Kurma Purana· Kūrma Purāṇa
18
अध्याय 18 / 95

Book 1 - Adhyaya 18

27 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ27 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १८

श्लोक 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तदशो ऽध्यायः सूत उवाच एतानुत्पाद्य पुत्रांस्तु प्रजासंतानकारणात् ।कश्यपो गोत्रकामस्तु चचार सुमहत् तपः

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge saptadaśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca etānutpādya putrāṃstu prajāsaṃtānakāraṇāt / kaśyapo gotrakāmastu cacāra sumahat tapaḥ

हिन्दी अर्थ

भयभीत राजा नवरथने समीपमें ही (देवी) सरस्वतीसे रक्षित एक परम श्रेष्ठ स्थान देखा। वह बुद्धिमान् राजा अति शीघ्र ही वहाँ पहुँचा और साक्षात् देवी सरस्वतीका दर्शन करके उसने सिर झुकाकर प्रणाम नमस्यामि महादेवीं साक्षाद देवीं सरस्वतीम्। वाग्देवतामनाद्यन्तामीश्वरीं ब्रह्मचारिणीम्

English

He went to the army of Devas which increased the delight of the Ganas. All beings moving about in the firmament eulogised lord Bhairava thus.

अध्याय १८

श्लोक 2

तस्य वै तपतो ऽत्यर्थं प्रादुर्भूतौ सुताविमौ ।वत्सरश्चासितश्चैव तावुभौ ब्रह्मवादिनौ

tasya vai tapato 'tyarthaṃ prādurbhūtau sutāvimau / vatsaraścāsitaścaiva tāvubhau brahmavādinau

हिन्दी अर्थ

नमस्ये परमानन्दां चित्कलां ब्रह्मरूपिणीम्। पाहि मां परमेशानि भीतं शरणमागतम् एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो राजानं राक्षसेश्वरः। हन्तुं समागतः स्थानं यत्र देवी सरस्वती

English

"Bevictorious O infinite Mahadeva, the embodiment of the eternal Kala. You are fire. You are omnipresent. You stay within all living beings.

अध्याय १८

श्लोक 3

वत्सरान्नैध्रुवो जज्ञे रैभ्यश्च सुमहायशाः ।रैभ्यस्य जज्ञिरे रैभ्याः पुत्रा द्युतिमतां वराः

vatsarānnaidhruvo jajñe raibhyaśca sumahāyaśāḥ / raibhyasya jajñire raibhyāḥ putrā dyutimatāṃ varāḥ

हिन्दी अर्थ

त्रिलोकमातुस्तत्स्थानं शशाङ्कादित्यसंनिभम् ततः प्रणम्य हृष्टात्मा राजा नवरथः पराम्।

English

You are the annihilator as well as the maker of the worlds (v.l. you are the sacrifice and the Va$at-kard ). You are the creator. You are the unchanging Visnu, god Brahma and Mahadeva. You are the Supreme lustre and the greatest abode.

अध्याय १८

श्लोक 4

च्यवनस्य सुता पत्नी नैध्रुवस्य महात्मनः ।सुमेधा जनयामास पुत्रान् वै कुण्डपायिनः

cyavanasya sutā patnī naidhruvasya mahātmanaḥ / sumedhā janayāmāsa putrān vai kuṇḍapāyinaḥ

हिन्दी अर्थ

स्थापयामास देवेशीं तत्र भक्तिसमन्वितः। ईजे च विविधैर्यज्ञेहोमैदेवी सरस्वतीम्

English

You are OmAara incarnate, the Soul of Yoga, with three Vedas as your three eyes. You are the Lord of the universe endowed with Supreme potency. Be victorious, O infinite master of the world."

