Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
299
अध्याय 299 / 317

Book 3 - Adhyaya 11

48 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ48 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २९९

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे श्रीकृष्णगरुडसंवादे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे ब्रह्माण्डादिवैकृतैकदेशप्राकृतसृष्टिनिरूपणं नाम दशमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ११ श्रीकृष्ण उवाच ।पुरुषाख्यो हरिः साक्षाद्भगवान्पुरुषोत्तमः ।शिश्येत्वण्डोदक विष्णुर्नृणां साहस्रवत्सरम् ।लक्ष्मीश्चोदकरूपेण शय्यारूपेण भोण्डजा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe brahmāṇḍādivaikṛtaikadeśaprākṛtasṛṣṭinirūpaṇaṃ nāma daśamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 11 śrīkṛṣṇa uvāca / puruṣākhyo hariḥ sākṣādbhagavānpuruṣottamaḥ / śiśyetvaṇḍodaka viṣṇurnṛṇāṃ sāhasravatsaram / lakṣmīścodakarūpeṇa śayyārūpeṇa bhoṇḍajā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Lord Visnu, the primeval Being, slept in the Gospiic waters for full one thousand years.

अध्याय २९९

श्लोक 2

विद्या तरङ्गरूपेण वायुरूपेण भोण्डज

vidyā taraṅgarūpeṇa vāyurūpeṇa bhoṇḍaja

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Laksmi served as a couch of water, O bird, and Vidya as the air propelling water into waves.

अध्याय २९९

श्लोक 3

तमोरूपेण सैवासी न्नान्यदासीत्कथञ्चन ।असीद्गर्भोदके चैव नान्यदासीत्कथञ्चन

tamorūpeṇa saivāsī nnānyadāsītkathañcana / asīdgarbhodake caiva nānyadāsītkathañcana

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The same Goddess pervaded the embryonic waters in the form of darkness (tamas). In the embryonic waters there was nothing else.

अध्याय २९९

श्लोक 4

लक्ष्मीस्तुष्टाव च हरिं गर्भोदे पक्षिसत्तम ।लक्ष्मीधराभ्यां रूपाभ्यां प्रकृतिर्हरिणा तथा

lakṣmīstuṣṭāva ca hariṃ garbhode pakṣisattama / lakṣmīdharābhyāṃ rūpābhyāṃ prakṛtirhariṇā tathā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O blessed one, please remove my illusion. Confer liberation to the worthy. The primordial Prakrti is twofold: Para and Apara.

अध्याय २९९

श्लोक 5

शेत श्रुतिस्वरूपेण स्तौति गर्भोदके हरिम् ।नारायण नमस्ते ऽस्तु शृणु विज्ञापनं मम

śeta śrutisvarūpeṇa stauti garbhodake harim / nārāyaṇa namaste 'stu śṛṇu vijñāpanaṃ mama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O Hari, we do not beg of you for the removal of the three. In every man there exist two Prakrtis.

अध्याय २९९

श्लोक 6

अजां जहि महाभाग योग्यानां मुक्तिमावह ।अजा तु प्रकृतिः प्रोक्ता चापरा प्रकृतिः परा

ajāṃ jahi mahābhāga yogyānāṃ muktimāvaha / ajā tu prakṛtiḥ proktā cāparā prakṛtiḥ parā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those worthy of liberation are blessed to share knowledge and supremacy. Prakrti that wards off knowledge and supremacy is named dark-complexioned.

अध्याय २९९

श्लोक 7

शततोवरा तु ब्रह्माणी ब्रह्मपत्नी वरानना ।उमा शच्यवरा तस्या अवराः संप्रकीर्तिताः

śatatovarā tu brahmāṇī brahmapatnī varānanā / umā śacyavarā tasyā avarāḥ saṃprakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Such a wretched tamasic Prakrti abides in human beings, O bird, she does not abide in Brahman.

