Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
7
अध्याय 7 / 317

Book 1 - Adhyaya 7

11 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ11 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे उत्तानपादवंशादिवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ७ रुद्र उवाच ।सूर्यादिपूजनं ब्रूहि कृतं स्वायम्भुवादिभिः ।भुक्तिमुक्तिप्रदं सारं व्यास ! संक्षेपतः परम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe uttānapādavaṃśādivarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 7 rudra uvāca / sūryādipūjanaṃ brūhi kṛtaṃ svāyambhuvādibhiḥ / bhuktimuktipradaṃ sāraṃ vyāsa ! saṃkṣepataḥ param

हिन्दी अर्थ

विनताके गर्भसे गरुड और अरुण नामक दो

English

Please narrate the details o( the worship of Surya (the sun) and others as practised by Svayambhuva Manu and the rest.

अध्याय ७

श्लोक 2

हरिरुवाच ।सूर्यादिपूजां वक्ष्यामि धर्ंमकामादिकारिकाम्

hariruvāca / sūryādipūjāṃ vakṣyāmi dharṃmakāmādikārikām

हिन्दी अर्थ

बाष्कल नामक तीन पुत्र हुए। प्रह्मदके पुत्र विरोचन विख्यात पुत्र हुए। सुरसाके गर्भसे अपरिमित हुए। विरोचनसे बलिकी उत्पत्ति हुई। है वृषभध्वज ! तेजसम्पन्न सहस्रं सर्पोकी उत्पत्ति हुई। कद्रूसे भी बलिके सौ पुत्र हुए, जिनमें बाण सबसे ज्येष्ठ है अत्यधिक तेजस्वी सहस््रों सर्प हुए। इन सभी हिरण्याक्षके सभी पुत्र महाबलवान् थे। उनके सर्पॉमें प्रधान सर्प शेष, वासुकि, तक्षक, शङ्ख,

English

I shall explain the worship of the sun etc. that brings about virtue (J/ierme), love {kJma) and other (aims in life).

अध्याय ७

श्लोक 3

ॐ सूर्यासनाय नमः ।ॐ नमः सूर्यमूर्तये ।ॐ ह्रां ह्रीं सः सूर्याय नमः ।ॐ सोमाय नमः ।ॐ मङ्गलाय नमः ।ॐ बुधाय नमः ॐ बृहस्पतये नमः ।ॐ शुक्राय नमः ।ॐ शनैश्चराय नमः ।ॐ राहवे नमः ।ॐ केतवे नमः ।ॐ तेजश्चण्डाय नमः

oṃ sūryāsanāya namaḥ / oṃ namaḥ sūryamūrtaye / oṃ hrāṃ hrīṃ saḥ sūryāya namaḥ / oṃ somāya namaḥ / oṃ maṅgalāya namaḥ / oṃ budhāya namaḥ oṃ bṛhaspataye namaḥ / oṃ śukrāya namaḥ / oṃ śanaiścarāya namaḥ / oṃ rāhave namaḥ / oṃ ketave namaḥ / oṃ tejaścaṇḍāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

तथा कालनाभ हैं। कर्कोटक और धनञ्जय हैं । इस सर्पसमूहको क्रोधसे दनुके द्विमूर्धा, शङ्कर, अयोमुख, शङ्कुशिरा, परिपूर्ण जानें। इन सभीके बड़े-बड़े दाँत हैं। कपिल, शम्बर, एकचक्र, महाबाहु, तारक, महाबल, क्रोधाने महाबली पिशाचोंको उत्पन्न किया। स्वर्भानु, वृषपर्वा, पुलोमा, महासुर और पराक्रमी सुरभिसे गायों और भेंसोंका जन्म हुआ। इरासे समस्त

English

Orh obeisance to SuryVs seat. Om obeisance to tjie solar forrn Om HrSm Hrim Sa obeisance to Surya. Om obeisance to Soma( the moon). Om obeisance to Mahgala(Mars). Om obei* sance to Budha( Mercury). Om obeisance to Brhaspati (Jupiter). Om obeisance to Sukra (Venus). Om obeisance to Sanaicara (Saturn). Om obeisance to Ruhu. Om obeisance to Ketu. Om obeisance to Ttjafcada of fierce refulgence.

