Linga Purana· Liṅga Purāṇa
107
अध्याय 107 / 108

Book 1 - Adhyaya 107

64 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ64 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १०७

श्लोक 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवताण्डवकथनं नाम षडधिकशततमो ऽध्यायः पुरोपमन्युना सूत गाणपत्यं महेश्वरात् क्षीरार्णवः कथं लब्धो वक्तुमर्हसि सांप्रतम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge śivatāṇḍavakathanaṃ nāma ṣaḍadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ puropamanyunā sūta gāṇapatyaṃ maheśvarāt kṣīrārṇavaḥ kathaṃ labdho vaktumarhasi sāṃpratam

हिन्दी अर्थ

प्रणम्याहुस्तु तत्सर्वे हरये देवसत्तमाः। श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान् पुरुषोत्तमः

English

O Suta, it behoves you to recount now how the chief- tancy of the Ganas was acquired from Mahe£vara by Upa- manyu. How was the milk-ocean also obtained by him?

अध्याय १०७

श्लोक 2

एवं कालीम् उपालभ्य गते देवे त्रियंबके उपमन्युः समभ्यर्च्य तपसा लब्धवान्फलम्

evaṃ kālīm upālabhya gate deve triyaṃbake upamanyuḥ samabhyarcya tapasā labdhavānphalam

हिन्दी अर्थ

किमिदं त्विति सञ्चिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च स: । जगाम मन्दरं तूर्ण महेश्वरदिदृक्षया दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाचेदं कृताञ्जलिः। भगवन् ब्राह्मणः कश्चिदुपमन्युरिति श्रुत:

English

miirtayo'ftau— ST. adds: t&stu K&iy&m prasiddh the eight forms of Bhairava are represented by their respective images in Vir&pasi.

अध्याय १०७

श्लोक 3

उपमन्युरिति ख्यातो मुनिश् च द्विजसत्तमाः कुमार इव तेजस्वी क्रीडमानो यदृच्छया

upamanyuriti khyāto muniś ca dvijasattamāḥ kumāra iva tejasvī krīḍamāno yadṛcchayā

हिन्दी अर्थ

एतस्मिन्नन्तरे देवः पिनाकी परमेश्वर: । शक्ररूपं समास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं तदा

English

When the three-eyed lord went away after creating 971 K&ll thus, Upamanyu wonhipped him by performing penance and acquired the benefit ofwonhip.

अध्याय १०७

श्लोक 4

कदाचित् क्षीरम् अल्पं च पीतवान् मातुलाश्रमे ईर्ष्यया मातुलसुतो ह्य् अपिबत् क्षीरम् उत्तमम्

kadācit kṣīram alpaṃ ca pītavān mātulāśrame īrṣyayā mātulasuto hy apibat kṣīram uttamam

हिन्दी अर्थ

गजवरेण सितेन सदाशिवः। हैं। शिवकी कृपासे ही सबकुछ प्राप्त होता है, इ

English

O excellent brahmins, there was a sage known as Upamanyu. He was as refulgent as Karttikeya. 972 Once while playing about in the hermitage of his maternal uncle, he got only a small quantity of milk while his uncle's son drank a good quantity of excellent milk malicioulsy. On seeing him drinking milk as much as he pleased, Upamanyu spoke to his mother. "O mother, O highly blessed mother, O ascetic woman, give me cow's sweet milk, which should be hot and not too little in quantity. I am bowing down to you."

अध्याय १०७

श्लोक 5

पीत्वा स्थितं यथाकामं दृष्ट्वा प्रोवाच मातरम् मातर्मातर्महाभागे मम देहि तपस्विनि

pītvā sthitaṃ yathākāmaṃ dṛṣṭvā provāca mātaram mātarmātarmahābhāge mama dehi tapasvini

हिन्दी अर्थ

रहनेवाले दुःखसे व्यथित होकर संसारचक्रमें शो करते रहते हैं। हमलोगोंको दूध कैसे मिल सकता है. क्योंकि हमलोगोंने महादेवकी पूजा नहीं की है। है पु शिवको उद्देश्य करके पूर्वजन्ममें जो कुछ समर्पित किया

English

That sweet-voiced lady ground some seeds she had gathered by gleaning one by one. She then stirred the grounded paste with water and then lovingly called her son gently and said, "Come, come on, my dear son". The distressed lady embraced the boy tenderly and gave him the artificial milk she had prepared.

अध्याय १०७

श्लोक 6

गव्यं क्षीरम् अतिस्वादु नाल्पमुष्णं नमाम्यहम् उपलालितैवं पुत्रेण पुत्रम् आलिङ्ग्य सादरम्

gavyaṃ kṣīram atisvādu nālpamuṣṇaṃ namāmyaham upalālitaivaṃ putreṇa putram āliṅgya sādaram

हिन्दी अर्थ

जाता है, वही प्राप्त होता है; विष्णु अथवा अन्य तब माताका वचन सुनकर महातेजस्वी बालक उपमन्यु भी तपस्विनी माताको प्रणाम करके बोला-हे महाभागे! शोकका त्याग करो; महादेवजी चाहे कहीं भी हों, मैं शीघ्र अथवा विलम्बसे क्षीरसमुद्रको प्राप्त कर

English

O excellent brahmins, on drinking the artificial milk given by his mother the boy became dejected and said, "O mother, this is not milk".