अध्याय २९९

श्लोक 8

एतासां हननं नैव प्रार्थयामः सदा हरे ।अस्ति प्रतिनृषु ब्रह्म प्रकृती द्वे व्यवस्थिते

etāsāṃ hananaṃ naiva prārthayāmaḥ sadā hare / asti pratinṛṣu brahma prakṛtī dve vyavasthite

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

She assumes the role of a Pisaeika for the individual struggling for release. I am the propeller of the two (Para and Apar.)

अध्याय २९९

श्लोक 9

एका तु नित्यसंसारा त्वजशब्दाभिधायिका ।द्वितीया तु तमो ऽपोह्या अजशब्दाभिधायिका

ekā tu nityasaṃsārā tvajaśabdābhidhāyikā / dvitīyā tu tamo 'pohyā ajaśabdābhidhāyikā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord Visnu O blissful one, that which envelops the gunas is the most beneficial.

अध्याय २९९

श्लोक 10

अत एव त्वजे ज्येष्ठे इति लोके प्रकीर्तिते ।सुखदुः खप्रदा चैव अपरा दुः खदैव तु

ata eva tvaje jyeṣṭhe iti loke prakīrtite / sukhaduḥ khapradā caiva aparā duḥ khadaiva tu

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O sovereign lord, O supreme god, you confer liberation to your devotees after deserting the wicked Prakrti that envelops the universe all round. She envelops all of us who are ever transmigrating.

अध्याय २९९

श्लोक 11

मोक्षाधिकारिणामेव ज्ञानैश्वर्यादयो गणाः ।तेषामाच्छादिका होका तमोङ्गा सा प्रकीर्तिता

mokṣādhikāriṇāmeva jñānaiśvaryādayo gaṇāḥ / teṣāmācchādikā hokā tamoṅgā sā prakīrtitā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Lord Hari, though always wakeful, plays the role of one who has just wakened from sleep. It is just to test the ignorant.

अध्याय २९९

श्लोक 12

जीवं प्रति महाविष्णुं पाह्याच्छादयति प्रभो ।सा परा प्रकृतिर्ज्ञेया परमाच्छादिका स्मृता

jīvaṃ prati mahāviṣṇuṃ pāhyācchādayati prabho / sā parā prakṛtirjñeyā paramācchādikā smṛtā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Out of his navel there grew up a golden lotus which became the substratum of the world. The lotus was constituted of matter, of which the earth was the presiding deity.

अध्याय २९९

श्लोक 13

एवं सा परमा दुष्टा होका तमोङ्गा तु प्रकीर्तिता ।जीववर्गेष्वेव खग ब्रह्मादेर्नास्ति सा क्वचित्

evaṃ sā paramā duṣṭā hokā tamoṅgā tu prakīrtitā / jīvavargeṣveva khaga brahmādernāsti sā kvacit

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

He created the universe, divided into several regions and inhabited the people therein. During the period of dissolu¬ tion the lord alone exists taking rest which the learned declare to be a sort of sleep.

अध्याय २९९

श्लोक 14

पिशाचवत्समुद्दिष्टा जीवस्येत्यधिकारिणः ।प्रेरिका तु तयोर्देव्यो स्त्वहमाद्या सुखात्मिका

piśācavatsamuddiṣṭā jīvasyetyadhikāriṇaḥ / prerikā tu tayordevyo stvahamādyā sukhātmikā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, with the dissolution of the Universe the lord is not effected. Brahma and Vayu do not perish ever.

अध्याय २९९

श्लोक 15

तत्र विष्णो महाभाग सगुणाच्छादको हितः ।परमाच्छादिकां दुष्टां व्यामुच्यैव महाप्रभो

tatra viṣṇo mahābhāga saguṇācchādako hitaḥ / paramācchādikāṃ duṣṭāṃ vyāmucyaiva mahāprabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, Brahma and Vayu are eternal. How can it be said that they are n®t dissolved at dissolution?

