Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
300
अध्याय 300 / 317

Book 3 - Adhyaya 12

110 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ110 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३००

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे श्रीकृथ्णगरुडसंवादे ऽज्ञानहेतुनिरूपणं नामैकादशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १२ श्रीकृष्ण उवाच ।नाडीं समाविश्य महानुभावः श्रीविष्णुभक्तो त्वथ पुष्करस्थः ।विचारयामास गुरुं स्वमूलं नारायणं निर्गुणमद्वितीयम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe śrīkṛthṇagaruḍasaṃvāde 'jñānahetunirūpaṇaṃ nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 12 śrīkṛṣṇa uvāca / nāḍīṃ samāviśya mahānubhāvaḥ śrīviṣṇubhakto tvatha puṣkarasthaḥ / vicārayāmāsa guruṃ svamūlaṃ nārāyaṇaṃ nirguṇamadvitīyam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The noble Brahma, the devotee of Visnu who was seated on the lotus entered the lotus-stalk.

अध्याय ३००

श्लोक 2

एतावता हरिभक्तस्य तस्याप्यच्छिन्नभक्तस्य चतुर्मुखस्य ।विचारकाले च विचिन्तनीयो ह्यज्ञानलेशस्तु खगेश्वरेश्वर

etāvatā haribhaktasya tasyāpyacchinnabhaktasya caturmukhasya / vicārakāle ca vicintanīyo hyajñānaleśastu khageśvareśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Brahma, the perpetual devotee of Hari, O lord of birds, was swayed by ignorance when he meditated upon the source of his birth.

अध्याय ३००

श्लोक 3

यथास्ति विष्णोर्मनः सङ्कल्प एव तथैव सोपि प्रकरोति नित्यम् ।आलोचने तस्य सदास्ति भूमन्स्वयोग्यतामनतिक्रम्य चैव

yathāsti viṣṇormanaḥ saṅkalpa eva tathaiva sopi prakaroti nityam / ālocane tasya sadāsti bhūmansvayogyatāmanatikramya caiva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In the form of Hari, O lord, there exist both, simul¬ taneously, illusion and knowledge. But the two remain invisible like moving water in the clouds.

अध्याय ३००

श्लोक 4

हरेः स्वरूपे च तथा प्रपञ्चः स्वस्मिन्स्वरूपे च खगस्ति ज्ञानम् ।यथापि नित्यं परिचारवारि च अज्ञातवद्दृश्यते विष्णुना च

hareḥ svarūpe ca tathā prapañcaḥ svasminsvarūpe ca khagasti jñānam / yathāpi nityaṃ paricāravāri ca ajñātavaddṛśyate viṣṇunā ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, since Brahma with his circumscribed knowledge does not know the form of Visnu he is charged with the fault of eternal ignorance not conditioned by time or place.

अध्याय ३००

श्लोक 5

हरेः प्रीत्यर्थं कुरुते सौ कदाच्चित्तत्रापि कश्चिद्विशेषो ऽस्ति वीन्द्र ।शृणुष्व सम्यङ्निगृहीतचित्तो यथा प्रोवाच स विजानाति देवः

hareḥ prītyarthaṃ kurute sau kadāccittatrāpi kaścidviśeṣo 'sti vīndra / śṛṇuṣva samyaṅnigṛhītacitto yathā provāca sa vijānāti devaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Brahma entered the lotus-stalk but he could not visualize Visnu, the source of his being. Thereafter, Brahma heard from the lotus-stalk a voice containing two syllables: O Brahman, perform tapa —penance.

अध्याय ३००

श्लोक 6

सदा त्वदोषं प्रविशेषेश्च मुक्तवेदास्तथा वा पविजानन्ति नित्यम् ।तस्य स्वरूपं न तथा हरिं च स्वयोग्यतामनतिक्रम्य वेधाः

sadā tvadoṣaṃ praviśeṣeśca muktavedāstathā vā pavijānanti nityam / tasya svarūpaṃ na tathā hariṃ ca svayogyatāmanatikramya vedhāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, then lord Vi?nu manifested himself to confer favour to his best devotees.

अध्याय ३००

श्लोक 7

हरेः स्वरूपं न विजानाति सर्वं स्वयो ग्यरूपं सर्वदा वेत्ति विष्णोः ।तत्राज्ञानं नास्ति किञ्चिद्द्विजेन्द्र यावत्स्वरूपं च तथैव लक्ष्म्याः

hareḥ svarūpaṃ na vijānāti sarvaṃ svayo gyarūpaṃ sarvadā vetti viṣṇoḥ / tatrājñānaṃ nāsti kiñciddvijendra yāvatsvarūpaṃ ca tathaiva lakṣmyāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The lord wore Srivatsa gem on his chest and the Kaustubha round his neck. He looked with the most agreeable and affectionate glance.

अध्याय ३००

श्लोक 8

वेधा न जानाति कुतस्तदन्ये तयोः स्वरूपंन विजानाति सर्वम् ।तथापि वेदानेकदेशेन वेद जानाति लक्ष्मीर्हरिरूपं च यावत्

vedhā na jānāti kutastadanye tayoḥ svarūpaṃna vijānāti sarvam / tathāpi vedānekadeśena veda jānāti lakṣmīrharirūpaṃ ca yāvat

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord-of Laksmi, O lord of the world, abode of the people, goddess Laksmi does not know your real form. By

अध्याय ३००

श्लोक 9

तावन्न जानाति विधिः खगेन्द्र ज्ञाने विधातुश्च स्वयोग्यभूते ।अतो विरिञ्चस्य न चिन्तनीयो ह्यज्ञानलेशः क्वापि देशे च काले

tāvanna jānāti vidhiḥ khagendra jñāne vidhātuśca svayogyabhūte / ato viriñcasya na cintanīyo hyajñānaleśaḥ kvāpi deśe ca kāle

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Knowledge and illusion.

अध्याय ३००

श्लोक 10

नाडीं समाविश्य तदा विरिञ्चो न वेद नारायणमेकवच्च ।तदा शृणोत्तं कमलासनं प्रभुस्तपस्तप द्व्यक्षरं सादरेण

nāḍīṃ samāviśya tadā viriñco na veda nārāyaṇamekavacca / tadā śṛṇottaṃ kamalāsanaṃ prabhustapastapa dvyakṣaraṃ sādareṇa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Still Laksmi does not know your traits in entirety. Nothing remains which the Vedas have not covered up. There are yet some distinct traits which are not expressed by the Vedas.

अध्याय ३००

श्लोक 11

अभिप्रायं तस्य सम्यग्विदित्त्वा तपः कुरु त्वं हरितुष्ट्यर्थमेव ।तपो ऽकरोद्धरिपादैक निष्ठो हरेः प्रीत्यर्थं दिव्यसहस्रवर्षम्

abhiprāyaṃ tasya samyagvidittvā tapaḥ kuru tvaṃ harituṣṭyarthameva / tapo 'karoddharipādaika niṣṭho hareḥ prītyarthaṃ divyasahasravarṣam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Some special traits arc declared in the Vedas which are known only to the aspirants. O lord, at first, the four Vedas—Rg, Yajus, Saman and Atharvan—know them rightly.