अध्याय १०७

श्लोक 7

दुःखिता विललापार्ता स्मृत्वा नैर्धन्यमात्मनः स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः क्षीरम् उपमन्युरपि द्विजाः देहि देहीति तामाह रोदमानो महाद्युतिः

duḥkhitā vilalāpārtā smṛtvā nairdhanyamātmanaḥ smṛtvā smṛtvā punaḥ kṣīram upamanyurapi dvijāḥ dehi dehīti tāmāha rodamāno mahādyutiḥ

हिन्दी अर्थ

सूतजी बोले-- है क्रषियो! उसे प्रणामकर वे उपमन्यु तप करनेके लिये प्रवृत्त हुए। तब माताने पुत्रसे कहा-- पूर्णरूपसे अत्यन्त शुभ तपस्या करो।' उससे आज्ञा प्राप्त करके हिमवान् पर्वतपर जाकर

English

There is a river full of jewels within the range of heaven and nether worlds. Those who are unfortunate, being devoid of devotion to Siva do not perceive it.

अध्याय १०७

श्लोक 8

उञ्छवृत्त्यार्जितान् बीजान् स्वयं पिष्ट्वा च सा तदा बीजपिष्टं तदालोड्य तोयेन कलभाषिणी

uñchavṛttyārjitān bījān svayaṃ piṣṭvā ca sā tadā bījapiṣṭaṃ tadāloḍya toyena kalabhāṣiṇī

हिन्दी अर्थ

वायुका आहार करते हुए एकाग्रचित्त होकर वे अति कठोर तप करने लगे॥ १८-१९१/२॥ उस विप्रकी तपस्यासे सम्पूर्ण जगत् तप्त हो उठा । तब सभी श्रेष्ठ देवताओंने विष्णुको प्रणाम करके वह बात बतायी। इसके बाद उनका वचन सुनकर वे भगवान् पुरुषोत्तम “यह क्या है'--ऐसा सोचकर पुनः

English

Such persons do not obtain kingdom, heaven, salva- tion and the diet of milk. They do not achieve pleasing things unless Bhava is satisfied with them.

अध्याय १०७

श्लोक 9

ऐह्येहि मम पुत्रेति सामपूर्वं ततः सुतम् आलिङ्ग्यादाय दुःखार्ता प्रददौ कृत्रिमं पयः

aihyehi mama putreti sāmapūrvaṃ tataḥ sutam āliṅgyādāya duḥkhārtā pradadau kṛtrimaṃ payaḥ

हिन्दी अर्थ

उसका कारण जानकर महेश्वरके दर्शनकी इच्छासे

English

Kuxn&ra iva — Skanda-sadfiab ST. as Karttikeya.

अध्याय १०७

श्लोक 10

पीत्वा च कृत्रिमं क्षीरं मात्रा दत्तं द्विजोत्तमाः नैतत्क्षीरमिति प्राह मातरं चातिविह्वलः

pītvā ca kṛtrimaṃ kṣīraṃ mātrā dattaṃ dvijottamāḥ naitatkṣīramiti prāha mātaraṃ cātivihvalaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवको देखकर उन्हें प्रणाम करके विष्णुने हाथ जोड़कर यह कहा--'हे भगवन्! उपमन्यु नामसे प्रसिद्ध किसी ब्राह्मणने दुग्धके लिये अपनी तपस्यासे सबकी जला डाला; आप उसे रोकिये'॥ २३ /२॥ इसके अनन्तर पिनाकधारी देव परमेश्वरने इन्द्रक रूप धारणकर वहाँ जानेका विचार किया। तत्पश्चा सदाशिव देवराज इन्र-का रूप धारणकर रत गजराजपर आरूढ होकर सुरों, असुरों, सिद्धो तथा मर्ह

English

Everything results from the grace of Bhava and not from the grace of other deities. Those who are devoted to other deities are miserable, confused and bewildered.

अध्याय १०७

श्लोक 11

दुःखिता सा तदा प्राह सम्प्रेक्ष्याघ्राय मूर्धनि संमार्ज्य नेत्रे पुत्रस्य कराभ्यां कमलायते

duḥkhitā sā tadā prāha samprekṣyāghrāya mūrdhani saṃmārjya netre putrasya karābhyāṃ kamalāyate

हिन्दी अर्थ

नागोंके साथ मुनिके तपोबनमें गये

English

Whence can we get milk? We have not worshipped Mahadeva. O son, only that can be achieved, which has been gifted after exalting Siva and not by exalting Viftiu or any other lord.

अध्याय १०७

श्लोक 12

तटिनी रत्नपूर्णास्ते स्वर्गपातालगोचराः भाग्यहीना न पश्यन्ति भक्तिहीनाश् च ये शिवे

taṭinī ratnapūrṇāste svargapātālagocarāḥ bhāgyahīnā na paśyanti bhaktihīnāś ca ye śive

हिन्दी अर्थ

शिवभक्त उपमन्युकी कथा तथा उमामहेश्वरद्वारा उसपर अनुग्रह करना RBBB क क भ काक कफ आजम म मी sR = कक फ क कक फ फफ फ फ फ फ फ फ फफ फ फ फ फ फ फफ फ फफ फ फ फ फ फ फफफ फफ फफफ फ फफ का काकर

English

The mother then said to him, C( Perform the splendid penance perfectly". On being permitted by her he performed a very severe penance.

