गरुडपुराण अध्याय 286 (Book 2 - Adhyaya 47) | हिंदी अर्थ · English Meaning

अध्याय २८६

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे जीवस्य शुभाशुभगतिनिरूपणं नाम षट्चत्वारिंशोध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४७ गरुड उवाच ।भगवन्देवदेवेश कृपया परया वद ।दानं दानस्य माहात्म्यं वैतरण्याः प्रमाणकम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe jīvasya śubhāśubhagatinirūpaṇaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśodhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 47 garuḍa uvāca / bhagavandevadeveśa kṛpayā parayā vada / dānaṃ dānasya māhātmyaṃ vaitaraṇyāḥ pramāṇakam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

O lord of gods, please tell me the mode of gifts, their glory and greatness and the magnitude of Vaitarani.

अध्याय २८६

श्लोक 2

श्रीकृष्ण उवाच ।या सा वैतरणी नाम यममार्गे महासरित् ।अगाधा दुस्तरा पापैर्दृष्टमात्रा भयावहा

śrīkṛṣṇa uvāca / yā sā vaitaraṇī nāma yamamārge mahāsarit / agādhā dustarā pāpairdṛṣṭamātrā bhayāvahā

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Listen to the magnitude of the dreadful Vaitarani, the mighty river at the threshold of Yama's city.

अध्याय २८६

श्लोक 3

पूयशोणिततोयाढ्या मांसकर्दमसकुंला ।पापिनञ्चागतान्दृष्ट्वा नानाभयसमावृता

pūyaśoṇitatoyāḍhyā māṃsakardamasakuṃlā / pāpinañcāgatāndṛṣṭvā nānābhayasamāvṛtā

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

There blaze as many as twelve suns as it were the time of Deluge. The sinful people groan aloud and fall into it.

अध्याय २८६

श्लोक 4

क्वाथ्यते सत्वरं तोयं पात्रमध्ये घृतं यथा ।क्रिमिभिः सङ्कुलं पूयं वज्रतुण्डैः समावृतम्

kvāthyate satvaraṃ toyaṃ pātramadhye ghṛtaṃ yathā / krimibhiḥ saṅkulaṃ pūyaṃ vajratuṇḍaiḥ samāvṛtam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

"Alas brother, alas son, alas mother'*, they shout frequently. They try to swim about but sink in it.

अध्याय २८६

श्लोक 5

शिशुमारैश्च मकरैर्वज्रकर्तरिकायुतैः ।अन्यैश्च जलजीवैश्च हिंसकैर्मांसभेदिभिः

śiśumāraiśca makarairvajrakartarikāyutaiḥ / anyaiśca jalajīvaiśca hiṃsakairmāṃsabhedibhiḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Those who have slighted their mothers, preceptors or priests can stay there permanently.

अध्याय २८६

श्लोक 6

उद्यान्ति द्वादशादित्याः प्रलयान्ते तथा हि ते ।तपन्ति तत्र वै मर्त्याः क्रन्द मानास्तु पापिनः

udyānti dvādaśādityāḥ pralayānte tathā hi te / tapanti tatra vai martyāḥ kranda mānāstu pāpinaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

So also those who forsake their chaste, virtuous and noble wives without any fault.

अध्याय २८६

श्लोक 7

हा भ्रातः पुत्र तातेति प्रलपन्ति मुहुर्मुहुः ।विचरन्ति निमज्जन्ति ग्लानिं गच्छन्ति जन्तवः

hā bhrātaḥ putra tāteti pralapanti muhurmuhuḥ / vicaranti nimajjanti glāniṃ gacchanti jantavaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Those who deceive their credulous masters, friends and sages, women, children, cripples and others get submerged in the putrid slough and groan there painfully.*

अध्याय २८६

श्लोक 8

चतुर्विधैः प्राणिगणैर्दृष्टा व्याप्ता महानदी ।तरन्ति गोप्रदानेन त्वन्यथा च पतन्ति ते

caturvidhaiḥ prāṇigaṇairdṛṣṭā vyāptā mahānadī / taranti gopradānena tvanyathā ca patanti te

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

One who attacks a hungry brahmin or reproaches him is eaten up by worms so long as this world lasts.