अध्याय ३००

श्लोक 12

ततो हरिः प्रादुरासीत्खगेन्द्र वरं दातुं भक्तवरस्य दिव्यम् ।सदा विष्णुं देवदेवो ददर्श चतुर्भुजं तं जलजायताक्षम्

tato hariḥ prādurāsītkhagendra varaṃ dātuṃ bhaktavarasya divyam / sadā viṣṇuṃ devadevo dadarśa caturbhujaṃ taṃ jalajāyatākṣam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The Vedas are so called because they know the lord. So do the Puranas, Mahabharata and Paficaratra texts. Goddess Laksmi too knows of the traits ofVisnu as large in number as they come within her knowledge.

अध्याय ३००

श्लोक 13

श्रीवत्सलक्ष्मं गलशोभिकौस्तुभं संपश्यन्तं सुप्रसन्नार्द्रदृष्ट्या ।दृष्ट्वा हरिं ब्रह्म नारायणं च पुरः स्थितं भक्तवश्यं दयालुम्

śrīvatsalakṣmaṃ galaśobhikaustubhaṃ saṃpaśyantaṃ suprasannārdradṛṣṭyā / dṛṣṭvā hariṃ brahma nārāyaṇaṃ ca puraḥ sthitaṃ bhaktavaśyaṃ dayālum

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

She knows the distinct qualities of the lord which are mentioned in the Vedas, as far as her capacity permits. She knows the traits in general but not in particular.

अध्याय ३००

श्लोक 14

समर्चयामास महाविभूत्या भक्त्या हरेः पादतीर्थं दधार ।अस्तौन्महाभागवतप्रधानो हरिं गुरुं भक्तिविवर्धितात्मा

samarcayāmāsa mahāvibhūtyā bhaktyā hareḥ pādatīrthaṃ dadhāra / astaunmahābhāgavatapradhāno hariṃ guruṃ bhaktivivardhitātmā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I too know certain traits declared in the Vedas as far as my capacity, by the favour of Laksmi as well as yours.

अध्याय ३००

श्लोक 15

ब्रह्मोवाच ।रमेश लोकेश जगन्निवास तव स्वरूपं न विजानाति देवी ।तव प्रसादात्सुविजानाति देवी गुणान्वेदोक्तान्सर्वदा वीन्द्र सर्वान्

brahmovāca / rameśa lokeśa jagannivāsa tava svarūpaṃ na vijānāti devī / tava prasādātsuvijānāti devī guṇānvedoktānsarvadā vīndra sarvān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

There are still certain traits which remain unknown to many. But iSesa, the Serpent-chief knows them too. These remain hidden to others due to their bad Karman.

अध्याय ३००

श्लोक 16

तथापि सा न विजानाति देवी साकल्येनाशेषितः सद्गुणांश्च ।यद्यप्यनुक्तं पञ्चभिर्नास्ति वेदैस्तथापि देवे ऽत्र विशेष आस्ते

tathāpi sā na vijānāti devī sākalyenāśeṣitaḥ sadguṇāṃśca / yadyapyanuktaṃ pañcabhirnāsti vedaistathāpi deve 'tra viśeṣa āste

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

§a knows those traits which are known to many as far as he is able to know. Thereafter, he knows those too, which are hidden to others. He is, therefore, called the one who has the knowledge of all traits of Vinu.

अध्याय ३००

श्लोक 17

तत्त्वेच्छवः प्रविजानन्ति नित्यं वेदे सूक्तान्क्वाप्यनुक्तांश्च सर्वान् ।आदौ जानन्त्यत्र वेदा मुरारे ऋगादयः सुष्ठु चत्वार एव

tattvecchavaḥ pravijānanti nityaṃ vede sūktānkvāpyanuktāṃśca sarvān / ādau jānantyatra vedā murāre ṛgādayaḥ suṣṭhu catvāra eva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The lord of Uma, Hara, knows, by your favour, the traits of the lord as far as his capacity. O lord, therefore, he is called the one who has obtained what is not accessible to others. O lord, when he knows my regions he knows your form as well.

अध्याय ३००

श्लोक 18

वेदा ह्येते वेदयन्तीति देव तथा पुराणं भारतं पञ्चरात्रम् ।क्रमादितो विचिन्त्य सा विष्णुगुणान्स्वयोग्यान्सदा विजानाति रमापि देवी

vedā hyete vedayantīti deva tathā purāṇaṃ bhārataṃ pañcarātram / kramādito vicintya sā viṣṇuguṇānsvayogyānsadā vijānāti ramāpi devī

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, you are eternal, indestructible super con> sciousness. I cannot make a better choice among many.

अध्याय ३००

श्लोक 19

विशेषतो ह्युक्तगुणा नृगादिषु स्वयोग्यभूतान्संविजानाति देवी ।सामान्यतः प्रविजानाति देवी हरेर्गुणान्न विशेषाच्च नित्यम्

viśeṣato hyuktaguṇā nṛgādiṣu svayogyabhūtānsaṃvijānāti devī / sāmānyataḥ pravijānāti devī harerguṇānna viśeṣācca nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The gods who are absorbed in the objects of senses are attached to outward pleasures. The gods who are attached to sexual pleasures talk in vain of liberation.

अध्याय ३००

श्लोक 20

अहं विजानामि रमाप्र सादात्तव प्रसादाच्च गुणान्सदैव ।स्वयोग्यभूताञ्छ्रुतिपूक्तान् गुणांश्च कांश्चिद्विजानाति हरेर्न कश्चित्

ahaṃ vijānāmi ramāpra sādāttava prasādācca guṇānsadaiva / svayogyabhūtāñchrutipūktān guṇāṃśca kāṃścidvijānāti harerna kaścit

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

You possess a body eternally constituted of bliss and knowledge. Still the devotees regard, you have a physical body. Since you have no physical body, their calling you a bodiless one should only be correct.

अध्याय ३००

श्लोक 21

तव प्रसादाच्च मम प्रसादात्कालान्तरे तांश्च जानाति शेषः ।दुष्कर्मलेशान्न तिरोहितान् गुणान्यानेव पूर्वं विदितान् स्वयोग्यान्

tava prasādācca mama prasādātkālāntare tāṃśca jānāti śeṣaḥ / duṣkarmaleśānna tirohitān guṇānyāneva pūrvaṃ viditān svayogyān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

My homage to you, O bodiless one who are devoid of Ego or attachment. I too am devoid of physical body and unattached to outward objects.

अध्याय ३००

श्लोक 22

तानेव ज्ञात्वा पुनरेव शेषस्तिरो हितांल्लब्धगुणस्ततः स्मृतः ।सदा स्वयोग्यांश्च हरेर्गुणांश्च उमापतिश्चापि तव प्रसादात्

tāneva jñātvā punareva śeṣastiro hitāṃllabdhaguṇastataḥ smṛtaḥ / sadā svayogyāṃśca harerguṇāṃśca umāpatiścāpi tava prasādāt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, I become attached to women. I wear silken clothes and put on garlands, just for the propitiation of lord Visnu, not for my physical enjoyment.

अध्याय ३००

श्लोक 23

यदा विजानाति हरे मुरारे अप्राप्तलब्धेति तदोच्यते हरः ।ममापि लोकं च यदा मुरारे तदा विजानाति तव स्वरूपम्

yadā vijānāti hare murāre aprāptalabdheti tadocyate haraḥ / mamāpi lokaṃ ca yadā murāre tadā vijānāti tava svarūpam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The five!jus attain knowledge at release; V&yu and others at dissolution; Gilyntri suffers stupefiicdon either at dissedution or at re-creation.

