Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
306
अध्याय 306 / 317

Book 3 - Adhyaya 18

78 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ78 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३०६

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे भारत्या विशिष्टदेह संप्राप्त्यै कारणनिरूपणं नाम सप्तदशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १८ श्रीकृष्ण उवाच ।अथानन्तरजान्वक्ष्ये शृणु पक्षीन्द्रसत्तम ।शृणु तान्सावधानेन श्रुत्वा तानवधारय

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe bhāratyā viśiṣṭadeha saṃprāptyai kāraṇanirūpaṇaṃ nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 18 śrīkṛṣṇa uvāca / athānantarajānvakṣye śṛṇu pakṣīndrasattama / śṛṇu tānsāvadhānena śrutvā tānavadhāraya

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I shall now tell you about the subsidiary creation for your knowledge. Please, hear attentively and retain the same in your memory, O lord of birds.

अध्याय ३०६

श्लोक 2

पुरुषाख्यविरिञ्चानुजातः शेषो महाबलः ।हरे रमायाश्च यस्य स्वस्मिन्निद्रां प्रकुर्वतः

puruṣākhyaviriñcānujātaḥ śeṣo mahābalaḥ / hare ramāyāśca yasya svasminnidrāṃ prakurvataḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Sea served as a couch, though lord Hari did not need it.

अध्याय ३०६

श्लोक 3

शयनार्थमभूदेष तेन कृत्यं हरेर्न तु ।सर्वदा हरिदासोहं सर्वदा हरिपूजकः

śayanārthamabhūdeṣa tena kṛtyaṃ harerna tu / sarvadā haridāsohaṃ sarvadā haripūjakaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I am always your devotee. I shall remain so in each and every birth of mine*".

अध्याय ३०६

श्लोक 4

हरे सदा नमामि त्वां बहु जन्मनि जन्मनि ।एवं बुद्धा तु गरुडो ह्यभूच्च शयनं हरेः

hare sadā namāmi tvāṃ bahu janmani janmani / evaṃ buddhā tu garuḍo hyabhūcca śayanaṃ hareḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus, Garuda served as the Vehicle of lord Hari. Garuda was the son of Vayu called Sfitra. Bom of Vinata he was popularly known as Vainateya.

अध्याय ३०६

श्लोक 5

सूत्रनाम्नस्तथा वायोः सदायं विनतासुत ।कालनामा च गरुडो वाहनार्थं हरेरभूत्

sūtranāmnastathā vāyoḥ sadāyaṃ vinatāsuta / kālanāmā ca garuḍo vāhanārthaṃ harerabhūt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of birds, identical with ego, you were born of Virifica identical with intellect. The propitiation of Hari has been the mission of your life.

अध्याय ३०६

श्लोक 6

ततो महत्तत्त्वतनोर्विरिञ्चात्तु खगेश्वर ।अहं कारात्मको रुद्रः समभूत्सोवितुं हरिम्

tato mahattattvatanorviriñcāttu khageśvara / ahaṃ kārātmako rudraḥ samabhūtsovituṃ harim

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, the three are at par with one another but are superior to Gayatri and Bharati in respect of virtues.

अध्याय ३०६

श्लोक 7

त्रय एते महाभाग परस्परसमाः स्मृताः ।गायत्रीभारतीभ्यां ते त्रयः शतगुणा वराः

traya ete mahābhāga parasparasamāḥ smṛtāḥ / gāyatrībhāratībhyāṃ te trayaḥ śataguṇā varāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, born of Sumitra and Dasaratha, Laksmana was the incarnation of Sesa having certain ariisas of Vayu and Ananta.

अध्याय ३०६

श्लोक 8

शेषः स एव विज्ञेयो भक्तो नारायणस्य च ।विष्णोर्वायोरनन्तस्य त्रिभिरंशैर्युतः सदा

śeṣaḥ sa eva vijñeyo bhakto nārāyaṇasya ca / viṣṇorvāyoranantasya tribhiraṃśairyutaḥ sadā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I shall now tell you the incarnations of Rudra. Hear attentively, O lord of birds.

अध्याय ३०६

श्लोक 9

सुमित्रांशो दशरथाज्जातो यो लक्ष्मणः खग ।सोपि शेषस्तु विज्ञेयो वाय्वनन्तांशसंयुतः

sumitrāṃśo daśarathājjāto yo lakṣmaṇaḥ khaga / sopi śeṣastu vijñeyo vāyvanantāṃśasaṃyutaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Rudra identical with ego obtained the title 'ever- inauspicious' and was assigned the task of destruction.

अध्याय ३०६

श्लोक 10

रामस्य सेवां कर्तुं सा सीता भूम्यां खगाधिप ।बलभद्रस्तु रोहिण्यां वसुदेवादभूत्खग

rāmasya sevāṃ kartuṃ sā sītā bhūmyāṃ khagādhipa / balabhadrastu rohiṇyāṃ vasudevādabhūtkhaga

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

As he ever wore the inauspicious garland of skulls, he was called ever-inauspicious. He should be ever distinguished from Siva, the devotee of Visnu.

अध्याय ३०६

श्लोक 11

सोयमेप तु विज्ञेयस्त्वंशद्वयसमन्वितः ।आविष्टः शुक्लकृष्णे हरिणा रोहिणीसुतः

soyamepa tu vijñeyastvaṃśadvayasamanvitaḥ / āviṣṭaḥ śuklakṛṣṇe hariṇā rohiṇīsutaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Sometimes, influenced by the Asuras, he acted con¬ trary to the wishes of the lord, he was called ever-inauspicious. As such, he should be distinguished from Siva, the devotee of lord Visnn.

अध्याय ३०६

श्लोक 12

त्रय एते माहाभागावताराः फणिनः स्मृताः ।न वीन्द्रास्यावतारोस्ति भूम्यां चाज्ञा तथा हरेः

traya ete māhābhāgāvatārāḥ phaṇinaḥ smṛtāḥ / na vīndrāsyāvatārosti bhūmyāṃ cājñā tathā hareḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

To practise penance, he remained in the salt-ocean for ten divine years. Hence, he obtained the title tapasj O lord of birds.