अध्याय २८६

श्लोक 9

मां नरा ये ऽवमन्यन्ते चाचार्यं गुरुमेव च ।वृद्धानन्यांश्चापि मूढास्तेषां वासस्तु तत्र वै

māṃ narā ye 'vamanyante cācāryaṃ gurumeva ca / vṛddhānanyāṃścāpi mūḍhāsteṣāṃ vāsastu tatra vai

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Contrast %dth note 1, , where priesthood and idohworship are held ih derison.

अध्याय २८६

श्लोक 10

पतिव्रतां साधुशीलामूढां धर्मेषु निश्चलाम् ।परित्यजन्ति ये मूढास्तेषां वासस्तु सन्ततम्

pativratāṃ sādhuśīlāmūḍhāṃ dharmeṣu niścalām / parityajanti ye mūḍhāsteṣāṃ vāsastu santatam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Bodies are perishable, riches are transitory, death is ever present. Hence, virtue should be accumulated.

अध्याय २८६

श्लोक 11

विश्वासप्रतिपन्नानां स्वामिमित्रतपस्विनाम् ।स्त्रीबालविकलादीनां वधं कृत्वा पतन्ति हि ।पच्यन्ते तत्र मध्ये तु क्रन्दमानास्तु पापिनः

viśvāsapratipannānāṃ svāmimitratapasvinām / strībālavikalādīnāṃ vadhaṃ kṛtvā patanti hi / pacyante tatra madhye tu krandamānāstu pāpinaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

The person circumambulates the idol of Yama and the Vaitarani cow and gives it to the brahmin.

अध्याय २८६

श्लोक 12

शान्तं बुभुक्षितं विप्रंयो विघ्नायोपसर्पति ।क्रिमिभिर्भक्ष्यते तत्र यावदाभूतसंप्लवम्

śāntaṃ bubhukṣitaṃ vipraṃyo vighnāyopasarpati / krimibhirbhakṣyate tatra yāvadābhūtasaṃplavam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

O son of Vinata, by making gifts, the river becomes easy to cross and the gift-maker obtains ail that he wishes to possess.

अध्याय २८६

श्लोक 13

ब्राह्मणाय प्रतीश्रुत्य यमार्थं न ददाति तम् ।आहूय नास्ति यो ब्रूयात्तस्य वासस्तु तत्र वै

brāhmaṇāya pratīśrutya yamārthaṃ na dadāti tam / āhūya nāsti yo brūyāttasya vāsastu tatra vai

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

As a result of his noble actions one obtains pleasure here and hereafter. Its efficacy is increased a thousandfold if a healthy man makes this gift. If a sick man makes the gift its efficacy is only a hundredfold.

अध्याय २८६

श्लोक 14

अग्निदो गरदश्चैव कूटसाक्षी च मद्यपः ।यज्ञविध्वंसकश्चैव राज्ञीगामी च पैशुनः

agnido garadaścaiva kūṭasākṣī ca madyapaḥ / yajñavidhvaṃsakaścaiva rājñīgāmī ca paiśunaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

O lord of birds, thus I have told you all about the delusion of living beings. The rites of obsequies are performed, for the redemption of the dead. If men understand this auspicious advice it bestows benefit on them.

अध्याय २८६

श्लोक 15

कथाभङ्गकरश्चैव स्वयन्दत्ता पहारकः ।क्षेत्रसेतुविभेदी च परदारप्रधर्षकः

kathābhaṅgakaraścaiva svayandattā pahārakaḥ / kṣetrasetuvibhedī ca paradārapradharṣakaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

O sages, these details on the origin of creatures which I have mentioned to you arc conducive to salvation, as also the rites of obsequies. I shall now mention the great panacea for the removal of ills and sufferings of this mortal world.

अध्याय २८६

श्लोक 16

ब्राह्मणो रसविक्रेता तथा यो वृषलीपतिः ।गोधनस्य तृषार्तस्य वाप्या भेदं करोति यः

brāhmaṇo rasavikretā tathā yo vṛṣalīpatiḥ / godhanasya tṛṣārtasya vāpyā bhedaṃ karoti yaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Dharma wins, not adfaarma; truth wins not falser hood; foiveness wins not anger; Visu wins not demons.

अध्याय २८६

श्लोक 17

कन्याविदूषकश्चैव दानं दत्त्वानुतापकः ।शूबद्रस्तु कपिलापायी ब्राह्मणो मांसभोजनः

kanyāvidūṣakaścaiva dānaṃ dattvānutāpakaḥ / śūbadrastu kapilāpāyī brāhmaṇo māṃsabhojanaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Meditation on lord Visnu, worship of the holy river Gahga and the brahmins—the three constitute the quintessence of merit in the three worlds.