अध्याय ३००

श्लोक 24

गोविन्द नित्याव्यय चित्सुपूर्ण तव प्रसादान्नास्ति शतेषु तन्ममयेये हि देवाश्च शरीरधारिणस्ते ज्ञानहीना विषयेषु निष्ठाः

govinda nityāvyaya citsupūrṇa tava prasādānnāsti śateṣu tanmamayeye hi devāśca śarīradhāriṇaste jñānahīnā viṣayeṣu niṣṭhāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I too suffer from illusion, sometimes but this illusion is assumed for stupefying Daityas, so that the supreme god Visnu may be gratified thereby.

अध्याय ३००

श्लोक 25

येये देवा विषयेषु निष्ठास्तेते देवा बहिरर्थभावाः ।येये देवा बहिरर्थभावा मोक्षा दन्ये प्रलपन्तः सदैव

yeye devā viṣayeṣu niṣṭhāstete devā bahirarthabhāvāḥ / yeye devā bahirarthabhāvā mokṣā danye pralapantaḥ sadaiva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

As darkness does not exist with the rise of the sun so ignorance does not exist with the rise of knowledge.

अध्याय ३००

श्लोक 26

तव स्वरूपे च जगत्स्वरूपे तवासमानं नास्ति विष्णो सदैव ।यतस्तव प्राकृतो नास्ति देहो यतो ज्ञानं नास्ति नास्त्ये व नित्यम्

tava svarūpe ca jagatsvarūpe tavāsamānaṃ nāsti viṣṇo sadaiva / yatastava prākṛto nāsti deho yato jñānaṃ nāsti nāstye va nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of gods, after passing through series of births and realizing Self I obtained complete knowledge.

अध्याय ३००

श्लोक 27

पूर्णानन्दज्ञानदेहो ऽपि नित्यं सदा शरीरी भाष्यते भक्तिमद्भिः ।यतस्तव प्राकृतो नास्ति देहो ह्यतोपि नित्यमशरीरीति च स्मृतः

pūrṇānandajñānadeho 'pi nityaṃ sadā śarīrī bhāṣyate bhaktimadbhiḥ / yatastava prākṛto nāsti deho hyatopi nityamaśarīrīti ca smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

But the great sages have declared that even when passing through the series of births and before attaining to complete integration I possessed a complete knowledge of the Self. O great lord, Sarasvati, who was born as Samjna, has no ignorance.

अध्याय ३००

श्लोक 28

नतो ऽहं सर्वदास्मिञ्शरीरे ऽहंममेत्यभिमानेन शून्यः ।अत्तो ऽप्यहं त्वशरीरी सदैव तथैव नित्यं बहिरर्थैश्च शून्यः

nato 'haṃ sarvadāsmiñśarīre 'haṃmametyabhimānena śūnyaḥ / atto 'pyahaṃ tvaśarīrī sadaiva tathaiva nityaṃ bahirarthaiśca śūnyaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

No notion of ignorance should be ascribed to Brahma and Vayu. Now I relate to you a secret which every aspirant shall desire to know.

अध्याय ३००

श्लोक 29

स्वभोगभार्यासत्यलोकादिभोगः स्वयोग्यभोगो वस्त्रमाल्यादिभोगः ।एते हि सर्वे बहिरर्थसंज्ञकाः नैसर्गकामाः सर्वदा मे हि विष्णो

svabhogabhāryāsatyalokādibhogaḥ svayogyabhogo vastramālyādibhogaḥ / ete hi sarve bahirarthasaṃjñakāḥ naisargakāmāḥ sarvadā me hi viṣṇo

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

For stupefying Daityas she professes to be sorrowful partially. In fact, she imbibes no sorrow whatsoever.

अध्याय ३००

श्लोक 30

तथाप्यहं कामहीनो हि नित्यं रुद्रादयः कामवन्तो यतोतः ।शरीरिणस्ते बहिरर्थभावा अज्ञानवन्तो ऽपि च संस्मृताः खग

tathāpyahaṃ kāmahīno hi nityaṃ rudrādayaḥ kāmavanto yatotaḥ / śarīriṇaste bahirarthabhāvā ajñānavanto 'pi ca saṃsmṛtāḥ khaga

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

So Sarasvati never incarnates partially. O slayer of Madhu, I too do not incarnate in part.

अध्याय ३००

श्लोक 31

स्वदारभोगे केवलां प्रीतिमेवं हरेरेवं सर्वदाहं करोति ।स्तम्बास्त्रादीन्धारियिष्ये सदैव विष्णोः प्रीत्यर्थं नैव गात्रार्थमेव

svadārabhoge kevalāṃ prītimevaṃ harerevaṃ sarvadāhaṃ karoti / stambāstrādīndhāriyiṣye sadaiva viṣṇoḥ prītyarthaṃ naiva gātrārthameva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

As much of strength and knowledge as he reveals in Treta, the same he manifests when he incarnates in Dvapara.

अध्याय ३००

श्लोक 32

नित्यानन्दादन्यकामो न मेस्ति अतः सदा बहिरर्थैश्च शून्यः ।ममापि भार्या बहिरर्थशून्या अमूढभावा मूढवतीव दृश्यते

nityānandādanyakāmo na mesti ataḥ sadā bahirarthaiśca śūnyaḥ / mamāpi bhāryā bahirarthaśūnyā amūḍhabhāvā mūḍhavatīva dṛśyate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

As much of strength and knowledge as he manifests in Dvapara, the same he manifests when he is born in Kali.

अध्याय ३००

श्लोक 33

अमूढभूता ज्ञानिनां सर्वदैव तथाज्ञानां ज्ञानहीनेति भाति ।यावज्ज्ञानं चास्ति मे वास्तुदेव तावज्ज्ञानं वासुदेवस्य चास्ति

amūḍhabhūtā jñānināṃ sarvadaiva tathājñānāṃ jñānahīneti bhāti / yāvajjñānaṃ cāsti me vāstudeva tāvajjñānaṃ vāsudevasya cāsti

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I sever the tongues of those who reproach Hari. Vayu incarnates on earth with that object in view.

अध्याय ३००

श्लोक 34

यावज्ज्ञानं वासुदेवस्य चास्ति तावज्ज्ञानं ज्ञानवतामृजूनाम् ।क्रमेणैवाज्ञानिनां वानृजूनामस्पष्टरूपो ज्ञानगतो विशेषः

yāvajjñānaṃ vāsudevasya cāsti tāvajjñānaṃ jñānavatāmṛjūnām / krameṇaivājñānināṃ vānṛjūnāmaspaṣṭarūpo jñānagato viśeṣaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

[The following should be avoided as they amount to the censure of Visnu.]

अध्याय ३००

श्लोक 35

सौरिप्रकाशे च यथैव दर्शनं तथा मम ज्ञानगतो विशेषः ।दीपप्रकाशे च यथैव दर्शनं तथा ज्ञानं वासुदेवस्य चास्ति

sauriprakāśe ca yathaiva darśanaṃ tathā mama jñānagato viśeṣaḥ / dīpaprakāśe ca yathaiva darśanaṃ tathā jñānaṃ vāsudevasya cāsti

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

To think that he takes birth while possessed of eternality, consciousness and bliss he does not take birth.

