna āyāhīti rudramuttaratraiva vinyaset / agnimīḷeti mantreṇa pūrveṇaiva prajāpatim

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Four for the penis, six for the testicles, ten for the toes. This is the procedure to represent the bones.

अध्याय २७९

श्लोक 35

इषेत्वोर्जोति मन्त्रेण दक्षिणे स्थापयेद्यमम् ।मध्ये मण्डलकं कृत्वा स्थाप्यो दर्भमयो नरः

iṣetvorjoti mantreṇa dakṣiṇe sthāpayedyamam / madhye maṇḍalakaṃ kṛtvā sthāpyo darbhamayo naraḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Sulphur represents the Dhatus (the principal constituents of the body). Haritala', Manahsila and fried barley flour represent flesh and honey represents the blood.

अध्याय २७९

श्लोक 36

ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो यमः प्रेतश्च पञ्चमः ।पृथक्कुम्भे ततः स्थाप्याः पञ्चरत्नसमन्विताः

brahmā viṣṇustathā rudro yamaḥ pretaśca pañcamaḥ / pṛthakkumbhe tataḥ sthāpyāḥ pañcaratnasamanvitāḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

A clump of twigs and leaves represents the matted hair, hide of deer represents the skin, mercury represents semen and brass pieces the faeces.

अध्याय २७९

श्लोक 37

वस्त्रयज्ञोपवीतानि पृथङ्मुद्रापराणि च ।जपं कर्यात्पृथक्तत्र ब्रह्मादौ देवतासु च

vastrayajñopavītāni pṛthaṅmudrāparāṇi ca / japaṃ karyātpṛthaktatra brahmādau devatāsu ca

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Lotus petals are placed on the nose and the um¬ bilical region; brinjal on the testicles and red garlic on the penis.

अध्याय २७९

श्लोक 38

पञ्च श्राद्धानि कुर्वीत देवतानां यथाविधि ।जलधारां ततो दद्यत्पीठेपीठे पृथक्पृथक्

pañca śrāddhāni kurvīta devatānāṃ yathāvidhi / jaladhārāṃ tato dadyatpīṭhepīṭhe pṛthakpṛthak

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Ghi should be applied over the navel. Lac represents the loin cloth. Pearls are placed at the breast and saffron over the head.

अध्याय २७९

श्लोक 39

शङ्खे वा ताम्रपात्रे वा अलाभे मृन्मये ऽपि वा ।तिलोदकं समादाय सर्वौषधिसमन्वितम्

śaṅkhe vā tāmrapātre vā alābhe mṛnmaye 'pi vā / tilodakaṃ samādāya sarvauṣadhisamanvitam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Comphor« incense, aguru, garlands are used to

अध्याय २७९

श्लोक 40

आसनोपानहौ च्छत्रं मुद्रिका च कमण्डलुः ।भाजनं भाजनाधारं वस्त्राण्यष्टविधं पदम्

āsanopānahau cchatraṃ mudrikā ca kamaṇḍaluḥ / bhājanaṃ bhājanādhāraṃ vastrāṇyaṣṭavidhaṃ padam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Yellow orpiment

अध्याय २७९

श्लोक 41

ताम्रपात्रं तिलैः पूर्णं सहिरण्यं सदक्षिणम् ।दद्याद्ब्राह्मणमुख्याय विधियुक्तं खगेश्वर

tāmrapātraṃ tilaiḥ pūrṇaṃ sahiraṇyaṃ sadakṣiṇam / dadyādbrāhmaṇamukhyāya vidhiyuktaṃ khageśvara

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Red arsenic

अध्याय २७९

श्लोक 42

ऋग्वेदपारगे दद्याज्जातसस्यां वसुन्धराम् ।यजुर्वेदमये विप्रे गाञ्च दद्यात्पयस्विनीम्

ṛgvedapārage dadyājjātasasyāṃ vasundharām / yajurvedamaye vipre gāñca dadyātpayasvinīm

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Rddhi (success) and Vfddhi (prosperity) represent the arms, two chowrie pieces the eyes; red lead is applied to the corners of the eyes. Betal leaves arc offered (to the mouth).