अध्याय २९९

श्लोक 16

मोक्षं देहि महादेव त्वद्भक्तानां महाप्रभो ।परमाच्छादिका ह्यस्मान्नित्य संसारिणो यतः

mokṣaṃ dehi mahādeva tvadbhaktānāṃ mahāprabho / paramācchādikā hyasmānnitya saṃsāriṇo yataḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, Brahma and Vayu are not the real entities. The sub-conscious state Supli is similar to another sub¬ conscious state named dream {svapna ).

अध्याय २९९

श्लोक 17

अत एव च नित्यत्वात्तस्मात्तदपसारणम् ।कुरु देव महाभाग इति विज्ञायतां मम

ata eva ca nityatvāttasmāttadapasāraṇam / kuru deva mahābhāga iti vijñāyatāṃ mama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus addressed, the lord said in reply.

अध्याय २९९

श्लोक 18

एवं स्तुतो हरिः कृष्णो सुप्रबुद्धो ऽपि सर्बदा ।उद्वुद्धवन्महा विष्णुरभूदज्ञपरीक्षया

evaṃ stuto hariḥ kṛṣṇo suprabuddho 'pi sarbadā / udvuddhavanmahā viṣṇurabhūdajñaparīkṣayā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

If fear or pleasure are caused by ignorance, then there should be no actual fear or pleasure, both being the results of ignorance O lord, then how is it that the seeker of the truth is extremely devoted to the lord?

अध्याय २९९

श्लोक 19

तस्य नाभेरभूत्पद्मं सौवर्णं भुवनाश्रयम् ।तत्प्राकृतं च विज्ञेयं भूदेवी त्वभिमानिनी

tasya nābherabhūtpadmaṃ sauvarṇaṃ bhuvanāśrayam / tatprākṛtaṃ ca vijñeyaṃ bhūdevī tvabhimāninī

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

On hearing the words of Garuca, lord Krsna said in reply. O wise one, the fear is assumed, it is not actual.

अध्याय २९९

श्लोक 20

अनन्तसूर्यवच्चैव प्रकाशकरमीरितम् ।चिदानन्दमयो विष्णुस्तस्माद्भिन्नो न संशयः

anantasūryavaccaiva prakāśakaramīritam / cidānandamayo viṣṇustasmādbhinno na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

For him who has attained the fruits of his activities no sorrow is caused by ignorance. How can there be a sorrow in the lord?

अध्याय २९९

श्लोक 21

विष्णोः स्वरूपभूतं च ये विजानन्ति ते नराः ।ते यान्ति ह्यधरं लोकं तथा तत्संगिसंगिनः

viṣṇoḥ svarūpabhūtaṃ ca ye vijānanti te narāḥ / te yānti hyadharaṃ lokaṃ tathā tatsaṃgisaṃginaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

By the command of the lord the devotee assumes fear. The lord is pleased thereby. In fact, the fear never enters in him.

अध्याय २९९

श्लोक 22

किरीटादिकवच्चैव ज्ञातव्यं च खगेश्वर ।किरीटाद्या अपि हरेर्द्विधा संति न संशयः

kirīṭādikavaccaiva jñātavyaṃ ca khageśvara / kirīṭādyā api harerdvidhā saṃti na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Brahma observes all this. But this does not prove that ignorance (as a cause) is existent in Brahma. O lord of birds, Brahma is never found to be sorrowful.

अध्याय २९९

श्लोक 23

स्वरूपा ह्यस्वरूपाश्च स्वस्वरूपनि दर्शने ।गृहीता इति विज्ञेया न स्वरूपाः खगेश्वर

svarūpā hyasvarūpāśca svasvarūpani darśane / gṛhītā iti vijñeyā na svarūpāḥ khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

If he makes no attempt to realize Brahma and*obtain pleasure thereby, Brahma appears to be distressed just for deiud> ing the ignorant.