अध्याय ३०६

श्लोक 13

रुद्रावतारान्वक्ष्येहं ताञ्छृणु त्वं समाहितः ।योहङ्कारात्मको रुद्रः स एवाभूत्खगेश्वर

rudrāvatārānvakṣyehaṃ tāñchṛṇu tvaṃ samāhitaḥ / yohaṅkārātmako rudraḥ sa evābhūtkhageśvara

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Suka, the son of Vyasa, who had been influenced by Vayu was the incarnation of Rudra. He was born for the spread of knowledge in the world.

अध्याय ३०६

श्लोक 14

सदाशिव इति त्वाख्यामवाप स विनाशकः ।तमोभिमानी स ज्ञेयस्त्वशिवत्वात्सदाशिवः

sadāśiva iti tvākhyāmavāpa sa vināśakaḥ / tamobhimānī sa jñeyastvaśivatvātsadāśivaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Stationed in the north-eastern direction, Rudra obtained the title of Vamadeva. Stationed to the left of Vayu, he is propitiated by him, his worthy disciple.

अध्याय ३०६

श्लोक 15

कपालमालामशिवां सदा धारयते यतः ।अतः सदाशैवो ज्ञेयो न च भागवतः शिवः

kapālamālāmaśivāṃ sadā dhārayate yataḥ / ataḥ sadāśaivo jñeyo na ca bhāgavataḥ śivaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Hence, Rudra got the title of Vamadeva. Further, on the strength of his lordship and nobility he obtained the titles of Kala and Bala and not by the virtue of his hand¬ some features.

अध्याय ३०६

श्लोक 16

गजाजिनं चापवित्रं यतो धारयते हरः ।लोकानमङ्गलान्सर्वान्हरते च सदा हरः

gajājinaṃ cāpavitraṃ yato dhārayate haraḥ / lokānamaṅgalānsarvānharate ca sadā haraḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

To slay the Asuras of Tripura who were inimical to Visnu, Rudra assumed the form of Aghora. Hence, he is called Aghora.

अध्याय ३०६

श्लोक 17

हर्याज्ञया सदा लोकान्विपयासक्तचेतसः ।विमुखान्कुरुते यस्माद्विष्णोस्तस्मात्सदाशिवः

haryājñayā sadā lokānvipayāsaktacetasaḥ / vimukhānkurute yasmādviṣṇostasmātsadāśivaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

To confer boon to the daityas who had followed the path of service and practised penance, Rudra was born in a trice and was called Sadyojata.

अध्याय ३०६

श्लोक 18

कदाचिदसुरावेशाद्विरुद्धं कुरुते हरः ।अतः सदाशिवो ज्ञेयो न च भागवतः शिवः

kadācidasurāveśādviruddhaṃ kurute haraḥ / ataḥ sadāśivo jñeyo na ca bhāgavataḥ śivaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, please tell me why Sage Oru wept in devotion and why his son Aurva tried to revive the cult of weeping.

अध्याय ३०६

श्लोक 19

सोयं श्मशानवसतिं कर्तुमैच्छद्यतो हरः ।अतः सदाशिवो ज्ञेयो न च भागवतः शिवः

soyaṃ śmaśānavasatiṃ kartumaicchadyato haraḥ / ataḥ sadāśivo jñeyo na ca bhāgavataḥ śivaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of good vow, I, your grandson, desire to hear all this in detail. Being addressed by Garuda, the compas¬ sionate lord spK)ke in reply.

अध्याय ३०६

श्लोक 20

दशवर्षं तपः कर्तुं विवेश लवणांभसि ।अतो रुद्रस्तपः संज्ञामवाप च खगोत्तम

daśavarṣaṃ tapaḥ kartuṃ viveśa lavaṇāṃbhasi / ato rudrastapaḥ saṃjñāmavāpa ca khagottama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Rudra saw his own self reflected in Sahkarsana who was possessed of good qualities, whose lotus-feet were bowed to by Brahma, Sesa and others desirous of gaining victory (over the senses), as well as by Bharati and Svastipas.

अध्याय ३०६

श्लोक 21

व्यासपुत्रः शुकः प्रोक्तो वायोरावेशसंयुतः ।रुद्रावतारो विज्ञेयो ज्ञानार्थमभवद्भुवि

vyāsaputraḥ śukaḥ prokto vāyorāveśasaṃyutaḥ / rudrāvatāro vijñeyo jñānārthamabhavadbhuvi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

With his body shivering with fear Rudra wept and spoke to the lord again.

अध्याय ३०६

श्लोक 22

अत्रिपत्न्यनुसूयायां जज्ञे रुद्रो महातपाः ।दुर्वासास्तु स विज्ञेयो मानभङ्गाय भूभृताम्

atripatnyanusūyāyāṃ jajñe rudro mahātapāḥ / durvāsāstu sa vijñeyo mānabhaṅgāya bhūbhṛtām

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

My very sight b productive of sin. My very speech b attended by sin. My very eyes are set on women, instead of being set on you.

अध्याय ३०६

श्लोक 23

द्रोणाज्जातो द्रौणिसंज्ञो रुद्र एव प्रकीर्तितः ।प्रारब्धं भोक्तुकामोसौ परपक्षप्रकाशकः

droṇājjāto drauṇisaṃjño rudra eva prakīrtitaḥ / prārabdhaṃ bhoktukāmosau parapakṣaprakāśakaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I have been attached to my children, wife and other

अध्याय ३०६

श्लोक 24

ईशानकोणे संस्थितो यस्तु रुद्रो ह्यवाप वै वामदेवेति संज्ञाम् ।स्ववामभागे संस्थितं चैव वायुस्तं योग्यभक्तं सेवते सर्वदैव

īśānakoṇe saṃsthito yastu rudro hyavāpa vai vāmadeveti saṃjñām / svavāmabhāge saṃsthitaṃ caiva vāyustaṃ yogyabhaktaṃ sevate sarvadaiva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord of many ears, I did not hear your narrative with attention. Conversely, I have been indulging in gossip with the lay people. By what merit have I seen you, O lord?