अध्याय २८६

श्लोक 18

एते वसन्ति सततं मा विचारं कृथाः क्वचित् ।कृपणो नास्तिकः क्षुद्रः स तस्यां निवसेत्खग

ete vasanti satataṃ mā vicāraṃ kṛthāḥ kvacit / kṛpaṇo nāstikaḥ kṣudraḥ sa tasyāṃ nivasetkhaga

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

On drinking the nectar in the form of hearing the lord's sermon breathing the essence of all astras, through the mouth of Suta, the sageSaunaka and others were highly satisfied.

अध्याय २८६

श्लोक 19

सदामर्षो सदा क्रोधी निजवाक्यप्रमाणकृत् ।परोक्त्युच्छेदको नित्यं वैतरण्या वसेच्चिरम्

sadāmarṣo sadā krodhī nijavākyapramāṇakṛt / paroktyucchedako nityaṃ vaitaraṇyā vasecciram

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

They lauded Suta, well-versed in the brahmanical scriptures and were highly delighted on hearing the Puranic lore.

अध्याय २८६

श्लोक 20

यस्त्वहङ्कारवान्पापी स्वविकत्थनकारकः ।कृतघ्नो गर्भसन्तापी वैतरण्यां स मज्जति

yastvahaṅkāravānpāpī svavikatthanakārakaḥ / kṛtaghno garbhasantāpī vaitaraṇyāṃ sa majjati

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

A person achieves purity externally as well as internally if he meditates on the lotus-eyed Visnu, no matter in whatever state, pure or impure he may be passing through.

अध्याय २८६

श्लोक 21

कदापि भाग्ययोगेन तरणेच्छा भवेद्यदि ।सानुकूला भवेद्येन तदाकर्णय काश्यप

kadāpi bhāgyayogena taraṇecchā bhavedyadi / sānukūlā bhavedyena tadākarṇaya kāśyapa

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

If ever, by good fortune, the wish to cross over should arise, hear, Kashyapa, how it may become favourable.

अध्याय २८६

श्लोक 22

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनोदये ।चन्द्रसूर्योपरागे वा संक्रान्तौ दर्शवासरे

ayane viṣuve puṇye vyatīpāte dinodaye / candrasūryoparāge vā saṃkrāntau darśavāsare

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

At the solstice, the equinox, the holy vyatipata, at daybreak, at an eclipse of moon or sun, at a sankranti or on the new-moon day,

अध्याय २८६

श्लोक 23

अन्येषु पुण्यकालेषु दीयते दानमुत्तमम् ।यदा तदा भवेद्वापि श्राद्धा दानं प्रति ध्रुवम्

anyeṣu puṇyakāleṣu dīyate dānamuttamam / yadā tadā bhavedvāpi śrāddhā dānaṃ prati dhruvam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

and at other holy times, an excellent gift is given; or whenever there is faith, one should surely give.

अध्याय २८६

श्लोक 24

तदैब दानकालः स्याद्यतः सम्पत्तिरस्थिरा ।अनित्यानि शरीराणि विभवो नैव शाश्वतः

tadaiba dānakālaḥ syādyataḥ sampattirasthirā / anityāni śarīrāṇi vibhavo naiva śāśvataḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

That itself is the time for giving, since prosperity is unstable; bodies are impermanent and wealth is not everlasting.

अध्याय २८६

श्लोक 25

नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसंगहः ।कृष्णां वा पाटलां वापि कुर्याद्वैतरणीं शुभाम्

nityaṃ sannihito mṛtyuḥ kartavyo dharmasaṃgahaḥ / kṛṣṇāṃ vā pāṭalāṃ vāpi kuryādvaitaraṇīṃ śubhām

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Death is always near; one should gather dharma. One should prepare an auspicious Vaitarani cow, black or reddish,

अध्याय २८६

श्लोक 26

स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां कांस्यपात्रोपदोहनीम् ।कृष्णवस्त्रयुगाच्छन्नां सप्तधान्यसमन्विताम्

svarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurāṃ kāṃsyapātropadohanīm / kṛṣṇavastrayugācchannāṃ saptadhānyasamanvitām

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

with golden horns and silver hooves, with a bronze milking vessel, covered with a pair of black cloths and furnished with the seven grains.