अध्याय ७

श्लोक 4

आसनावाहनं पाद्यमर्घ्यमाचमनं तथा ।स्नानं वस्त्रोपवीतञ्च गन्धपुष्पं च धूपकम्

āsanāvāhanaṃ pādyamarghyamācamanaṃ tathā / snānaṃ vastropavītañca gandhapuṣpaṃ ca dhūpakam

हिन्दी अर्थ

विप्रचित्ति नामक पुत्र विख्यात हुए। वृक्ष, लता-वल्लरी और तृणोंकी उत्पत्ति हुई। स्वर्भानुकी कन्या सुप्रभा तथा वृषपर्वाकी पुत्री। खगासे यक्षराक्षस, मुनिसे (नृत्य-गान शर्मिष्ठा थी। इसके अतिरिक्त उसे उपदानवी और करनेवाली) अप्सराएँ तथा अरिष्टासे परम सत्त्वसम्पन्न

English

Om Hrdm obeisance to Siva. Om Hrim obeisance to the auspicious form of Siva. Om Hrim obeisance to the heart. Om tffdm Svahi to the head. Om Hrim vayat to the tuft. CmfiraiHum to the armour. Om Hraum vaut to the three eyes. Om Hraam vaufat to the three eyes. Om Hral) obeisance to the weapon. Om Hrim obeisance to Sadyojata. Om Hrim obeisance to Vimadeva. Om Hrim obeisance to Aghora. Om Hrim obeisance to Tatpurusa« Om Hrim obeisance to liana. Om Hrasm obeisance

अध्याय ७

श्लोक 5

दीपकं च नस्कारं प्रदक्षिणविसर्जने ।सूर्यादीनां सदा कुर्यादिति मन्त्रैर्वृषध्वज !

dīpakaṃ ca naskāraṃ pradakṣiṇavisarjane / sūryādīnāṃ sadā kuryāditi mantrairvṛṣadhvaja !

हिन्दी अर्थ

गन्धर्व उत्पन्न हुए। दितिसे मरुत् नामक उनचासचौथा गण है। ईदूश, सदृक्ष, एतादृक्ष, मिताशन, देवोंका जन्म हुआ। एतेन, प्रसदृक्ष और सुरत नामक महातपस्वी मरुतोंका उन मरुद्गणोंमें एकज्योति, द्विज्योति, पाँचवाँ गण है। हेतुमान्, प्रसव, सुरभ, नादिरुग्र, त्रिज्योति, चतुर्ज्योति, एकशुक्र, द्विशुक्र तथा ध्वनिर्भास, विक्षिप तथा सह नामवाला मरुतोंका

English

Offerings of the seat and other things to Lord Hari should be made, O 3iva, by means of these mantras. Now hear the procedure of worship to Sarasvatl* a power of Lord Viu. It is very auspicious.

अध्याय ७

श्लोक 6

ॐ ह्रांशिवाय नमः ।ॐ ह्रां शिवमूर्तये शिवाय नमः ।ॐ ह्रां हृदयाय नमः ।ॐ ह्रीं शिरसे स्वाहा ।ॐ ह्रूं शिखायै वषट् ।ॐ ह्रै कवचाय हुं ।ॐ ह्रौं नेत्रत्रयाय वौषट् ।ॐ ह्रः अस्त्राय नमः ।ॐ ह्रां सद्योजातय नमः ।ॐ ह्रीं वामदेवाय नमः ।ॐ ह्रूं अघोराय नमः ।ॐ ह्रैं तत्पुरुषाय नमः ।ॐ ह्रौं ईशानाय नमः ।ॐ ह्रीं गौर्यै नमः ।ॐ ह्रौं गुरुभ्यो नमः ।ॐ ह्रौं इन्द्राय नमः ।ॐ ह्रौं चण्डाय नमः ।ॐ ह्रां अघोराय नमः ।ॐ वासुदेवासनाय नमः ।ॐ वासुदवमूर्तये नमः ।ॐ अं ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमः ।ॐ आं ॐ नमो भगवते सङ्कर्षणाय नमः ।ॐ अं ॐ नमो भगवते प्रद्युम्नाय नमः ।ॐ अः ॐ नमो भगवते अनिरुद्धाय नमः ।ॐ नारायणाय नमः ।ॐ तत्सब्द्रह्यणे नमः ।ॐ ह्रां विष्णवे नमः ।ॐ क्षौं नमो भगवते नरसिंहाय नमः ।ॐ भूः ॐ नमो भगवते वराहाय नमः ।ॐ कं टं पं शं वैनतेयाय नमः ।ॐ जं खं रं सुदर्श नाय नमः ।ॐ खं ठं फं षं गदैयौ नमः ।ॐ वं लं मं क्षं पाञ्चजन्याय नमः ।ॐ घं ढं भं हं श्रियै नमः ।ॐ गं डं वं सं पुष्ट्यै नमः ।ॐ धं षं वं सं वनमालायै नमः ।ॐ सं दं लं श्रीवत्साय नमः ।ॐ ठं चं भं यं कौस्तुभाय नमः ।ॐ गुरुभ्यो नमः ।ॐ इन्द्रादिदिक्पालेभ्यो नमः ।ॐ विष्वक्सेनाय नमः

