Linga Purana· Liṅga Purāṇa
10
अध्याय 10 / 108

Book 1 - Adhyaya 10

53 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ53 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १०

श्लोक 1

सतां जितात्मनां साक्षाद् द्विजातीनां द्विजोत्तमाः धर्मज्ञानां च साधूनाम् आचार्याणां शिवात्मनाम्

satāṃ jitātmanāṃ sākṣād dvijātīnāṃ dvijottamāḥ dharmajñānāṃ ca sādhūnām ācāryāṇāṃ śivātmanām

हिन्दी अर्थ

भागमें 'सद्योजातमाहात्म्य नामक ग्यारहवाँ अध्याय पूर्ण हुआ॥ रक्तकल्पमें शिवस्वरूप भगवान् वामदेवका प्रादुर्भाव तथा उनकी महिमा

English

The striving ascetic is called a sadhu when he achieves yogic power. Thus the persons who achieve Dharma relating to ashramas or the various stages of life arc called sadhus.

अध्याय १०

श्लोक 2

दयावतां द्विजश्रेष्ठास् तथा चैव तपस्विनाम् संन्यासिनां विरक्तानां ज्ञानिनां वशगात्मनाम्

dayāvatāṃ dvijaśreṣṭhās tathā caiva tapasvinām saṃnyāsināṃ viraktānāṃ jñānināṃ vaśagātmanām

हिन्दी अर्थ

ततस्त्रिंशत्तम: कल्पो रक्तो नाम प्रकीर्तितः। ब्रह्मा यत्र महातेजा रक्तवर्णमधारयत्॥ ध्यायतः पुत्रकामस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः।

English

daitmake viaye — objects that can be accomplished through ten organs of sense, i.e. live organs of action and five organs of knowledge.

अध्याय १०

श्लोक 3

दानिनां चैव दान्तानां त्रयाणां सत्यवादिनाम् अलुब्धानां सयोगानां श्रुतिस्मृतिविदां द्विजाः

dānināṃ caiva dāntānāṃ trayāṇāṃ satyavādinām alubdhānāṃ sayogānāṃ śrutismṛtividāṃ dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

परं ध्यानं समाश्रित्य बुबुधे देवमीश्वरम्। स तं प्रणम्य भगवान् ब्रह्मा परमयन्त्रितः॥ वामदेवं ततो ब्रह्मा ब्रह्म वै समचिन्तयत्। तथा स्तुतो महादेवो ब्रह्मणा परमेश्वर: ॥

English

This group of eight is explained in the preceding chapter.

अध्याय १०

श्लोक 4

श्रौतस्मार्ताविरुद्धानां प्रसीदति महेश्वरः सदिति ब्रह्मणः शब्दस् तदन्ते ये लभन्त्युत

śrautasmārtāviruddhānāṃ prasīdati maheśvaraḥ saditi brahmaṇaḥ śabdas tadante ye labhantyuta

हिन्दी अर्थ

ध्यायता पुत्रकामेन यस्मात्तेऽहं पितामह॥ दृष्टः परमया भक्त्या स्तुतश्च ब्रह्मपूर्वकम्।

English

Adharma, as taught by the preceptors, is one that has as its fruit what is not desired. They call those persons Acyas (preceptors) who are elderly, not greedy and self-possessed; devoid of arrogance, well disciplined, and straight forward. He who practises (Dharma) himself who establishes others in dharma and who gathers together the meanings of the scrip- tural texts is called acarya. What should be known or what is worthy of knowledge is irauta if it is heard and smarta if it is remembered.

अध्याय १०

श्लोक 5

सायुज्यं ब्रह्मणो याति तेन सन्तः प्रचक्षते दशात्मके ये विषये साधने चाष्टलक्षणे

sāyujyaṃ brahmaṇo yāti tena santaḥ pracakṣate daśātmake ye viṣaye sādhane cāṣṭalakṣaṇe

हिन्दी अर्थ

वेत्स्यसे मां प्रसंख्यातं लोकधातारमीश्वरम्। ततस्तस्य महात्मानश्चत्वारस्ते कुमारकाः ॥

English

A sacrifice when it pertains to Vedas is called srauta, and when it pertains to the varna4ramas is called smarta. One who has found truth and does not hide it when asked for, is called an acarya. Truth, as defined in this purana, is the statement of facts exactly in the manner seen. Tapas (penance) constitutes celibacy, silence, observance of fast, abstention from injury of all sorts and quiescence. When a person behaves towards all living beings like unto himself®® both for welfare or otherwise that attitude is called kindness. Whatever one has obtained by justifiable means, whatever one likes the most, should be given to a meritorious person. This is the characteristic feature of the charitable gift of the donor. Charitable gift is of three types viz. — the lowliest, the highest and the middling.