अध्याय २८६

श्लोक 27

कार्पासद्रोणशिखरे आसीनं ताम्रभाजने ।यमं हैमं प्रकुर्वीत लोहदण्डसमन्वितम् ।इक्षुदण्डमयं बद्ध्वा प्लवं सुदृढबन्धनैः

kārpāsadroṇaśikhare āsīnaṃ tāmrabhājane / yamaṃ haimaṃ prakurvīta lohadaṇḍasamanvitam / ikṣudaṇḍamayaṃ baddhvā plavaṃ sudṛḍhabandhanaiḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

On a heap of a drona of cotton, in a copper vessel, one should make a golden Yama holding an iron staff. Binding a raft of sugarcane stalks with strong ties,

अध्याय २८६

श्लोक 28

उडुपोपरि तां धेनुं सूर्यदेहसमुद्भवाम् ।कृत्वा प्रकल्पयेद्विप्रश्छत्रोपानहसंयुतम्

uḍupopari tāṃ dhenuṃ sūryadehasamudbhavām / kṛtvā prakalpayedvipraśchatropānahasaṃyutam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

placing on the raft the cow born of the Sun's body, one should present it to a brahmin, with an umbrella and sandals,

अध्याय २८६

श्लोक 29

अङ्गुलीयकवासांसि ब्राह्मणाय निवेदयेत् ।इममुच्चारयेन्मन्त्रं संगृह्य सजलान्कुशान्

aṅgulīyakavāsāṃsi brāhmaṇāya nivedayet / imamuccārayenmantraṃ saṃgṛhya sajalānkuśān

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

and offer the brahmin a ring and garments. Holding kusha grass with water, one should utter this mantra:

अध्याय २८६

श्लोक 30

यमद्वारे महाघोरे श्रुत्वा वैतरणीं तदीम् ।तर्तुकामो ददाम्येनां तुभ्यं वैतरणीं नमः

yamadvāre mahāghore śrutvā vaitaraṇīṃ tadīm / tartukāmo dadāmyenāṃ tubhyaṃ vaitaraṇīṃ namaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

"Having heard of the river Vaitarani at the most dreadful gate of Yama, and wishing to cross it, I give you this Vaitarani; salutations.

अध्याय २८६

श्लोक 31

गावो मे अग्रतः सन्तु गावो मे सन्तु पार्श्वतः ।गावो मे हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम्

gāvo me agrataḥ santu gāvo me santu pārśvataḥ / gāvo me hṛdaye santu gavāṃ madhye vasāmyaham

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

May cows be before me, may cows be at my sides, may cows be in my heart; I dwell in the midst of cows.

अध्याय २८६

श्लोक 32

विष्णुरूप द्विजश्रेष्ठ मामुद्धर महीसुर ।सदक्षिणा मया दत्ता तुभ्यं वैतरणीनमः

viṣṇurūpa dvijaśreṣṭha māmuddhara mahīsura / sadakṣiṇā mayā dattā tubhyaṃ vaitaraṇīnamaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

O best of brahmins, form of Vishnu, god on earth, lift me up; this Vaitarani with its fee is given by me to you; salutations."

अध्याय २८६

श्लोक 33

धर्मराजञ्च सर्वेशं वैतरण्याख्यधेनुकाम् ।सर्वं प्रदक्षिणीकृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत्

dharmarājañca sarveśaṃ vaitaraṇyākhyadhenukām / sarvaṃ pradakṣiṇīkṛtya brāhmaṇāya nivedayet

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Having circumambulated Dharmaraja, the Lord of all, and the cow called Vaitarani, one should present all to the brahmin.

अध्याय २८६

श्लोक 34

पुच्छं संगृह्य धेन्वाश्च अग्रे कृत्वा तु वै व्दिजम् ।धेनुके त्वं प्रतीक्षस्व यमद्वारे महाभये

pucchaṃ saṃgṛhya dhenvāśca agre kṛtvā tu vai vdijam / dhenuke tvaṃ pratīkṣasva yamadvāre mahābhaye

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Holding the cow's tail and placing the brahmin in front, one should say: "O cow, wait for me at Yama's most fearful gate,

अध्याय २८६

श्लोक 35

उत्तारणाय देवेशि वैतरण्ये नमो ऽस्तु ते ।अनुव्रजेत्तु गच्छन्तं सर्वं तस्य गृहं नयेत्

uttāraṇāya deveśi vaitaraṇye namo 'stu te / anuvrajettu gacchantaṃ sarvaṃ tasya gṛhaṃ nayet

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

to carry me across, O queen of gods; salutations to you, Vaitarani." One should follow the brahmin as he goes and bring everything to his house.