अध्याय १०७

श्लोक 13

राज्यं स्वर्गं च मोक्षं च भोजनं क्षीरसंभवम् न लभन्ते प्रियाण्येषां नो तुष्यति सदा भवः

rājyaṃ svargaṃ ca mokṣaṃ ca bhojanaṃ kṣīrasaṃbhavam na labhante priyāṇyeṣāṃ no tuṣyati sadā bhavaḥ

हिन्दी अर्थ

करेण चान्येन सितातपत्रम्

English

He went to the mountain Himavan. With great atten- tion and concentration he took in only wind as food. Due to his penance the universe became agitated.

अध्याय १०७

श्लोक 14

भवप्रसादजं सर्वं नान्यदेवप्रसादजम् अन्यदेवेषु निरता दुःखार्ता विभ्रमन्ति च

bhavaprasādajaṃ sarvaṃ nānyadevaprasādajam anyadeveṣu niratā duḥkhārtā vibhramanti ca

हिन्दी अर्थ

राज भगवान् सोमः शक्ररूपी सदाशिवः। सितातपत्रेण यथा चन्द्रबिम्बेन मन्दरः जगामानुग्रहं कर्तुमुपमन्योस्तदाश्रमम्

English

The excellent Devas bowed down to Vi$nu and mentioned everything to him. On hearing their words lord Vis$u thought, "What is this?" On deep consideration he re- realized the cause. With a desire to see MaheSvara, he hastened to the Mandara mountain. On seeing the lord, he joined his palms in reverence, bowed down to him and said: — "O lord, a certain brahmin boy known as Upamanyu has, for the sake of milk, burnt everything by means of his penance. Curb him." On hearing their petition, the Pinaka-bearing lord resolved to

अध्याय १०७

श्लोक 15

क्षीरं तत्र कुतो ऽस्माकं महादेवो न पूजितः पूर्वजन्मनि यद्दत्तं शिवमुद्यम्य वै सुत

kṣīraṃ tatra kuto 'smākaṃ mahādevo na pūjitaḥ pūrvajanmani yaddattaṃ śivamudyamya vai suta

हिन्दी अर्थ

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम्। प्रणम्य शिरसा प्राह मुनिर्मुनिवराः स्वयम्

English

Having assumed the form of Indra the king of immor- tal beings, he went to the penance grove of the sage riding on the white elephant. He was accompanied by Devas, Asuras, Siddhas and Nagas.

अध्याय १०७

श्लोक 16

तदेव लभ्यं नान्यत्तु विष्णुमुद्यम्य वा प्रभुम् निशम्य वचनं मातुर् उपमन्युर्महाद्युतिः

tadeva labhyaṃ nānyattu viṣṇumudyamya vā prabhum niśamya vacanaṃ mātur upamanyurmahādyutiḥ

हिन्दी अर्थ

पावितश्चाश्रमश्चायं मम देवेश्वरः स्वयम्। प्राप्तः शक्रो जगन्नाथो भगवान् भानुना प्रभुः एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिसत्तमः। वरयामि शिवे भक्तिमित्युवाच कृताञ्जलिः

English

Indra was accompanied by $aci and he mounted the elephant. The sun held the fan in his left hand and the white umbrella iifthe other.

अध्याय १०७

श्लोक 17

बालो ऽपि मातरं प्राह प्रणिपत्य तपस्विनीम् त्यज शोकं महाभागे महादेवो ऽस्ति चेत्क्वचित्

bālo 'pi mātaraṃ prāha praṇipatya tapasvinīm tyaja śokaṃ mahābhāge mahādevo 'sti cetkvacit

हिन्दी अर्थ

उनके साथ ही उस हाथीपर चढ़कर सूर्यदेव अपने बाएँ हाथमें बालव्यजन तथा दाएँ हाथमें श्वेत छत्र लेकर शचीसहित सुरेन्द्रकी सेवा कर रहे थे

English

With his white umbrella, lord Sadadiva who had assumed the form of Indra and was accompanied by Uma [in the form of Sac!] shone like. the Mandara mountain with the disc of the moon above it.

अध्याय १०७

श्लोक 18

चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम् तां प्रणम्यैवमुक्त्वा स तपः कर्तुं प्रचक्रमे

cirādvā hyacirādvāpi kṣīrodaṃ sādhayāmyaham tāṃ praṇamyaivamuktvā sa tapaḥ kartuṃ pracakrame

हिन्दी अर्थ

उस समय उमासहित शक्ररूपी भगवान् सदाशिव श्वेत छत्रसे उसी तरह सुशोभित हो रहे थे, जैसे चन्द्रबिम्बसे मन्दर पर्वत सुशोभित होता है इस प्रकार इनद्रका स्वरूप धारण करके परमेश्वर उस उपमन्युपर अनुग्रह करनेके लिये उसके आश्रममें गये

English

Having assumed the form of Indra like this, the lord went to the hermitage of Upamanyu in order to bless him.

अध्याय १०७

श्लोक 19

तमाह माता सुशुभं कुर्विति सुतरां सुतम् अनुज्ञातस्तया तत्र तपस्तेपे सुदुस्तरम्

tamāha mātā suśubhaṃ kurviti sutarāṃ sutam anujñātastayā tatra tapastepe sudustaram

हिन्दी अर्थ

हे मुनिवरो! इन्द्ररूपधारी उन परमेशान शिवको

English

"O highly intelligent sage of good holy rites, O elder brother of Dhaumya, I am delighted with you for your penance. Tell me the boon you wish to choose. I shall give you all desired things."