अध्याय १०

श्लोक 6

न क्रुध्यन्ति न हृष्यन्ति जितात्मानस्तु ते स्मृताः सामान्येषु च द्रव्येषु तथा वैशेषिकेषु च

na krudhyanti na hṛṣyanti jitātmānastu te smṛtāḥ sāmānyeṣu ca dravyeṣu tathā vaiśeṣikeṣu ca

हिन्दी अर्थ

सम्बभूवुर्महात्मानो विशुद्धा ब्रह्मवर्चसः । विरजाश्च विबाहुश्च विशोको विश्वभावन: ॥ ब्रह्मण्या ब्रह्मणस्तुल्या वीरा अध्यवसायिन:।

English

The sharing (of possessions) with all living beings, out of sympathy is the charitable gift of the middUng order. The rites laid down by Srutis and Smrtis in regard to persons of different stages in life and castes constitute dharma. Dharma that does not come into clash with the conduct of the persons of disciplined life is held to be righteous.

अध्याय १०

श्लोक 7

ब्रह्मक्षत्रविशो यस्माद् युक्तास्तस्माद्द्विजातयः वर्णाश्रमेषु युक्तस्य स्वर्गादिसुखकारिणः

brahmakṣatraviśo yasmād yuktāstasmāddvijātayaḥ varṇāśrameṣu yuktasya svargādisukhakāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

ततो वर्षसहस्रान्ते ब्रह्मत्वेःध्यवसायिन: सूतजी बोले--तीसवाँ कल्प रक्तकल्पके नम प्रसिद्ध है। महान् तेजस्वी ब्रह्मने उस कल्पमें रक्तका धारण किया था

English

The eschewal of both joy and misery is called Nyasa. All created things from the unmanifcst to the manifest gross elements are insentient. Perfect Knowledge is the discrimination between the sentient and the insentient. Lord Siva, no doubt, bestows his grace on him who is endowed with such perfect knowledge. So also dharma bestows grace. Yet I shall tell you a great secret. One who is endowed with devotion lo the lord is undoubtedly liberated. It is certain that lord Siva checks the different sorts of delusion of the devotee and is delighted with him even if he (the devotee) lacks full accomplishments for yoga.

अध्याय १०

श्लोक 8

श्रौतस्मार्तस्य धर्मस्य ज्ञानाद्धर्मज्ञ उच्यते विद्यायाः साधनात्साधुब्रह्मचारी गुरोर्हितः

śrautasmārtasya dharmasya jñānāddharmajña ucyate vidyāyāḥ sādhanātsādhubrahmacārī gurorhitaḥ

हिन्दी अर्थ

पुत्रको कामनासे ध्यानरत परमेष्ठी ब्रह्माजीके समक्ष एक महातेजस्वी तथा प्रतापी कुमार प्रकट हुआ। वह रक्तवर्णके भूषण, रक्तवर्णकी माला तथा रक्तवर्णके वस्त्र धारण किये हुए था तथा उसके नेत्र भी रक्तवर्णके लाल वस्त्र धारण किये उस महात्मा कुमारको देखकर ब्रह्माजीने परम ध्यानयोगसे यह जान लिया कि यह कुमार तो साक्षात् देवेश्वर है॥ ३१/२ ॥

English

Perfect knowledge, teaching of the Vedas, offerings to the gods, meditation, sacrifices, penance, charitable gifts, study of the Vedas, all these undoubtedly contribute to the devotion of Lord Siva. O excellent sages, devotion results from thousands of Gandrayanas,* hundreds of Pr5japatyas, monthly fasts and other holy rites. Those who lack in devotion to the lord fall into a mountain cave and undergo the results

अध्याय १०

श्लोक 9

क्रियाणां साधनाच्चैव गृहस्थः साधुरुच्यते साधनात्तपसो ऽरण्ये साधुर्वैखानसः स्मृतः

kriyāṇāṃ sādhanāccaiva gṛhasthaḥ sādhurucyate sādhanāttapaso 'raṇye sādhurvaikhānasaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

उन्हें प्रणाम करके आत्मजित् भगवान् ब्रह्मो वामदेवसंज्ञक उन परमेश्वरको साक्षात् ब्रह्मस्वरूप कल्पित तत्पश्चात् ब्रह्माजीके द्वारा अनेकविध स्तुति किये जानेपर प्रसन्नहृदय परमेश्वर महादेवने उन पितामहसे यह कहा॥ ५९/. ॥

English

CandrSyaiia: Of. Y&jiiavaikya 3. 324 ct ssq; Manu 11.217, It is a religious observance or expiatory penance regulated by the period of the moon's waxing and waning. Herein the daily quantity of fo oonsistiiig of fifteen mouthfuls at the full moon is diminished by one mouthful every day during the dark fortnight tilt It is increased an like manner during the bright fortnight.

अध्याय १०

श्लोक 10

यतमानो यतिः साधुः स्मृतो योगस्य साधनात् एवमाश्रमधर्माणां साधनात्साधवः स्मृताः

yatamāno yatiḥ sādhuḥ smṛto yogasya sādhanāt evamāśramadharmāṇāṃ sādhanātsādhavaḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

हे पितामह! पुत्रकी कामनासे ध्यानपरायण आपने मेरा दर्शन प्राप्त किया और परम भक्तिसे ब्रह्म अर्थात् वामदेवाय” मन्त्र पूर्वमे लगाकर अनेक स्तुतियोंसे मेरा स्तवन किया। अतएव आप प्रयत्नपूर्वक ध्यानबलका आश्रय लेकर कल्प-कल्पमें मुझ सर्वश्रेष्ठ तथा लोकके आधारस्वरूप परमेश्वरको भलीभाँति जानेंगे ॥ ६-७१/२॥

English

Prkjkpatya: It is a religious fiut or penance. Herein one shall Uke food for three days in the momiog, for three days in the evening, and thereafter shall abstain from food for three days.

