Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
294
अध्याय 294 / 317

Book 3 - Adhyaya 6

60 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ60 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २९४

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे तत्त्वाभिमानि देवतोत्पत्तितत्तारतम्यनिरूपणं नाम पञ्चमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ६ श्रीकृष्ण उवाच ।तत्रतत्र स्थितास्तत्त्वे तत्तत्तत्त्वाभिमानिनः ।स्वेस्वे ह्यायतने स्वाङ्गे तदर्थं च खगेश्वर

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe tattvābhimāni devatotpattitattāratamyanirūpaṇaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 6 śrīkṛṣṇa uvāca / tatratatra sthitāstattve tattattattvābhimāninaḥ / svesve hyāyatane svāṅge tadarthaṃ ca khageśvara

हिन्दी अर्थ

रहते और पैर उनकी प्रदक्षिणामें व्यस्त रहते हृदयमें एक ही कामना रह गयी थी कि मैं भगवान्के चरणोंकी दासी कैसे बन जाऊँ। वह सारा कार्य भगवानूके लिये करती थी और सम्पन्न होनेपर उन्हें

English

O lord, I bow to your lotus-feet. I have no resort except the shelter of your feet. Your lordship possesses Virtue, Some 1 have known, some I have not.

अध्याय २९४

श्लोक 2

हरिं नारायणं सम्यक् स्तोतुं समुपचक्रिरे ।चिन्त्याचिन्त्यगुणे विष्णौ विरुद्धाः संति सद्गुणाः

hariṃ nārāyaṇaṃ samyak stotuṃ samupacakrire / cintyācintyaguṇe viṣṇau viruddhāḥ saṃti sadguṇāḥ

हिन्दी अर्थ

भगवानूको ही समर्पित कर देती थी। ब्राह्मणों और संतोंकी पूजामें उसे रस मिलता था।

English

Please give me shelter. Protect me from dangers. There is none more delightful, none more endearing than your lordship.

अध्याय २९४

श्लोक 3

एकैकशोह्यनन्तास्ते तद्गुणानां स्तुतौ मम ।क्व शक्तिरिति बुद्ध्या सा व्रीडयावनताब्रवीत्

ekaikaśohyanantāste tadguṇānāṃ stutau mama / kva śaktiriti buddhyā sā vrīḍayāvanatābravīt

हिन्दी अर्थ

एक दिन श्रीसोमने तीर्थयात्राका विचार किया। इस समाचारसे जाम्बवती फूली न समायी। वह पहलेसे ही उन स्थलोंको देखना चाहती थी, जहाँ भगवानूने अपनी लीलाएँ की हैं और जहाँ वे

English

"O lord of Laksmi, an abode of living beings, you are the ocean of knowledge and omniformed. Where am I with my limited knowledge and full of ignorance and where your lord- ship all-powerful and omniscient. I am ignorant with my circumscribed knowledge. So is Her Ladyship Laksmi.

अध्याय २९४

श्लोक 4

श्रीरुवाच ।नतास्मि ते नाथ पदारविन्दं न वेद चान्यच्चरणादृते तव ।त्वयीश्वरे संति गुणाः श्रुतास्तु तथाश्रुताः संति च देवदेव

śrīruvāca / natāsmi te nātha padāravindaṃ na veda cānyaccaraṇādṛte tava / tvayīśvare saṃti guṇāḥ śrutāstu tathāśrutāḥ saṃti ca devadeva

हिन्दी अर्थ

अदृश्य-रूपसे आज भी विराजते हैं। भगवान् श्रीनिवासमें जाम्बवतीका मधुर भाव था। शेषाचलपर अब प्रियतमके दर्शन हो जायँगे, इस आशासे उसका रोम-रोम खिल उठा। पिताका भी भगवान्में

English

I have very little knowledge, very little devotion and very little detachment. And whatever little I possess is also due to your favour. There too, O Visnu, who are an abode of the universe, I have no ownership.

अध्याय २९४

श्लोक 5

सम्यक् सृष्टं स्वायतनं च दत्वा गोविन्द दामोदर मां च पाहि ।स्तुत्या मदीयश्च सुखकपूर्णः प्रियो जनो नास्ति तथा त्वदन्यः

samyak sṛṣṭaṃ svāyatanaṃ ca datvā govinda dāmodara māṃ ca pāhi / stutyā madīyaśca sukhakapūrṇaḥ priyo jano nāsti tathā tvadanyaḥ

हिन्दी अर्थ

पूरा लगाव था। दोनोंकी उत्सुकता अनिर्वचनीय थी। यात्रा प्रारम्भ हो गयी पिता-पुत्रीके पग बिना

English

O lord, eschew my ego and attachment to worldly affairs. I desire nothing more. I deserve the attainment of right knowledge. I am not a negligent or an imprudent pupil.

अध्याय २९४

श्लोक 6

ब्रह्मोवाच ।लक्ष्मीपते सर्वजगन्निवास त्वं ज्ञानसिंधुः क्व च विश्वमूर्ते ।अहं क्व चाज्ञस्तव वै शक्तिरस्ति ह्यज्ञोहं वै ह्यल्पशक्तिर्ममास्ति

brahmovāca / lakṣmīpate sarvajagannivāsa tvaṃ jñānasiṃdhuḥ kva ca viśvamūrte / ahaṃ kva cājñastava vai śaktirasti hyajñohaṃ vai hyalpaśaktirmamāsti

हिन्दी अर्थ

आ गया। सद्गुरु जैगीषव्यकी आज्ञासे पिताने मुण्डन कराया, स्नान किया और तीर्थ-श्राद्ध किया। फिर विविध प्रकारके दान दिये। इसके बाद सद्गुरुने वेंकटाद्रिका महत्त्व सुनाया। इससे उन

English

Let my organs of senses that are inclined to move in wrong channels fall at your lotus-feet. I am inferior to Laksmi by millions of virtues, I have no capacity to sufficiently praise your merits. Be pleased, O lord.'*

अध्याय २९४

श्लोक 7

लक्ष्म्याश्चैव ज्ञानवैराग्यभक्ति ह्यत्यल्पमद्धा मयि सर्वदैव ।तव प्रसादादस्ति जगन्निवास तत्र स्वामित्वं नास्ति विष्णो सदैव

lakṣmyāścaiva jñānavairāgyabhakti hyatyalpamaddhā mayi sarvadaiva / tava prasādādasti jagannivāsa tatra svāmitvaṃ nāsti viṣṇo sadaiva

हिन्दी अर्थ

यात्रियोंके मनमें श्रद्धाका अतिरेक हो गया। वे लोग बहुत प्रेमसे इस पवित्र पर्वतपर चढ़ने लगे।

English

Thus with palms joined in reverence Brahma praised the lord in the presence of Garuda. Then, the god of gods, the noble Vayu was visibly moved to love and devotion at the sight of the lord.

