Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
28
अध्याय 28 / 317

Book 1 - Adhyaya 28

12 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ12 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २८

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नागादिविविधविषहर मन्त्रनिरूपणं नाम सप्तविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २८ सूत उवाच ।गोपालपूजां वक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनीम् ।द्वारे धाता विधाता च गङ्गायमुनया सह

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe nāgādivividhaviṣahara mantranirūpaṇaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 28 sūta uvāca / gopālapūjāṃ vakṣyāmi bhuktimuktipradāyinīm / dvāre dhātā vidhātā ca gaṅgāyamunayā saha

हिन्दी अर्थ

(३६। १०) 'परोरजसेऽसावदोम्' यह गायत्रीका तुरीय पाद

English

In the corners of south-east of the field, Nirada, Siddha, Guru and NalakQbara*, are to be worshipped. In the comer one should worship Bhdgauata

अध्याय २८

श्लोक 2

।शङ्खपद्मनिधी चैव सारङ्गः शरभः श्रिया ।पूर्वे भद्रः सुभद्रो द्वौ दक्षे चण्डप्रचण्डकौ

/ śaṅkhapadmanidhī caiva sāraṅgaḥ śarabhaḥ śriyā / pūrve bhadraḥ subhadro dvau dakṣe caṇḍapracaṇḍakau

हिन्दी अर्थ

प्रातःकालमे गायत्री रक्तवर्णा, मध्याहकालमें कहा जाता है। जो व्यक्ति संध्योपासन नहीं करता सावित्री शुक्लवर्णा और सायंकालमें सरस्वती है, उसको सूर्यदेव विनष्ट कर देते हैं। तुरीय कृष्णवर्णा कही गयी हैं। गायत्री-मन्त्रकी प्रथम पादके ऋषि निर्मल तथा छन्द गायत्री एवं देवता व्याहृति ' भूः ' का ' ॐ भूः हृदयाय नमः ' से हृदयमें, परमात्मा हैं ।

English

In the east, the devotee should worship Vifpu, ViKu's Tapes (penance) and Vifnu*s Sokti (power). Then in the middle he shall worship the family of Viiu, SakH and Kurma (the tortoise).

अध्याय २८

श्लोक 3

पश्चिमे बलप्रबलौ जयश्च विजयो यजेत् ।उत्तरे श्रीश्चतुर्द्वारे गणो दुर्गा सरस्वती

paścime balaprabalau jayaśca vijayo yajet / uttare śrīścaturdvāre gaṇo durgā sarasvatī

हिन्दी अर्थ

द्वितीय व्याहति 'भुवः'का “३ भुवः शिरसे जो मनुष्य योग और मोक्षको प्रदान करनेवाली स्वाहा'से सिरमें तथा तृतीय व्याहति 'स्बः'कापरमश्रेष्ठा देवी गायत्रीका जप करता है, उसके ' ॐ स्वः शिखायै वषट्' से शिखामें न्यास करे।महान्-से-महान् पाप नष्ट हो जाते हैं। गायत्री-मन्त्रके प्रथम पाद ( तत्सवितुर्वरेण्यं )-का प्रातः, मध्याह्न एवं सायं--इन तीनों संध्याओंमें

English

Wonhip shall be offered to of the nature of

अध्याय २८

श्लोक 4

क्षेत्रस्याग्न्यादिकोणेषु दिक्षु नारदपूर्वकम् ।सिद्धो गुरुर्नलकूवरं कोणे भगवतं यजेत्

kṣetrasyāgnyādikoṇeṣu dikṣu nāradapūrvakam / siddho gururnalakūvaraṃ koṇe bhagavataṃ yajet

हिन्दी अर्थ

कवचमें, द्वितीय पाद ( भर्गो देवस्य धीमहि )-का १००८ या १०८ बार गायत्री-मन्त्रका जप करनेवाला नेत्रोंमें तथा तृतीय पाद ( धियो यो नः प्रचोदयात् )- व्यक्ति ब्रह्मलोक जानेका अधिकारी हो जाता है। का अस्त्रमें और चतुर्थ पाद ( परोरजसेऽसावदोम् )- (अध्याय ३५-३७)

English

Jluhnini* Saljfodhdmd, Sunandd* dgnajiti Lak;ma Mitravfndi* Jdmbasjat and SuHlfi (shall be first worshipped).

अध्याय २८

श्लोक 5

पूर्वे विष्णुं विष्णुतपो विष्णुशक्तिं समर्चयेत् ।ततो विष्णुपरीवारं मध्ये शक्तिं च कूर्ंमकम्

pūrve viṣṇuṃ viṣṇutapo viṣṇuśaktiṃ samarcayet / tato viṣṇuparīvāraṃ madhye śaktiṃ ca kūrṃmakam

हिन्दी अर्थ

देवी दुर्गाका स्वरूप, सूर्य-ध्यान तथा माहेश्वरीपूजन-विधि

English

Then Saftkha Cakra} Gadi\ Padma} Musali and Sdrdga shall be worshipped.