अध्याय ३०६

श्लोक 25

अतो रुद्रो वामदेवेति संज्ञा मवाप शिष्टत्वमथोत्तमत्वम् ।कालात्मकत्वं च बलात्मकत्वमवाप रुद्रो न तु सुंदरत्वतः

ato rudro vāmadeveti saṃjñā mavāpa śiṣṭatvamathottamatvam / kālātmakatvaṃ ca balātmakatvamavāpa rudro na tu suṃdaratvataḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Seeing the footstool whereon the lord had put his feet, Rudra had his throat choked with emotion. He wept while his body shivered with fear, thinking how could he hear the narrative of the lord.

अध्याय ३०६

श्लोक 26

सदा रुद्रो त्रिपुरस्थांश्च दैत्यान्विष्णुदुहो हन्तु कामो महात्मा ।अघोररूपं धृपवान्रुद्र एव ततस्त्वघोरेति स आप संज्ञाम्

sadā rudro tripurasthāṃśca daityānviṣṇuduho hantu kāmo mahātmā / aghorarūpaṃ dhṛpavānrudra eva tatastvaghoreti sa āpa saṃjñām

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord! how could I touch your body. O man-lion stationed at the tip of nose, O lord of nose, 1 have not smelt the fragrance of fresh lotuses. If I have smelt, I have not offered the same to you.

अध्याय ३०६

श्लोक 27

सेवां कर्तुं त्विच्छतो दैत्यसंघान्किञ्चित्कालं तपसा क्लिश्यमानान् ।वरान्दातुं सद्य एवाभिजातः सद्योजातेत्येव संज्ञामवाप

sevāṃ kartuṃ tvicchato daityasaṃghānkiñcitkālaṃ tapasā kliśyamānān / varāndātuṃ sadya evābhijātaḥ sadyojātetyeva saṃjñāmavāpa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

By what merits, O lord, have I seen your face with lovely nose and shining teeth.

अध्याय ३०६

श्लोक 28

उरोः पुत्रस्तु और्वश्च रुद्र एव प्रकीर्तितः ।इत्यकृष्टवाचित्वाद्रुस्तुरोदनवाचकः

uroḥ putrastu aurvaśca rudra eva prakīrtitaḥ / ityakṛṣṭavācitvādrusturodanavācakaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

With his body shivering with fear, Rudra wept and said: O lord, how do I breathe out the smell of flowers that hud been left after they were offered to you?

अध्याय ३०६

श्लोक 29

उरू रुद्रो ह्यतः प्रोक्तस्तत्पुत्रश्चौर्वसंज्ञकः ।रुद्रमुर्वरितं कर्तुमौर्वोभूद्रुद्र एव सः

urū rudro hyataḥ proktastatputraścaurvasaṃjñakaḥ / rudramurvaritaṃ kartumaurvobhūdrudra eva saḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord Jihva, as you always sit on the tongue (of the faithful), if a person in the presence of your image takes bath every day in the water containing the remains of the eatables that had been mixed with Tulasi leaf offered to you, that has been sprinkled over with the water wherewith your feet have been washed, though the offering of the eatable has been made just by word of mouth, obtains the merit of performing ten thousand crores of sacrifices.

अध्याय ३०६

श्लोक 30

गरुड उवाच ।रोदनं कुरुते कस्मादुरुसंज्ञो हरे हरः ।रुदमुर्वरितं कस्मात्कुरुते और्वाकारकः

garuḍa uvāca / rodanaṃ kurute kasmādurusaṃjño hare haraḥ / rudamurvaritaṃ kasmātkurute aurvākārakaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Such remains of eatables, as luminous as the Sun, I have neither eaten nor offered to you. I have taken meals but not offered the same to you.

अध्याय ३०६

श्लोक 31

एतद्विस्तार्य मेब्रूहि पौत्राय तव सुव्रत ।इत्युक्तस्तेन स हरिरुवाच करुणानिधिः

etadvistārya mebrūhi pautrāya tava suvrata / ityuktastena sa hariruvāca karuṇānidhiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I have not offered any eatable at your lotus-feet. By what merit have I seen you, O lord?

अध्याय ३०६

श्लोक 32

श्रीकृष्ण उवाच ।दृष्ट्वा स्वबिंबं सुगुणैस्तु पूर्णं संकर्षणाख्यं नतपादपद्म् ।श्रीब्रह्मशेषैर्जिष्णुकामैस्तथान्यैर्भारत्या वै स्वस्ति पैश्चापि नित्यम्

śrīkṛṣṇa uvāca / dṛṣṭvā svabiṃbaṃ suguṇaistu pūrṇaṃ saṃkarṣaṇākhyaṃ natapādapadm / śrībrahmaśeṣairjiṣṇukāmaistathānyairbhāratyā vai svasti paiścāpi nityam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I saw your head adorned with diadem and curly hair being the support of heaven and earth. I have seen your face by the aggregate of merit accumulated in my several previous births, in the company of noble people.

अध्याय ३०६

श्लोक 33

दृष्ट्वा हरिं पुलकाङ्गस्तु रुद्रः सभाष्पचक्षू रुद्धकण्ठश्च हृष्टः ।अनाद्यनन्तब्रह्मकल्पेषु नैव कृतं यया स्मरणं सर्वदैव

dṛṣṭvā hariṃ pulakāṅgastu rudraḥ sabhāṣpacakṣū ruddhakaṇṭhaśca hṛṣṭaḥ / anādyanantabrahmakalpeṣu naiva kṛtaṃ yayā smaraṇaṃ sarvadaiva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Alas! O lord, it will disappear again by the aggre¬ gate of sins accumulated in my several previous births.