अध्याय ३००

श्लोक 36

अस्पष्टपरूपा न्यूनता ह्यस्ति वायौ तथा ज्ञानं नैव संचिन्तनीयम् ।एतादृशी ज्ञानशक्तिर्मुरारेर्वाय्वादीनां मोक्षपर्यन्तमस्ति

aspaṣṭaparūpā nyūnatā hyasti vāyau tathā jñānaṃ naiva saṃcintanīyam / etādṛśī jñānaśaktirmurārervāyvādīnāṃ mokṣaparyantamasti

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

To think that he can be cut and severed in parts while he cannot be cut and severed in parts.®

अध्याय ३००

श्लोक 37

ज्ञानं त्वृजूनां मोक्षकाले पिपञ्चवाय्वादीनां प्रलयेनाद्रादीर्न ।वायोर्मम प्रलये सृष्टिकाले तथा गायत्र्या नास्तिनास्त्येव मोहः

jñānaṃ tvṛjūnāṃ mokṣakāle pipañcavāyvādīnāṃ pralayenādrādīrna / vāyormama pralaye sṛṣṭikāle tathā gāyatryā nāstināstyeva mohaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

To think that Vyasa and Rama (Parasurama) are not the sage and the Brahmana.®

अध्याय ३००

श्लोक 38

गायत्रीवद्भारत्या देवदेव ज्ञातव्यमेवं हरितत्त्ववेदिभिः ।ममाज्ञानं दृश्यते यत्र कुत्र दैत्यादीनां मोहनार्थ सदैव

gāyatrīvadbhāratyā devadeva jñātavyamevaṃ haritattvavedibhiḥ / mamājñānaṃ dṛśyate yatra kutra daityādīnāṃ mohanārtha sadaiva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The first two statements establish the concept of duality (dvaiUwdda) of the Vaii.iava School to which RamAnuja, Madhva and VallaUia belong.

अध्याय ३००

श्लोक 39

तेन प्रीतिर्देवदेवस्य विष्णर्भविष्यतीत्येव विनिश्चितात्मा ।प्रश्रादिकं त्वज्ञवत्सर्वदैवं करिष्येहं मोहनायाधमानाम्

tena prītirdevadevasya viṣṇarbhaviṣyatītyeva viniścitātmā / praśrādikaṃ tvajñavatsarvadaivaṃ kariṣyehaṃ mohanāyādhamānām

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Bhagavad GU& II.

अध्याय ३००

श्लोक 40

सूर्योदये नास्ति यथा तमश्च तथाज्ञानं नास्तिनास्त्येव देव ।करोम्यहं श्रवणं सर्वदैव हरिप्रीत्यर्थं निश्चतार्थं सतां हि

sūryodaye nāsti yathā tamaśca tathājñānaṃ nāstināstyeva deva / karomyahaṃ śravaṇaṃ sarvadaiva hariprītyarthaṃ niścatārthaṃ satāṃ hi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

To think that Rama (son of Daaratha), Kfsna and other incarnations can be vanquished in the battle.

अध्याय ३००

श्लोक 41

शतजन्मगतानां त्वनृजूनां पूर्वमेव तु ।अपरोक्षाभाव एव ह्यज्ञानं समुदीरितम्

śatajanmagatānāṃ tvanṛjūnāṃ pūrvameva tu / aparokṣābhāva eva hyajñānaṃ samudīritam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

To think that Lord Krna worshipped iva for the continuation of his line by getting offspring.

अध्याय ३००

श्लोक 42

अपरोक्षानन्तरं तु नास्त्यज्ञानं न संशयः ।शतजन्मसु देवेश अपरोक्षेण सर्वदा

aparokṣānantaraṃ tu nāstyajñānaṃ na saṃśayaḥ / śatajanmasu deveśa aparokṣeṇa sarvadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

To assume that father, mother and Brahmins are made in the form of Vispu, while in fact they are not made in the form of Visnu.

अध्याय ३००

श्लोक 43

पूर्णज्ञानं ममास्त्येव नात्र कार्या विचारणा ।शतजन्मसु पूर्वं तु परोक्षेण मम प्रभो

pūrṇajñānaṃ mamāstyeva nātra kāryā vicāraṇā / śatajanmasu pūrvaṃ tu parokṣeṇa mama prabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

To think that lord Visnu and Surya are identical.

अध्याय ३००

श्लोक 44

पूर्णं ज्ञानं सदाप्यस्तीत्येवमाहुर्महर्षयः ।संज्ञाजन्मगतायाश्च सरस्वत्या महाप्रभो

pūrṇaṃ jñānaṃ sadāpyastītyevamāhurmaharṣayaḥ / saṃjñājanmagatāyāśca sarasvatyā mahāprabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those who, being on the verge of liberation, regard the lord as a separate entity come to grief in course of time.'*

अध्याय ३००

श्लोक 45

नाज्ञानं चिन्तनीयं हि ब्रह्मय्वोश्च देव हि ।अत्र कश्चिद्विशेषोस्ति ज्ञातव्यस्तत्वमिच्छुभिः

nājñānaṃ cintanīyaṃ hi brahmayvośca deva hi / atra kaścidviśeṣosti jñātavyastatvamicchubhiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Though divine in nature, the incarnations of Vipu, etc., in human form are cmistituted of five gross elements (pafica mahatAfitas).

अध्याय ३००

श्लोक 46

अवतारेषु भारत्याः कदाचिज्ज्ञानपूर्वकम् ।सर्वदा ज्ञानरूपा सा सर्वदुः खविवर्जिता

avatāreṣu bhāratyāḥ kadācijjñānapūrvakam / sarvadā jñānarūpā sā sarvaduḥ khavivarjitā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

This shows the sectarian character of the present Puripa.

अध्याय ३००

श्लोक 47

दैत्यानां मोहनार्थाय अंशे दुः खीव दृश्यते ।तस्या दुः खादिकं किञ्चिन्नास्तिनास्त्येव सर्वथा

daityānāṃ mohanārthāya aṃśe duḥ khīva dṛśyate / tasyā duḥ khādikaṃ kiñcinnāstināstyeva sarvathā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When the state of liberation draws near, the limits of religion and cthio are crossed and the notion of duality disappears.

अध्याय ३००

श्लोक 48

अपरोक्षतिरोभाव ईषत्काले प्रदृश्यते ।तावन्मात्रेण वाज्ञानं तस्यां नैवाहितं च यत्

aparokṣatirobhāva īṣatkāle pradṛśyate / tāvanmātreṇa vājñānaṃ tasyāṃ naivāhitaṃ ca yat

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Life beginning with the plants and ending with humanity constitutes my arms. Full one hundred years of my life constitute an age of Kali.

अध्याय ३००

श्लोक 49

मूलरूपे तु नास्त्येव भारत्या ज्ञानविस्मृतिः ।भारत्यास्तु यथा नास्ति सरस्वत्यास्तु किं पुनः

mūlarūpe tu nāstyeva bhāratyā jñānavismṛtiḥ / bhāratyāstu yathā nāsti sarasvatyāstu kiṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

While staying there they wait for the turn of their destiny while the attendants of Vayu carry out the orders of the lord and torture them severely.