अध्याय १८

श्लोक 5

असितस्यैकपर्णायां ब्रह्मिष्ठः समपद्यत ।नाम्ना वै देवलः पुत्रो योगाचार्यो महातपाः

asitasyaikaparṇāyāṃ brahmiṣṭhaḥ samapadyata / nāmnā vai devalaḥ putro yogācāryo mahātapāḥ

हिन्दी अर्थ

देव्या भक्तो महातेजाः शकुनिस्तस्य चात्मजः तस्मात् करम्भः सम्भूतो देवरातोऽभवत् ततः।

English

Thereafter, this controller of the world Kalagni- rudra, the goal of the good, pierced Andhaka with the tips of his trident and danced.

अध्याय १८

श्लोक 6

शाण्डिल्यानां परः श्रीमान् सर्वतत्त्वार्थवित् सुधीः ।प्रसादात् पार्वतीशस्य योगमुत्तममाप्तवान्

śāṇḍilyānāṃ paraḥ śrīmān sarvatattvārthavit sudhīḥ / prasādāt pārvatīśasya yogamuttamamāptavān

हिन्दी अर्थ

ईजे स चाश्वमेधेन देवक्षत्रश्च तत्सुतः अथांशोः सत्त्वतो नाम विष्णुभक्तः प्रतापवान्।

English

On seeing Andhaka transfixed to the trident, god Brahma and the groups of Devas bowed to Lord Bhairava, the releaser from worldly bondage.

अध्याय १८

श्लोक 7

शाण्डिल्या नैध्रु वारैभ्यास्त्रयः पक्षास्तु काश्यपाः ।नरप्रकृतयो विप्राः पुलस्त्यस्य वदामि वः

śāṇḍilyā naidhru vāraibhyāstrayaḥ pakṣāstu kāśyapāḥ / naraprakṛtayo viprāḥ pulastyasya vadāmi vaḥ

हिन्दी अर्थ

स नारदस्य वचनाद् वासुदेवार्चनान्वितम्। उस शत्रुजयीने हाथ जोडते हुए अभीष्ट स्तुतियोंद्वारा स्तुति की, वह भूमिपर दण्डवत् गिर पडा और कहा-- “मैं आपकी शरणमें आया हूँ। आप अनादि, अनन्त, ब्रह्मचारिणी, ईश्वरी, महादेवी, वाग्देवता साक्षात् देवी

English

The sages and siddhas eulogised him. The Gandharvas and Kinnaras sang. The charming groups of celes¬ tial damsels danced in the sky.

अध्याय १८

श्लोक 8

तृणबिन्दोः सुता विप्रा नाम्ना त्विलविला स्मृता ।पुलस्त्याय स राजर्षिस्तां कन्यां प्रत्यपादयत्

tṛṇabindoḥ sutā viprā nāmnā tvilavilā smṛtā / pulastyāya sa rājarṣistāṃ kanyāṃ pratyapādayat

हिन्दी अर्थ

सरस्वतीको नमस्कार करता हूँ । जगत्की मूल कारणरूपा, परम कलास्वरूपा, तीन नेत्रवाली, मस्तकपर चन्द्रमाको धारण करनेवाली एवं हिरण्यगर्भकी महिषी योगिनीको नमस्कार है॥ १८--२०॥ चित्कलारूप, परमानन्दस्वरूपा ब्रह्मरूपिणीको नमस्कार है। परमेशानि! भयभीत होकर मैं आपकी शरणमें आया हूँ, मेरी रक्षा करो

English

Fixed to the tip of the trident, the demon Andhaka had all his sins burned down. He gained perfect knowledge of

अध्याय १८

श्लोक 9

ऋषिस्त्वैलविलिस्तस्यां विश्रवाः समपद्यत ।तस्य पत्न्यश्चतस्त्रस्तु पौलस्त्यकुलवर्धिकाः

ṛṣistvailavilistasyāṃ viśravāḥ samapadyata / tasya patnyaścatastrastu paulastyakulavardhikāḥ