अध्याय ३०६

श्लोक 34

पादारविन्दे सुनखैर्विभूषिते दृष्टे मया केन पुण्येन देव ।दृष्ट्वादृष्ट्वा पादपद्मं मुरारेः पुनः पुना रुद्धकण्ठो बभूव

pādāravinde sunakhairvibhūṣite dṛṣṭe mayā kena puṇyena deva / dṛṣṭvādṛṣṭvā pādapadmaṃ murāreḥ punaḥ punā ruddhakaṇṭho babhūva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O omniformed lord, your lotus-feet kept in the heart by the great Yogins, have been seen by me out of com¬ passion. O Vasudeva, how shall I see them again. Thus Rudra wept again.

अध्याय ३०६

श्लोक 35

रुरोद रुद्रो भयकंपिताङ्गः कथं पुनर्दर्शनं मे प्रभोः स्यात् ।मुकुन्द नारायण विश्वमूर्ते वागिन्द्रियेण स्तवनं मे कथं स्यात्

ruroda rudro bhayakaṃpitāṅgaḥ kathaṃ punardarśanaṃ me prabhoḥ syāt / mukunda nārāyaṇa viśvamūrte vāgindriyeṇa stavanaṃ me kathaṃ syāt

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I saw your belly in the field of battle containing three worlds. I saw your body adorned with discus, conch, etc., which could stop the recurrence of birth. O lord of Laksmi, how could I see it over and over again.

अध्याय ३०६

श्लोक 36

मद्दर्शनं सर्वदा पापुयुक्तं तथा मद्वाक् सर्वदा पापयुक्ता ।मद्दर्शनं सर्वदा स्त्रीषु सक्तमभूच्च ते दर्शनं मे ह्यसक्तम्

maddarśanaṃ sarvadā pāpuyuktaṃ tathā madvāk sarvadā pāpayuktā / maddarśanaṃ sarvadā strīṣu saktamabhūcca te darśanaṃ me hyasaktam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

How shall I see you again and again? Thus, out of devotion, Rudra wept and wept again. Thus Rudra obtained the title Oru and his son obtained the title Aurva.

अध्याय ३०६

श्लोक 37

आसक्तता पुत्रदारादिकानां सम्यक् शक्तिस्तवने नास्ति विष्णोः ।विष्णुस्तुतौ नावकाशोस्ति वाचो दृष्टोहं त्वं केन पुण्येन देव

āsaktatā putradārādikānāṃ samyak śaktistavane nāsti viṣṇoḥ / viṣṇustutau nāvakāśosti vāco dṛṣṭohaṃ tvaṃ kena puṇyena deva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Since he made Rudra fertile, the son of Rudra was named Aurva. Aurva saw people worthy of liberation as well as engrossed in the objects of senses.

अध्याय ३०६

श्लोक 38

अनन्तकर्णेश सुचन्द्रसंज्ञ श्रोत्रेण नित्यं न कथा श्रुता ते ।श्रुता मया बहुधा लोकवार्ता दृष्टो मया त्वं केन पुण्येन देव

anantakarṇeśa sucandrasaṃjña śrotreṇa nityaṃ na kathā śrutā te / śrutā mayā bahudhā lokavārtā dṛṣṭo mayā tvaṃ kena puṇyena deva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Aurva praised the lotus-feet of Vi$nu, remembered them again and again and felt choked in the throat. These sinners employ their senses to evil objects every day.

अध्याय ३०६

श्लोक 39

दृष्ट्वादृष्ट्वा पादपीठं हरेश्च पुनः पुना रुद्धङ्कठो बभूव ।रुरोद रुद्रो भयकंपिताङ्गः कथं पुनः श्रवणं स्यात्कथायाः

dṛṣṭvādṛṣṭvā pādapīṭhaṃ hareśca punaḥ punā ruddhaṅkaṭho babhūva / ruroda rudro bhayakaṃpitāṅgaḥ kathaṃ punaḥ śravaṇaṃ syātkathāyāḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Aurva, with his body shivering with fear remembered Maya of the lord and wept.

अध्याय ३०६

श्लोक 40

त्वमीश वैकुण्ठ सुवायुसंज्ञस्त्वदर्पितं गन्धपुष्पादिकं च ।सदा न लिप्तं च भुजैर्विलिप्तं तन्मूत्रविष्ठादिमकर्दमाम्बुभिः

tvamīśa vaikuṇṭha suvāyusaṃjñastvadarpitaṃ gandhapuṣpādikaṃ ca / sadā na liptaṃ ca bhujairviliptaṃ tanmūtraviṣṭhādimakardamāmbubhiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

These men of wicked nature accumulate wealth with great effort. These animals (in the garb of human beings) earn with great toil without any return.

अध्याय ३०६

श्लोक 41

स्त्रीणां कुचोदैश्च कचोदकैश्चकक्षोदकैर् गात्रजलैर्मुकुन्द ।अनर्पितैर्वस्त्रगन्धादिकैश्च दृष्टो मया केन पुण्येन देव

strīṇāṃ kucodaiśca kacodakaiścakakṣodakair gātrajalairmukunda / anarpitairvastragandhādikaiśca dṛṣṭo mayā kena puṇyena deva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Deluded by the Mayaof Visnu, these wealthy people do not part with their wealth in favour of a worthy person who can be equated with the lord. The noble have declared their life to be a wastage. Thus sorrowful at their loss Rudra cried aloud.

अध्याय ३०६

श्लोक 42

स्पृष्ट्वास्पृष्ट्वा हरिनिर्माल्यगन्धं पुनः पुना रुद्धकण्ठो बभूव ।रुरोद रुद्रो भयकंपिताङ्गः कथं पुनः स्पर्शनं स्यात्सदा मे

spṛṣṭvāspṛṣṭvā harinirmālyagandhaṃ punaḥ punā ruddhakaṇṭho babhūva / ruroda rudro bhayakaṃpitāṅgaḥ kathaṃ punaḥ sparśanaṃ syātsadā me

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Let my family live for hundred years. Let my sons live for hundred years. Let me also live in comfort for hundred years. Let my auspicious wife too live for hundred years.