अध्याय २७९

श्लोक 43

सामगाय शिवोद्देशात्प्रदद्यात्कलधौतकम् ।यमोद्देशात्तिलांल्लोहं ततो दद्याच्च दक्षिणाम्

sāmagāya śivoddeśātpradadyātkaladhautakam / yamoddeśāttilāṃllohaṃ tato dadyācca dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

A good milch cow and a vessel full of gingelly seeds is gifted with Visnu in view.

अध्याय २७९

श्लोक 44

पश्चात्पुत्तलकं कार्यं सर्वौषधिसमन्वितम् ।पलाशस्य च वृन्तानां विभागं शृणु काश्यप

paścātputtalakaṃ kāryaṃ sarvauṣadhisamanvitam / palāśasya ca vṛntānāṃ vibhāgaṃ śṛṇu kāśyapa

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Gingelly seeds, iron, gold, cotton, salt, cow—each of them is considered to be pious.

अध्याय २७९

श्लोक 45

कृष्णाजिनं समास्तीर्य कुशैश्च पुरुषाकृतिम् ।शतत्रयेण षष्ट्या च वृन्तैः प्रोक्तो ऽस्थिसञ्चयः

kṛṣṇājinaṃ samāstīrya kuśaiśca puruṣākṛtim / śatatrayeṇa ṣaṣṭyā ca vṛntaiḥ prokto 'sthisañcayaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Then, Vaitarani* decorated with ornaments should be given accompanied by a iraddha.

अध्याय २७९

श्लोक 46

विन्यस्य तानि वृन्तानि अङ्गेष्वेषु पृथक्पृथक् ।चत्वारिंशच्छिरोदेशे ग्रीवायां दश विन्यसेत्

vinyasya tāni vṛntāni aṅgeṣveṣu pṛthakpṛthak / catvāriṃśacchirodeśe grīvāyāṃ daśa vinyaset

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Then rites for the release of the ghost should be performed with Vi§nu in view.

अध्याय २७९

श्लोक 47

विंशत्युरः स्थले दद्याद्विंशतिं जठरे ऽपि च ।बाहुयुग्मे शतं दद्यात्कटि देशे च विंशतिम्

viṃśatyuraḥ sthale dadyādviṃśatiṃ jaṭhare 'pi ca / bāhuyugme śataṃ dadyātkaṭi deśe ca viṃśatim

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

(On the cremation of effigy) three days' impurity is observed; Otherwise, impurity lasts for ten days while a rice- ball is offered on each of the ten days. All other rites are per¬ formed for a year. Thereby the dead man attains salvation.

अध्याय २७९

श्लोक 48

ऊरुद्वये शतञ्चापि त्रिंशज्जङ्घाद्वये न्यसेत् ।दद्याच्चतुष्टयं शिश्रे षड् दद्याद् वृषणद्वये ।दश पादाङ्गुलीभागे एवमस्थीनि विन्यसेत्

ūrudvaye śatañcāpi triṃśajjaṅghādvaye nyaset / dadyāccatuṣṭayaṃ śiśre ṣaḍ dadyād vṛṣaṇadvaye / daśa pādāṅgulībhāge evamasthīni vinyaset

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

One should place a hundred on the two thighs and thirty on the two shanks, four at the penis and six at the two testicles, and ten at the toes; thus should the bones be arranged.

अध्याय २७९

श्लोक 49

नारिकेलं शिरः स्थाने तुम्बं दद्याच्च तालुके ।पञ्चरत्नं मुखे दद्याज्जिह्वायां कदलीफलम्

nārikelaṃ śiraḥ sthāne tumbaṃ dadyācca tāluke / pañcaratnaṃ mukhe dadyājjihvāyāṃ kadalīphalam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

One should place a coconut in place of the head, a gourd at the palate, the five jewels in the mouth, and a banana on the tongue.