हिन्दी अर्थ

इसी बीच क्रुद्ध वह राक्षसराज राजाको मारनेके लिये उसी स्थानपर आ पहुँचा, जहाँ देवी सरस्वती थीं। बलसे दर्पित वह राक्षस शूल उठाकर तीनों लोकोंकी जननीके उस सूर्य और चन्द्रमाके समान प्रकाशित स्थानमें प्रवेश करनेकी चेष्टा करने लगा। इसी बीच किसी प्रलयकालीन सूर्यके समान महान् बलशालीने शूलसे उसके वक्षःस्थलको विदीर्ण कर पृथ्वीपर गिरा दिया और कहा-महाराज! आप अब निर्भय होकर

English

"I bow down my head to the only lord with great concentration. I bow down to the ancient holy one whom they know as the Principle of Isa. He is the Kala of infinite form. He is the poet, the cause of Toga (union) and Viyoga (separa¬ tion).

अध्याय १८

श्लोक 10

पुष्पोत्कटा च राका च कैकसी देववर्णिनी ।रूपलावण्यसंपन्नास्तासां वै शृणुत प्रजाः

puṣpotkaṭā ca rākā ca kaikasī devavarṇinī / rūpalāvaṇyasaṃpannāstāsāṃ vai śṛṇuta prajāḥ

हिन्दी अर्थ

शीघ्र ही इस स्थानसे चले जाय, यहाँ अब फिर रुके नहीं, राक्षस मारा जा चुका है॥ २२--२५॥ ब्राह्मणो! तब प्रसन्न मनवाला वह नवरथ उन परादेवीको प्रणामकर इन्द्रकी नगरीके समान अपनी नगरीको चला गया। वहाँ उसने भक्तियुक्त होकर देवेश्वरी सरस्वतीकी स्थापना की और विविध यज्ञों

English

I bow unto you the absolute Rudra, who are terrible due to the curved fangs, who dance in the firmament, giving out fire from your mouth, whose form is that of the blazing sun and who are endowed with a thousand feet, eyes and heads.

अध्याय १८

श्लोक 11

ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्य सुषुवे देवरूपिणी ।कैकसी जनयत् पुत्रं रावणं राक्षसाधिपम्

jyeṣṭhaṃ vaiśravaṇaṃ tasya suṣuve devarūpiṇī / kaikasī janayat putraṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

हिन्दी अर्थ

तथा होमोंके द्वारा उन देवीका यजन किया। उसका दशरथ नामक परम धार्मिक पुत्र था। वह महातेजस्वी देवीका भक्त था। उसका पुत्र शकुनि था। उससे करम्भ हुआ, उसका देवरात हुआ, उसने अश्वमेध यज्ञ किया (जिसके फलस्वरूप) उसको देवक्षत्र नामक पुत्र हुआ। उस (देवक्षत्र)-का पुत्र मधु हुआ, उससे कुरुवश हुआ। उसके सुत्रामा तथा अनु नामक दो पुत्र हुए

English

Victory to you, the primordial deity whose feet are worshipped by the immortals. You are indivisible, a personifica¬ tion of the pure spirit. You are the one (sacrificial) fire worship¬ ped in various ways; you abide in all souls through external differences.

अध्याय १८

श्लोक 12

कुम्भकर्णं शूर्पणखां तथैव च विभीषणम् ।पुष्पोत्कटा व्यजनयत् पुत्रान् विश्रवसः शुभान्

kumbhakarṇaṃ śūrpaṇakhāṃ tathaiva ca vibhīṣaṇam / puṣpotkaṭā vyajanayat putrān viśravasaḥ śubhān

हिन्दी अर्थ

अनुका पुरुकुत्स हुआ तथा उसका पुत्र अंशु था। अंशुका पुत्र सत्त्वत था, जो विष्णुभक्त, प्रतापी, महात्मा, दानशील और धनुर्वेद जाननेवालोंमें श्रेष्ठ था। उसने नारदजीके कहनेपर वासुदेवको पूजासे युक्त शास्त्रका प्रवर्तन किया, जिसे कुण्डगोलकोंने सुना

English

They call you the only ancient Purusa, with the brilliance of the sun and beyond darkness. You observe all this and protect it eternally. You are the annihilator, who are served by the groups of Yogins.