अध्याय ३०६

श्लोक 43

नृसिंह नासास्थित नासिकेश मन्नासया क्वापि सुपद्मसौरभम् ।नाघ्रातमित्थं पुनराघ्रातमेव ह्यनर्पितं गन्धपुष्पादिकं च

nṛsiṃha nāsāsthita nāsikeśa mannāsayā kvāpi supadmasaurabham / nāghrātamitthaṃ punarāghrātameva hyanarpitaṃ gandhapuṣpādikaṃ ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Let my cows always yield milk. Let me give my son to my daughter-in-law and my daughter to my son-in-law.

अध्याय ३०६

श्लोक 44

सुनासिकं सुष्ठुदन्तं मुरारे दृष्टं मुखं केन पुण्येन देव ।घ्रात्वा घ्रात्वा विष्णुनिर्माल्यगन्धं पुनः पुना रुद्धकण्ठो बभूव

sunāsikaṃ suṣṭhudantaṃ murāre dṛṣṭaṃ mukhaṃ kena puṇyena deva / ghrātvā ghrātvā viṣṇunirmālyagandhaṃ punaḥ punā ruddhakaṇṭho babhūva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I shall marry my daughter in a noble and rich family. 1 shall give wealth to them on their marriage. Taking note of these people who are devoid of discernment, lord Vamadcva laughs at their folly.

अध्याय ३०६

श्लोक 45

रुरोद रुद्रो भयकंपिताङ्गो जिघ्रामि निर्माल्यमिदं कथं ते ।जिह्वास्थितो जिह्व संज्ञो मुरारे जिह्वेन्द्रियेणापि तथार्पितं च

ruroda rudro bhayakaṃpitāṅgo jighrāmi nirmālyamidaṃ kathaṃ te / jihvāsthito jihva saṃjño murāre jihvendriyeṇāpi tathārpitaṃ ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

[The stupid person speaks thus: ]

अध्याय ३०६

श्लोक 46

नैवेद्यशेषं तुलसीविमिश्रितं विशेषतः पादजलेन सिक्तम् ।यो स्नाति नित्यं पुरतो मुरारेः प्राप्नोति यज्ञायुतकोटिपुण्यम्

naivedyaśeṣaṃ tulasīvimiśritaṃ viśeṣataḥ pādajalena siktam / yo snāti nityaṃ purato murāreḥ prāpnoti yajñāyutakoṭipuṇyam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Lord Vasudeva, designated as fortune confers fruits of acts to all and sundry, at the opportune time. Solely devoted to Vasudeva, Aurva saw these stupid people and wept.

अध्याय ३०६

श्लोक 47

एतादृशं तव नैवेद्यशेषं न भुक्तं वै सर्वदादित्यरूपम् ।अनर्पितं तव देवस्य विष्णोर्भुक्तं मया बहुवारं मुकुन्द

etādṛśaṃ tava naivedyaśeṣaṃ na bhuktaṃ vai sarvadādityarūpam / anarpitaṃ tava devasya viṣṇorbhuktaṃ mayā bahuvāraṃ mukunda

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

But when Rudra married the daughter of Himadri he became attached to her. Hence, he got the designation Para.

अध्याय ३०६

श्लोक 48

पादारविन्दे नार्पितं भक्ष्यभोज्यं दृष्टो मया केन पुण्येन देव ।भुक्त्वाभुक्त्वा हरिनैरवेद्यजातं सुखं त्वदीयं रमया लालितं च

pādāravinde nārpitaṃ bhakṣyabhojyaṃ dṛṣṭo mayā kena puṇyena deva / bhuktvābhuktvā harinairavedyajātaṃ sukhaṃ tvadīyaṃ ramayā lālitaṃ ca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Rudra had ten brothers. Among these, the three, viz. SadaSiva Saumitreya and Rauhineya—were inferior to Rudra and his consort by one himdred merits.

अध्याय ३०६

श्लोक 49

द्युभ्वाश्रयं तव मूर्धानमाहुः किरीटयुक्तं कुटिलैः कुन्तलैश्च ।अनेकजन्मार्जितपुण्यसंचयैर्दृष्टं मया सज्जनसंगमाच्च

dyubhvāśrayaṃ tava mūrdhānamāhuḥ kirīṭayuktaṃ kuṭilaiḥ kuntalaiśca / anekajanmārjitapuṇyasaṃcayairdṛṣṭaṃ mayā sajjanasaṃgamācca

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O compassionate lord, please tell me about the Eternal Bliss {dnanda)y explaining its nature to satisfy my curiosity and for enlightening the seekers after truth.

अध्याय ३०६

श्लोक 50

अनेकजन्मार्जितपापसंचयैरदर्शनं यास्यति देवदेव ।एवं सुभक्त्या च रुरोद रुद्रो दृष्ट्वा हरिं सुर्वगुणैः संपूर्णम्

anekajanmārjitapāpasaṃcayairadarśanaṃ yāsyati devadeva / evaṃ subhaktyā ca ruroda rudro dṛṣṭvā hariṃ survaguṇaiḥ saṃpūrṇam

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

O lord, please tell me, since I am your disciple, just for lifting me up, and out of compassion for me. Since you are fully satiated, you have no desire to be fulfilled.

अध्याय ३०६

श्लोक 51

पादारविन्दं तव विश्वमूर्ते योगीश्वरैर्हृदये संगृहीतम् ।दृष्टं मया दयया वासुदेव द्रक्ष्ये कथं पुनरित्थं रुरोद

pādāravindaṃ tava viśvamūrte yogīśvarairhṛdaye saṃgṛhītam / dṛṣṭaṃ mayā dayayā vāsudeva drakṣye kathaṃ punaritthaṃ ruroda

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus addressed by the lord of birds, the lotus-eyed lord was pleased and spoke with compassion.