अध्याय २९४

श्लोक 8

न देहि त्वं सर्वदा मे मुरारे अहंममत्वं प्राप्यमेतावदेव ।गम्यज्ञानं योग्यगुणे रमेश प्रमादो वा नास्तिनास्त्यद्य नित्य

na dehi tvaṃ sarvadā me murāre ahaṃmamatvaṃ prāpyametāvadeva / gamyajñānaṃ yogyaguṇe rameśa pramādo vā nāstināstyadya nitya

हिन्दी अर्थ

आदि महाभागवतोंकी कथा सुनाते रहे। नामके रसका आस्वादन करते हुए लोग चल रहे थे। सच पूछा जाय तो वे चल नहीं रहे थे, अपितु आनन्द- वापीमें डूब-उतरा रहे थे और तरंगें स्वयं उन्हें

English

With eyes overflowing with tears and speech characterized in faltering accents he began to praise the lord.

अध्याय २९४

श्लोक 9

तन्मे हृषीकाणि पतन्त्यसत्पथे पदारविन्दे तु पतन्तु सर्वदा ।लक्ष्म्या ह्यहं कोटिगुणेन हीनः स्तोतुं सामर्थ्यं नास्ति मे सुप्रसीद

tanme hṛṣīkāṇi patantyasatpathe padāravinde tu patantu sarvadā / lakṣmyā hyahaṃ koṭiguṇena hīnaḥ stotuṃ sāmarthyaṃ nāsti me suprasīda

हिन्दी अर्थ

आनन्द-वारिधिमें उतराती चली जा रही थी।

English

O lord of Laksmi, I beg the favour of yours granting me the four objects of human life, O lord.

अध्याय २९४

श्लोक 10

इति स्तवं विष्णुगुणान्विधाता तार्क्ष्यस्थितः प्राञ्जलिस्तस्य चाग्रे ।तदा वायुर्देवदेवो महात्मा दृष्ट्वा विष्णु भक्तिसंवर्धितात्मा

iti stavaṃ viṣṇuguṇānvidhātā tārkṣyasthitaḥ prāñjalistasya cāgre / tadā vāyurdevadevo mahātmā dṛṣṭvā viṣṇu bhaktisaṃvardhitātmā

हिन्दी अर्थ

पूछा-- गुरुदेव! यह कौन-सा तीर्थ है ? वह कौन

English

"O lord, you incarnate for rendering favour to the people who are averse to devotion, who are given to sinful acts and who are terribly suffering from (threefold) affliction. O lord, you have no other object of life.

अध्याय २९४

श्लोक 11

स्नहोत्थरावः स्खलिताक्षरस्तं मुञ्चन्कणान्प्राञ्जलिराबभाषे ।वायुरुवाच ।एते हि देवास्तव भृत्यभूताः पदारविन्दं परमं सुदुर्लभम्

snahottharāvaḥ skhalitākṣarastaṃ muñcankaṇānprāñjalirābabhāṣe / vāyuruvāca / ete hi devāstava bhṛtyabhūtāḥ padāravindaṃ paramaṃ sudurlabham

हिन्दी अर्थ

सोमपुत्री जाम्बवतीकी कथा

English

O Vasudeva, out of mere sport, you incarnate in human form. You render welfare to the cows, brahmins, gods and the world of vegetation, tliat being the sole purpose of your incarnation on this earth.

अध्याय २९४

श्लोक 12

चतुर्विधान्पुरुषार्थान्रमेश संप्रार्थये तच्च सदापि देव ।दृष्ट्वा हरेः सैव मायैव तावत्सुकारणं किञ्चिदन्यन्न चास्ति

caturvidhānpuruṣārthānrameśa saṃprārthaye tacca sadāpi deva / dṛṣṭvā hareḥ saiva māyaiva tāvatsukāraṇaṃ kiñcidanyanna cāsti

हिन्दी अर्थ

भाग्यशाली है, जिसपर भगवानूने यहाँ अनुग्रह किया है।' इस प्रश्‍नसे जैगीषव्य बहुत प्रसन्न हुए। उन्होंने कहा-- बेटी ! इस तीर्थका नाम नारसिंह तीर्थ है। भक्तराज प्रह्माद प्रेमवश भगवान् श्रीनिवासके

English

O lord, you are the foremost of pious activators. O lord of the mind-born god, the consort of Rati®, our mind, engaged in praise of your merit, finds no satiation whatsoever.

अध्याय २९४

श्लोक 13

अतो नाहं प्रदयोपि भूमन् भवत्पदांभोजनिषवणोत्सुकः ।लोकस्य कृष्णाद्विमुखस्य कर्मणा अपुण्यशीलस्य सुदुः खितस्य

ato nāhaṃ pradayopi bhūman bhavatpadāṃbhojaniṣavaṇotsukaḥ / lokasya kṛṣṇādvimukhasya karmaṇā apuṇyaśīlasya suduḥ khitasya

हिन्दी अर्थ

दर्शनोंके लिये यहाँ पधारे थे। उनके साथ हैत्योंके कुमार भी थे। वे यहाँ भगवानूके दर्शनोंके लिये उत्कण्ठित हो गये थे। उन्होंने प्रह्मादसे कहा था-- “मित्र! जब नृसिंह-रूप भगवान् श्रीनिवास कण-

English

O Mukunda, I am your steadfast devotee. Pray create devotion in me for your lotus-feet. This and nothing else do I crave of you.