अध्याय २७९

श्लोक 50

अन्त्रेषु नालकं दद्याद्बालकं प्राण एव च ।वसायीं मेदकं दद्याद्गोमूत्रेण तु मूत्रकम्

antreṣu nālakaṃ dadyādbālakaṃ prāṇa eva ca / vasāyīṃ medakaṃ dadyādgomūtreṇa tu mūtrakam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

For the intestines a lotus stalk, for the breath a baluka plant, for the marrow meda, and cow's urine for the urine;

अध्याय २७९

श्लोक 51

गन्धकं धातवो देयो हरितालं मनः शिला ।रेतः स्थाने पारदञ्च पुरीषे पित्तलं तथा

gandhakaṃ dhātavo deyo haritālaṃ manaḥ śilā / retaḥ sthāne pāradañca purīṣe pittalaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

sulphur for the bodily elements, orpiment and red arsenic; mercury in place of semen and brass for the feces;

अध्याय २७९

श्लोक 52

मनः शिलां तथा गात्रे तिलकल्कञ्च सन्धिषु ।यवपिष्टं तथा मांसे मधु वै क्षौद्रमेव च

manaḥ śilāṃ tathā gātre tilakalkañca sandhiṣu / yavapiṣṭaṃ tathā māṃse madhu vai kṣaudrameva ca

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

red arsenic on the limbs, sesame paste at the joints, barley flour for the flesh, and honey;

अध्याय २७९

श्लोक 53

केशेषु वै वटजटात्वचि दद्यान्मृगत्वचम् ।कर्णयोस्तालपत्त्रञ्च स्तनयोश्चैव गुञ्जिकाः

keśeṣu vai vaṭajaṭātvaci dadyānmṛgatvacam / karṇayostālapattrañca stanayoścaiva guñjikāḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

banyan roots for the hair, deerskin for the skin, palm leaves for the ears, and gunja berries for the breasts;

अध्याय २७९

श्लोक 54

नासायां शतपत्त्रं च कमलं नाभिमण्डले ।वृन्ताकं वृषणद्वन्द्वे लिङ्गे स्याद्गृञ्जनं शुभम्

nāsāyāṃ śatapattraṃ ca kamalaṃ nābhimaṇḍale / vṛntākaṃ vṛṣaṇadvandve liṅge syādgṛñjanaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

a hundred-petalled lotus for the nose, a lotus at the navel, brinjals for the testicles, and a fine carrot for the penis.

अध्याय २७९

श्लोक 55

घृतं नाभ्यां प्रदेयं स्यात्कौपीने च त्रपु स्मृतम् ।मौक्तिकं स्तनयोर्मूर्ध्नि कुङ्कुमेन विलेपनम्

ghṛtaṃ nābhyāṃ pradeyaṃ syātkaupīne ca trapu smṛtam / mauktikaṃ stanayormūrdhni kuṅkumena vilepanam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Ghee is to be placed at the navel and tin at the loincloth; pearls on the breasts, and the head anointed with saffron;

अध्याय २७९

श्लोक 56

कर्पूरागुरुधूपैश्च शुभैर्माल्यैः सुगन्धिभिः ।परिधानं पट्टसूत्रं हृदये रुक्मकं न्यसेत्

karpūrāgurudhūpaiśca śubhairmālyaiḥ sugandhibhiḥ / paridhānaṃ paṭṭasūtraṃ hṛdaye rukmakaṃ nyaset

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

with camphor, aloe-wood incense and fine fragrant garlands; the garment should be of silk thread, and gold placed on the heart.

अध्याय २७९

श्लोक 57

ऋद्धिवृद्धी भुजौ द्वौ च चक्षुषोश्च कपर्दकौ ।सिन्दूरं नेत्रकोणे च ताम्बूलाद्युपहारकैः

ṛddhivṛddhī bhujau dvau ca cakṣuṣośca kapardakau / sindūraṃ netrakoṇe ca tāmbūlādyupahārakaiḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Riddhi and Vriddhi for the two arms, cowries for the eyes, vermilion at the corners of the eyes, with offerings of betel and the like.