अध्याय ३०६

श्लोक 52

दृष्टं मया त्वरिवले भविनाशिशङ्खचक्रादिकैस्त्रिजगतापि च देव पूर्णम् ।एतादृशं त्वदुदरं च कथं रमेश द्रक्ष्ये पुनः पुनरहं त्विति संरुरोद

dṛṣṭaṃ mayā tvarivale bhavināśiśaṅkhacakrādikaistrijagatāpi ca deva pūrṇam / etādṛśaṃ tvadudaraṃ ca kathaṃ rameśa drakṣye punaḥ punarahaṃ tviti saṃruroda

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"I have seen in your belly, O Lord, the three worlds and the destroyer of worldly existence, the conch, discus and the rest; how shall I see again and again such a belly of yours, O lord of Rama?" — so he wept.

अध्याय ३०६

श्लोक 53

आनन्दपूर्ण नखपूर्ण सुकेशपूर्ण लोमादिपूर्ण गुणपूर्ण सुघोणपूर्ण ।वक्षः स्थलं तव विभोस्तु विशालभूतं सद्भूषणं विमलकौस्तुभशोभि लक्ष्म्या

ānandapūrṇa nakhapūrṇa sukeśapūrṇa lomādipūrṇa guṇapūrṇa sughoṇapūrṇa / vakṣaḥ sthalaṃ tava vibhostu viśālabhūtaṃ sadbhūṣaṇaṃ vimalakaustubhaśobhi lakṣmyā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"Full of bliss, full of nails, full of fine hair, full of down, full of virtues, full of a fine nose — your chest, O Lord, is broad, well adorned, shining with the stainless Kaustubha and with Lakshmi,

अध्याय ३०६

श्लोक 54

सुकोमलं श्रीतुलस्यास्तथैव सुपुष्पितं चन्द नैश्चर्चितं च ।एतादृशं तव वक्षः स्थलं च दृष्टं मया तव कारुण्यदृष्ट्या

sukomalaṃ śrītulasyāstathaiva supuṣpitaṃ canda naiścarcitaṃ ca / etādṛśaṃ tava vakṣaḥ sthalaṃ ca dṛṣṭaṃ mayā tava kāruṇyadṛṣṭyā

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

most tender, with the fine tulasi, well flowered and anointed with sandal — such a chest of yours I have seen through your compassionate glance.

अध्याय ३०६

श्लोक 55

पुनः पुनर्दर्शनं मे कथं स्यादेवं रुद्रः स च भक्त्या रुरोद ।अतस्तूरुर्नाम संप्राप्य रुद्रस्तत्पुत्रोभूद्दौर्वसंज्ञः स एव

punaḥ punardarśanaṃ me kathaṃ syādevaṃ rudraḥ sa ca bhaktyā ruroda / atastūrurnāma saṃprāpya rudrastatputrobhūddaurvasaṃjñaḥ sa eva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

How may I see it again and again?" — so Rudra wept with devotion. Therefore Rudra received the name Uru, and his son was the one called Daurva — he himself.

अध्याय ३०६

श्लोक 56

यस्माद्रुदं चोर्वरितं वै चकार तस्मात्स रुद्रस्त्वौर्वसंज्ञो बभूव ।और्वस्तु लोकान्मोक्षयोग्यांश्च दृष्ट्वा ह्यत्यन्तं वै विषयेष्वेव निष्ठान्

yasmādrudaṃ corvaritaṃ vai cakāra tasmātsa rudrastvaurvasaṃjño babhūva / aurvastu lokānmokṣayogyāṃśca dṛṣṭvā hyatyantaṃ vai viṣayeṣveva niṣṭhān

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Because he wept and made it wide (urvarita), Rudra came to be called Aurva. Aurva, seeing people fit for liberation yet utterly fixed on sense objects,

अध्याय ३०६

श्लोक 57

स्तूद्दैव चौर्वो विष्णुपादारविदं स्मृत्वास्मृत्वा रुद्धकण्ठो बभूव ।ते पापिष्ठाः पापरूपान्भजन्तो दिनेदिने दुर्विषयान्कदिन्द्रियैः

stūddaiva caurvo viṣṇupādāravidaṃ smṛtvāsmṛtvā ruddhakaṇṭho babhūva / te pāpiṣṭhāḥ pāparūpānbhajanto dinedine durviṣayānkadindriyaiḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

praised the lotus feet of Vishnu, and remembering them again and again, his throat was choked. "Those most sinful ones, serving sinful things, day after day enjoy vile objects with vile senses;

अध्याय ३०६

श्लोक 58

कदा चैतान्हेयबुद्ध्या विमुञ्चे न जानेहं चेति सम्यग् रुरोद ।एते हि मूर्खा विषयानर्थलब्ध्यै कुर्वन्ति यत्नं परमादरेण

kadā caitānheyabuddhyā vimuñce na jānehaṃ ceti samyag ruroda / ete hi mūrkhā viṣayānarthalabdhyai kurvanti yatnaṃ paramādareṇa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

when will they give these up with the understanding that they are to be rejected? I do not know" — so he wept deeply. "These fools strive with great eagerness to obtain objects of desire;

अध्याय ३०६

श्लोक 59

कदिन्द्रियार्थं हि धनादिकं च त्यजन्ति च सर्वे विषयेषु निष्ठाः ।त्वन्मायया मोहितान्नष्टबुद्धीन्कदा चैतान्मुञ्चसे विश्वमूर्ते

kadindriyārthaṃ hi dhanādikaṃ ca tyajanti ca sarve viṣayeṣu niṣṭhāḥ / tvanmāyayā mohitānnaṣṭabuddhīnkadā caitānmuñcase viśvamūrte

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

for the sake of vile senses they give up wealth and the like, all fixed on sense objects. When will you release these, deluded by your maya, their understanding lost, O form of the universe?"