अध्याय २८६

श्लोक 36

एवं कृते वैनतेय सा सरित्सुतरा भवेत् ।सर्वान्कामानवाप्नोति यो दद्याद्भुवि मानवः

evaṃ kṛte vainateya sā saritsutarā bhavet / sarvānkāmānavāpnoti yo dadyādbhuvi mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

When this is done, O Vainateya, that river becomes easy to cross. The man on earth who gives this obtains all his desires,

अध्याय २८६

श्लोक 37

सुकृतस्य प्रभावेण सुखञ्चेह परत्र च ।स्वस्थे सहस्रगुणितमातुरे शतसंमितम्

sukṛtasya prabhāveṇa sukhañceha paratra ca / svasthe sahasraguṇitamāture śatasaṃmitam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

and through the power of this good deed, happiness here and hereafter. A gift made while in health is multiplied a thousandfold, while ill a hundredfold;

अध्याय २८६

श्लोक 38

मृतस्यैव तु यद्दानं परोक्षे तत्समं स्मृतम् ।स्वहस्तेन ततो देयं मृते कः कस्य दास्यती

mṛtasyaiva tu yaddānaṃ parokṣe tatsamaṃ smṛtam / svahastena tato deyaṃ mṛte kaḥ kasya dāsyatī

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

and a gift made for one already dead, in his absence, is held to be only equal. So one should give with one's own hand; after death, who will give for whom?

अध्याय २८६

श्लोक 39

दानधर्मविहीनानां कृपणैर्जीवेतक्षितैः ।अस्थिरेण शरीरेण स्थिरं कर्म समाचरेत्

dānadharmavihīnānāṃ kṛpaṇairjīvetakṣitaiḥ / asthireṇa śarīreṇa sthiraṃ karma samācaret

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Of those without the dharma of giving, living miserly and unseen — with this unstable body one should perform lasting deeds.

अध्याय २८६

श्लोक 40

अवश्यमेव यास्यन्ति प्राणाः प्राघुणि (घूर्णि) का इव

avaśyameva yāsyanti prāṇāḥ prāghuṇi (ghūrṇi) kā iva

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

For the breaths will surely depart, like guests.

अध्याय २८६

श्लोक 41

इतीदमुक्तं तव पक्षिराज विडम्बनं जन्तुगणस्य सर्वम् ।प्रेतस्य मोक्षाय तदौद्ध्वन्दैहिकं हिताय लोकस्य चरेच्छुभाय तु

itīdamuktaṃ tava pakṣirāja viḍambanaṃ jantugaṇasya sarvam / pretasya mokṣāya tadauddhvandaihikaṃ hitāya lokasya carecchubhāya tu

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

This I have told you, king of birds: the whole drama of the host of creatures. For the release of the departed and for the good and welfare of the world, one should perform the rites after death.

अध्याय २८६

श्लोक 42

सूत उवाच ।एवं विप्राः समाद्दिष्टो विष्णुना प्रभविष्णुना ।गरुड प्रेतचरितं श्रुत्वा सन्तुष्टिमागतः

sūta uvāca / evaṃ viprāḥ samāddiṣṭo viṣṇunā prabhaviṣṇunā / garuḍa pretacaritaṃ śrutvā santuṣṭimāgataḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Suta said: Thus instructed, O brahmins, by the mighty Vishnu, Garuda, having heard of the conduct of the departed, was satisfied.

अध्याय २८६

श्लोक 43

व्रततीर्थादिकं सर्वं पुनः पप्रच्छ केशवम् ।ध्यात्वा मनसि सर्वेशं सर्वकारणकारणम्

vratatīrthādikaṃ sarvaṃ punaḥ papraccha keśavam / dhyātvā manasi sarveśaṃ sarvakāraṇakāraṇam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

He asked Keshava again about vows, tirthas and all else, meditating in his mind on the Lord of all, the cause of all causes.