अध्याय १८

श्लोक 13

महोदरं प्रहस्तं च महापार्श्वं खरं तथा ।कुम्भीनसीं तथा कन्यां राकायां शृणुत प्रजाः

mahodaraṃ prahastaṃ ca mahāpārśvaṃ kharaṃ tathā / kumbhīnasīṃ tathā kanyāṃ rākāyāṃ śṛṇuta prajāḥ

हिन्दी अर्थ

कुण्डगोलक--कुण्ड-पतिके जीवित रहते हुए परपुरुषसे उत्पन्न पुत्र। गोलक--पतिके मर जानेपर परपुरुषसे उत्पन्न पुत्र। प्रवर्तते महाशास्त्रं कुण्डादीनां हितावहम्

English

You are the only inner soul and conscience placed in many ways in the different bodies, but you are devoid of peculiarities of the bodies, etc.

अध्याय १८

श्लोक 14

त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वो महाबलः ।इत्येते क्रूरकर्माणः पौलस्त्या राक्षसा दश ।सर्वे तपोबलोत्कृष्टा रुद्रभक्ताः सुभीषणाः

triśirā dūṣaṇaścaiva vidyujjihvo mahābalaḥ / ityete krūrakarmāṇaḥ paulastyā rākṣasā daśa / sarve tapobalotkṛṣṭā rudrabhaktāḥ subhīṣaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

पुण्यश्लोको महाराजस्तेन वै तत्प्रवर्तितम् अन्धकं वै महाभोजं वृष्णिं देवावृधं नृपम्। ज्येष्ठं च भजमानाख्यं धनुर्वेदविदां वरम्

English

You are the imperishable Brahman, the most sacred form, embodiment of bliss called Pranava (Om). You are the wellknown Self-born Isvara, ths master of those who know Vedas, devoid of all special characteristics.

अध्याय १८

श्लोक 15

पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः ।भूताः पिशाचाः सर्पाश्च शूकरा हस्तिनस्तथा

pulahasya mṛgāḥ putrāḥ sarve vyālāśca daṃṣṭriṇaḥ / bhūtāḥ piśācāḥ sarpāśca śūkarā hastinastathā

हिन्दी अर्थ

तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तप: । पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति प्रभुः तस्य बभ्नुरिति ख्यातः पुण्यश्लोकोऽभवन्नृपः। धार्मिको रूपसम्पन्नस्तत्त्वज्ञानरतः सदा

English

You are of the form of Indra, Varuna and Agni. You are haihsa (swan), prana (the vital breath), death and final destruction. You are Yajna, Lord Prajapati. You are eulogised as the unique blue-necked god, by those who know the Vedas.

अध्याय १८

श्लोक 16

अनपत्यः क्रतुस्तस्मिन् स्मृतो वैवस्वते ऽन्तरे ।मरीचेः कश्यपः पुत्रः स्वयमेव प्रजापतिः

anapatyaḥ kratustasmin smṛto vaivasvate 'ntare / marīceḥ kaśyapaḥ putraḥ svayameva prajāpatiḥ

हिन्दी अर्थ

महाभोजकुले जाता भोजा वैमार्तिकास्तथा। प्रसेनस्तु महाभागः सत्राजिन्नाम चोत्तमः

English

You are Narayana, the beginningless cause of the world. You are Pitamaha (grandfather) and Prapitamaha (great-grandfather) [of the universe]. You are sung about in the occult passages of Vedanta and the mystic Upanisads. You are the ever-auspicious (Sadasiva), Supreme Ruler (Paramesvara).