अध्याय ३००

श्लोक 50

अंशावतरणं नास्ति सरस्वत्याः कदाचन ।अंशावतरणं नास्ति ममापि मधुसूदन

aṃśāvataraṇaṃ nāsti sarasvatyāḥ kadācana / aṃśāvataraṇaṃ nāsti mamāpi madhusūdana

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

After the lapse of one hundred years the living beings together with Kali will have their subtle bodies smashed with the thrust of a club by Vayu.

अध्याय ३००

श्लोक 51

तथैव ज्ञानमस्त्येव हरेर्नारायणस्य च ।वायोरंशावतारोस्ति यथा मूले तथैव च

tathaiva jñānamastyeva harernārāyaṇasya ca / vāyoraṃśāvatārosti yathā mūle tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Gradually, they will enter the dark regions allround.

अध्याय ३००

श्लोक 52

बलज्ञाना दिकं सर्वं चिन्तनीयं न संशयः ।तथापि वायौ दृश्यन्ते बलज्ञानादिव्यक्तयः

balajñānā dikaṃ sarvaṃ cintanīyaṃ na saṃśayaḥ / tathāpi vāyau dṛśyante balajñānādivyaktayaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Of all the ages, Kali comes at the end. Kali is the foremost of those who slander the devotees of Visnu.

अध्याय ३००

श्लोक 53

अवतारेषु वायोस्तु सम्यक् शक्त्यात्मनास्ति हि ।अपरोक्षतिरोभावौ नांशावतरणेष्वपि

avatāreṣu vāyostu samyak śaktyātmanāsti hi / aparokṣatirobhāvau nāṃśāvataraṇeṣvapi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The wife of Kali hundred percent less in qualities, is known as AlakpnU popularly known as Manthara.

अध्याय ३००

श्लोक 54

बलज्ञानादिकं यावन्मूलरूपे प्रदृश्यते ।त्रेतायुगस्वरूपे च न दर्शयति तादृशम्

balajñānādikaṃ yāvanmūlarūpe pradṛśyate / tretāyugasvarūpe ca na darśayati tādṛśam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Madhu and Kaifabha —the two asuras bom of the ear-wax of VifQu ( Vifnu-karpa-malodbhutau ).

अध्याय ३००

श्लोक 55

त्रेतायुगस्वरूपे च यादृक् चादर्शयत्प्रभो ।द्वापरस्थे स्वरूपे तत्तद्दर्शयति तादृशम् ।त्रेतायुगस्वरूपे च यादृक् चादर्शयत्प्रभो

tretāyugasvarūpe ca yādṛk cādarśayatprabho / dvāparasthe svarūpe tattaddarśayati tādṛśam / tretāyugasvarūpe ca yādṛk cādarśayatprabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

BhautndsuraNurak&sursi, son of Hiratyakja.

अध्याय ३००

श्लोक 56

द्वापरस्थे वायुरूपे यादृग्वा दर्शयत्प्रभुः ।वायुः कलियुगे रूपे तद्दर्शयति तादृशम्

dvāparasthe vāyurūpe yādṛgvā darśayatprabhuḥ / vāyuḥ kaliyuge rūpe taddarśayati tādṛśam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Sambara: The Purkpas refer to this leader of the Asuras as having played a prominent part in the Devfisura war.

अध्याय ३००

श्लोक 57

तथा दर्शयते वायुर्दैत्यानां मोहनाय च ।अवतारेषु वायोश्च अन्तरं ये विदुः प्रभो

tathā darśayate vāyurdaityānāṃ mohanāya ca / avatāreṣu vāyośca antaraṃ ye viduḥ prabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Paka' and llvala* were equal to Namuci. The vilest of daityas was Vatapi* less by four per cent in qualities than llvala.

अध्याय ३००

श्लोक 58

ते ऽधं तमः प्रविशन्ते ते दैत्या न च ते सुराः ।वायावप्यन्तरं नास्ति हरितत्त्वविनिर्णये

te 'dhaṃ tamaḥ praviśante te daityā na ca te surāḥ / vāyāvapyantaraṃ nāsti haritattvavinirṇaye

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Ha/hsa —an asura who clashed with Kfna and was kicked down to pktkla where he died of snake-bite.

अध्याय ३००

श्लोक 59

निन्दां कुर्वन्ति ये विष्णोर्जिह्वाछेदं करोम्यहम् ।तदर्थमेव वायोश्च अवतारः सदा भुवि

nindāṃ kurvanti ye viṣṇorjihvāchedaṃ karomyaham / tadarthameva vāyośca avatāraḥ sadā bhuvi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Kumbhandaka® and Kuparnaka® were less by one per cent qualities than him. O lord, Dulilasana® was equal to Jadisandha.

अध्याय ३००

श्लोक 60

गुणपूर्णस्य विष्णोस्तु निर्गुणत्वविचिन्तनम् ।जातानन्दादिपूर्णाङ्ख्यं सोहमित्यादिचिन्तनम्

guṇapūrṇasya viṣṇostu nirguṇatvavicintanam / jātānandādipūrṇāṅkhyaṃ sohamityādicintanam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Kup&raka: not identifiable.

अध्याय ३००

श्लोक 61

चिदानन्दात्मके देहे उत्पत्त्यादिविचिन्तनम् ।अच्छेद्याभेद्यगात्रेषु च्छेदभेदादिचिन्तनम्

cidānandātmake dehe utpattyādivicintanam / acchedyābhedyagātreṣu cchedabhedādicintanam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

CitUan&n —not identifiable.

अध्याय ३००

श्लोक 62

देव्या नित्यावियोगिन्या वियोगादिविचिन्तनम् ।क्लेशशोकादिशून्यस्य हरेः क्लेशादिचिन्तनम्

devyā nityāviyoginyā viyogādivicintanam / kleśaśokādiśūnyasya hareḥ kleśādicintanam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Less by hundred per cent in qualities than Padaman was the great asura Spariaman.

अध्याय ३००

श्लोक 63

व्यासरामादिरूपेष्वनृषिविप्रत्वचिन्तनम् ।कृष्णरामादिरूपेषु अन्तरस्य विचिन्तनम्

vyāsarāmādirūpeṣvanṛṣivipratvacintanam / kṛṣṇarāmādirūpeṣu antarasya vicintanam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, sometime they go contrary to your wishes, while I and Vayu, O lord, never go contrary to your wishes.

अध्याय ३००

श्लोक 64

रामकृष्णादिरूपेषु अन्तरस्य विचिन्तनम् ।रामकृष्णादिरूपेषु पराजयविचिन्तनम्

rāmakṛṣṇādirūpeṣu antarasya vicintanam / rāmakṛṣṇādirūpeṣu parājayavicintanam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, Rudra and other gods lose their link with their root when they incarnate. Hence, they become powerless.

अध्याय ३००

श्लोक 65

सन्तानार्थं तु कृष्णे न शिवपूजादिचिन्तनम् ।रामेण दुः खयुक्तेन लिङ्गस्य स्थापनं कृतम्

santānārthaṃ tu kṛṣṇe na śivapūjādicintanam / rāmeṇa duḥ khayuktena liṅgasya sthāpanaṃ kṛtam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of earth, my intellect alone remains un¬ impaired. Even then, O lord, I need sufTicient strength to fully offer my praise.