अध्याय १०

श्लोक 11

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस् तथा धर्माधर्माविह प्रोक्तौ शब्दावेतौ क्रियात्मकौ

gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho yatis tathā dharmādharmāviha proktau śabdāvetau kriyātmakau

हिन्दी अर्थ

इसके अनन्तर ब्रह्माजीके विरजा, विबाहु, विशोक तथा विश्वभावन नामवाले चार और कुमार उत्पन्न हुए। वे सभी कुमार महान्, विशुद्ध आत्मावाले तथा ब्रहातेजसे सम्पन्न थे वे सभी कुमार ब्रह्मनिष्ठ, ब्रह्मातुल्य, वीर तथा अध्यवसायी थे। वे रक्तवर्णके वस्त्र तथा रक्तवर्णकी मालासे विभूषित थे। उनके शरीरमें लाल कुमकुम तथा लाल भस्म लगा हुआ था॥ १० २ ॥

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 12

कुशलाकुशलं कर्म धर्माधर्माविति स्मृतौ धारणार्थे महान् ह्य् एष धर्मशब्दः प्रकीर्तितः

kuśalākuśalaṃ karma dharmādharmāviti smṛtau dhāraṇārthe mahān hy eṣa dharmaśabdaḥ prakīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् एक हजार वर्षके अनन्तर ब्रह्मभावमें अध्याय १३ पीतवासाकल्पमें शिवस्वरूप भगवान् तत्पुरुषका प्रादुर्भाव तथा उनका माहात्म्य

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 13

अधारणे महत्त्वे च अधर्म इति चोच्यते अत्रेष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते

adhāraṇe mahattve ca adharma iti cocyate atreṣṭaprāpako dharma ācāryairupadiśyate

हिन्दी अर्थ

फ्फकफफफफ क कफ पफ फा का फा फा फ फ क फ फ फ फ क फ फ़ फ फ़ फ फक फक फक फ फ फ क फ फफ फफफ गृणन्तश्च महात्मानो ब्रह्म तद्वामहैविकम्। अनुग्रहार्थ लोकानां शिष्याणां हितकाम्यया

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 14

अधर्मश्चानिष्टफलो ह्य् आचार्यैरुपदिश्यते वृद्धाश्चालोलुपाश्चैव आत्मवन्तो ह्यदाम्भिकाः

adharmaścāniṣṭaphalo hy ācāryairupadiśyate vṛddhāścālolupāścaiva ātmavanto hyadāmbhikāḥ

हिन्दी अर्थ

धर्मोपदेशमखिलं कृत्वा ते ब्रह्मणः प्रियाः। पुनरेव महादेवं प्रविष्टा रुद्रमव्ययम् प्रपश्यन्ति महादेवं तद्भक्तास्तत्परायणाः

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 15

सम्यग्विनीता ऋजवस् तानाचार्यान् प्रचक्षते स्वयमाचरते यस्माद् आचारे स्थापयत्यपि

samyagvinītā ṛjavas tānācāryān pracakṣate svayamācarate yasmād ācāre sthāpayatyapi

हिन्दी अर्थ

ते सर्वे पापनिर्मुक्ता विमला ब्रह्मचारिणः। लीन वे सभी ब्रह्मप्रिय महात्मा कुमार उस वामदेवरूप ब्रह्मका चिन्तन करते हुए लोकके अनुग्रह तथा शिष्योंके कल्याणकी कामनासे सम्पूर्ण धर्मांका उपदेश करके पुनः शाश्वत महादेव रुद्रमें समाविष्ट हो गये

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 16

आचिनोति च शास्त्रार्थान् आचार्यस्तेन चोच्यते विज्ञेयं श्रवणाच्छ्रौतं स्मरणात्स्मार्तमुच्यते

ācinoti ca śāstrārthān ācāryastena cocyate vijñeyaṃ śravaṇācchrautaṃ smaraṇātsmārtamucyate

हिन्दी अर्थ

हे श्रेष्ठ द्विजो! इसी प्रकार परमेश्वरपरायण अन्य जो भी भक्त समाधिसे ध्यान करके ब्रह्मरूप परमेश्वर वामदेवका दर्शन करेंगे; विमल आत्मावाले ब्रह्मनिष्ठ वे सभी भक्त पापसे छूटकर उस रुद्रलोकको प्राप्त होंगे, जहाँसे जीवका पुनः संसारमें आगमन नहीं

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 17

इज्या वेदात्मकं श्रौतं स्मार्तं वर्णाश्रमात्मकम् दृष्ट्वानुरूपमर्थं यः पृष्टो नैवापि गूहति

ijyā vedātmakaṃ śrautaṃ smārtaṃ varṇāśramātmakam dṛṣṭvānurūpamarthaṃ yaḥ pṛṣṭo naivāpi gūhati

हिन्दी अर्थ

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम्॥ १५ होता पीतवासाकल्पमें शिवस्वरूप भगवान् तत्पुरुषका प्रादुर्भाव तथा उनका माहात्म्य