अध्याय २९९

श्लोक 24

भ्माण्डं ह्यसृजत्तत्र सर्वलोकविधायकम् ।प्रलये मुक्तिहीनश्च सुप्त इत्युच्यते बुधः

bhmāṇḍaṃ hyasṛjattatra sarvalokavidhāyakam / pralaye muktihīnaśca supta ityucyate budhaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The knowledge of Bralima comes to the seeker according to his power of receptivity.

अध्याय २९९

श्लोक 25

तस्य समिवस्त्रिवं च न ज्ञातव्या खगेश्वर ।प्रलयोपि महाभाग ब्रह्मवाय्वोर्न चास्ति हि

tasya samivastrivaṃ ca na jñātavyā khageśvara / pralayopi mahābhāga brahmavāyvorna cāsti hi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The manifestation of the unmanifest knowledge and the acquirement thereof is called the visibility of knowledge (Jflana-vyaktata).

अध्याय २९९

श्लोक 26

वृत्तिरूपं परं ज्ञानं पाद्यार्घ्यं नात्र संशयः ।इन्द्रियाणामुपरतिः सुप्तिरित्युच्यते बुधैः

vṛttirūpaṃ paraṃ jñānaṃ pādyārghyaṃ nātra saṃśayaḥ / indriyāṇāmuparatiḥ suptirityucyate budhaiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Hence, the supreme lord being knowledge itself there is no scope of ignorance. The four-faced Brahma was evolved out ol a golden lotus from the navel of Visnu.

अध्याय २९९

श्लोक 27

ब्रह्मवाय्वोश्च पासग्नि वास्तवं स्यात्खगेश्वर ।कथं तर्हि तयोर्वर्ते ह्यविलत्यत्वमुच्यते

brahmavāyvośca pāsagni vāstavaṃ syātkhageśvara / kathaṃ tarhi tayorvarte hyavilatyatvamucyate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

For an answer to this query Brahma entered the lotus-stalk.

अध्याय २९९

श्लोक 28

तस्मात्तद्वास्तवं नास्ति ब्रह्मवाय्वोः खगेश्वर ।स्वप्नावस्थायाः सदृशी ह्यवस्था सुप्तिसंज्ञिका

tasmāttadvāstavaṃ nāsti brahmavāyvoḥ khageśvara / svapnāvasthāyāḥ sadṛśī hyavasthā suptisaṃjñikā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"Therefore, O lord of birds, that is not real for Brahma and Vayu; the state called sleep is like the state of dreaming;

अध्याय २९९

श्लोक 29

ब्रह्मण्यमुख्यया वृत्त्या ह्यस्तीत्येवं निबोध मे ।अतो न वास्तवमिदमङ्गीकार्यं खगेश्वर

brahmaṇyamukhyayā vṛttyā hyastītyevaṃ nibodha me / ato na vāstavamidamaṅgīkāryaṃ khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

understand from me that it exists in Brahma only in a secondary sense. So this should not be accepted as real, O lord of birds.

अध्याय २९९

श्लोक 30

वास्तवं ये विजानन्ति तेषां नित्यं धनं तपः ।श्रीगरुड उवाच ।सुप्तिस्त्वज्ञानकार्यत्वात्सुप्तिर्नास्तीत्युदीरिता

vāstavaṃ ye vijānanti teṣāṃ nityaṃ dhanaṃ tapaḥ / śrīgaruḍa uvāca / suptistvajñānakāryatvātsuptirnāstītyudīritā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

For those who know the reality, austerity is their constant wealth." Shri Garuda said: "Since sleep is an effect of ignorance, it is said that there is no sleep [for him].