अध्याय २९४

श्लोक 14

अनुग्रहार्थं च तवावतारो नान्यश्च किञ्चित्पुरुषार्थस्तवेश ।गोभूसुराणां च महीरुहाणां तथा सुराणां प्रवरावतारैः

anugrahārthaṃ ca tavāvatāro nānyaśca kiñcitpuruṣārthastaveśa / gobhūsurāṇāṃ ca mahīruhāṇāṃ tathā surāṇāṃ pravarāvatāraiḥ

हिन्दी अर्थ

कणमें व्याप्त हैं, तब इस जलमें क्यों नहीं दिखायी देते ? कृपाकर उनके दर्शन करा दीजिये!'

English

O god of gods, in whatever station you are present, let me also be there by your favour. Conversely, in whatever station I am present, let your presence be also there, O lord. This is my utmost desire. The four-faced Brahma alone is aware of it.

अध्याय २९४

श्लोक 15

क्षेमोपकाराणि च वासुदेव क्रीडन्विधत्ते न च किञ्चिदन्यत् ।मनो न तृप्यत्यपि शंसतां नः सुकर्ममौलेश्चरितामृतानि

kṣemopakārāṇi ca vāsudeva krīḍanvidhatte na ca kiñcidanyat / mano na tṛpyatyapi śaṃsatāṃ naḥ sukarmamauleścaritāmṛtāni

हिन्दी अर्थ

भक्तराज प्रह्मदने अपने भगवत्रेमी मित्रोंको बहुत आदर दिया। इसके बाद उन्होंने भगवानूसे प्रार्थना की कि वे सबको दर्शन दे दें।' भगवानूने संतराजकी प्रार्थना स्वीकार की । हैत्यकुमार दर्शन पाकर कृतकृत्य

English

O lord, let my subconscious mind be also at your worship; let my activities be your circumambulation, let my behavioral conduct also be your praise. O lord, I offer all these to you with my conscious mind.

अध्याय २९४

श्लोक 16

अच्छिन्नभक्तस्य हि मे मुकुन्द सदा भक्तिं देहि पादारविन्दे ।सदा तदेवास्तु न किञ्चिदन्यद्यत्र त्वमासीः पुरुषे देवदेव

acchinnabhaktasya hi me mukunda sadā bhaktiṃ dehi pādāravinde / sadā tadevāstu na kiñcidanyadyatra tvamāsīḥ puruṣe devadeva

हिन्दी अर्थ

हो गये और भगवान् “इस जलमें स्नान करनेसे ज्ञानकी प्राप्ति होगी '--ऐसा वरदान देकर प्रह्लद तथा हैत्यकुमारोंके साथ सदाके लिये इस तीर्थमें बस गये। उनका यह वास आज भी वैसे ही है और आगे भी

English

BhagavadgUd:

अध्याय २९४

श्लोक 17

अहं च तत्रास्मि तव प्रसादाद्यत्रास्म्यहं तत्र भवान्महाप्रभो ।व्यंसिर्ममेयं च शरीरमध्ये चतुर्मुखश्चैव न चैततदन्यैः

ahaṃ ca tatrāsmi tava prasādādyatrāsmyahaṃ tatra bhavānmahāprabho / vyaṃsirmameyaṃ ca śarīramadhye caturmukhaścaiva na caitatadanyaiḥ

हिन्दी अर्थ

वैसा ही रहेगा। मध्याहके बाद आज भी चारों ओर जय-जयके शब्द सुनायी पड़ते हैं।

English

The material substances intended for my use are nothing but different forms of Hari. O God of gods, I always regard these to be such» and worship the same with proper devotion.

अध्याय २९४

श्लोक 18

मदीयनिद्रा तव वन्दनं प्रभो मदीययामाचरणं प्रदक्षिणम् ।मदीयव्याख्याहरणं स्तुतिः स्यादेवं विदित्वा च समर्पयामि

madīyanidrā tava vandanaṃ prabho madīyayāmācaraṇaṃ pradakṣiṇam / madīyavyākhyāharaṇaṃ stutiḥ syādevaṃ viditvā ca samarpayāmi

हिन्दी अर्थ

इस इतिहासको सुनकर सबको रोमाञ्च हो आया। सभीको भगवान् श्रीनिवासने दर्शन दिया। जाम्बवतीके मधुर भावके अनुरूप भगवानूने हजारों कामदेवके समान अपना कमनीय रूप दिखाया।

English

The Sandal paste, fragrant flowers, the incense, the clothes, the eatable food-stuff—all these are for the pleasure of Visnu. I undertake this vow for the gratification of Visnu.

अध्याय २९४

श्लोक 19

मद्ब्रृद्धियोग्यं च पदार्थजातं दृष्ट्वा हरेः प्रतिमा एव तच्च ।इत्थं मत्वाहं सर्वदा देवदेव तत्रस्थितान्हरिरूपान् भजिष्ये

madbrṛddhiyogyaṃ ca padārthajātaṃ dṛṣṭvā hareḥ pratimā eva tacca / itthaṃ matvāhaṃ sarvadā devadeva tatrasthitānharirūpān bhajiṣye

हिन्दी अर्थ

देखते ही जाम्बवतीका प्रत्येक अङ्ग शिथिल हो गया, रोमाञ्च हो आया और आँखोंसे प्रेमके अश्रु ढलने लगे। किसी प्रकार टूटे-फूटे शब्दोंमें जाम्बवतीने कहा-- नाथ! श्रीचरणोंमें रख लो।'

English

I abhor the non Vaisnava people and love the Vaisnava ones. I cut off the tongue of the people who reproach lord Visnu. With the heated liquefied tin I fill the ears of those who hear his reproaches.