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 18

यथादृष्टप्रवादस्तु सत्यं लैङ्गे ऽत्र पठ्यते ब्रह्मचर्यं तथा मौनं निराहारत्वमेव च

yathādṛṣṭapravādastu satyaṃ laiṅge 'tra paṭhyate brahmacaryaṃ tathā maunaṃ nirāhāratvameva ca

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मा यत्र महाभागः पीतवासा बभूव ह ध्यायतः पुत्रकामस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः।

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 19

अहिंसा सर्वतः शान्तिस् तप इत्यभिधीयते आत्मवत् सर्वभूतेषु यो हितायाहिताय च

ahiṃsā sarvataḥ śāntis tapa ityabhidhīyate ātmavat sarvabhūteṣu yo hitāyāhitāya ca

हिन्दी अर्थ

हेमयज्ञोपवीतश्च पीतोष्णीषो महाभुजः तं दृष्ट्वा ध्यानसंयुक्तो ब्रह्मा लोकमहेश्वरम्। मनसा लोकधातारं प्रपेदे शरणं विभुम्

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 20

वर्तते त्वसकृद्वृत्तिः कृत्स्ना ह्येषा दया स्मृता यद्यदिष्टतमं द्रव्यं न्यायेनैवागतं क्रमात्

vartate tvasakṛdvṛttiḥ kṛtsnā hyeṣā dayā smṛtā yadyadiṣṭatamaṃ dravyaṃ nyāyenaivāgataṃ kramāt

हिन्दी अर्थ

ततो ध्यानगतस्तत्र ब्रह्मा माहेश्वरीं वराम्। गां विश्वरूपां ददूशे महेश्वरमुखाच्च्युताम् स तां दृष्ट्वा महातेजा महादेवीं महेश्वरीम् ७

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 21

तत्तद्गुणवते देयं दातुस्तद्दानलक्षणम् दानं त्रिविधमित्येतत् कनिष्ठज्येष्ठमध्यमम्

tattadguṇavate deyaṃ dātustaddānalakṣaṇam dānaṃ trividhamityetat kaniṣṭhajyeṣṭhamadhyamam

हिन्दी अर्थ

कल्प नामवाला कहा गया है, जिसमें महाभाग ब्रह्माने पीला वस्त्र धारण किया था पुत्रप्राप्तिकी कामनासे परमेश्वरके ध्यानमें रत परमेष्ठी ब्रह्माजीके समक्ष पीतवस्त्रधारी एक महातेजस्वी कुमार प्रकट हुआ। वह कुमार पीतवर्णको माला तथा पीत परिधान धारण किये हुए था। उस महान् भुजाओंवाले

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 22

कारुण्यात्सर्वभूतेभ्यः संविभागस्तु मध्यमः श्रुतिस्मृतिभ्यां विहितो धर्मो वर्णाश्रमात्मकः

kāruṇyātsarvabhūtebhyaḥ saṃvibhāgastu madhyamaḥ śrutismṛtibhyāṃ vihito dharmo varṇāśramātmakaḥ

हिन्दी अर्थ

कुमारके अंगोंमें पीत वर्णका गन्ध लिप्त था तथा वह पीले वर्णकी पगड़ी और हेमवर्णके यज्ञोपवीतसे सुशोभित था ध्यानयुक्त होकर ब्रह्माजीने जब यह जान लिया कि ये जगत्के परमेश्वर हैं, तब वे हृदयसे लोकके आधाररूप प्रभु महेश्वरके शरणागत हो गये

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 23

शिष्टाचाराविरुद्धश् च स धर्मः साधुरुच्यते मायाकर्मफलत्यागी शिवात्मा परिकीर्तितः

śiṣṭācārāviruddhaś ca sa dharmaḥ sādhurucyate māyākarmaphalatyāgī śivātmā parikīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

उसी समय ध्यानगत ब्रह्माजीने महेश्वरके मुखसे चार दाढ़ोंवाली, चार मुखोंवाली, बत्तीस गुणोंसे युक्त, सभी दिशाओंमें मुखवाली, ईश्वररूपिणी विश्वरूपा

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 24

निवृत्तः सर्वसङ्गेभ्यो युक्तो योगी प्रकीर्तितः असक्तो भयतो यस्तु विषयेषु विचार्य च

nivṛttaḥ sarvasaṅgebhyo yukto yogī prakīrtitaḥ asakto bhayato yastu viṣayeṣu vicārya ca

हिन्दी अर्थ

तब उस महादेवी महेश्वरी गायको देखकर सभी फफफफफ पप फफ कका क फफक कफ क कक कक कक ककी जी कल क फफफफफफफफफफफफफ 5 देवताओंके वन्दनीय महातेजस्वी महादेवने “तु पुनराह महादेवः सर्वदेवनमस्कृतः Papier

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 25

अलुब्धः संयमी प्रोक्तः प्रार्थितो ऽपि समन्ततः आत्मार्थं वा परार्थं वा इन्द्रियाणीह यस्य वै

alubdhaḥ saṃyamī proktaḥ prārthito 'pi samantataḥ ātmārthaṃ vā parārthaṃ vā indriyāṇīha yasya vai