अध्याय २९९

श्लोक 31

यदा हि कारणं चास्ति तदा कार्यमिति प्रभो ।इत्यभिप्रायगर्भेण त्वं समाधास्य ते यदि

yadā hi kāraṇaṃ cāsti tadā kāryamiti prabho / ityabhiprāyagarbheṇa tvaṃ samādhāsya te yadi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When the cause exists, then the effect exists, O Lord; if you answer with that intended meaning,

अध्याय २९९

श्लोक 32

तर्हि तस्य महाभाग कथं ब्रूहि भयादिकम् ।भयादिकं ह्यस्तु नाम का वास्माकं क्षतिर्भवेत्

tarhi tasya mahābhāga kathaṃ brūhi bhayādikam / bhayādikaṃ hyastu nāma kā vāsmākaṃ kṣatirbhavet

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

then tell me, O fortunate one, how can there be fear and the like for him? Let there be fear and the like — what harm would that be to us?"

अध्याय २९९

श्लोक 33

एवमुक्तस्तु गोविन्दोब्रवीत्तत्रापि कारणम् ।भयं त्वज्ञानकार्यं स्यात्कार्याकारणमत्र हि

evamuktastu govindobravīttatrāpi kāraṇam / bhayaṃ tvajñānakāryaṃ syātkāryākāraṇamatra hi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Addressed thus, Govinda gave the reason for that too: "Fear would be an effect of ignorance, and here there is no effect without a cause.

अध्याय २९९

श्लोक 34

प्रीयते मत्वा ब्रह्म तस्मात्सुप्तिश्च तत्र हि ।अज्ञादिकं यदि ब्रह्म तस्य न स्यात्कथञ्चन

prīyate matvā brahma tasmātsuptiśca tatra hi / ajñādikaṃ yadi brahma tasya na syātkathañcana

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

He is pleased thinking of Brahman; so sleep is there. If ignorance and the like were in Brahma, it could in no way be his.

अध्याय २९९

श्लोक 35

कथं सुखी प्रदृश्येत न कथञ्चित्करिष्यति ।कथं वा मुक्तिपर्यन्तं ज्ञानव्यक्तिर्वदस्व मे

kathaṃ sukhī pradṛśyeta na kathañcitkariṣyati / kathaṃ vā muktiparyantaṃ jñānavyaktirvadasva me

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

How is he seen to be happy? He will not act in any way." "And how, tell me, does knowledge become manifest until liberation?

अध्याय २९९

श्लोक 36

यद्यज्ञानं तस्य सत्यं न स्यात्तर्हि महाप्रभो ।अत्यादरात्कथं ब्रह्मञ्छ्रवणं कुरुते वद

yadyajñānaṃ tasya satyaṃ na syāttarhi mahāprabho / atyādarātkathaṃ brahmañchravaṇaṃ kurute vada

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

If his ignorance is not real, O great Lord, how, tell me, O Brahman, does he listen with such great eagerness?"

अध्याय २९९

श्लोक 37

इति तस्य वचः श्रुत्वा कृष्णो वचनमब्रवीत् ।भयं च वास्तवं तस्य न जानीहि महामते

iti tasya vacaḥ śrutvā kṛṣṇo vacanamabravīt / bhayaṃ ca vāstavaṃ tasya na jānīhi mahāmate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Hearing his words, Krishna said: "Know that his fear is not real, O wise one.

अध्याय २९९

श्लोक 38

दृश्यते मद्भयं तस्य हरिप्रीत्यर्थमेव च ।भयाकामवतीवानमुवास्तवमीरितम्

dṛśyate madbhayaṃ tasya hariprītyarthameva ca / bhayākāmavatīvānamuvāstavamīritam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

His fear of me is seen only for the pleasure of Hari; his appearing fearful and desirous is declared unreal.

अध्याय २९९

श्लोक 39

प्राप्तप्राब्धलेशस्त तस्य नास्ति खगेश्वर ।दुः खाज्ञानादिकं किञ्चित्कथं तस्मिन् भविष्यति

prāptaprābdhaleśasta tasya nāsti khageśvara / duḥ khājñānādikaṃ kiñcitkathaṃ tasmin bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

For one who has reached the last trace of prarabdha, O lord of birds, there is no sorrow or ignorance at all; how could it be in him?