अध्याय १०७

श्लोक 20

हिमवत्पर्वतं प्राप्य वायुभक्षः समाहितः तपसा तस्य विप्रस्य विधूपितमभूज्जगत्

himavatparvataṃ prāpya vāyubhakṣaḥ samāhitaḥ tapasā tasya viprasya vidhūpitamabhūjjagat

हिन्दी अर्थ

देखकर सिर झुकाकर प्रणाम करके मुनि उपमन्यु- जे स्वयं कहा--'मेरा यह आश्रम पवित्र हो गया; क्योंकि साथ यहाँ स्वयं आये हुए हैं'

English

The excellent sage who was thus urged by Indra, said with palms joined in reverence: — "I choose devotion to Siva."

अध्याय १०७

श्लोक 21

प्रणम्याहुस्तु तत्सर्वे हरये देवसत्तमाः श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः

praṇamyāhustu tatsarve haraye devasattamāḥ śrutvā teṣāṃ tadā vākyaṃ bhagavānpuruṣottamaḥ

हिन्दी अर्थ

ऐसा कहकर हाथ जोड़कर खड़े हुए द्विजको देखकर इन्द्ररूपधारी शिव गम्भीर वाणीमें बोले--' हे सुब्रत! मैं तुम्हारे इस तपसे प्रसन्न हो गया हूँ; वर माँगो। है ऋषि धौम्यके अग्रज! है महामते! मैं

English

On hearing the words of the sage, Lord Isana himself in the guise of Indra said excitedly as if he was angry.

अध्याय १०७

श्लोक 22

किमिदं त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया

kimidaṃ tviti saṃcintya jñātvā tatkāraṇaṃ ca saḥ jagāma mandaraṃ tūrṇaṃ maheśvaradidṛkṣayā

हिन्दी अर्थ

तुम्हें समस्त अभीष्ट प्रदान करता हूँ' तब शक्ररूपी शिवके हारा ऐसा कहे जानेपर मुनिश्रेष्ठने हाथ जोड़कर कहा-- मैं शिवमें भक्तिका वर माँगता हँ'

English

"O celestial sage, you do not know me, the lord of Devas. I am Indra the overlord of the three worlds, bowed to by all Devas.

अध्याय १०७

श्लोक 23

दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाचेदं कृताञ्जलिः भगवन् ब्राह्मणः कश्चिद् उपमन्युरितिश्रुतः

dṛṣṭvā devaṃ praṇamyaivaṃ provācedaṃ kṛtāñjaliḥ bhagavan brāhmaṇaḥ kaścid upamanyuritiśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीलिड्रमहापुराण

English

O brahmin sage, be my devotee. Worship me always.

अध्याय १०७

श्लोक 24

क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तं निवारय एतस्मिन्नन्तरे देवः पिनाकी परमेश्वरः शक्ररूपं समास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं तदा

kṣīrārthamadahatsarvaṃ tapasā taṃ nivāraya etasminnantare devaḥ pinākī parameśvaraḥ śakrarūpaṃ samāsthāya gantuṃ cakre matiṃ tadā

हिन्दी अर्थ

फुफफफफफफफफफ फफफ फक्क फाम की EEE मां न जानासि देवर्षे देवराजानमीश्वरम्। त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

English

On hearing the words of Indra that rent his ears, Upamanyu said thus after repeating the splendid fiVe-syllabled mantra: Om namas Sivaya.

अध्याय १०७

श्लोक 25

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः सह सुरासुरसिद्धमहोरगैर् अमरराजतनुं स्वयमास्थितः

atha jagāma munestu tapovanaṃ gajavareṇa sitena sadāśivaḥ saha surāsurasiddhamahoragair amararājatanuṃ svayamāsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

ददामि सर्व भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

English

"I think some base Daitya has come here in the guise

अध्याय १०७

श्लोक 26

सहैव चारुह्य तदा द्विपं तं प्रगृह्य वालव्यजनं विवस्वान् ।* वामेन शच्या सहितं सुरेन्द्रं करेण चान्येन सितातपत्रम्

sahaiva cāruhya tadā dvipaṃ taṃ pragṛhya vālavyajanaṃ vivasvān /* vāmena śacyā sahitaṃ surendraṃ kareṇa cānyena sitātapatram

हिन्दी अर्थ

कर्तु हैत्याधमः कश्चिद्धर्मविघ्नं च नान्यथा प्रसङ्काहेवदेवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

English

Every quality has been mentioned by you while engaged in censuring Bhava. Incidentally, the state of his being devoid of attributes has been extolled.

अध्याय १०७

श्लोक 27

रराज भगवान् सोमः शक्ररूपी सदाशिवः सितातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

rarāja bhagavān somaḥ śakrarūpī sadāśivaḥ sitātapatreṇa yathā candrabiṃbena mandaraḥ

हिन्दी अर्थ

भवान्तरकृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य तु

English

pSvitai cMramafe. We have adopted the N.S. reading.

अध्याय १०७

श्लोक 28

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः जगामानुग्रहं कर्तुम् उपमन्योस् तदाश्रमम्

āsthāyaivaṃ hi śakrasya svarūpaṃ parameśvaraḥ jagāmānugrahaṃ kartum upamanyos tadāśramam

हिन्दी अर्थ

श्रुत्वा निन्दां भवस्याथ तत्क्षणादेव सन्त्यजेत्। स्वदेहं तं निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति यो वाचोत्पाटयेजिह्वां शिवनिन्दारतस्य तु। त्रिः सप्तकुलमुद्धृत्य शिवलोकं स गच्छति

English

Of what avail is much talk? I know that I have com- mitted a great sin in my previous birth. For I am compelled to hear the censure of Bhava.