अध्याय ३०६

श्लोक 60

स्मृत्वास्मृत्वा वासुदेवस्य मायां रुरोद चौर्वो भयकंपिताङ्गः ।अतीव कष्टेन च लोकवृत्त्या श्रिता दैन्यं स्वीयकार्यं विहाय

smṛtvāsmṛtvā vāsudevasya māyāṃ ruroda caurvo bhayakaṃpitāṅgaḥ / atīva kaṣṭena ca lokavṛttyā śritā dainyaṃ svīyakāryaṃ vihāya

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Remembering again and again Vasudeva's maya, Aurva wept, his limbs trembling with fear. "With great hardship, through worldly occupations, they resort to wretchedness, abandoning their own true work;

अध्याय ३०६

श्लोक 61

अतीव दैन्येन धनादिकं च संपाद्य सर्वे ऽपि सुपापशीलाः ।कष्टार्जितं द्रव्यधनादिकं च त्यजन्ति सर्वे पशवो व्यर्थमेव

atīva dainyena dhanādikaṃ ca saṃpādya sarve 'pi supāpaśīlāḥ / kaṣṭārjitaṃ dravyadhanādikaṃ ca tyajanti sarve paśavo vyarthameva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

with great wretchedness all these sinners gather wealth and the like, and all, like beasts, throw away in vain the goods and wealth earned with hardship.

अध्याय ३०६

श्लोक 62

सत्पात्रभूते विष्णुबुद्ध्या कदापि त्यजन्ति नैते मायया वै मुरारेः ।एषामायुर्व्यर्थमाहुर्महान्तः कथं नष्टा इति सम्यग्रुरोद

satpātrabhūte viṣṇubuddhyā kadāpi tyajanti naite māyayā vai murāreḥ / eṣāmāyurvyarthamāhurmahāntaḥ kathaṃ naṣṭā iti samyagruroda

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Through Murari's maya they never give it to a worthy recipient with the understanding that he is Vishnu. The great say their life is wasted; how are they lost?" — so he wept deeply.

अध्याय ३०६

श्लोक 63

एषामायुर्व्यर्थमेवं गतं च एषां दृष्ट्वा यौवनं तु ध्रुवं च ।स्कन्धस्थमृत्युर्हसते कृष्ण विष्णो तं वै न जानन्ति विमूढचेतसः

eṣāmāyurvyarthamevaṃ gataṃ ca eṣāṃ dṛṣṭvā yauvanaṃ tu dhruvaṃ ca / skandhasthamṛtyurhasate kṛṣṇa viṣṇo taṃ vai na jānanti vimūḍhacetasaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

"Thus their life has gone in vain; seeing their youth and thinking it permanent — death sitting on their shoulders laughs, O Krishna, Vishnu; they, deluded in mind, do not know it.

अध्याय ३०६

श्लोक 64

गृहं मदीयं शतवर्षं च जीवेत्पुत्रा मदीया शवतवर्षं तथैव ।अहं च जीवे शतवर्षं सुखेन मदीयभार्यापि सुलक्षणाऽस्ते

gṛhaṃ madīyaṃ śatavarṣaṃ ca jīvetputrā madīyā śavatavarṣaṃ tathaiva / ahaṃ ca jīve śatavarṣaṃ sukhena madīyabhāryāpi sulakṣaṇā'ste

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

'My house will last a hundred years, my sons likewise a hundred years; I too will live a hundred years in happiness, and my wife is of good marks;

अध्याय ३०६

श्लोक 65

गावश्च मे संति सदुग्धपूर्णा मित्राणि मे संति मुदा हि युक्ताः ।दास्ये सुतं वारणार्थं तु वध्वै पुत्रीं विवाहार्थमहं ददामि

gāvaśca me saṃti sadugdhapūrṇā mitrāṇi me saṃti mudā hi yuktāḥ / dāsye sutaṃ vāraṇārthaṃ tu vadhvai putrīṃ vivāhārthamahaṃ dadāmi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I have cows full of good milk and friends full of joy; I will give my son to a bride, and give my daughter in marriage;

अध्याय ३०६

श्लोक 66

दास्ये चाहं सत्सु पुत्रीं धनं वा दास्ये चाहं धनिकेष्वेव नित्यम् ।अदृष्टशून्यान् भगवान्वासुदेवो दृष्ट्वादृष्ट्वा हसते सर्वदैव

dāsye cāhaṃ satsu putrīṃ dhanaṃ vā dāsye cāhaṃ dhanikeṣveva nityam / adṛṣṭaśūnyān bhagavānvāsudevo dṛṣṭvādṛṣṭvā hasate sarvadaiva

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

I will give my daughter or wealth to the good; I will always give to the rich alone.' Seeing again and again those devoid of the unseen, the Lord Vasudeva always laughs.

अध्याय ३०६

श्लोक 67

नाहं करिष्ये श्रवणं कथाया मद्भाग्यना शश्च भविष्यतीति ।नाहं हरिं पूजयिष्ये सदैव पुत्रादिनाशश्च भविष्यतीति

nāhaṃ kariṣye śravaṇaṃ kathāyā madbhāgyanā śaśca bhaviṣyatīti / nāhaṃ hariṃ pūjayiṣye sadaiva putrādināśaśca bhaviṣyatīti

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

'I will not listen to the story, lest my fortune be destroyed; I will never worship Hari, lest the destruction of my sons and the like come about.'

अध्याय ३०६

श्लोक 68

कालेकाले दिष्टनामा हरिस्तु फलप्रदो वासुदेवो ऽखिलस्य ।एतादृशान्मूर्खजनांश्च दृष्ट्वा रुरोद चौर्वो वासुदेवैकनिष्ठः

kālekāle diṣṭanāmā haristu phalaprado vāsudevo 'khilasya / etādṛśānmūrkhajanāṃśca dṛṣṭvā ruroda caurvo vāsudevaikaniṣṭhaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Hari, called Dishta (Destiny), is Vasudeva, the giver of fruit to all in due time." Seeing such foolish people, Aurva, devoted to Vasudeva alone, wept.