अध्याय १८

श्लोक 17

भृगोरप्यभवच्छुक्रो दैत्याचार्यो महातपाः ।स्वाध्याययोगनिरतो हरभक्तो महाद्युतिः

bhṛgorapyabhavacchukro daityācāryo mahātapāḥ / svādhyāyayoganirato harabhakto mahādyutiḥ

हिन्दी अर्थ

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत। उपमङ्गस्तथा मङ्करन्ये च बहवः सुताः

English

Obeisance to the greatest Being beyond darkness (of ignorance), the great Atman pervading the fourteen worlds. Salute to one who has excelled the three Saktis, to the unsullied one stationed in the seat of thousand Saktis (poten¬ cies).

अध्याय १८

श्लोक 18

अत्रेः पत्न्यो ऽभवन् बह्व्यः सोदर्यास्ताः पतिव्रताः ।कृशाश्वस्य तु विप्रेन्द्रा घृताच्यामिति मे श्रुतम्

atreḥ patnyo 'bhavan bahvyaḥ sodaryāstāḥ pativratāḥ / kṛśāśvasya tu viprendrā ghṛtācyāmiti me śrutam

हिन्दी अर्थ

अक्रूरस्य स्मृतः पुत्रो देववानिति विश्रुतः । उपदेवश्च पुण्यात्मा तयोर्विश्वप्रमाथिनौ अन्धकात् काश्यदुहिता लेभे च चतुरः सुतान्। कुकुरं भजमानं च शुचिं कम्बलबर्हिषम्

English

Obeisance to the triple-formed deity whose personal form comprises infinite region, who is the receptacle of the world and its embodiment. Salute to you who are stationed in. the heart of the people. Bow to you the wearer of the great serpent as a necklace.

अध्याय १८

श्लोक 19

स तासु जनयामास स्वस्त्यात्रेयान् महौजसः ।वेदवेदाङ्गनिरतांस्तपसा हतकिल्बिषान्

sa tāsu janayāmāsa svastyātreyān mahaujasaḥ / vedavedāṅganiratāṃstapasā hatakilbiṣān

हिन्दी अर्थ

उसके नामसे सात्त्वत ऐसा विख्यात कुण्डादिकोंके लिये कल्याणकारी सुन्दर शास्त्र प्रवर्तित हुआ। उस (सत्त्वत)-का सभी शास्त्रोंमें पारंगत सात्त्वत नामक पुत्र हुआ, वह महाराज पुण्यश्लोक था। उसने उस सात्त्वत शास्त्रका प्रवर्तन किया। सत्त्वसम्पन्न सात्वतकी पत्नी कौशल्याने अन्धक, महाभोज, वृष्णि, राजा देवावृध तथा धनुर्वेदज्ञोमें श्रेष्ठ भजमान नामक ज्येष्ठ पुत्रको जन्म

English

O lord, whose lotus-like feet are worshipped by the leading sages and siddhas! Obeisance to one who is firmly seated in the seat of prosperity and piety; Obeisance to the ultimate end, to the source of origin of the worldly existence, the embodiment of a thousand moons and a thousand suns.

अध्याय १८

श्लोक 20

नारदस्तु वसिष्ठाय ददौ देवीमरुन्धतीम् ।ऊर्ध्वरेतास्तत्र मुनिः शापाद् दक्षस्य नारदः

nāradastu vasiṣṭhāya dadau devīmarundhatīm / ūrdhvaretāstatra muniḥ śāpād dakṣasya nāradaḥ

हिन्दी अर्थ

उनमेंसे राजा देवावृधने 'मुझे सभी गुणोंसे सम्पन्न शक्तिशाली पुत्र हो' इस आशयसे परम तप किया। उसका पुत्र बभ्रु नामसे विख्यात पुण्यश्लोक राजा हुआ। वह धर्मात्मा, रूप-सम्पन्न तथा सदा तत्त्वज्ञान-परायण रहता था। भजमानके सृञ्जयी (पल्ली)-से भजमान ही नामवाले (अनेक) पुत्र हुए। उनमेंसे निमि तथा कृकण--ये दो प्रधान तथा विख्यात थे। महाभोजके वंशमें भोज तथा वैमार्तिक उत्पन्न हुए। वृष्णिके बलवान्

English

Obeisance to one who is accompanied by Uma, of beautiful waist. Golden-armed Lord, obeisance to you. Salute to one with the fire, the moon and the sun as eyes. Bow to the gracious consort of Ambika.