अध्याय २९४

श्लोक 20

यच्चन्दनं यत्तु पुष्पं च धूपं वस्त्रं च यद्भक्ष्यभोज्यादिकं च ।एतत्सर्वं विष्णुप्रीत्यर्थमेवेत्येतद्व्रतं सर्वदा वै करिष्ये

yaccandanaṃ yattu puṣpaṃ ca dhūpaṃ vastraṃ ca yadbhakṣyabhojyādikaṃ ca / etatsarvaṃ viṣṇuprītyarthamevetyetadvrataṃ sarvadā vai kariṣye

हिन्दी अर्थ

अबतक भगवानूने अपने सौन्दर्य-सुधाका ही पान कराया था, अब उन्होंने अपने वचन-सुधाका पान कराते हुए कहा-- जाम्बवति ! मैं तुम्हें वेंकटेश-

English

O God, by your favour I possess sufficient strength for the purpose. Still I lack in strength to offer sufficient prayers. I am inferior to Laksmi by millions of virtues.

अध्याय २९४

श्लोक 21

अवैष्णवान्दूषयिष्ये सदाहं सद्वैष्णवान्पा (ल्लां) लयिष्ये मुरारे ।विष्णुद्रुहां छेदयिष्ये च जिह्वां तच्छृण्वतां पूरयिष्ये त्रपूल्काः

avaiṣṇavāndūṣayiṣye sadāhaṃ sadvaiṣṇavānpā (llāṃ) layiṣye murāre / viṣṇudruhāṃ chedayiṣye ca jihvāṃ tacchṛṇvatāṃ pūrayiṣye trapūlkāḥ

हिन्दी अर्थ

जाम्बवतीको लगा कि उसके कानोंमें अमृत उडेल दिया गया हो। वह आनन्दसे बेसुध होने लगी। उसे न अपना पता था, न परायेका। जन्मकी साथिन लाज कहाँ चली गयी, इसका भी उसे पता न था। क सर

English

I crave for eternal pleasure accruing from the company of the person who sings praises of Hari. Those who unitiate others to the same are Vaisnavas attached to Visnu.

अध्याय २९४

श्लोक 22

एतादृशी शक्तिर्ममास्ति देव तव प्रसादाद्ब्र लिनोपि विष्णो ।अथापि नाहं स्तवने समर्थः लक्ष्म्या ह्यहं कोटिगुणैर्विहीनः

etādṛśī śaktirmamāsti deva tava prasādādbra linopi viṣṇo / athāpi nāhaṃ stavane samarthaḥ lakṣmyā hyahaṃ koṭiguṇairvihīnaḥ

हिन्दी अर्थ

आनन्दावेशमें बह नाचने लगी। जाम्बवतीके उस किया। सब ओर आनन्द-ही-आनन्द छा गया ।

English

Thus, the noble Baladeva eulogized lord Hari and stood in front of him with palms joined in reverence.

अध्याय २९४

श्लोक 23

एतत्स्तोत्रं ह्यर्थयेच्चैव या नः तत्र प्रीतिर्ह्यक्षया मे सदा स्यात् ।स्तोत्रं ह्येतत्पाठयन्तीह लोके ते वैष्णवास्ते च हरिप्रियाश्च

etatstotraṃ hyarthayeccaiva yā naḥ tatra prītirhyakṣayā me sadā syāt / stotraṃ hyetatpāṭhayantīha loke te vaiṣṇavāste ca haripriyāśca

हिन्दी अर्थ

नृत्यसे सारा ब्रह्माण्ड रस-विभोर हो उठा । स्वर्गसे अप्सराएँ उतर आयीं और जाम्बवतीके अगल- बगलमें नाचने लगीं। देवताओंने दुंदुभी बजायी और आकाशसे पुष्पकी वृष्टि की।

English

O god of gods, you are praised by Brahma and other gods. Your merits entering the ear-hole of a person destroy our attachment for the body that is the cause of our rebirth.

अध्याय २९४

श्लोक 24

कुर्वन्ति ये पठनं नित्यमेव समर्पयिष्यति सदा हरौ च ।तेषां हरिः प्रीयते केशवोलं हरौ प्रसन्ने किमलभ्यमस्ति

kurvanti ye paṭhanaṃ nityameva samarpayiṣyati sadā harau ca / teṣāṃ hariḥ prīyate keśavolaṃ harau prasanne kimalabhyamasti

हिन्दी अर्थ

इसी प्रकार भगवान्के प्रेममें आह्वादित होते हुए जाम्बवतीकी तीर्थयात्रा चलती रही। गुरु जैगीषव्यने भगवान् वेंकटेशका माहात्म्य उसे सुनाया। स्वामिपुष्करिणी तीर्थ, जहाँ श्रीनिवास सदा विराजमान

English

Your praise, O lord, destroys our attachment not only for the body but also for our home, wife, sons, etc., and for fields, animals, gems or other precious articles.

अध्याय २९४

श्लोक 25

एवं स्तुत्वा वलदेवो महात्मा तूष्णीं स्थितः प्राञ्जलिरग्रतो हरेः ।सरस्वत्युवाच ।को वा रसज्ञो भगवन् मुरारे हरे गुणस्तवनात्कीर्तनाद्वा

evaṃ stutvā valadevo mahātmā tūṣṇīṃ sthitaḥ prāñjaliragrato hareḥ / sarasvatyuvāca / ko vā rasajño bhagavan murāre hare guṇastavanātkīrtanādvā

हिन्दी अर्थ

रहते हैं --का इतिहास बतलाया। जिसे सुनकर वह आनन्दसे भर गयी, श्रीनिवासके प्रति उसका अनुराग बढ़ता ही गया । गुरुद्वारा बताये गये वेंकटाद्रिके सभी तीर्थांका जाम्बवतीने बड़े ही भावसे सेवन

English

Though the Vedas have tried to explain your identity (they have not done it fully). Laki too has failed to