अध्याय ३०६

श्लोक 69

अतस्त्वौर्वो रुद्ररूपी खगेन्द्र जानीहि नित्यं कृष्णसुशिक्षितार्थः ।यदा सती दक्षपुत्री खगेन्द्र दक्षाध्वरे स्वशरीरं विसृज्य

atastvaurvo rudrarūpī khagendra jānīhi nityaṃ kṛṣṇasuśikṣitārthaḥ / yadā satī dakṣaputrī khagendra dakṣādhvare svaśarīraṃ visṛjya

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

So, lord of birds, know Aurva, in the form of Rudra, as one always well instructed by Krishna. When Sati, Daksha's daughter, lord of birds, gave up her body at Daksha's sacrifice

अध्याय ३०६

श्लोक 70

जज्ञे पुनर्मेनकायां हिमाद्रेस्तदा रुद्रस्त्वौर्वसंज्ञा मवाप ।ऊर्ध्वरेता भवेत्युक्त्वा ऊर्ध्वरेता बभूव ह

jajñe punarmenakāyāṃ himādrestadā rudrastvaurvasaṃjñā mavāpa / ūrdhvaretā bhavetyuktvā ūrdhvaretā babhūva ha

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

and was born again of Menaka to Himadri, then Rudra received the name Aurva. Saying, 'Be one whose seed goes upward,' he became one whose seed goes upward.

अध्याय ३०६

श्लोक 71

पाणिग्राहं रुद्रदेवो महात्मा यदा हिमाद्रेः कन्यकायाश्चकार ।तस्यां परं लंपटः संबभूव अतो रुद्रः परसंज्ञामवाप

pāṇigrāhaṃ rudradevo mahātmā yadā himādreḥ kanyakāyāścakāra / tasyāṃ paraṃ laṃpaṭaḥ saṃbabhūva ato rudraḥ parasaṃjñāmavāpa

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

When the great god Rudra took the hand of the mountain's daughter, he became exceedingly devoted to her; so Rudra received the name Para.

अध्याय ३०६

श्लोक 72

सदाशिवाद्या दश रुद्रभ्रातरः सौमित्रेयो हौहिणेयस्त्रयश्च ।समा एते मोक्षकाले सृतौ च शतैर्गुणैर्न्यूनभूताश्च ताभ्याम्

sadāśivādyā daśa rudrabhrātaraḥ saumitreyo hauhiṇeyastrayaśca / samā ete mokṣakāle sṛtau ca śatairguṇairnyūnabhūtāśca tābhyām

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Sadashiva and the others are the ten brothers of Rudra, and the three sons of Sumitra and Rohini; these are equal at the time of liberation and on the path, and a hundredfold lower than those two.

अध्याय ३०६

श्लोक 73

गरुड उवाच ।आनन्दनिर्णयं ब्रूहि कृष्ण पूर्णदयानिघे ।निर्णेतुं ज्ञानिनां यद्वज्ज्ञापनार्थं तथा मम

garuḍa uvāca / ānandanirṇayaṃ brūhi kṛṣṇa pūrṇadayānighe / nirṇetuṃ jñānināṃ yadvajjñāpanārthaṃ tathā mama

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Garuda said: "Tell me the determination of bliss, O Krishna, ocean of full compassion, so that the wise may determine it, and to make it known to me.

अध्याय ३०६

श्लोक 74

ब्रूहि शिष्याय दयया उद्धर्तुं मां च सर्वदा ।पूर्णकामस्य ते कृष्ण का स्पृहा विद्यते प्रभो

brūhi śiṣyāya dayayā uddhartuṃ māṃ ca sarvadā / pūrṇakāmasya te kṛṣṇa kā spṛhā vidyate prabho

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Tell it to your disciple out of compassion, to lift me up always; you whose desires are fulfilled, O Krishna, what longing do you have, O Lord?"

अध्याय ३०६

श्लोक 75

एवमुक्तो हृषीकेशः पक्षीशेन महात्मना ।उवाच कृपया कृष्णः प्रसन्नः कमलेक्षणः

evamukto hṛṣīkeśaḥ pakṣīśena mahātmanā / uvāca kṛpayā kṛṣṇaḥ prasannaḥ kamalekṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Addressed thus by the great-souled lord of birds, Hrishikesha, the lotus-eyed Krishna, pleased, spoke with compassion.

अध्याय ३०६

श्लोक 76

श्रीकृष्ण उवाच ।गायत्र्याश्च शतानन्द एकानन्दस्तु वेधसः एतादृशः शतानन्दो ब्रह्मणः परिकीर्तितः

śrīkṛṣṇa uvāca / gāyatryāśca śatānanda ekānandastu vedhasaḥ etādṛśaḥ śatānando brahmaṇaḥ parikīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Shri Krishna said: "Gayatri has a hundredfold bliss; the Creator has single bliss; such a hundredfold bliss is proclaimed for Brahma.

अध्याय ३०६

श्लोक 77

शेषादेश्च शतानन्दः सरस्वत्याः खगोत्तम ।एकानन्दस्तु विज्ञेयो भारत्या विनतासुत

śeṣādeśca śatānandaḥ sarasvatyāḥ khagottama / ekānandastu vijñeyo bhāratyā vinatāsuta

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Shesha and the others have a hundredfold bliss, and Sarasvati, O best of birds; single bliss is to be known for Bharati, O son of Vinata.

अध्याय ३०६

श्लोक 78

एवं तु निर्णयो ज्ञेय आनन्दस्य सदा खग ।एवमुक्तं मया सर्वं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

evaṃ tu nirṇayo jñeya ānandasya sadā khaga / evamuktaṃ mayā sarvaṃ kimanyacchrotumicchasi

हिन्दी अर्थ

स्वामिपुष्करिणीमध्ये ¬ मख्ामिपुष्करिणीमध्ये श्रीनिवासोऽस्ति सर्वदा॥ (२६।३८) TT

English

Thus is the determination of bliss always to be known, O bird. Thus I have told you everything; what else do you wish to hear?"

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 306
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.