अध्याय ३००

श्लोक 66

पञ्चधातुमये कृष्णे हरिरूपविचिन्तनम् ।स्वयं व्यक्तस्थले चापि चिदा नन्दत्वकल्पनम्

pañcadhātumaye kṛṣṇe harirūpavicintanam / svayaṃ vyaktasthale cāpi cidā nandatvakalpanam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O Sovereign lord, be compassionate to me who am your constant devotee". Thus having offered praise Brahma stood before the lord with his palms joined in reverence.

अध्याय ३००

श्लोक 67

पितृमातृद्विजातीनां हरिरूपत्वचिन्तनम् ।अस्वतन्त्रेण रुद्रेण हरेरैक्यदिचिन्तनम्

pitṛmātṛdvijātīnāṃ harirūpatvacintanam / asvatantreṇa rudreṇa hareraikyadicintanam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thinking of father, mother and brahmins as forms of Hari; thinking of the dependent Rudra as one with Hari and the like;

अध्याय ३००

श्लोक 68

विष्णोः सूर्येण साकं च अभेदा दिविचिन्तनम् ।सर्वोत्तमः सूर्य एव विष्ण्वाद्यास्तस्य किङ्कराः

viṣṇoḥ sūryeṇa sākaṃ ca abhedā divicintanam / sarvottamaḥ sūrya eva viṣṇvādyāstasya kiṅkarāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

thinking of Vishnu as not different from the sun and so on; thinking 'The sun alone is highest of all, and Vishnu and the rest are its servants' —

अध्याय ३००

श्लोक 69

इत्यादिचिन्तनं दोषो हरिनिन्देति चोच्यते ।अस्वयं व्यक्तिलिङ्गेषु अश्वत्थतुलसीषु च

ityādicintanaṃ doṣo harinindeti cocyate / asvayaṃ vyaktiliṅgeṣu aśvatthatulasīṣu ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

such thinking is a fault and is called reviling Hari. Those who bow to lingas that are not self-manifest, and to ashvattha trees and tulasi plants,

अध्याय ३००

श्लोक 70

शालग्रामं विहायैव नमनं ये प्रकुर्वते ।ते सर्वे हरिनिन्दायामविकारिण एव हि

śālagrāmaṃ vihāyaiva namanaṃ ye prakurvate / te sarve harinindāyāmavikāriṇa eva hi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

while neglecting the shalagrama — all of them are guilty of reviling Hari.

अध्याय ३००

श्लोक 71

मोक्षाधिकारिणो ये तु अज्ञानात्परमेश्वरम् ।पार्थक्यनयनं येषु कुर्वन्ति यर्हि वा प्रभो

mokṣādhikāriṇo ye tu ajñānātparameśvaram / pārthakyanayanaṃ yeṣu kurvanti yarhi vā prabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those who are fit for liberation, if out of ignorance they make the Supreme Lord separate in these, O Lord,

अध्याय ३००

श्लोक 72

तर्हि तेषां हि कालेषु दुः खं याति न संशयः ।अतः प्रार्थक्यनयनं ये कुर्वन्त्येषु सर्वदा

tarhi teṣāṃ hi kāleṣu duḥ khaṃ yāti na saṃśayaḥ / ataḥ prārthakyanayanaṃ ye kurvantyeṣu sarvadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

then they surely come to sorrow in time; so all those who always make him separate in these

अध्याय ३००

श्लोक 73

ते सर्वे त्वबुधा ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा ।अस्वयंव्यक्तलिङ्गेषु नमनं ये प्रकुर्वते

te sarve tvabudhā jñeyā nātra kāryā vicāraṇā / asvayaṃvyaktaliṅgeṣu namanaṃ ye prakurvate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

are to be known as unwise; there is no need to consider this. Those who bow to lingas that are not self-manifest

अध्याय ३००

श्लोक 74

ते सर्वे ह्यसुरा ज्ञेया नान्यथा तु कथञ्चन ।विहाय शून्यमश्वत्थं नमनं ये प्रकुर्वते

te sarve hyasurā jñeyā nānyathā tu kathañcana / vihāya śūnyamaśvatthaṃ namanaṃ ye prakurvate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

are all to be known as asuras, and not otherwise in any way. Those who bow to an empty ashvattha,

अध्याय ३००

श्लोक 75

द्विमासहीनां तुलसीमप्रसूतां च गां नवाम् ।ते सर्वे ह्यसुरा ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा

dvimāsahīnāṃ tulasīmaprasūtāṃ ca gāṃ navām / te sarve hyasurā jñeyā nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

to a tulasi less than two months old, or to a new cow that has not calved, are all to be known as asuras; there is no need to consider this.

अध्याय ३००

श्लोक 76

गुल्माद्याश्च मनुष्यान्तास्ते ज्ञेया ब्रह्मबाहवः ।अस्मच्छतायुः पर्यन्तमेक एव कलिः स्मृतः

gulmādyāśca manuṣyāntāste jñeyā brahmabāhavaḥ / asmacchatāyuḥ paryantameka eva kaliḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those from shrubs to men are to be known as the arms of Brahma. Up to our lifespan of a hundred years, one Kali is remembered.

अध्याय ३००

श्लोक 77

कलौ संति कल्पमानं कलेरन्ते संति च ।तस्मिन्दिने ब्रह्मरूपे गच्छन्ति च तमोन्तिकम्

kalau saṃti kalpamānaṃ kalerante saṃti ca / tasmindine brahmarūpe gacchanti ca tamontikam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In Kali there is the measure of a kalpa, and at the end of Kali too; on that day, in the form of Brahma, they go near to darkness.

अध्याय ३००

श्लोक 78

तत्र स्थित्वा लोकमार्गं प्रतीक्षन्ते न संशयः ।साधकैर्विष्णुकार्याणां वायुदासैः प्रपीडिताः

tatra sthitvā lokamārgaṃ pratīkṣante na saṃśayaḥ / sādhakairviṣṇukāryāṇāṃ vāyudāsaiḥ prapīḍitāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Staying there, they await the path of the world, without doubt, harassed by the servants of Vayu who accomplish the works of Vishnu.

अध्याय ३००

श्लोक 79

शतवर्षानन्तरं च सर्वेषां कलिना सह ।वायोर्गदाप्रहारेण लिङ्गभङ्गो भविष्यति

śatavarṣānantaraṃ ca sarveṣāṃ kalinā saha / vāyorgadāprahāreṇa liṅgabhaṅgo bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

After a hundred years, for all of them together with Kali, the subtle body will be broken by the blow of Vayu's mace.

अध्याय ३००

श्लोक 80

तमोन्धं प्रविशन्त्येते तारतम्येन सर्वशः ।तमस्यन्धेपि संसारे नात्र कार्या विचारणा

tamondhaṃ praviśantyete tāratamyena sarvaśaḥ / tamasyandhepi saṃsāre nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

They enter blind darkness in every way, according to their gradation; even in the blind darkness of worldly existence — there is no need to consider this.

अध्याय ३००

श्लोक 81

सर्वेषामुत्तमोन्ते यः कलिरेव न संशयः ।दूषको विष्णुभक्तानां तत्समो नास्ति सर्वदा

sarveṣāmuttamonte yaḥ kalireva na saṃśayaḥ / dūṣako viṣṇubhaktānāṃ tatsamo nāsti sarvadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Kali alone is the lowest at the end of all, without doubt; there is never anyone equal to him as a reviler of Vishnu's devotees.