अध्याय १०७

श्लोक 29

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम् प्रणम्य शिरसा प्राह मुनिर्मुनिवराः स्वयम्

taṃ dṛṣṭvā parameśānaṃ śakrarūpadharaṃ śivam praṇamya śirasā prāha munirmunivarāḥ svayam

हिन्दी अर्थ

निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतत्कलेवरम्

English

On hearing the censure of Bhava, one must kill the person who censures, immediately and cast off his body at the very instant. He shall thereby go to the world of Siva.

अध्याय १०७

श्लोक 30

पावितश्चाश्रमश्चायं मम देवेश्वरः स्वयम् प्राप्तः शक्रो जगन्नाथो भगवान्भानुना प्रभुः

pāvitaścāśramaścāyaṃ mama deveśvaraḥ svayam prāptaḥ śakro jagannātho bhagavānbhānunā prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

एवमुक्त्वा तु तं देवमुपमन्युरभीतवत्। शक्रं चक्रे मतिं हन्तुमथर्वास्त्रेण मन्त्रवित् अतिष्ठच्च महातेजाः शुष्केन्धनमिवाव्यय:

English

He, who plucks out the tongue of the person who is engaged in censuring Siva verbally, uplifts twentyone genera- tions of his family and goes to the world of Siva.* 74

अध्याय १०७

श्लोक 31

एवमुक्त्वा स्थितं वीक्ष्य कृताञ्जलिपुटं द्विजम् प्राह गंभीरया वाचा शक्ररूपधरो हरः

evamuktvā sthitaṃ vīkṣya kṛtāñjalipuṭaṃ dvijam prāha gaṃbhīrayā vācā śakrarūpadharo haraḥ

हिन्दी अर्थ

एवं व्यवसिते विप्रे भगवान् भगनेत्रहा। वारयामास सौम्येन धारणां तस्य योगिनः

English

O base one, let alone my desire for milk. I shall leave off my body after killing you by the missile of Siva.

अध्याय १०७

श्लोक 32

तुष्टो ऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत ददामि चेप्सितान् सर्वान् धौम्याग्रज महामते

tuṣṭo 'smi te varaṃ brūhi tapasānena suvrata dadāmi cepsitān sarvān dhaumyāgraja mahāmate

हिन्दी अर्थ

तब मुनिका वचन सुनकर इन्द्रका रूप षू करनेवाले प्रभु ईशान कुपितकी भाँति गता बोले-'हे देव! तीनों लोकोके अधिपति ताह इन्द्रको क्या तुम नहीं जानते हो? है विप्रर्षे! तुमे भक्त हो जाओ और सर्वदा मेरी ही पूजा करो, मै तु सब कुछ प्रदान करता हूँ, तुम्हारा कल्याण हो; निर्गुण शिवका त्याग कर दो'॥ ३४--३६॥

English

Undoubtedly what had been mentioned by my mother was true. The lord has not been worshipped by us in the previous birth."

अध्याय १०७

श्लोक 33

एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिसत्तमः वरयामि शिवे भक्तिम् इत्युवाच कृताञ्जलिः

evamuktastadā tena śakreṇa munisattamaḥ varayāmi śive bhaktim ityuvāca kṛtāñjaliḥ

हिन्दी अर्थ

तब इन्द्रका कर्णविदारक वचन सुनकर उपमन्यु पवित्र पंचाक्षरमन्त्रका जप करते हुए यह कहा-' अब मैं समझता हूँ कि निश्चय ही कोई अधम हैत्य स्वय इनद्रके स्वरूपमें मेरे धर्में विघ्न डालनेके लिये यहाँ

English

After saying this boldly to the lord, Upamanyu the knower of mantras resolved to kill Indra by means of the Atharva missile.

अध्याय १०७

श्लोक 34

ततो निशम्य वचनं मुनेः कुपितवत्प्रभुः प्राह सव्यग्रमीशानः शक्ररूपधरः स्वयम्

tato niśamya vacanaṃ muneḥ kupitavatprabhuḥ prāha savyagramīśānaḥ śakrarūpadharaḥ svayam

हिन्दी अर्थ

आया है; इसमें सन्देह नहीं है। शिवनिन्दापरायण आपने ही प्रसंगवश महात्मा देवदेव शिव-की निर्गुणता भी बतायी है। अधिक कहनेसे क्या लाभ; मैंने आज अनुमान किया है कि पूर्वजन्ममें किया हुआ मेरा कोई महापाप अवश्य है, जिसके कारण मैंने शिवकी निन्दा सुनी है। जो शिवकी निन्दा सुनकर उसी क्षण उस शिवनिन्दक-को मारकर अपने शरीरको त्याग देता है, वह शिवलोकको जाता है। जो व्यक्ति वाणीसे

English

The sage of great refulgence took a handful of Bhasman from the receptacle. Then, he discharged the Atharva missile against him and roared.