अध्याय २८६

श्लोक 44

ऋषयः सर्वमेवैतज्जन्तूनां प्रभवादिकम् ।मरणं जन्म च तथा प्रेतत्वञ्चौर्ध्वदैहिकम्

ṛṣayaḥ sarvamevaitajjantūnāṃ prabhavādikam / maraṇaṃ janma ca tathā pretatvañcaurdhvadaihikam

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

O sages, all this concerning the origin of creatures, death and birth, the state of the departed and the rites after death,

अध्याय २८६

श्लोक 45

मया प्रोक्तं वै मुक्त्यै निदानं चैव सर्वशः ।लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः ।येषामिन्दीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः

mayā proktaṃ vai muktyai nidānaṃ caiva sarvaśaḥ / lābhasteṣāṃ jayasteṣāṃ kutasteṣāṃ parājayaḥ / yeṣāmindīvaraśyāmo hṛdayastho janārdanaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

I have told completely as a basis for liberation. Theirs is gain, theirs is victory — how could they be defeated, in whose hearts dwells Janardana, dark as the blue lotus?

अध्याय २८६

श्लोक 46

धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयति नानृतम् ।क्षमा जयति न क्रोधो विष्णुर्जयति नासुराः

dharmo jayati nādharmaḥ satyaṃ jayati nānṛtam / kṣamā jayati na krodho viṣṇurjayati nāsurāḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Dharma triumphs, not adharma; truth triumphs, not falsehood; forbearance triumphs, not anger; Vishnu triumphs, not the asuras.

अध्याय २८६

श्लोक 47

विष्णुर्माता पिता विष्णुर्विष्णुः स्वजनबान्धवाः ।येषामेव स्थिरा बुद्धिर्न तेषां दुर्गतिर्भवेत्

viṣṇurmātā pitā viṣṇurviṣṇuḥ svajanabāndhavāḥ / yeṣāmeva sthirā buddhirna teṣāṃ durgatirbhavet

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Vishnu is mother, Vishnu is father, Vishnu is one's own people and kin; for those whose understanding is steady thus, there is no bad fate.

अध्याय २८६

श्लोक 48

मङ्गलं भगवान्विष्णुर्मङ्गलं गरुडध्वजः ।मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो मङ्गलायतनं हरिः

maṅgalaṃ bhagavānviṣṇurmaṅgalaṃ garuḍadhvajaḥ / maṅgalaṃ puṇḍarīkākṣo maṅgalāyatanaṃ hariḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Auspicious is the blessed Vishnu, auspicious the one whose banner bears Garuda, auspicious the lotus-eyed one; Hari is the abode of auspiciousness.

अध्याय २८६

श्लोक 49

हरिर्भागीरथी विप्रा विप्रा भागीरथी हरिः ।भागीरथी हरिर्विप्राः सारमेतज्जगत्त्रये

harirbhāgīrathī viprā viprā bhāgīrathī hariḥ / bhāgīrathī harirviprāḥ sārametajjagattraye

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Hari, the Bhagirathi and brahmins; brahmins, the Bhagirathi and Hari; the Bhagirathi, Hari and brahmins — this is the essence in the three worlds.

अध्याय २८६

श्लोक 50

इति सूतमुखोद्गीर्णां सर्वशास्त्रार्थमण्डिताम् ।वैष्णविं वाक्सुधां पीत्वा ऋषयस्तुष्टिमाययुः

iti sūtamukhodgīrṇāṃ sarvaśāstrārthamaṇḍitām / vaiṣṇaviṃ vāksudhāṃ pītvā ṛṣayastuṣṭimāyayuḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Having drunk this Vaishnava nectar of words from Suta's lips, adorned with the meaning of all scriptures, the sages were satisfied.

अध्याय २८६

श्लोक 51

प्रशशंसुस्तथान्योन्यं सूतं सर्वार्थदर्शिनम् ।प्रहर्षमतुलं प्रापुर्मुनयः शौनकादयः

praśaśaṃsustathānyonyaṃ sūtaṃ sarvārthadarśinam / praharṣamatulaṃ prāpurmunayaḥ śaunakādayaḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

They praised one another and Suta, the seer of all aims, and the sages led by Shaunaka attained incomparable joy.

अध्याय २८६

श्लोक 52

अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोपि वा ।यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरं शुचिः

apavitraḥ pavitro vā sarvāvasthāṃ gatopi vā / yaḥ smaretpuṇḍarīkākṣaṃ sa bāhyābhyantaraṃ śuciḥ

हिन्दी अर्थ

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यश्चापि परिकीर्तयेत्। विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं ब्रजेत्॥

English

Whether impure or pure, or in whatever state, whoever remembers the lotus-eyed one is pure within and without.

Book 2 - Adhyaya 47

पूर्ण अध्याय पाठ52 श्लोक

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)