अध्याय २९४

श्लोक 26

अलंबुद्धिं प्राप्नुयाद्देवदेव ब्रह्मादिभिः सर्वदा स्तूयमान ।यः कर्णनाडीं पुरुषस्य यातो भवप्रदां देहरतिं छिनत्ति

alaṃbuddhiṃ prāpnuyāddevadeva brahmādibhiḥ sarvadā stūyamāna / yaḥ karṇanāḍīṃ puruṣasya yāto bhavapradāṃ deharatiṃ chinatti

हिन्दी अर्थ

किया। अन्तमें वह ऋषितीर्थ पहुंची । सप्तर्षियोंसे सेवित उस पुण्य-पवित्र ऋषितीर्थमें उसका मन रम गया, वह वहीं रुक गयी। दीर्घ समयतक उसने वहाँ तपका अनुष्ठान किया।

English

I cannot sufficiently praise you, O lord. I am inferior to Brahma and Vayu. Hence, be merciful and protect me, O lord."

अध्याय २९४

श्लोक 27

न केवलं देहरतिं छिनत्त्यसद्गृहक्षेत्रभार्यासुतेषु नित्यम् ।पश्वादिरूपेषु धनादिकेषु अनर्घ्यरत्नेषु प्रियं छिनात्ति

na kevalaṃ deharatiṃ chinattyasadgṛhakṣetrabhāryāsuteṣu nityam / paśvādirūpeṣu dhanādikeṣu anarghyaratneṣu priyaṃ chinātti

हिन्दी अर्थ

हे पक्षिराज! वह कन्या जाम्बवती मेरे कृष्णावतार- धारण करनेतक वहाँ तपस्यामें अनुरक्त रही। उसका शरीर अत्यन्त पवित्र हो चुका था। अन्तमेँ उसने मुझे पतिरूपमें प्राप्त करनेकी अभिलाषासे

English

O lord of birds, thus Sarasvat! praised Hari and became silent. Thereafter, Bharat! began to praise lord Hari.

अध्याय २९४

श्लोक 28

अनं तवेदप्रतिपादितोपि लक्ष्मीर्न वै वेद तव स्वरूपम् ।चतुर्मुखो नैव वेद न वायुरसौ न वेत्तीति किमत्र चित्रम्

anaṃ tavedapratipāditopi lakṣmīrna vai veda tava svarūpam / caturmukho naiva veda na vāyurasau na vettīti kimatra citram

हिन्दी अर्थ

योगधारणाद्वारा अपने उस शरीरका परित्याग कर दिया और वह भक्तराज जाम्बवानूके घरमें पुनः उत्पन्न हुई। वहाँ उसका नाम भी जाम्बवती ही पड़ा। भक्तिपरायणा जाम्बवती पिताके घरमें धीरे-

English

I have, therefore, strong desire to praise your virtues, O lord.

अध्याय २९४

श्लोक 29

एतादृशस्य स्तवने क्वास्ति शक्तिर्मम प्रभो ब्रह्मवाय्वोः सकाशात् ।शतैर्गुणैः सर्वदा न्यूनतास्ति अतो हरे दयया मां च पाहि

etādṛśasya stavane kvāsti śaktirmama prabho brahmavāyvoḥ sakāśāt / śatairguṇaiḥ sarvadā nyūnatāsti ato hare dayayā māṃ ca pāhi

हिन्दी अर्थ

धीरे बढ़ने लगी, पूर्व-जन्मके समान ही इस जन्ममें भी वह एकमात्र हरिनिष्ठ थी । उसके पिता जाम्बवान् भी महान् भक्त थे। उन्होंने अपनी पुत्री जाम्बवतीको पत्नीरूपमें मुझे समर्पित कर अपनेको धन्य माना।

English

When sorrows are removed, the deserving devotee enjoys fruits of pleasure. The absence of devotion, on the contrary, invites sin and destroys virtue.

अध्याय २९४

श्लोक 30

एवं स्तुत्वा हरिं सा तु तूष्णीमास खगश्वर ।भारती तु तदा स्तोतुं हरिं समुपचक्रमे

evaṃ stutvā hariṃ sā tu tūṣṇīmāsa khagaśvara / bhāratī tu tadā stotuṃ hariṃ samupacakrame

हिन्दी अर्थ

जाम्बवतीने भगवान् श्रीकृष्णको सदाके लिये अपना पति बना लिया। उसकी भक्ति सफल हो गयी । विश्वके नाथने विधिके साथ जाम्बबतीसे विवाह

English

Knowing all this, my revered preceptor Vayu who was very kind and affectionate to me, declared your qualities, the source of all pleasure and bliss, selecting them out of the many accruing from pious deeds.

अध्याय २९४

श्लोक 31

भारत्युवाच ।ब्रह्मेश लक्ष्मीश हरे मुरारे गुणांस्तव श्रद्दधानस्य नित्यम् ।तथा स्तुवन्तोस्य विवर्धमानां मतिं च नित्यं विषयेष्वसत्सु

bhāratyuvāca / brahmeśa lakṣmīśa hare murāre guṇāṃstava śraddadhānasya nityam / tathā stuvantosya vivardhamānāṃ matiṃ ca nityaṃ viṣayeṣvasatsu

हिन्दी अर्थ

जाम्बवतीके विवाहको पवित्र कथा बताकर श्रीकृष्णने पक्षिराज गरुडको उन कृपालु भगवान् श्रीनिवासको भक्तिका विस्तारसे माहात्म्य बतलाया और कहा कि है गरुडजी! भगवानूको कभी

English

Even lord Siva, the friend of the distressed, does not feel Jealous of our holy fame. I derive bliss of pleasure by your favour, by the favour of Laksmi and Vayu.