अध्याय २८

श्लोक 6

अनन्तं पृथिवीं धर्मं ज्ञानं वैराग्यमग्नितः ।ऐश्वर्यं वायुपूर्वं च प्रकाशात्मानमुत्तरे

anantaṃ pṛthivīṃ dharmaṃ jñānaṃ vairāgyamagnitaḥ / aiśvaryaṃ vāyupūrvaṃ ca prakāśātmānamuttare

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिने कहा- है रुद्र! नवमी आदि तिथियोंमें उन देवीका पूजन करनेवाले अधिकृत मनुष्यका इष्ट “ॐ हीं दुर्गे रक्षिणि'-इस मन्त्रसे देवी दुर्गाका (प्रियजनों या प्रिय वस्तुओं)-से वियोग नहीं होता। पूजन करना चाहिए । मार्गशीर्ष (अगहन)-मासको दुर्गादेवीके अट्टारह हाथ हैं । उन हाथोंमें खेटक, तृतीया तिथिसे आरम्भ करके नामक्रमके अनुसार घण्टा, दर्पण, तर्जनी-मुद्रा, धनुष, ध्वज, डमरू,

English

A wife of Knpa. Daughter of JSmbavat.

अध्याय २८

श्लोक 7

सत्त्वाय प्रकृतात्मने रजसे मोहरूपिणे ।तमसे कन्द पद्माय यजेत्कं काकतत्त्वकम्

sattvāya prakṛtātmane rajase moharūpiṇe / tamase kanda padmāya yajetkaṃ kākatattvakam

हिन्दी अर्थ

गौरी, काली, उमा, दुर्गा, भद्रा, कान्ति, सरस्वती, परशु, पाश, शक्ति, मुद्र, शूल, कपाल, शरक मङ्गला, विजया, लक्ष्मी, शिवा और नारायणीरूपमें (बाण), अंकुश, वज्र, चक्र और शलाका- ये

English

A wife of Knpa.

अध्याय २८

श्लोक 8

विद्यातत्त्वं परं तत्त्व सूर्येदुवह्निमण्डलम् ।विमलाद्या आसनं च प्राच्यां श्रीं ह्रीं प्रपूजयेत्

vidyātattvaṃ paraṃ tattva sūryeduvahnimaṇḍalam / vimalādyā āsanaṃ ca prācyāṃ śrīṃ hrīṃ prapūjayet

हिन्दी अर्थ

१-गायत्री, सावित्री एवं सरस्वती-ये गायत्रीके ही तीन स्वरूप हैं।

English

Ofh HrUh rUh KIM fttm Om obeisance. O I foremost among men I O thou the unrivalled in features I the abode of goddess of Fortune I the exciter of the entire universe I the breaker of the hearts of all woman! O thou who heightenst the elation of the three worlds 1 Distress the minds of the beautiful women among the gods and demons; dry, dry (them);beat, beat (them); win, win (them); melt, melt (them); attract attract (them). O thou the finefeatured I O thou the giver of fine features that grant good fortune. O thou the giver of all desires I

अध्याय २८

श्लोक 9

गोपीजनवल्लभाय स्वाहान्तो मनुरुच्यते ।अङ्गानि यथा-आच क्रं च सुचक्रं च विचक्रं च तथैच

gopījanavallabhāya svāhānto manurucyate / aṅgāni yathā-āca kraṃ ca sucakraṃ ca vicakraṃ ca tathaica

हिन्दी अर्थ

२-खेटक--“खेटति भयमुत्पादयति अनेन इति खेटकः' इस व्युत्पत्तिके अनुसार भय उत्पन्न करनेवाली यष्टि

English

Srim obeisance to iridhara the enchanter of the three worlds. KtUh obeisance to Purufottama the enchanter of three worlds I

अध्याय २८

श्लोक 10

त्रैलोक्यरक्षकं चक्रमसुरारिसुदर्शनम् ।हृदादिपूर्वकोणषु अस्त्रं शक्तिं च पूर्वतः

trailokyarakṣakaṃ cakramasurārisudarśanam / hṛdādipūrvakoṇaṣu astraṃ śaktiṃ ca pūrvataḥ

हिन्दी अर्थ

(दण्ड विशेष)-को खेटक या खेट कहते हैं। यह देवीके हाथमें रहता है-- यष्टिरूपेण खेट त्वमरिसंहारकारकः । देवीहस्तस्थितो नित्यं मम रक्षां कुरुष्व च ॥ (शारदीय दुर्गापूजापद्धति, अस्त्र-पूजा-प्रकरण)

English

HOm obeisance to Vifu the enchanter of the three worlds.

अध्याय २८

श्लोक 11

रुक्मिणी सत्यभामा च सुनन्दा नाग्नजित्यपि ।लक्ष्मणा मित्रविन्दा च जाम्बवत्या शुशीलया

rukmiṇī satyabhāmā ca sunandā nāgnajityapi / lakṣmaṇā mitravindā ca jāmbavatyā śuśīlayā

हिन्दी अर्थ

सभी सुशोभित रहते हैं। इनसे सुसज्जित उन

English

All the mantras of the enchanter of the three worlds are conducive to the achievement of all objects. All can be meditated upon collectively, separately analytically or succinctly.

अध्याय २८

श्लोक 12

शङ्खचक्रगदापद्मं मुसलं शार्ङ्गमर्चयेत् ।खङ्गं पाशाङ्कुशं प्राच्यां श्रीवत्सं कौस्तुभं यजेत्

śaṅkhacakragadāpadmaṃ musalaṃ śārṅgamarcayet / khaṅgaṃ pāśāṅkuśaṃ prācyāṃ śrīvatsaṃ kaustubhaṃ yajet

हिन्दी अर्थ

अष्टादशभुजा देवीका स्मरण करना चाहिए।

English

All the mantras of the enchanter of the three worlds are conducive to the achievement of all objects. All can be meditated upon collectively, separately analytically or succinctly.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 28
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.