अध्याय ३००

श्लोक 82

संसारे वान्धतमसि सर्वत्र हरिदूषकः ।मिथ्यादाने ज्ञानबुद्धिर्दुः खे च सुखबुद्धिमान्

saṃsāre vāndhatamasi sarvatra haridūṣakaḥ / mithyādāne jñānabuddhirduḥ khe ca sukhabuddhimān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In worldly existence and in blind darkness he everywhere reviles Hari; he takes false giving for knowledge and sorrow for happiness.

अध्याय ३००

श्लोक 83

तस्मात्कलिसमो लोके शिवभक्तो न कुत्रचित् ।दुर्योधनः स एवोक्तो दुः खानन्त्यस्वरूपवान्

tasmātkalisamo loke śivabhakto na kutracit / duryodhanaḥ sa evokto duḥ khānantyasvarūpavān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Therefore nowhere in the world is there a devotee of Shiva equal to Kali; he is declared to be Duryodhana, whose very nature is endless sorrow.

अध्याय ३००

श्लोक 84

तस्माच्छतगुणांशेन कलिभार्या तु सर्वदा ।अलक्ष्मीरिति विख्याता सा लोके मन्थरा स्मृता

tasmācchataguṇāṃśena kalibhāryā tu sarvadā / alakṣmīriti vikhyātā sā loke mantharā smṛtā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

A hundredfold lower than him is Kali's wife, always known as Alakshmi; in the world she is remembered as Manthara.

अध्याय ३००

श्लोक 85

तस्माद्दशगुणांशोनो विप्रचित्तिस्तु सर्वदा ।जरासंधः स एवोक्तः कालनेमिस्ततः परम्

tasmāddaśaguṇāṃśono vipracittistu sarvadā / jarāsaṃdhaḥ sa evoktaḥ kālanemistataḥ param

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Tenfold lower than her is Viprachitti, always; he is declared to be Jarasandha, and after him Kalanemi.

अध्याय ३००

श्लोक 86

तस्माच्छतगुणांशोनः स तु कंसेति विश्रुतः ।तस्मात्पञ्चगुणैर्हीनौ मधुक्रैटभसंज्ञकौ

tasmācchataguṇāṃśonaḥ sa tu kaṃseti viśrutaḥ / tasmātpañcaguṇairhīnau madhukraiṭabhasaṃjñakau

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

A hundredfold lower than him is the one famed as Kamsa; fivefold lower than him are the two called Madhu and Kaitabha.

अध्याय ३००

श्लोक 87

तावेव हंसहिडंबकौ ज्ञेयौ तौ च जनार्दन ।विप्रचित्तिसमो ज्ञेयो भौमो वै भूतले स्मृतः

tāveva haṃsahiḍaṃbakau jñeyau tau ca janārdana / vipracittisamo jñeyo bhaumo vai bhūtale smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Those two are to be known as Hamsa and Hidimbaka, O Janardana. Equal to Viprachitti is Bhauma, remembered on earth.

अध्याय ३००

श्लोक 88

तस्मादष्ट गुणैरुच्यो हरिण्यकशिषुः स्मृतः ।तस्माच्च त्रिगुणैर्हीनो हिरण्याक्षो महासुरः

tasmādaṣṭa guṇairucyo hariṇyakaśiṣuḥ smṛtaḥ / tasmācca triguṇairhīno hiraṇyākṣo mahāsuraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Eightfold lower than him is Hiranyakashipu; threefold lower than him is the great asura Hiranyaksha.

अध्याय ३००

श्लोक 89

मणिमांस्तत्समो ज्ञेयः किञ्चिदूनो बकः स्मृतः ।तस्माद्विंशद्गुणैर्हीनस्तारकाख्यो महासुरः

maṇimāṃstatsamo jñeyaḥ kiñcidūno bakaḥ smṛtaḥ / tasmādviṃśadguṇairhīnastārakākhyo mahāsuraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Manimat is to be known as his equal, and Baka as a little lower. Twentyfold lower than him is the great asura called Taraka.

अध्याय ३००

श्लोक 90

तस्मात्षड्गुणतो हीनः शंबरो लोककण्टकः ।शंबरस्य समो ज्ञेयः शाल्वो दैत्येषु चाधमः

tasmātṣaḍguṇato hīnaḥ śaṃbaro lokakaṇṭakaḥ / śaṃbarasya samo jñeyaḥ śālvo daityeṣu cādhamaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Sixfold lower than him is Shambara, the thorn of the world; Shalva, lowest among the Daityas, is to be known as equal to Shambara.

अध्याय ३००

श्लोक 91

शंबरात्तु द्विगुणतो हिडिंबो न्यून उच्यते ।बाणस्ततो ऽधमो ज्ञेयः स तु कीचकनामतः

śaṃbarāttu dviguṇato hiḍiṃbo nyūna ucyate / bāṇastato 'dhamo jñeyaḥ sa tu kīcakanāmataḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Hidimba is said to be twofold lower than Shambara; lower still is Bana, known by the name Kichaka.

अध्याय ३००

श्लोक 92

द्वापारख्यो महाहासोबाणासुरसमः स्मृतः ।तस्माद्दशगुणैर्हीनो नमुचिदैत्यसत्तमः

dvāpārakhyo mahāhāsobāṇāsurasamaḥ smṛtaḥ / tasmāddaśaguṇairhīno namucidaityasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The one called Dvapara, Mahahasa, is remembered as equal to the asura Bana; tenfold lower than him is Namuchi, best of Daityas.

अध्याय ३००

श्लोक 93

नमुचेस्तुसमौ ज्ञेयौ पाक इल्वल इत्युभौ ।तस्माच्चतुर्गुणैर्हीनो वातापिर्दानवाधमः

namucestusamau jñeyau pāka ilvala ityubhau / tasmāccaturguṇairhīno vātāpirdānavādhamaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Paka and Ilvala are both to be known as equal to Namuchi; fourfold lower than him is Vatapi, lowest of Danavas.

अध्याय ३००

श्लोक 94

तस्मात्सार्धगुणैर्हीनो धेनुको नाम दैत्यराट् ।धेनुकादर्धगुणतः केशी दैत्यस्तु चावरः

tasmātsārdhaguṇairhīno dhenuko nāma daityarāṭ / dhenukādardhaguṇataḥ keśī daityastu cāvaraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

One and a half times lower than him is the Daitya king named Dhenuka; half again lower than Dhenuka is the Daitya Keshi.

अध्याय ३००

श्लोक 95

केशीदैत्यसमो ज्ञेयस्तृणावर्तो महासुरः ।तस्माद्दशगुणैर्हीनो हंसो नामरमापते

keśīdaityasamo jñeyastṛṇāvarto mahāsuraḥ / tasmāddaśaguṇairhīno haṃso nāmaramāpate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The great asura Trinavarta is to be known as equal to Keshi; tenfold lower than him is the one named Hamsa, O lord of Rama.

