अध्याय ८८
श्लोक 1
तं प्राविध्यत सप्तत्या बाणैर् गाढं जनार्दनः ।यतमानश् च चिच्छेद ध्वजं चास्य महाबलः ।जहार च शिरः कायात् सारथेस् तस्य वीर्यवान् ॥ तं कृछ्रगतम् आज्ञाय परिवव्रुर् जनार्दनम् ।दाक्षिणात्या जिघांसन्तो राजानः सर्व एव ते ॥ तम् अंशुमान् महाबाहुर् विव्याध दशभिः शरैः ।श्रुतर्वा पञ्चभिः क्रुद्धो वेणुदारिश् च सप्तभिः ॥ ततो ऽंशुमन्तं गोविन्दो बिभेदोरसि वीर्यवान् ।निषसाद रथोपस्थे व्यथितः स नराधिपः ॥ श्रुतर्वणो जघानाश्वांश् चतुर्भिश् चतुरः शरैः ।वेणुदारिर् ध्वजं छित्त्वा भुजं विव्याध दक्षिणम् ॥ तथैव च श्रुतर्वाणं शरैर् विव्याध सप्तभिः ।शिश्रिये च ध्वजं श्रान्तो न्यषीदच् च व्यथान्वितः ॥ मुञ्चन्तः शरवर्षाणि वासुदेवं ततो ऽभ्ययुः ।क्रथकैशिकमुख्यास् ते रथवंशेन सर्वशः ॥ बाणान् बाणैश् च चिच्छेद तेषां युधि जनार्दनः ।जघान चैषां संरब्धो यतमानान् यतान् बहून् ॥ पुनर् अन्यांश् चतुःषष्ट्या निजघान शितैः शरैः ।क्रुद्धान् आपततो वीरो प्राद्रवत् तद्बलं ततः ।एतस्मिन्न् अन्तरे वीरो बलभद्रो महायशाः ।जघान गदया वीरं जरासंधं महामृधे ॥ मूर्छां जगाम राजा तु निपपात च भूतले ॥ सात्यकिर् वङ्गराजं तु जघान निशितैः शरैः ।तत् सैन्यं विमुखं चासीज् जरासंधे पतत्य् अपि ॥ सात्यकिर् बलभद्रश् च जित्वा योधान् सहस्रशः ।शङ्खं दध्मतू राजानौ सर्वेषाम् अग्रतः स्थितौ ।ततश् च विद्रुते सैन्ये जरासंधे पराजिते ।तयोः शङ्खध्वनिं श्रुत्वा गच्छन्न् एव जनार्दनः ।जितं मगधराजस्य सैन्यं बहुनृपाश्रयम् ॥ इत्य् एवं चिन्तयित्वा तु वासुदेवः प्रतापवान् ।पाञ्चजन्यं महाशङ्खं दध्मौ यदुकुलोद्वहः ।कृष्णेन ह्रियमाणां तु रुक्मी श्रुत्वा तु रुक्मिणीम् प्रतिज्ञाम् अकरोत् क्रुद्धः समक्षं भीष्मकस्य ह
taṃ prāvidhyata saptatyā bāṇair gāḍhaṃ janārdanaḥ | yatamānaś ca ciccheda dhvajaṃ cāsya mahābalaḥ | jahāra ca śiraḥ kāyāt sārathes tasya vīryavān || taṃ kṛchragatam ājñāya parivavrur janārdanam | dākṣiṇātyā jighāṃsanto rājānaḥ sarva eva te || tam aṃśumān mahābāhur vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ | śrutarvā pañcabhiḥ kruddho veṇudāriś ca saptabhiḥ || tato 'ṃśumantaṃ govindo bibhedorasi vīryavān | niṣasāda rathopasthe vyathitaḥ sa narādhipaḥ || śrutarvaṇo jaghānāśvāṃś caturbhiś caturaḥ śaraiḥ | veṇudārir dhvajaṃ chittvā bhujaṃ vivyādha dakṣiṇam || tathaiva ca śrutarvāṇaṃ śarair vivyādha saptabhiḥ | śiśriye ca dhvajaṃ śrānto nyaṣīdac ca vyathānvitaḥ || muñcantaḥ śaravarṣāṇi vāsudevaṃ tato 'bhyayuḥ | krathakaiśikamukhyās te rathavaṃśena sarvaśaḥ || bāṇān bāṇaiś ca ciccheda teṣāṃ yudhi janārdanaḥ | jaghāna caiṣāṃ saṃrabdho yatamānān yatān bahūn || punar anyāṃś catuḥṣaṣṭyā nijaghāna śitaiḥ śaraiḥ | kruddhān āpatato vīro prādravat tadbalaṃ tataḥ | etasminn antare vīro balabhadro mahāyaśāḥ | jaghāna gadayā vīraṃ jarāsaṃdhaṃ mahāmṛdhe || mūrchāṃ jagāma rājā tu nipapāta ca bhūtale || sātyakir vaṅgarājaṃ tu jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ | tat sainyaṃ vimukhaṃ cāsīj jarāsaṃdhe pataty api || sātyakir balabhadraś ca jitvā yodhān sahasraśaḥ | śaṅkhaṃ dadhmatū rājānau sarveṣām agrataḥ sthitau | tataś ca vidrute sainye jarāsaṃdhe parājite | tayoḥ śaṅkhadhvaniṃ śrutvā gacchann eva janārdanaḥ | jitaṃ magadharājasya sainyaṃ bahunṛpāśrayam || ity evaṃ cintayitvā tu vāsudevaḥ pratāpavān | pāñcajanyaṃ mahāśaṅkhaṃ dadhmau yadukulodvahaḥ | kṛṣṇena hriyamāṇāṃ tu rukmī śrutvā tu rukmiṇīm pratijñām akarot kruddhaḥ samakṣaṃ bhīṣmakasya ha
हिन्दी अर्थ
दर्शने सर्वभूतानां कान्तः कान्ततरो3भवत्॥ ५ 'रुषरूपसे स्थित हो गये। उस समय वे समस्त ब्रह्मदेयेन विधिना ब्रह्मप्राप््ने भारत प्रददी दर धर्माय कश्यपाय त्रयोदश। सप्तविंशति सोमाय पत्नीहेतो: समाहित: दक्षो दत्त्वाथ ता: कन्या ब्रह्मक्षेत्रं प्रपद्य च। ब्रह्मणाध्युषितं पुण्यं समाहितमना मुनि: दीक्षिता: पुण्यकर्माणस्तपसा दग्धकिल्बिषा:
English
Having thus instituted many excellent regulations amongst the Dāshārhas Vishnu himself will be united with Nārāyana, Shoma and Surya. He is incomparable, above the reach of thought, can go any where at will and has control over his senses. As a boy plays with a toy so he sports with these creatures (36–37). None can measure the large-armed slayer of Madhu; there is nothing similar or otherwise with his universal form (38). In this way he has been eulogised hundreds and thousands of times. But none has been able to see the end of his works. Beholding with his eyes, rendered more powerful by ascetic penances, the deeds which the lotus-eyed Keshava performed with Sangkarshana's help in his boyhood, the highly intelligent and the great Yogin Vyasa, the witness of all, had already narrated them all (39-41).