oṃ hrāṃśivāya namaḥ / oṃ hrāṃ śivamūrtaye śivāya namaḥ / oṃ hrāṃ hṛdayāya namaḥ / oṃ hrīṃ śirase svāhā / oṃ hrūṃ śikhāyai vaṣaṭ / oṃ hrai kavacāya huṃ / oṃ hrauṃ netratrayāya vauṣaṭ / oṃ hraḥ astrāya namaḥ / oṃ hrāṃ sadyojātaya namaḥ / oṃ hrīṃ vāmadevāya namaḥ / oṃ hrūṃ aghorāya namaḥ / oṃ hraiṃ tatpuruṣāya namaḥ / oṃ hrauṃ īśānāya namaḥ / oṃ hrīṃ gauryai namaḥ / oṃ hrauṃ gurubhyo namaḥ / oṃ hrauṃ indrāya namaḥ / oṃ hrauṃ caṇḍāya namaḥ / oṃ hrāṃ aghorāya namaḥ / oṃ vāsudevāsanāya namaḥ / oṃ vāsudavamūrtaye namaḥ / oṃ aṃ oṃ namo bhagavate vāsudevāya namaḥ / oṃ āṃ oṃ namo bhagavate saṅkarṣaṇāya namaḥ / oṃ aṃ oṃ namo bhagavate pradyumnāya namaḥ / oṃ aḥ oṃ namo bhagavate aniruddhāya namaḥ / oṃ nārāyaṇāya namaḥ / oṃ tatsabdrahyaṇe namaḥ / oṃ hrāṃ viṣṇave namaḥ / oṃ kṣauṃ namo bhagavate narasiṃhāya namaḥ / oṃ bhūḥ oṃ namo bhagavate varāhāya namaḥ / oṃ kaṃ ṭaṃ paṃ śaṃ vainateyāya namaḥ / oṃ jaṃ khaṃ raṃ sudarśa nāya namaḥ / oṃ khaṃ ṭhaṃ phaṃ ṣaṃ gadaiyau namaḥ / oṃ vaṃ laṃ maṃ kṣaṃ pāñcajanyāya namaḥ / oṃ ghaṃ ḍhaṃ bhaṃ haṃ śriyai namaḥ / oṃ gaṃ ḍaṃ vaṃ saṃ puṣṭyai namaḥ / oṃ dhaṃ ṣaṃ vaṃ saṃ vanamālāyai namaḥ / oṃ saṃ daṃ laṃ śrīvatsāya namaḥ / oṃ ṭhaṃ caṃ bhaṃ yaṃ kaustubhāya namaḥ / oṃ gurubhyo namaḥ / oṃ indrādidikpālebhyo namaḥ / oṃ viṣvaksenāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

महाबलशाली त्रिशुक्र-इन सातोंका एक गण है। छठा गण है। द्युति, वसु, अनाधृष्य, लाभ, काम, ईदृक्, सदृक्, अन्यादृक्, प्रतिसदृक्, मित, समित, जयी विराट् तथा उद्वेषण नामका सातवाँ वायु- सुमित नामवाले मरुतोंका परम शक्तिसम्पन्नगण (स्कन्ध) है। दूसरा गण है ऋतजित्, सत्यजित्, सुषेण, सेनजित्, ये सभी उनचास मरुद्गण भगवान् विष्णुके ही

English

Om Hrim obeisance to Sarasvatl. Om Hrdm obeisance to heart. Om /frfm obeisance to the head. Om Hritm obeisance

अध्याय ७

श्लोक 7

आसनादीन्हरेरतैर्मन्त्रैर्मन्त्रैर्दद्याद्वृषध्वज ! ।विष्णुशक्त्याः सरस्वत्याः पूजां शृणु शुभप्रदाम्

āsanādīnhareratairmantrairmantrairdadyādvṛṣadhvaja ! / viṣṇuśaktyāḥ sarasvatyāḥ pūjāṃ śṛṇu śubhapradām

हिन्दी अर्थ

अतिमित्र, अमित्र तथा दूरमित्र नामक मरुतोंका रूप हैं । राजा, दानव, देव, सूर्यादि ग्रह तथा मनु तीसरा अजेय गण है। ऋत, ऋतधर्म, विहर्ता, आदि इन्हीं श्रीहरिका पूजन करते हें । वरुण, ध्रुव, विधारण और दुर्मेधा नामवाले मरुतोंका (अध्याय ६)

English

The goddess of eloquence and learning who Is opposed to 3 rf or l*ak|Bil, Sind sometimes considered to be the daughter and also the wile ef Beahmi, the proper wife of that god being rather SSvitrl Or Oiyairl. She is also identified wiA Durgl, or even with the wife of Vifou and of Mann and held to be the daughter of Dakfa. (vide SP (AH M], , SBD p. iiBs).