अध्याय १०७

श्लोक 35

मां न जानासि देवर्षे देवराजानमीश्वरम् त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

māṃ na jānāsi devarṣe devarājānamīśvaram trailokyādhipatiṃ śakraṃ sarvadevanamaskṛtam

हिन्दी अर्थ

शिवनिन्दा करनेवालेकी जीभ उखाड़ लेता है, वह अपनी इक्कीस पीढियोंका उद्धार करके शिवलोकको

English

The sage of great brilliance, the unchanging soul meditated on the lord, invoked the Dharana of Agni, and got ready to burn his body like the dry fuel.

अध्याय १०७

श्लोक 36

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

madbhakto bhava viprarṣe māmevārcaya sarvadā dadāmi sarvaṃ bhadraṃ te tyaja rudraṃ ca nirguṇam

हिन्दी अर्थ

जाता है। दूधके लिये मेरी जो इच्छा है, वह अब दूर रहे; शिवके अस्त्रसे तुझ सुराधमका वध करके मैं अपने इस शरीरका भी त्याग कर दूँगा। माताने पहले

English

When the brahmin boy attempted this, the lord, the destroyer of the eyes of Bhaga, prevented him by means of the missile of Soma.

अध्याय १०७

श्लोक 37

ततः शक्रस्य वचनं श्रुत्वा श्रोत्रविदारणम् उपमन्युरिदं प्राह जपन् पञ्चाक्षरं शुभम्

tataḥ śakrasya vacanaṃ śrutvā śrotravidāraṇam upamanyuridaṃ prāha japan pañcākṣaraṃ śubham

हिन्दी अर्थ

जो कहा था, वह सत्य है; इसमें सन्देह नहीं है। हमलोगेनै पूर्वजन्ममें शिवकी पूजा नहीं की थी'

English

The Atharva missile of that sage that resembled Kalagni was withdrawn by Candraka (moon) missile at the instance ofNandin.

अध्याय १०७

श्लोक 38

मन्ये शक्रस्य रूपेण नूनम् अत्रागतः स्वयम् कर्तुं दैत्याधमः कश्चिद् धर्मविघ्नं च नान्यथा

manye śakrasya rūpeṇa nūnam atrāgataḥ svayam kartuṃ daityādhamaḥ kaścid dharmavighnaṃ ca nānyathā

हिन्दी अर्थ

ऐसा कहकर निडरकी भाँति होकर मन्त्रव उपमन्युने उन इन्द्रदेवको अथर्वास्त्रसे मार देनेका विचार किया। उस महातेजस्वीने भस्मके आधारसे एक मु

English

Then lord Par ame£ vara assumed his own form with the crescent moon at his crest and showed himself to the brahmin.

अध्याय १०७

श्लोक 39

त्वयैव कथितं सर्वं भवनिन्दारतेन वै प्रसंगाद्देवदेवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

tvayaiva kathitaṃ sarvaṃ bhavanindāratena vai prasaṃgāddevadevasya nirguṇatvaṃ mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

भस्म लेकर उसके लिये अथर्वास्त्रका सृजन किया और

English

All round the boy, the following appeared, viz: — thousands of milk currents, the milk ocean, the ocean of curd, the ocean of ghee, the ocean of fruits, the ocean of various edibles and food-s tuffs and mountains of Apupas.

अध्याय १०७

श्लोक 40

बहुनात्र किमुक्तेन मयाद्यानुमितं महत् भवान्तरकृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य तु

bahunātra kimuktena mayādyānumitaṃ mahat bhavāntarakṛtaṃ pāpaṃ śrutā nindā bhavasya tu

हिन्दी अर्थ

जोरसे ध्वनि की। तब आग्नेयी धारणाका ध्यान अपने देहको सूखे ईंधनकी तरह जलानेके लिये उस विप्रके ऐसा निश्चय करनेपर भगके नेत्रकी

English

The merciful lord looked smilingly at the smiling daughter of the mountain. He then sympathetically looked at

अध्याय १०७

श्लोक 41

श्रुत्वा निन्दां भवस्याथ तत्क्षणादेव संत्यजेत् स्वदेहं तं निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

śrutvā nindāṃ bhavasyātha tatkṣaṇādeva saṃtyajet svadehaṃ taṃ nihatyāśu śivalokaṃ sa gacchati

हिन्दी अर्थ

अध्याय १०७ शिवभक्त उपमन्युकी कथा तथा उमामहेश्वरद्वारा उसपर अनुग्रह करना ५६३

English

Mark the sectarian attitude of this puritya*

अध्याय १०७

श्लोक 42

यो वाचोत्पाटयेज्जिह्वां शिवनिन्दारतस्य तु त्रिः सप्तकुलमुद्धृत्य शिवलोकं स गच्छति

yo vācotpāṭayejjihvāṃ śivanindāratasya tu triḥ saptakulamuddhṛtya śivalokaṃ sa gacchati

हिन्दी अर्थ

HARB काध माक कका फाम ममी ममी नी सभफभपपाफफफफफपफफफाफफफफफफपपफपफफफफफफपफमफफफपफपफणफफ़फफफफफपफफफ अथर्वास्त्रं हक न रक संहतं चन्द्रिकेण तु। करनेवाले भगवान् शिवने सोमधारणायोगसे उस कालाग्निसदुश नियोगान्नन्दिनस्तथा॥ ४९ योगी उपमन्यु -की आग्नेयी धारणाको रोक दिया तब भगवानास्थाय परमेश्वर; । पके आदेशसे चन्द्रिक नामक गण-ने उसके कालाग्नि दर्शयामास विप्राय बालेन्दुकृतशेखरम्॥ ५० सदृश अथर्वास्त्रका संहरण कर लिया

English

See, O dear Upamanyu. Enjoy all pleasure as you desire in the company of your kinsmen. O highly blessed one, This Parvati is your mother.