अध्याय २७९

श्लोक 58

सर्वौषधियुतं प्रेतं कृत्वा पूजा यथोदिता ।साग्निके (कैश्चा) चापि विधिना यज्ञपात्रं न्यसेत्क्रमात्

sarvauṣadhiyutaṃ pretaṃ kṛtvā pūjā yathoditā / sāgnike (kaiścā) cāpi vidhinā yajñapātraṃ nyasetkramāt

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Having furnished the effigy of the departed with all herbs, one should perform the worship as prescribed; and for one who kept the sacred fire, one should place the sacrificial vessels in order according to rule.

अध्याय २७९

श्लोक 59

शिरोमे श्रीरिति ऋचा पुनन्तु वरुणेति च ।प्रेतस्य पावनं कृत्वा शालिशालशिलोदकैः

śirome śrīriti ṛcā punantu varuṇeti ca / pretasya pāvanaṃ kṛtvā śāliśālaśilodakaiḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

With the verse 'Shirome shrih' and 'Punantu Varuna,' having purified the departed with water from rice, sal and stone,

अध्याय २७९

श्लोक 60

विष्णुमुद्दिश्य दातव्या सुशीलागौः पयस्विनी

viṣṇumuddiśya dātavyā suśīlāgauḥ payasvinī

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

one should give a gentle milch cow in the name of Vishnu.

अध्याय २७९

श्लोक 61

(तिला लोहं हिरण्यं च कार्पासं लवणं तथा ।सप्तधान्यं क्षितिर्गाव एकैकं पानं समृतम् तिलपात्रं ततो दत्त्वा पददानं तथैव च

(tilā lohaṃ hiraṇyaṃ ca kārpāsaṃ lavaṇaṃ tathā / saptadhānyaṃ kṣitirgāva ekaikaṃ pānaṃ samṛtam tilapātraṃ tato dattvā padadānaṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Sesame, iron, gold, cotton, salt, the seven grains, land and cows — each one is declared a gift; then one should give the vessel of sesame and the gift of sandals.

अध्याय २७९

श्लोक 62

महादानानि देयानि तिलपात्रं तथेति च ।ततो वैतरणी देया सर्वाभरणभूषिता

mahādānāni deyāni tilapātraṃ tatheti ca / tato vaitaraṇī deyā sarvābharaṇabhūṣitā

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The great gifts should be given, and the vessel of sesame; then the Vaitarani cow should be given, adorned with all ornaments.

अध्याय २७९

श्लोक 63

कर्तव्यं वैष्णवं श्राद्धं प्रेतमुक्त्यर्थ मात्मवान् ।प्रेतंमोक्षं ततः कुर्याद्धृदि विष्णुं प्रकल्प्य च

kartavyaṃ vaiṣṇavaṃ śrāddhaṃ pretamuktyartha mātmavān / pretaṃmokṣaṃ tataḥ kuryāddhṛdi viṣṇuṃ prakalpya ca

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The self-controlled one should perform the Vaishnava shraddha for the release of the departed; then he should perform the release of the departed, contemplating Vishnu in his heart,

अध्याय २७९

श्लोक 64

ॐ विष्णुरिति संस्मृत्य प्रेतं तन्मृत्युमेव च ।अग्निदाहं ततः कुर्यात्सूतकन्तु दिनत्रयम्

oṃ viṣṇuriti saṃsmṛtya pretaṃ tanmṛtyumeva ca / agnidāhaṃ tataḥ kuryātsūtakantu dinatrayam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

remembering 'Om Vishnu' and the departed and his death; then he should perform the cremation, and the impurity lasts three days.

अध्याय २७९

श्लोक 65

दशाहकर्त्रा पिण्डाश्च कर्तव्याः प्रेतभुक्तये ।सर्वं वर्षविधिं कुर्यादेवं प्रेतश्च मुक्तिभाक्

daśāhakartrā piṇḍāśca kartavyāḥ pretabhuktaye / sarvaṃ varṣavidhiṃ kuryādevaṃ pretaśca muktibhāk

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The one who performs the ten-day rites should offer rice-balls for the nourishment of the departed and perform all the rites of the year; thus the departed attains liberation.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

पिछलाअध्याय 278Book 2 - Adhyaya 39अगलाअध्याय 280Book 2 - Adhyaya 41
शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 279
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.