हिन्दी अर्थ

्मृतिर्बुद्धिरिति गायमानः पुनः पुनः ॥ हो, बुद्धि स्मृ रूपमें उस मतिः स्मृतिर्बुद्धिरिति महिमाका बार-बार गान करते हुए कहा-हे महा

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 26

न मिथ्या सम्प्रवर्तन्ते शमस्यैव तु लक्षणम् अनुद्विग्नो ह्यनिष्टेषु तथेष्टान्नाभिनन्दति

na mithyā sampravartante śamasyaiva tu lakṣaṇam anudvigno hyaniṣṭeṣu tatheṣṭānnābhinandati

हिन्दी अर्थ

आओ, आओ; और सम्पूर्ण जगत्को योगके द्वारा महादेवि सातिष्ठत्प्राञ्जलिर्विभुम्। , आ i ५ न जगत्सर्वं वशीकुरु ॥ ९ करके अपने वशमें करो। इस प्रकार कहनेपर वह हे हाथ जोड़कर सर्वसमर्थ महादेवके सम्मुख खड़ी हे इसके अनन्तर देवेश्वर महादेवने उससे कहा... तुम रुद्राणी होओगी और ब्राह्मणोंके कल्याणके लिये परमार्थसाधिका बनोगी

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 27

प्रीतितापविषादेभ्यो विनिवृत्तिर्विरक्तता संन्यासः कर्मणां न्यासः कृतानामकृतैः सह

prītitāpaviṣādebhyo vinivṛttirviraktatā saṃnyāsaḥ karmaṇāṃ nyāsaḥ kṛtānāmakṛtaiḥ saha

हिन्दी अर्थ

ऐसा कहकर देवाधिदेव जगद्गुरु महादेवे पुत्रको कामनासे ध्यानरत ब्रह्माजीको वह चतुष्पाद गाय दे दी। तदनन्तर ध्यानयोगसे उस धेनुको परमेश्वरी जानका ब्रह्माजीने जगद्गुरु महादेवसे वह माहेश्वर धेनु प्रा ब्रह्माजी एकाग्रचित्त होकर रौद्री गायत्रीका ध्यान करके और रौद्री गायत्रीके रूपमें कथित इस वेदप्रतिपादित, ज्ञानदायिनी, विद्यास्वरूपिणी तथा लोकवन्द्या महादेवी (धेनु)-का ध्यानयुक्त मनसे जप करके महादेवके

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 28

कुशलाकुशलानां तु प्रहाणं न्यास उच्यते अव्यक्ताद्यविशेषान्ते विकारे ऽस्मिन्नचेतने

kuśalākuśalānāṃ tu prahāṇaṃ nyāsa ucyate avyaktādyaviśeṣānte vikāre 'sminnacetane

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् परमेश्वर महादेवने उन ब्रह्माजीको दिव्य योग, महान् कीर्ति, ऐश्वर्य, ज्ञानसम्पदा तथा वैराग्य प्रदान किया इसके बाद तत्पुरुषसंज्ञक उन महादेवके समीप

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 29

चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानं ज्ञानमुच्यते एवं तु ज्ञानयुक्तस्य श्रद्धायुक्तस्य शङ्करः

cetanācetanānyatvavijñānaṃ jñānamucyate evaṃ tu jñānayuktasya śraddhāyuktasya śaṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

अथ तामाह देवेशो रुद्राणी त्वं भविष्यसि। ब्राह्मणानां हितार्थाय परमार्था भविष्यसि तथैनां पुत्रकामस्य ध्यायतः परमेष्ठिनः। प्रददौ देवदेवेशः चतुष्पादां जगदगुरुः

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 30

प्रसीदति न संदेहो धर्मश्चायं द्विजोत्तमाः किं तु गुह्यतमं वक्ष्ये सर्वत्र परमेश्वरे

prasīdati na saṃdeho dharmaścāyaṃ dvijottamāḥ kiṃ tu guhyatamaṃ vakṣye sarvatra parameśvare

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मा लोकगुरोः सोऽथ प्रतिपेदे महेश्वरीम् गायत्रीं तु ततो रौद्रीं ध्यात्वा ब्रह्मानुयन्त्रितः। इत्येतां वैदिकीं विद्यां रौद्रीं गायत्रिमीरिताम्

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 31

भवे भक्तिर्न संदेहस् तया युक्तो विमुच्यते अयोग्यस्यापि भगवान् भक्तस्य परमेश्वरः

bhave bhaktirna saṃdehas tayā yukto vimucyate ayogyasyāpi bhagavān bhaktasya parameśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

जपित्वा तु महादेवीं ब्रह्मा लोकनमस्कृताम्। प्रपन्नस्तु महादेवं ध्यानयुक्तेन चेतसा ततस्तस्य महादेवो दिव्ययोगं बहुश्रुतम्। ऐश्वर्य ज्ञानसम्पत्तिं वैराग्यं च ददौ प्रभुः

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 32

प्रसीदति न संदेहो निगृह्य विविधं तमः ज्ञानमध्यापनं होमो ध्यानं यज्ञस्तपः श्रुतम्

prasīdati na saṃdeho nigṛhya vividhaṃ tamaḥ jñānamadhyāpanaṃ homo dhyānaṃ yajñastapaḥ śrutam