अध्याय ७

श्लोक 8

ॐ ह्रीं सरस्वत्यै नमः ।ॐ ह्रां हृदयाय नमः ।ॐ ह्रीं शिरसे नमः ।ॐ ह्रूं शिखायै नमः ।ॐ ह्रैं कवचाय नमः ।ॐ ह्रौं नेत्रत्रयाय नमः ।ॐ ह्रः अस्त्राय नमः

oṃ hrīṃ sarasvatyai namaḥ / oṃ hrāṃ hṛdayāya namaḥ / oṃ hrīṃ śirase namaḥ / oṃ hrūṃ śikhāyai namaḥ / oṃ hraiṃ kavacāya namaḥ / oṃ hrauṃ netratrayāya namaḥ / oṃ hraḥ astrāya namaḥ

हिन्दी अर्थ

देवपूजा-विधान, विष्णुपूजोपयोगी वज्रनाभमण्डल, विष्णुदीक्षा

English

Goddess Sarasvatrs powers are: Sraddha (faith Rddhi (prosperity), Kala (arts), Medha (intellect), Tuti (satiation) Pu 9 ti(nourishincnt), Prabha (light), Mati (intelli- gence), those beginning with Om Hnm and ending with namah (obeisance).

अध्याय ७

श्लोक 9

श्रद्धा ऋद्धिः कला मेधा तुष्टिः पुष्टिः प्रभा मतिः ।ॐ ह्रीङ्काराद्या नमो ऽन्ताश्च सरस्वत्याश्च शक्तयः

śraddhā ṛddhiḥ kalā medhā tuṣṭiḥ puṣṭiḥ prabhā matiḥ / oṃ hrīṅkārādyā namo 'ntāśca sarasvatyāśca śaktayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिने कहा है रुद्र! धर्म, अर्थ, काम नेत्रत्रयाय वौषट्। ३५ ह्वः अस्त्राय नमः-इन और मोक्ष प्रदान करनेवाली सूर्यादि देवोंकी मन्त्रोंसे षडङ्गन्यास करे। तत्पश्चात् -ॐ हां पूजाका मैं वर्णन करता हूँ। है वृषभध्वज ! सद्योजाताय नमः। ॐ ह्वीं वामदेवाय नमः। ॐ ग्रहदेवताओंके आसनकी पूजाकर निम्न मन्त्रों- हुँ अघोराय नमः। ॐ हैँ तत्पुरुषाय नमः । ॐ हरौ

English

Om obeisance to Kitrapdla (the guardian of the field (the body). Om obeisance to the preceptors. Om obeisance to the grand-preceptors.

अध्याय ७

श्लोक 10

क्षेत्रपालाय नमः ।ॐ गुरुभ्यो नमः ।ॐ परमगुरुभ्यो नमः

kṣetrapālāya namaḥ / oṃ gurubhyo namaḥ / oṃ paramagurubhyo namaḥ

हिन्दी अर्थ

ॐ नमः सूर्यमूर्तये। ॐ हां हीं सः सूर्याय ईशानाय नमः-इन मन्त्रोंसे शिवके पाँचों मुखोंको नमः। ॐ सोमाय नमः। ॐ मङ्गलाय नमः। ३ नमस्कार करना चाहिए। बुधाय नमः। ॐ बृहस्पतये नमः। ३ शुक्राय इसी प्रकार विष्णुपूजामें ३७ वासुदेवासनाय नमः। ॐ शनैश्चराय नमः। 3३ राहवे नमः। ३०नमः-मन्त्रसे भगवान् विष्णुके आसनको पूजा करे

English

Offering of seat etc. to Sarasvatl seated on the divine lotus, and investiture with the sacred thread (yajfiopaviia) of Surya etc., should be performed by their own mantras.

अध्याय ७

श्लोक 11

पद्मस्थायाः सरस्वत्या आसनाद्यं प्रकल्पयेत् ।सूर्यादीनां स्वकैर्प्रन्त्रैः पवित्रारोहणं तथा

padmasthāyāḥ sarasvatyā āsanādyaṃ prakalpayet / sūryādīnāṃ svakairprantraiḥ pavitrārohaṇaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

केतवे नमः। 3 तेजश्चण्डाय नमः से आसन, और--३» वासुदेवमूर्तये नमः । ३७ अं ॐ नमो आवाहन, पाद्य, अर्घ्य, आचमन, स्नान, वस्त्र, भगवते वासुदेवाय नमः। ॐ आं ३ नमो यज्ञोपवीत, गन्ध, पुष्प, धूप, दीप, नमस्कार, भगवते सङ्कर्षणाय नमः। 3७ अं ३ नमो प्रदक्षिणा और विसर्जन आदि उपचारोंको प्रदान भगवते प्रद्युम्नाय नमः । ३० अः ३ नमो भगवते

English

Offering of seat etc. to Sarasvatl seated on the divine lotus, and investiture with the sacred thread (yajfiopaviia) of Surya etc., should be performed by their own mantras.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Garuda Purana — Chapter 7
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.