अध्याय २९९

श्लोक 40

विष्णोराज्ञानुसारेण भयायानुकरोत्यसौ ।तेन प्रीणाति च हरिस्तस्य नास्त्यत्र संशयः

viṣṇorājñānusāreṇa bhayāyānukarotyasau / tena prīṇāti ca haristasya nāstyatra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Following Vishnu's command, he imitates fear, and by that Hari is pleased with him; there is no doubt of this.

अध्याय २९९

श्लोक 41

शृणोति सततं ब्रह्मा न चिन्त्यात्तावताज्ञता ।कदाचिद्दृश्यते ब्रह्मा दुः खी न च खगेश्वर

śṛṇoti satataṃ brahmā na cintyāttāvatājñatā / kadāciddṛśyate brahmā duḥ khī na ca khageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Brahma always listens, yet one should not think him ignorant because of that; sometimes Brahma is seen to be sorrowful, yet he is not, O lord of birds.

अध्याय २९९

श्लोक 42

यद्ब्रह्म च न जानीयाद्धरिप्रीत्यर्थमेव च ।दुः खिवद्दृश्यते ब्रह्मा आज्ञानां मोहनाय च

yadbrahma ca na jānīyāddhariprītyarthameva ca / duḥ khivaddṛśyate brahmā ājñānāṃ mohanāya ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

If Brahma seems not to know, it is only for the pleasure of Hari; Brahma is seen as if sorrowful to delude the ignorant.

अध्याय २९९

श्लोक 43

योग्यतामनतिक्रम्य यावज्ज्ञानं च तिष्ठति ।ब्रह्मणस्तावदेवास्ति नात्र कार्या विचारणा

yogyatāmanatikramya yāvajjñānaṃ ca tiṣṭhati / brahmaṇastāvadevāsti nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

As far as knowledge remains without exceeding worthiness, so far it exists for Brahma; there is no need to consider this.

अध्याय २९९

श्लोक 44

ज्ञानस्य व्यक्तता नाम विद्यमानस्य चादरात् ।ज्ञानस्यासादनं चैव ज्ञानव्यक्तिरिति स्मृता

jñānasya vyaktatā nāma vidyamānasya cādarāt / jñānasyāsādanaṃ caiva jñānavyaktiriti smṛtā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The manifestation of knowledge means the reverent attention to knowledge already present; attaining knowledge is what is called the manifestation of knowledge.

अध्याय २९९

श्लोक 45

अतो ज्ञानादिकं नास्ति ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ।पद्माद्धिरण्म याज्जातो ब्रह्मा तु चतुराननः

ato jñānādikaṃ nāsti brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ / padmāddhiraṇma yājjāto brahmā tu caturānanaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

So there is no ignorance and the like in Brahma, the Supreme One. The four-faced Brahma was born from the golden lotus;

अध्याय २९९

श्लोक 46

सर्वदाऽलोचनायुक्तस्तेन स्वालोचनं कृतम् ।अज्ञानां मोहनार्थाय हरिप्रीत्यर्थमेव च

sarvadā'locanāyuktastena svālocanaṃ kṛtam / ajñānāṃ mohanārthāya hariprītyarthameva ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

always endowed with reflection, he performed self-reflection to delude the ignorant and only for the pleasure of Hari.

अध्याय २९९

श्लोक 47

संकल्पोपि तथैवास्ति न ह्यज्ञानात्कृतस्तथा ।को वा मां सृष्टवानत्र इति ह्यालोच्य स प्रभुः

saṃkalpopi tathaivāsti na hyajñānātkṛtastathā / ko vā māṃ sṛṣṭavānatra iti hyālocya sa prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

His resolve too was likewise, not made through ignorance. Reflecting, 'Who created me here?', that lord,

अध्याय २९९

श्लोक 48

तं विचारयितुं ब्रह्मा पद्मनाडीं विवेश ह

taṃ vicārayituṃ brahmā padmanāḍīṃ viveśa ha

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Brahma, entered the stalk of the lotus to investigate it."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 299
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.