अध्याय १०७

श्लोक 43

आस्तां तावन्ममेच्छायाः क्षीरं प्रति सुराधमम् निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतत्कलेवरम्

āstāṃ tāvanmamecchāyāḥ kṣīraṃ prati surādhamam nihatya tvāṃ śivāstreṇa tyajāmyetatkalevaram

हिन्दी अर्थ

इसके बाद भगवान् परमेश्‍वरने बालचन्द्रमासे

English

You have been adopted as my son now. Hence, this ocean of milk, the ocean of honey, the ocean of curds, the ocean of rice soaked in ghee, the ocean of fruits and lambatives, the ocean of edibles and foodstuffs and also moun- tains of baked pies.

अध्याय १०७

श्लोक 44

पुरा मात्रा तु कथितं तथ्यमेव न संशयः पूर्वजन्मनि चास्माभिर् अपूजित इति प्रभुः

purā mātrā tu kathitaṃ tathyameva na saṃśayaḥ pūrvajanmani cāsmābhir apūjita iti prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

शोभित मस्तकवाले अपने स्वरूपको धारण करके दध्यादेरर्णवं चैव घृतोदार्णवमेव च॥ ५१ विप्रको दिखाया फलार्णवं च बालस्य भक्ष्यभोज्यार्णवं त उस समय बालक उपमन्यु-के चारों और अपूपगिरयश्चैव तथातिष्ठन् भा हजारों दुग्धधाराएँ, क्षीरसागर, मधुका समुद्र, दधिका

English

O sage, your father is Mahadeva who is the father of the worlds. Undoubtedly your highly blessed mother is the mother of the universe.

अध्याय १०७

श्लोक 45

एवमुक्त्वा तु तं देवम् उपमन्युरभीतवत् शक्रं चक्रे मतिं हन्तुम् अथर्वास्त्रेण मन्त्रवित्

evamuktvā tu taṃ devam upamanyurabhītavat śakraṃ cakre matiṃ hantum atharvāstreṇa mantravit

हिन्दी अर्थ

हक 0 साग घृतका सागर, फलका सागर, अन्य भक्ष्य- उपमन्युमुवाच सस्मितो भोज्य पदार्थोका सागर तथा अपूपोंके पर्वत उपस्थित

English

Immortality is bestowed upon you. So also the per- petual chieftancy of the Ganas. Choose your boons; you shall not hesitate in this matter. I shall give you whatever you ask for.

अध्याय १०७

श्लोक 46

भस्माधारान्महातेजा भस्ममुष्टिं प्रगृह्य च अथर्वास्त्रं ततस्तस्मै ससर्ज च ननाद च

bhasmādhārānmahātejā bhasmamuṣṭiṃ pragṛhya ca atharvāstraṃ tatastasmai sasarja ca nanāda ca

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर दयालु भगवान् शिव-ने मुसकानयुक्त गिरिजाको देखकर तथा बन्धुजनोंसे घिरे हुए उपमन्युको ओर दयापूर्वक देखकर मुसकराकर उससे कहा-- हे मेरे पुत्र! तुम अपने बान्धवोंके साथ इच्छानुसार भोगोंका उपभोग करो। है उपमन्यो! है महाभाग! देखो, ये पार्वती तुम्हारी माता हैं। मैंने आज तुम्हें अपना पुत्र बना लिया है और तुम्हें क्षीरसागर, मधुसागर, दधिसागर, घृत तथा ओदनका सागर, फलोंका सागर, लेह्य पदार्थोंका

English

After saying thus, Mah&deva lifted him with his hands. Lord Bhava kissed him on the head and handed him to the goddess.

अध्याय १०७

श्लोक 47

दग्धुं स्वदेहम् आग्नेयीं ध्यात्वा वै धारणां तदा अतिष्ठच्च महातेजाः शुष्केन्धनमिवाव्ययः

dagdhuṃ svadeham āgneyīṃ dhyātvā vai dhāraṇāṃ tadā atiṣṭhacca mahātejāḥ śuṣkendhanamivāvyayaḥ

हिन्दी अर्थ

सागर, अपूपोंके पर्वत तथा भक्ष्य-भोज्य पदार्थोका सागर प्रदान किया है। है मुने! सभी लोकोंके पिता महादेव तुम्हारे पिता हैं और जगज्जननी महाभागा पार्वती तुम्हारी माता हैं; इसमें सन्देह नहीं है । मैंने तुम्हें

English

O excellent brahmins, on seeing her son the delighted goddess, the daughter of the mountain gave him yogaisvarya (the prosperity of the yoga) and the Brahmavidya ( the eso- teric doctrine of Brahman).

अध्याय १०७

श्लोक 48

एवं व्यवसिते विप्रे भगवान्भगनेत्रहा वारयामास सौम्येन धारणां तस्य योगिनः

evaṃ vyavasite vipre bhagavānbhaganetrahā vārayāmāsa saumyena dhāraṇāṃ tasya yoginaḥ

हिन्दी अर्थ

अमरत्व तथा शाश्‍वत गाणपत्य प्रदान कर दिया, अब तुम अन्य वरोंको भी माँग लो, मैं तुम्हें दूँगा; इसमें तुम्हें सन्देह नहीं करना चाहिए' ऐसा कहकर महादेव विभु शिवने उसे दोनों हाथोंसे उठाकर उसका सिर सूँघकर पुनः उसे देवी पार्वती -को दे दिया

English

After attaining the boon from her, and the perpetual bachelorhood he eulogised Mahadeva with words choked with delight.