हिन्दी अर्थ

ततोऽस्य पार्श्वतो दिव्याः प्रादुभूताः कुमारकाः। दिव्य कुमार प्रकट हुए, जो पीले रंगकी माला तथा वल पीतमाल्याम्बरधराः पीतस्रगनुलेपनाः ॥ १६ धारण किये हुए थे और पीले रंगके गन्धका अनुलेपन किये हुए थे। उनके सिरपर पीले रंगकी पगड़ी थी। Farr: पीतास्याः पीतमूर्धजा:। उनके मुख तथा बाल भी पीतवर्णके थे॥ १६२॥ ° वर्षसहस्त्रान्त उषित्वा विमलौजसः॥ १७ तदनन्तर विमल ओजसे युक्त, योगात्मा, तपस्या

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 33

दानमध्ययनं सर्वं भवभक्त्यै न संशयः चान्द्रायणसहस्रैश् च प्राजापत्यशतैस् तथा

dānamadhyayanaṃ sarvaṃ bhavabhaktyai na saṃśayaḥ cāndrāyaṇasahasraiś ca prājāpatyaśatais tathā

हिन्दी अर्थ

ही आह्वादित रहनेवाले, ब्राह्मणोंके हितैषी तथा धर्म एवं योगात्मानस्तपोह्ादा: ब्राह्मणानां हितेषिणः। योगबलसे सम्पन्न वे कुमार एक हजार वर्षतक उ

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 34

मासोपवासैश्चान्यैर्वा भक्तिर्मुनिवरोत्तमाः अभक्ता भगवत्यस्मिंल् लोके गिरिगुहाशये

māsopavāsaiścānyairvā bhaktirmunivarottamāḥ abhaktā bhagavatyasmiṃl loke giriguhāśaye

हिन्दी अर्थ

तत्पुरुष महादेवके समीप निवास करके यज्ञ मुनियोंको महायोगका उपदेश प्रदानकर महेश्वरमें समाविष्ट इसी विधिसे अन्य जो भी लोग नियतात्मा,

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 35

पतन्ति चात्मभोगार्थं भक्तो भावेन मुच्यते भक्तानां दर्शनादेव नृणां स्वर्गादयो द्विजाः

patanti cātmabhogārthaṃ bhakto bhāvena mucyate bhaktānāṃ darśanādeva nṛṇāṃ svargādayo dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

असितकल्पमें शिवस्वरूप भगवान् अघोरका प्राकट्य और उनका माहात्म्य फफफफफफ FO पापमाप माका फफक फफ प फक फफ फ़ फ फफफ फ कफ कक फ फम फफ फफक ककम

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 36

न दुर्लभा न सन्देहो भक्तानां किं पुनस् तथा ब्रह्मविष्णुसुरेन्द्राणां तथान्येषामपि स्थितिः

na durlabhā na sandeho bhaktānāṃ kiṃ punas tathā brahmaviṣṇusurendrāṇāṃ tathānyeṣāmapi sthitiḥ

हिन्दी अर्थ

ध्यानपरायण तथा जितेन्द्रिय होकर महेशवरके शरणागत ते सर्वे पापमुत्सुज्य विमला ब्रह्मवर्चसः ॥ २० होते हैं, वे समस्त पापोंसे मुक्त होकर शुद्धात्मा तथा

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 37

भक्त्या एव मुनीनां च बलसौभाग्यमेव च भवेन च तथा प्रोक्तं सम्प्रेक्ष्योमां पिनाकिना

bhaktyā eva munīnāṃ ca balasaubhāgyameva ca bhavena ca tathā proktaṃ samprekṣyomāṃ pinākinā

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मतेजसम्पन्न हो जाते हैं और अन्तमें महादेवमें प्रविष्ट हो जाते हैं तथा पुनर्भवके बन्धनसे छूट जाते प्रविशन्ति महादेवं रुद्रं ते त्वपुनर्भवाः॥ २१ हैं॥ १९--२१॥

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 38

देव्यै देवेन मधुरं वाराणस्यां पुरा द्विजाः अविमुक्ते समासीना रुद्रेण परमात्मना

devyai devena madhuraṃ vārāṇasyāṃ purā dvijāḥ avimukte samāsīnā rudreṇa paramātmanā

हिन्दी अर्थ

असितकल्पमें शिवस्वरूप भगवान् अघोरका प्राकट्य और उनका माहात्म्य एकार्णवे तदा वृत्ते दिव्ये वर्षसहस्त्रके। स्रष्टुकामः प्रजा ब्रह्मा चिन्तयामास दु:खितः

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 39

रुद्राणी रुद्रमाहेदं लब्ध्वा वाराणसीं पुरीम् केन वश्यो महादेव पूज्यो दृश्यस्त्वमीश्वरः

rudrāṇī rudramāhedaṃ labdhvā vārāṇasīṃ purīm kena vaśyo mahādeva pūjyo dṛśyastvamīśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

तस्य चिन्तयमानस्य पुत्रकामस्य वै प्रभोः। कृष्णाम्बरधरोष्णीषं कृष्णयज्ञोपवीतिनम्। कृष्णेन मौलिना युक्तं कृष्णस्तरगनुलेपनम्