अध्याय २९४

श्लोक 32

कुर्वन्ति वैराग्यममुत्र लोके ततः परं भक्तिदृढां तथैव ।ततः परं चैव हरेः प्रसन्नतां कुर्वन्ति नित्यं तव देवदेव

kurvanti vairāgyamamutra loke tataḥ paraṃ bhaktidṛḍhāṃ tathaiva / tataḥ paraṃ caiva hareḥ prasannatāṃ kurvanti nityaṃ tava devadeva

हिन्दी अर्थ

भूलना नहीं चाहिए, निरन्तर उनके हरि आदि

English

Your lordship does not contradict Vayu and Vayu does not contradict your lordship. I feel no inferiority or handi'

अध्याय २९४

श्लोक 33

तेनापरोक्षं च भवेच्च तस्य अतो गुणानां स्तवने च मे रतिः ।सा तु प्रजाता पुरुषस्य नित्यं संसारदुः खं तु तदाच्छिनत्ति

tenāparokṣaṃ ca bhavecca tasya ato guṇānāṃ stavane ca me ratiḥ / sā tu prajātā puruṣasya nityaṃ saṃsāraduḥ khaṃ tu tadācchinatti

हिन्दी अर्थ

मङ्गलमय नामोंका उच्चारण करते रहना चाहिए-- हरिं हरिं प्रवदेत् सर्वहैव। (२९। ६४) कल्याणकामी मनुष्यको चाहिए कि वह अपने शास्त्रविहित कर्माको करते हुए प्रत्येक समय वासुदेव

English

As in the original form, so in the assumed form at the stage of incarnation, Vayu feels no suffering. i$pu, V&yu and other incarnations do not suffer even when they take human shape.

अध्याय २९४

श्लोक 34

विच्छिन्नदुः खस्य तदाधिकारिण आनन्दरूपाख्यफलं ददाति ।हरेर्गुणानस्तुवतां च पापं तेषां हि पुण्यं च तथा क्षिणोति

vicchinnaduḥ khasya tadādhikāriṇa ānandarūpākhyaphalaṃ dadāti / harerguṇānastuvatāṃ ca pāpaṃ teṣāṃ hi puṇyaṃ ca tathā kṣiṇoti

हिन्दी अर्थ

हरिका स्मरण करता रहे-- पूर्तिर्यदा क्रियते कर्मणां च सम्यक् स्मरेद्वासुदेवं हरिं च॥

English

Vayu appears to be powerless but he protects all customs current in different yugas. While he takes human forms he does not suffer from the pangs of birth.

अध्याय २९४

श्लोक 35

एवं विदित्वा परमो गुरुर्मम वायुर्दयालुर्मम वल्लभश्च ।हरेर्गुणान्सर्वगुणप्रसारान्ममैव योग्यान्सुखमुख्यभूतान्

evaṃ viditvā paramo gururmama vāyurdayālurmama vallabhaśca / harerguṇānsarvaguṇaprasārānmamaiva yogyānsukhamukhyabhūtān

हिन्दी अर्थ

ऐसा करनेसे नारायण अत्यन्त प्रसन्न होते हैं, इसलिये है गरुडजी ! भगवान् हरिको प्रिय लगनेवाले कार्योमें ही सदा व्यक्तिको अनुराग रखना चाहिए- हरिप्रीतिकरे ध्मे प्रीतियुक्तो भवेत् सदा॥

English

In the process of incarnation, the wise should know, there are no tortures accruing from Yama. Know that once I went to slay the demons in the hellish region. (But I did not suffer at the sight of the sinners being tortured there).

अध्याय २९४

श्लोक 36

उद्धृत्य पुण्येभ्य इवार्तबन्धुः शिवश्च नो द्रुह्यति पुण्यकीर्तिम् ।तव प्रसादाच्च श्रियः प्रसादाद्वायोः प्रसादाच्च ममास्ति नित्यम्

uddhṛtya puṇyebhya ivārtabandhuḥ śivaśca no druhyati puṇyakīrtim / tava prasādācca śriyaḥ prasādādvāyoḥ prasādācca mamāsti nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O god, I am inferior to Vayu in both human and divine forms."

अध्याय २९४

श्लोक 37

यद्यत्करोत्येव सदैव वायुस्तत्तत्करोत्येव सदैव नित्यम् ।वायोर्विरोधं न करोति देवः स तद्विरोधं च करोति नित्यम्

yadyatkarotyeva sadaiva vāyustattatkarotyeva sadaiva nityam / vāyorvirodhaṃ na karoti devaḥ sa tadvirodhaṃ ca karoti nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"I do not know your worthy self nor does Rudranor Garuda. I am inferior to Bharat! in hundreds of pious deeds. O lord, give me your shelter and protection."

अध्याय २९४

श्लोक 38

हरेर्विरोधं न करोति वायुर्वायोर्विरोधं न करोति विष्णुः ।वायोः प्रसादान्ममनास्ति किञ्चिदतानभावश्च तव प्रसादात्

harervirodhaṃ na karoti vāyurvāyorvirodhaṃ na karoti viṣṇuḥ / vāyoḥ prasādānmamanāsti kiñcidatānabhāvaśca tava prasādāt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus having praised the lord, Sesa remained silent. Thereafter, Garuda began to praise the lord in the following way.

अध्याय २९४

श्लोक 39

यथैव मूलं च तथावतारे दुः खादिकं नास्ति समीरणस्य ।वायुस्तथान्ये च उभौ मुकुन्दस्तथावतारेषु न दुः खरूपौ

yathaiva mūlaṃ ca tathāvatāre duḥ khādikaṃ nāsti samīraṇasya / vāyustathānye ca ubhau mukundastathāvatāreṣu na duḥ kharūpau

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

*'0 lord, how far can I praise your lotus-feet where¬ upon my heart is set. How can I, a viviparous being be able to enumerate your virtues?"

अध्याय २९४

श्लोक 40

अशक्तवद्दृश्यते वायुदेवः युगानुसारांल्लोकधर्मांस्तु रक्षन् ।नरावतारे तत्र देवे मुरारे ह्यशक्तता नेति विचं तनीयम्

aśaktavaddṛśyate vāyudevaḥ yugānusārāṃllokadharmāṃstu rakṣan / narāvatāre tatra deve murāre hyaśaktatā neti vicaṃ tanīyam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"O lord, I have been ignorant of your pervading power. My devotion was centred on the lotus feet of lord Siva. I lost devotion for you and bore malice. I acted contrary to your desire.