अध्याय १८

श्लोक 21

हर्यश्वेषु तु नष्टेषु मायया नारदस्य तु ।शशाप नारदं दक्षः क्रोधसंरक्तलोचनः

haryaśveṣu tu naṣṭeṣu māyayā nāradasya tu / śaśāpa nāradaṃ dakṣaḥ krodhasaṃraktalocanaḥ

हिन्दी अर्थ

सुमित्र, अनमित्र तथा शिनि हुए। अनमित्रसे निघ्न हुआ और निष्नके महाभाग्यवान् प्रसेन तथा श्रेष्ठ सत्राजित् नामवाले दो पुत्र हुए कनिष्ठ वृष्णिनन्दन अनमित्रसे शिनि उत्पन्न हुआ। उसका सत्यक नामक पुत्र हुआ जो सत्य बोलनेवाला तथा सत्यसम्पन्न था। सत्यकका पुत्र युयुधान और उसका पुत्र असङ्ग हुआ। उसका पुत्र बुद्धिमान् कुणि

English

Obeisance to one who is accompanied by Uma, of beautiful waist. Golden-armed Lord, obeisance to you. Salute to one with the fire, the moon and the sun as eyes. Bow to the gracious consort of Ambika.

अध्याय १८

श्लोक 22

यस्मान्मम सुताः सर्वे भवतो मायया द्विज ।क्षयं नीतास्त्वशेषेण निरपत्यो भविष्यति

yasmānmama sutāḥ sarve bhavato māyayā dvija / kṣayaṃ nītāstvaśeṣeṇa nirapatyo bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

था और युगन्धर उसका पुत्र हुआ। वृष्णिको माद्रीसे यदुनन्दन पृश्रि नामक पुत्र उत्पन्न हुआ। पृश्रिको श्वफल्क तथा चित्रक नामवाले दो पुत्र हुए। श्वफल्कने काशिराजकी पुत्रीको अपनी भार्या बनाया और उससे मङ्गु नामवाले उनके बहुतसे पुत्र थे। अक्रूरका देववान् इस नामसे प्रसिद्ध पुत्र कहा गया है। पुण्यात्मा उपदेव भी उसका पुत्र हुआ। उन दोनोंको विश्व तथा प्रमाथी नामक दो पुत्र हुए

English

Obeisance to one who is accompanied by Uma, of beautiful waist. Golden-armed Lord, obeisance to you. Salute to one with the fire, the moon and the sun as eyes. Bow to the gracious consort of Ambika.

अध्याय १८

श्लोक 23

अरुन्धत्यां वसिष्ठस्तु शक्तिमुत्पादयत् सुतम् ।शक्तेः पराशरः श्रीमान् सर्वज्ञस्तपतां वरः

arundhatyāṃ vasiṣṭhastu śaktimutpādayat sutam / śakteḥ parāśaraḥ śrīmān sarvajñastapatāṃ varaḥ

हिन्दी अर्थ

चित्रकके पृथु, विपृथु, अश्वग्रीव, सुबाहु, सुपार्श्वक तथा गवेषण नामक पुत्र हुए। काश्यकी पुत्रीने अन्धकसे पुत्रोंको प्राप्त किया। कुकुरका पुत्र वृष्णि हुआ और वृष्णिका पुत्र कपोतरोमा विपुल हुआ। उसका पुत्र विलोमक हुआ

English

Obeisance to one who is accompanied by Uma, of beautiful waist. Golden-armed Lord, obeisance to you. Salute to one with the fire, the moon and the sun as eyes. Bow to the gracious consort of Ambika.