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 40

तपसा विद्यया वापि योगेनेह वद प्रभो निशम्य वचनं तस्यास् तथा ह्यालोक्य पार्वतीम्

tapasā vidyayā vāpi yogeneha vada prabho niśamya vacanaṃ tasyās tathā hyālokya pārvatīm

हिन्दी अर्थ

ववन्दे देवदेवेशमद्भुतं कृष्णपिङ्गलम् अघोरं तु ततो ब्रह्मा ब्रह्मरूपं व्यचिन्तयत्। तथा वै ध्यायमानस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 41

आह बालेन्दुतिलकः पूर्णेन्दुवदनां हसन् स्मृत्वाथ मेनया पत्न्या गिरेर्गां कथितां पुरा

āha bālendutilakaḥ pūrṇenduvadanāṃ hasan smṛtvātha menayā patnyā girergāṃ kathitāṃ purā

हिन्दी अर्थ

प्रददौ दर्शनं देवो ह्यघोरो घोरविक्रमः । सूतजी बोले--इसके बाद उस पीतकल्पके बीत जानेपर ब्रह्माका दूसरा कल्प प्रवृत्त हुआ। वह असित कल्प नामवाला था

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 42

चिरकालस्थितिं प्रेक्ष्य गिरौ देव्या महात्मनः देवि लब्धा पुरी रम्या त्वया यत्प्रष्टुमर्हसि

cirakālasthitiṃ prekṣya girau devyā mahātmanaḥ devi labdhā purī ramyā tvayā yatpraṣṭumarhasi

हिन्दी अर्थ

जल व्याप्त रहा, तब ब्रह्माजी अत्यन्त दुःखित होकर प्रजासृष्टिको इच्छासे विचारमग्न हो गये इस प्रकार चिन्तनमग्न होकर पुत्रकी कामनासे ध्यान कर रहे प्रभु ब्रह्माका वर्ण काला हो गया

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 43

स्थानार्थं कथितं मात्रा विस्मृतेह विलासिनि पुरा पितामहेनापि पृष्टः प्रश्नवतां वरे

sthānārthaṃ kathitaṃ mātrā vismṛteha vilāsini purā pitāmahenāpi pṛṣṭaḥ praśnavatāṃ vare

हिन्दी अर्थ

इसी बीच महातेजस्वी ब्रह्माने कृष्णवर्णवाले, महान् वीर्यसम्मन्न, अपने तेजसे देदीप्यमान, कृष्णवर्णका वस्त्र- पगड़ी तथा यज्ञोपवीत धारण किये हुए, कृष्णमुकुटसे सुशोभित, कृष्णमाला धारण किये हुए तथा कृष्ण अंगरागसे अनुलिप्त अंगोंबाले एक कुमारको वहाँ प्रकट हुआ देखा

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 44

यथा त्वयाद्य वै पृष्टो द्रष्टुं ब्रह्मात्मकं त्वहम् श्वेते श्वेतेन वर्णेन दृष्ट्वा कल्पे तु मां शुभे

yathā tvayādya vai pṛṣṭo draṣṭuṃ brahmātmakaṃ tvaham śvete śvetena varṇena dṛṣṭvā kalpe tu māṃ śubhe

हिन्दी अर्थ

उन घोर पराक्रमवाले महात्माको अधघोरसंज्ञक महादेव जानकर ब्रह्माजीने अद्भुत कृष्ण-पिंगल वर्णको आभासे युक्त उन देवदेवेशको प्रणाम किया तत्पश्चात् ध्यानयुक्त मनसे प्राणायामपरायण होकर तथा महेश्वरको हृदयमें धारणकर श्रीमान् ब्रह्माजी उन अघोररूप परमेश्वरके शरणागत हो गये और उन अघोरको ब्रह्मस्वरूप मानकर उनका ध्यान करने लगे।

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 45

सद्योजातं तथा रक्ते रक्तं वामं पितामहः पीते तत्पुरुषं पीतम् अघोरे कृष्णमीश्वरम्

sadyojātaṃ tathā rakte raktaṃ vāmaṃ pitāmahaḥ pīte tatpuruṣaṃ pītam aghore kṛṣṇamīśvaram

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर घोर पराक्रमवाले अघोर महादेवने उन ध्यानपरायण परमेष्ठी ब्रह्माको साक्षात् दर्शन दिया ॥७-८ /२॥ तदनन्तर उन अघोरके समीप कृष्ण, कृष्णशिख,

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 46

ईशानं विश्वरूपाख्यो विश्वरूपं तदाह माम्

īśānaṃ viśvarūpākhyo viśvarūpaṃ tadāha mām

हिन्दी अर्थ

कफफकफफफफफफफफफफककफफफफफफफफफफफफफझफफफफफफफ फक फक फक कक वी री फफफफफफफफाफफफ पापमा £ फ़ फफफफ्फ्फफफ्रफफफफफ्रफ्फफफ्फ्फफ्फक्रफक्फक्््फफ्फ्फ्फफफफफ चत्वारस्तु महात्मानः सम्बभूवुः कुमारकाः।