अध्याय २९४

श्लोक 41

अवताररूपे यमदुः खादिकं च न चिन्तनीयं ज्ञानिभिर्देवदेव ।अहं कदाचित्सुखनाशप्रदेशे दैत्यांस्तथा मारयितुं गतोस्मि

avatārarūpe yamaduḥ khādikaṃ ca na cintanīyaṃ jñānibhirdevadeva / ahaṃ kadācitsukhanāśapradeśe daityāṃstathā mārayituṃ gatosmi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, I, being stupid and devoid of disd'etion am unable to eulogize your virtues. I am inferior to Bharat! in hundreds of marks. O lord, grant me your shelter and protection."

अध्याय २९४

श्लोक 42

नैतावता मम वायोश्च नित्यं दुः खातनं नैव संचितनीयम् ।एतादृशोहं स्तवनेनु कास्ति शक्तिर्गुणानां मधुसूदन प्रभो ।वायोः सकाशाच्च गुणेन हीना संसाररूपे मुक्तरूपे च देव

naitāvatā mama vāyośca nityaṃ duḥ khātanaṃ naiva saṃcitanīyam / etādṛśohaṃ stavanenu kāsti śaktirguṇānāṃ madhusūdana prabho / vāyoḥ sakāśācca guṇena hīnā saṃsārarūpe muktarūpe ca deva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"O lord of Laksmi, O lord of Brahma, O lord of Manu, O lord of speech, O lord of Rudra, O lord of men, I am unable to praise you. Neither Parvati nor Brahmi the consort of Garuda can do that.

अध्याय २९४

श्लोक 43

एवं स्तुत्वा भारती तु तूष्णीमास खगेश्वर ।तदनन्तरजः शेषः प्राञ्जलिः प्राह केशवम्

evaṃ stutvā bhāratī tu tūṣṇīmāsa khageśvara / tadanantarajaḥ śeṣaḥ prāñjaliḥ prāha keśavam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I am inferior to Sesa by ten marks. O lord of the universe, I pray you, grant me eternal protection."

अध्याय २९४

श्लोक 44

शेष उवाच ।नाहं च जाने तव पादमूलं रुद्रो न वेत्ति गरुडो न वेद ।अहं वाण्याः शतगुणांशहीनो दत्त्वा ह्यायतनं पाहि मां वासुदेव

śeṣa uvāca / nāhaṃ ca jāne tava pādamūlaṃ rudro na vetti garuḍo na veda / ahaṃ vāṇyāḥ śataguṇāṃśahīno dattvā hyāyatanaṃ pāhi māṃ vāsudeva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, having praised the lord thus, Varuni became silent. Brahmi, the wife of Garuda, who was inferior to her in age, spoke thus.

अध्याय २९४

श्लोक 45

एवं स्तुत्वा सशेषस्तु तूष्णीमास खगेश्वर ।तदनन्तरजो वीशः स्तोतुं समुपचक्रमे

evaṃ stutvā saśeṣastu tūṣṇīmāsa khageśvara / tadanantarajo vīśaḥ stotuṃ samupacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"O Hari, O lord of the universe, I have no power to praise you in words nor the power to hear your praise. He who remembers your personality, O lord, is blessed indeed. Who else on earth can know the lord, the blissful one.

अध्याय २९४

श्लोक 46

गरुड उवाच ।तव पदोः स्तुतिं किं करोम्यहं मम पदांबुजे ह्यर्पितं मनः ।कथमहं मुखे पक्षियोनिजः कथमेवङ्गुणा नीडितुं क्षमः

garuḍa uvāca / tava padoḥ stutiṃ kiṃ karomyahaṃ mama padāṃbuje hyarpitaṃ manaḥ / kathamahaṃ mukhe pakṣiyonijaḥ kathamevaṅguṇā nīḍituṃ kṣamaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Therefore, I cannot sufficiently praise your virtues. O lord, I am inferior to Rudra in Virtue by ten marks."

अध्याय २९४

श्लोक 47

एवं स्तुत्वा तु गरुडस्तूष्णीमास नयान्वितः ।तदनन्तरजो रुद्रस्तोतुं समुपचक्रमे

evaṃ stutvā tu garuḍastūṣṇīmāsa nayānvitaḥ / tadanantarajo rudrastotuṃ samupacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, having praised thus, Brahmi was silent. Then, Parvati who was younger to Rudra began her praise.

अध्याय २९४

श्लोक 48

रुद्र उवाच ।या वै तवेश भगवन्न विदाम भूमन् भक्तिर्ममास्तु शिवपादसरोजमूले ।छन्नापि सा ननु सदा न ममास्ति देव तेनाद्रुहं तव विरुद्धमतः करोमि

rudra uvāca / yā vai taveśa bhagavanna vidāma bhūman bhaktirmamāstu śivapādasarojamūle / channāpi sā nanu sadā na mamāsti deva tenādruhaṃ tava viruddhamataḥ karomi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O Narayana, O Vasudeva, O lord, I have no selfish motive in praising you. O lord, you are unparallel in virtue.

अध्याय २९४

श्लोक 49

सर्वान्न बुद्धिसहितस्य हरे मुरारे का शक्तिरस्ति वचने मम मूढबुद्धेः ।वाण्या सदा शतगुणेन विहीनमेनं मां पाहि चेश मम चायतनं च दत्त्वा

sarvānna buddhisahitasya hare murāre kā śaktirasti vacane mama mūḍhabuddheḥ / vāṇyā sadā śataguṇena vihīnamenaṃ māṃ pāhi ceśa mama cāyatanaṃ ca dattvā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Your appellation Nir&yana alone has the power to confer detachment from worldly affairs and devotion to the lord. It can wipe off the sin of slaying a br&})|nana and of having illicit connection with the wife of the preceptor.