अध्याय ३००

श्लोक 96

त्रिरिकस्तु समो ज्ञेयस्तत्समः पौरुकस्मृतः ।वेतः स एव विज्ञेयः पूर्वजन्मनि सत्तम

tririkastu samo jñeyastatsamaḥ paurukasmṛtaḥ / vetaḥ sa eva vijñeyaḥ pūrvajanmani sattama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Tririka is to be known as his equal, and Pauruka likewise; he is to be known as Veta in a former birth, O good one.

अध्याय ३००

श्लोक 97

तस्मादेकगुणैर्हीनौ कुंभाण्डककुपर्णकौ ।दुः शासनस्तु विज्ञेयो जरासंधसमः प्रभो

tasmādekaguṇairhīnau kuṃbhāṇḍakakuparṇakau / duḥ śāsanastu vijñeyo jarāsaṃdhasamaḥ prabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Onefold lower than him are Kumbhandaka and Kuparnaka; Duhshasana is to be known as equal to Jarasandha, O Lord.

अध्याय ३००

श्लोक 98

कंसेन तुल्यो विज्ञेयो विकर्णो दैत्यसत्तमः ।कुंभकर्णाच्छतगुणैर्हीनौ क्रध्येति विश्रुतः

kaṃsena tulyo vijñeyo vikarṇo daityasattamaḥ / kuṃbhakarṇācchataguṇairhīnau kradhyeti viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Vikarna, best of Daityas, is to be known as equal to Kamsa; a hundredfold lower than Kumbhakarna is the one famed as Kradhya.

अध्याय ३००

श्लोक 99

तस्माच्छतगुणैर्हीनः शतधन्वा महासुरः ।समानस्तस्य विज्ञेयः कर्मारिर्दैत्यसत्तमः

tasmācchataguṇairhīnaḥ śatadhanvā mahāsuraḥ / samānastasya vijñeyaḥ karmārirdaityasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

A hundredfold lower than him is the great asura Shatadhanva; the best of Daityas, Karmari, is to be known as his equal.

अध्याय ३००

श्लोक 100

कालकेयस्तु विज्ञेयः सदा वेनसमो मतः ।अधमानां तु दैत्यानामुत्तमैः साम्यमुच्यते

kālakeyastu vijñeyaḥ sadā venasamo mataḥ / adhamānāṃ tu daityānāmuttamaiḥ sāmyamucyate

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Kalakeya is always held to be equal to Vena. The equality of the lower Daityas with the higher is spoken of

अध्याय ३००

श्लोक 101

तत्रावेशाच्च विज्ञेयं देवानां नात्र संशयः ।तस्माच्छतगुर्णैहीनश्चित्तमानसुरो महान्

tatrāveśācca vijñeyaṃ devānāṃ nātra saṃśayaḥ / tasmācchatagurṇaihīnaścittamānasuro mahān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

on account of possession, and so it should be understood of the gods too; there is no doubt. A hundredfold lower than him is the great asura Chittamani;

अध्याय ३००

श्लोक 102

तच्छरीराभिमानी तु तस्माच्छतगुणैर्वरः ।तस्माच्छतगुणैहींनो हस्तमानसुरो महान्

taccharīrābhimānī tu tasmācchataguṇairvaraḥ / tasmācchataguṇaihīṃno hastamānasuro mahān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

the one who presides over that body is a hundredfold higher than him. A hundredfold lower than him is the great asura Hastamani;

अध्याय ३००

श्लोक 103

तस्माच्छतगुणैर्हीनः पादमानसुरो महान् ।नेत्रेन्द्रियाभिमानी तु तस्माच्छतगुणो वरः

tasmācchataguṇairhīnaḥ pādamānasuro mahān / netrendriyābhimānī tu tasmācchataguṇo varaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

a hundredfold lower than him is the great asura Padamani; the one presiding over the sense of sight is a hundredfold higher than him.

अध्याय ३००

श्लोक 104

चक्षुरिन्द्रियमानी तु तस्माच्छतगुणो वरः ।तस्माच्छगुणैर्हीनः स्पर्शमानसुरो महान्

cakṣurindriyamānī tu tasmācchataguṇo varaḥ / tasmācchaguṇairhīnaḥ sparśamānasuro mahān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

The one presiding over the eye-sense is a hundredfold higher than him; a hundredfold lower than him is the great asura Sparshamani.

अध्याय ३००

श्लोक 105

तस्माच्छतगुर्णैहीनश्चण्डमानसुरो महान् ।तस्माच्छतगुर्णैर्हीनः शिश्रमानसुरो महान्

tasmācchatagurṇaihīnaścaṇḍamānasuro mahān / tasmācchatagurṇairhīnaḥ śiśramānasuro mahān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

A hundredfold lower than him is the great asura Chandamani; a hundredfold lower than him is the great asura Shishnamani.

अध्याय ३००

श्लोक 106

तस्माच्छतगुणैर्हीनः कर्ममानसुरः स्मृतः ।कल्पाद्यैः प्रेरिताः सर्वे रुद्राद्या अधिकारिणः

tasmācchataguṇairhīnaḥ karmamānasuraḥ smṛtaḥ / kalpādyaiḥ preritāḥ sarve rudrādyā adhikāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

A hundredfold lower than him is the asura remembered as Karmamani. All the office-holders beginning with Rudra, impelled at the beginning of the kalpa and so on,

अध्याय ३००

श्लोक 107

कदाचित्सुविरुद्धं च कुर्वन्ति तव सत्तम ।कदाप्यहं च वायुश्च विरुद्धं नाचरेव भोः

kadācitsuviruddhaṃ ca kurvanti tava sattama / kadāpyahaṃ ca vāyuśca viruddhaṃ nācareva bhoḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

sometimes act very much against you, O good one; but Vayu and I never act against you.

अध्याय ३००

श्लोक 108

मूलेष्वंशावतारेषु रुद्रादीना महाप्रभो ।बुद्धिर्विनश्यते यस्मात्तस्माच्छिन्ना हि ते ऽखिलाः

mūleṣvaṃśāvatāreṣu rudrādīnā mahāprabho / buddhirvinaśyate yasmāttasmācchinnā hi te 'khilāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

In the original forms and partial incarnations of Rudra and the others, O great Lord, understanding is lost; therefore they are all called 'broken.'

अध्याय ३००

श्लोक 109

महीपते च मद्बुद्धिस्तस्मादच्छिन्नसंज्ञिकः ।एतादृशोप्यहं देव न च शक्तिस्तु नस्तवे

mahīpate ca madbuddhistasmādacchinnasaṃjñikaḥ / etādṛśopyahaṃ deva na ca śaktistu nastave

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

But my understanding, O lord of the earth, is unbroken; therefore I am called 'unbroken.' Even so, O God, I have no power to praise you.

अध्याय ३००

श्लोक 110

मह्यमच्छिन्नभक्ताय दयां कुरु महाप्रभो ।इति स्तुत्वा हरिं ब्रह्मा स्थितः प्राञ्ज लिरग्रतः

mahyamacchinnabhaktāya dayāṃ kuru mahāprabho / iti stutvā hariṃ brahmā sthitaḥ prāñja liragrataḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Show compassion to me, your devotee of unbroken devotion, O great Lord." Having praised Hari thus, Brahma stood before him with joined palms.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

पिछलाअध्याय 299Book 3 - Adhyaya 11अगलाअध्याय 301Book 3 - Adhyaya 13
शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 300
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.