अध्याय १८

श्लोक 24

आराध्य देवदेवेशमीशानं त्रिपुरान्तकम् ।लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं कृष्णाद्वैपायनं प्रभुम्

ārādhya devadeveśamīśānaṃ tripurāntakam / lebhe tvapratimaṃ putraṃ kṛṣṇādvaipāyanaṃ prabhum

हिन्दी अर्थ

ति कूर्मपुराण शर उस (विलोमक)-का विद्वान् नल नामक पुत्र हुआ

English

Obeisance to one who is accompanied by Uma, of beautiful waist. Golden-armed Lord, obeisance to you. Salute to one with the fire, the moon and the sun as eyes. Bow to the gracious consort of Ambika.

अध्याय १८

श्लोक 25

द्वैपायनाच्छ्रको जज्ञे भगवानेव शङ्करः ।अंशांशेनावतीर्योर्व्यां स्वं प्राप परमं पदम्

dvaipāyanācchrako jajñe bhagavāneva śaṅkaraḥ / aṃśāṃśenāvatīryorvyāṃ svaṃ prāpa paramaṃ padam

हिन्दी अर्थ

ख्यायते तस्य नामानुरनोरानकदुन्दुभिः ॥ ४९॥ जो तुम्बुरुका मित्र था, अनु भी उसका नाम हुआ। वरं तस्मै ददौ देवो ब्रह्मा लोकमहेश्वरः

English

Obeisance to one who is accompanied by Uma, of beautiful waist. Golden-armed Lord, obeisance to you. Salute to one with the fire, the moon and the sun as eyes. Bow to the gracious consort of Ambika.

अध्याय १८

श्लोक 26

शुकस्याप्यभवन् पुत्राः पञ्चात्यन्ततपस्विनः ।भूरिश्रवाः प्रभुः शंभुः कृष्णो गौरश्च पञ्चमः ।कन्या कीर्तिमती चैव योगमाता धृतव्रता

śukasyāpyabhavan putrāḥ pañcātyantatapasvinaḥ / bhūriśravāḥ prabhuḥ śaṃbhuḥ kṛṣṇo gauraśca pañcamaḥ / kanyā kīrtimatī caiva yogamātā dhṛtavratā

हिन्दी अर्थ

वंशस्य चाक्षयां कीर्ति गानयोगमनुत्तमम्। गुरोरभ्यधिकं विप्राः कामरूपित्वमेव च तस्य गानरतस्याथ भगवानम्बिकापतिः। कन्यारत्नं ददौ देवो दुर्लभं त्रिदशैरपि

English

Obeisance to one who is accompanied by Uma, of beautiful waist. Golden-armed Lord, obeisance to you. Salute to one with the fire, the moon and the sun as eyes. Bow to the gracious consort of Ambika.

अध्याय १८

श्लोक 27

एते ऽत्र वंश्याः कथिता ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनाम् ।अत ऊर्ध्वं निबोधध्वं कश्यपाद्राजसंततिम्

ete 'tra vaṃśyāḥ kathitā brāhmaṇā brahmavādinām / ata ūrdhvaṃ nibodhadhvaṃ kaśyapādrājasaṃtatim

हिन्दी अर्थ

तया स सङ्गतो राजा गानयोगमनुत्तमम्। अशिक्षयदमित्रघ्नः प्रियां तां भ्रान्तलोचनाम् रूपलावण्यसम्पन्नां हीमतीमपि कन्यकाम्

English

Obeisance to one who is accompanied by Uma, of beautiful waist. Golden-armed Lord, obeisance to you. Salute to one with the fire, the moon and the sun as eyes. Bow to the gracious consort of Ambika.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_kUrmapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Kurma Purana — Chapter 18
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.