अध्याय २९४

श्लोक 50

एवं स्तुत्वा स रुद्रस्तु तूष्णीमास द्विजोत्तमः ।शेषानन्तरजा देवी वारुणी वाक्यमब्रवीत्

evaṃ stutvā sa rudrastu tūṣṇīmāsa dvijottamaḥ / śeṣānantarajā devī vāruṇī vākyamabravīt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised thus, Rudra fell silent, O best of brahmins. Then the goddess Varuni, born after Shesha, spoke these words.

अध्याय २९४

श्लोक 51

वारुण्युवाच ।लक्ष्मीपते ब्रह्मपते मनोः पतेगिरः पते रुद्रपते नृणां पते ।गुणांस्तव स्तोतुमहं समर्था न पार्वती नापि सुपर्णपत्नी

vāruṇyuvāca / lakṣmīpate brahmapate manoḥ pategiraḥ pate rudrapate nṛṇāṃ pate / guṇāṃstava stotumahaṃ samarthā na pārvatī nāpi suparṇapatnī

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Varuni said: "O lord of Lakshmi, lord of Brahma, lord of Manu, lord of speech, lord of Rudra, lord of men — I am not able to praise your qualities, nor is Parvati, nor the wife of Suparna.

अध्याय २९४

श्लोक 52

शेषादहं दशगुणैर्विहीना मां पाहि नित्यं जगतामधीश

śeṣādahaṃ daśaguṇairvihīnā māṃ pāhi nityaṃ jagatāmadhīśa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I am ten times lower than Shesha; protect me always, O Lord of the worlds."

अध्याय २९४

श्लोक 53

एवं स्तुत्वा वारुणी तु तूष्णीमास खगेश्वर ।तदनन्तरजा ब्राह्मी सौपर्णी ह्युपचक्रमे

evaṃ stutvā vāruṇī tu tūṣṇīmāsa khageśvara / tadanantarajā brāhmī sauparṇī hyupacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised thus, Varuni fell silent, O lord of birds. Then Sauparni, born after her, of Brahma's line, began.

अध्याय २९४

श्लोक 54

सौपर्ण्युवाच ।स्तोतुं गुणांस्तव हरे जगदी शवाचा श्रोतुं हरे तव कथां श्रवणे न शक्तिः ।यस्तत्त्वनुं स्मरति देव तव स्वरूपं को वै नु वेद भुवि तं भगवत्पदार्थम्

sauparṇyuvāca / stotuṃ guṇāṃstava hare jagadī śavācā śrotuṃ hare tava kathāṃ śravaṇe na śaktiḥ / yastattvanuṃ smarati deva tava svarūpaṃ ko vai nu veda bhuvi taṃ bhagavatpadārtham

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Sauparni said: "O Hari, Lord of the world, I have no power to praise your qualities with speech, nor, O Hari, to hear your story with the ears. Who on earth truly knows that meaning of the word Bhagavan, the one who remembers your true form, O God?

अध्याय २९४

श्लोक 55

अतो गुणस्तवने नास्ति शक्तिर्वीन्द्राहदं दशगुणैरवरा च नित्यम्

ato guṇastavane nāsti śaktirvīndrāhadaṃ daśaguṇairavarā ca nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

So I have no power to praise your qualities, O lord of birds' lord; I am always ten times lower."

अध्याय २९४

श्लोक 56

एवं स्तुत्वा तु सौपर्णी तूष्णीमास खगेश्वर ।रुद्रानन्तरजा स्तोतुं गिरिजा तूपचक्रमे

evaṃ stutvā tu sauparṇī tūṣṇīmāsa khageśvara / rudrānantarajā stotuṃ girijā tūpacakrame

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Having praised thus, Sauparni fell silent, O lord of birds. Then Girija, born after Rudra, began to praise.

अध्याय २९४

श्लोक 57

पार्वत्युवाच गोविन्द नारायण वासुदेव त्वया हि मे किञ्चिदपि प्रयोजनम् ।नास्त्येव स्वामिन्न च नाम वाचा सौभाग्यरूपः सर्वदा एक एव

pārvatyuvāca govinda nārāyaṇa vāsudeva tvayā hi me kiñcidapi prayojanam / nāstyeva svāminna ca nāma vācā saubhāgyarūpaḥ sarvadā eka eva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Parvati said: "Govinda, Narayana, Vasudeva — I have no purpose at all to gain from you, O master, other than your name; by speech you are always the one form of good fortune.

अध्याय २९४

श्लोक 58

नारायणेति तव नाम च एकमेव वैराग्यभक्तिविभवे परमं समर्थाम् ।असंख्यब्रह्मादिकहत्यनाशाने गुर्वङ्गनाकोटिविनाशने च

nārāyaṇeti tava nāma ca ekameva vairāgyabhaktivibhave paramaṃ samarthām / asaṃkhyabrahmādikahatyanāśāne gurvaṅganākoṭivināśane ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Your single name 'Narayana' is supremely able to grant the riches of detachment and devotion, to destroy countless slayings of Brahma and the like, and crores of sins of violating the teacher's wife.

अध्याय २९४

श्लोक 59

नामाधिकारिणी चाहं गुणानां च महाप्रभो ।स्तवने नास्ति मे शक्ती रुद्राद्दशगुणैरहम्

nāmādhikāriṇī cāhaṃ guṇānāṃ ca mahāprabho / stavane nāsti me śaktī rudrāddaśaguṇairaham

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I am entitled only to your name, O great Lord, not to your qualities; I have no power to praise; I am ten times lower than Rudra,

अध्याय २९४

श्लोक 60

अवरा च सदास्म्येव नात्र कार्या विचारणा ।एवं स्तुत्वा सा गिरिजा स्तूष्णीमास खगेश्वर

avarā ca sadāsmyeva nātra kāryā vicāraṇā / evaṃ stutvā sā girijā stūṣṇīmāsa khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

and ever lower — there is no need to consider this." Having praised thus, Girija fell silent, O lord of birds.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 294
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.