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 47

वाम तत्पुरुषाघोर सद्योजात महेश्वर दृष्टो मया त्वं गायत्र्या देवदेव महेश्वर केन वश्यो महादेव ध्येयः कुत्र घृणानिधे

vāma tatpuruṣāghora sadyojāta maheśvara dṛṣṭo mayā tvaṃ gāyatryā devadeva maheśvara kena vaśyo mahādeva dhyeyaḥ kutra ghṛṇānidhe

हिन्दी अर्थ

कृष्णः कृष्णशिखश्चैव कृष्णास्यः कृष्णवस्त्रधृक् ॥ १० कुमार प्रादुर्भूत हुए, जो कृष्णवर्णके थे, कृष्णमालासे योगेन योगसम्पन्नाः प्रविश्य मनसा शिवम्। अमलं निर्गुणं स्थानं प्रविष्टा विश्वमीश्वरम्

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 48

दृश्यः पूज्यस् तथा देव्या वक्तुमर्हसि शङ्कर अवोचं श्रद्धयैवेति वश्यो वारिजसंभव

dṛśyaḥ pūjyas tathā devyā vaktumarhasi śaṅkara avocaṃ śraddhayaiveti vaśyo vārijasaṃbhava

हिन्दी अर्थ

विभूषित थे और कृष्ण अंगरागसे अनुलिप्त थे एक हजार वर्षोतक योगपरायण होकर उन अघोर परमेशवरकी उपासना करके उन कुमारोंने पुनः अपने शिष्योंको महायोगका उपदेश प्रदान किया

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 49

ध्येयो लिङ्गे त्वया दृष्टे विष्णुना पयसां निधौ पूज्यः पञ्चास्यरूपेण पवित्रैः पञ्चभिर्द्विजैः

dhyeyo liṅge tvayā dṛṣṭe viṣṇunā payasāṃ nidhau pūjyaḥ pañcāsyarūpeṇa pavitraiḥ pañcabhirdvijaiḥ

हिन्दी अर्थ

योगसम्पन्न वे सभी महात्मा मनसे शिवका ध्यानयोग करके महेशवरके निर्विकार, निर्गुण, विश्वरूप तथा ऐश्वर्यमय स्थानमें प्रविष्ट हुए इसी प्रकार और भी अन्य जो मनीषी इस योगके द्वारा महादेवका ध्यान करते हैं, वे अविनाशी भगवान्

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 50

भव भक्त्याद्य दृष्टो ऽहं त्वयाण्डज जगद्गुरो सो ऽपि मामाह भावार्थं दत्तं तस्मै मया पुरा

bhava bhaktyādya dṛṣṭo 'haṃ tvayāṇḍaja jagadguro so 'pi māmāha bhāvārthaṃ dattaṃ tasmai mayā purā

हिन्दी अर्थ

चिन्तयन्ति महादेवं गन्तारो रुद्रमव्ययम्॥ १३ रुद्रके दिव्य लोकको प्राप्त होते हैं अघोरेशमाहात्म्य तथा अघोरमन्त्रके जपसे विविध पातकोंका विनाश

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 51

भावं भावेन देवेशि दृष्टवान्मां हृदीश्वरम् तस्मात्तु श्रद्धया वश्यो दृश्यः श्रेष्ठगिरेः सुते

bhāvaṃ bhāvena deveśi dṛṣṭavānmāṃ hṛdīśvaram tasmāttu śraddhayā vaśyo dṛśyaḥ śreṣṭhagireḥ sute

हिन्दी अर्थ

ततस्तस्मिन् गते कल्पे कृष्णवर्णे भयानके। तुष्टाव देवदेवेशं ब्रह्मा तं ब्रह्मरूपिणम् अनुगृह्म ततस्तुष्टो ब्रह्माणमवदद्धरः । अनेनैव तु रूपेण संहरामि न संशयः

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 52

पूज्यो लिङ्गे न संदेहः सर्वदा श्रद्धया द्विजैः श्रद्धा धर्मः परः सूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं हुतं तपः

pūjyo liṅge na saṃdehaḥ sarvadā śraddhayā dvijaiḥ śraddhā dharmaḥ paraḥ sūkṣmaḥ śraddhā jñānaṃ hutaṃ tapaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्महत्यादिकान् घोरांस्तथान्यानपि पातकान्। हीनांश्चैव महाभाग तथैव विविधान्यपि उपपातकमप्येवं तथा पापानि सुव्रत। मानसानि सुतीक्ष्णानि वाचिकानि पितामह

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

अध्याय १०

श्लोक 53

श्रद्धा स्वर्गश् च मोक्षश् च दृश्यो ऽहं श्रद्धया सदा

śraddhā svargaś ca mokṣaś ca dṛśyo 'haṃ śraddhayā sadā

हिन्दी अर्थ

कायिकानि सुमिश्राणि तथा प्रासङ्गिकानि च। बुद्धिपूर्वं कृतान्येव सहजागन्तुकानि च लक्षं जप्त्वा ह्यघोरेभ्यो ब्रह्महा मुच्यते प्रभो। तदर्धं वाचिके वत्स तदर्धं मानसे पुनः

English

(.) brahmins, thetic words were spoken by ihe lord to

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Linga Purana — Chapter 10
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.