अध्याय १०७

श्लोक 49

अथर्वास्त्रं तदा तस्य संहृतं चन्द्रकेण तु कालाग्निसदृशं चेदं नियोगान्नन्दिनस् तथा

atharvāstraṃ tadā tasya saṃhṛtaṃ candrakeṇa tu kālāgnisadṛśaṃ cedaṃ niyogānnandinas tathā

हिन्दी अर्थ

हे श्रेष्ठ द्विजो! तब अपने पुत्रको देखकर गिरिराजपुत्री देवी पार्वती-ने प्रसन्न होकर उसे योगैश्वर्यं तथा ब्रह्मविद्या प्रदान को

English

With palms joined in reverence he bowed down again and again to the lord. He chose boons with eyes devoid of Rajas Guria. 97D

अध्याय १०७

श्लोक 50

स्वरूपमेव भगवान् आस्थाय परमेश्वरः दर्शयामास विप्राय बालेन्दुकृतशेखरम्

svarūpameva bhagavān āsthāya parameśvaraḥ darśayāmāsa viprāya bālendukṛtaśekharam

हिन्दी अर्थ

उसने भी उन पार्वतीसे वर तथा शाश्वत कुमारत्व प्राप्त करके हर्षके कारण गद्गद वाणीसे महादेवकी भगवान् बन्धुजनैः समावृतम्। गिरिजामवलोक्य सस्मितां सघृणं प्रेक्ष तु तं तदा घृणी

English

O lord of the chiefs of Devas, bless me with un- swerving devotion unto you. O Mahadeva, may I have faith and perpetual nearness to you. On thus being requested by him the smiling lord Sankara offered the brahmin the cherished desire. Thereafter the lord vanished there itself.

अध्याय १०७

श्लोक 51

क्षीरधारासहस्रं च क्षीरोदार्णवमेव च दध्यादेरर्णवं चैव घृतोदार्णवमेव च

kṣīradhārāsahasraṃ ca kṣīrodārṇavameva ca dadhyāderarṇavaṃ caiva ghṛtodārṇavameva ca

हिन्दी अर्थ

भुङ्क्ष्व भोगान् यथाकामं बान्धवैः पश्य वत्स मे। उपमन्यो महाभाग तवाम्बैषा हि पार्वती

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 52

फलार्णवं च बालस्य भक्ष्यभोज्यार्णवं तथा अपूपगिरयश्चैव तथातिष्ठन् समन्ततः

phalārṇavaṃ ca bālasya bhakṣyabhojyārṇavaṃ tathā apūpagirayaścaiva tathātiṣṭhan samantataḥ

हिन्दी अर्थ

पिता तव महादेवः पिता वै जगतां मुने। माता तव महाभागा जगन्माता न संशयः वरान् वरय दास्यामि नात्र कार्या विचारणा

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 53

उपमन्युमुवाच सस्मितो भगवान्बन्धुजनैः समावृतम् गिरिजाम् अवलोक्य सस्मितां सघृणं प्रेक्ष्यतु तं तदा घृणी

upamanyumuvāca sasmito bhagavānbandhujanaiḥ samāvṛtam girijām avalokya sasmitāṃ saghṛṇaṃ prekṣyatu taṃ tadā ghṛṇī

हिन्दी अर्थ

एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्य तम्! आघ्राय मूर्धनि विभुर्ददौ देव्यास्तदा भवः

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 54

भुङ्क्ष्व भोगान्यथाकामं बान्धवैः पश्य वत्स मे ।* उपमन्यो महाभाग तवांबैषा हि पार्वती

bhuṅkṣva bhogānyathākāmaṃ bāndhavaiḥ paśya vatsa me /* upamanyo mahābhāga tavāṃbaiṣā hi pārvatī

हिन्दी अर्थ

देवी तनयमालोक्य ददौ तस्मै गिरीन्द्रजा। योगैश्वर्यं तदा तुष्टा ब्रह्मविद्या द्विजोत्तमाः तुष्टाव च महादेवं हर्षगदगदया गिरा

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 55

मया पुत्रीकृतो ऽस्यद्य दत्तः क्षीरोदधिस् तथा मधुनश्चार्णवश्चैव दध्नश्चार्णव एव च

mayā putrīkṛto 'syadya dattaḥ kṣīrodadhis tathā madhunaścārṇavaścaiva dadhnaścārṇava eva ca

हिन्दी अर्थ

फ फ क क फ़ फ फ फ़ फ फ़ फ फ फ फ फ क़ फ फ फा फ फ़ फ फफ क का फी कक कफ मी की मी मी म

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 56

आज्योदनार्णवश्चैव फललेह्यार्णवस् तथा अपूपगिरयश्चैव भक्ष्यभोज्यार्णवः पुनः

ājyodanārṇavaścaiva phalalehyārṇavas tathā apūpagirayaścaiva bhakṣyabhojyārṇavaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

वरयामास च तदा वरेण्यं विरजेक्षणम्। स्तुति को और इसके बाद हाथ जोड़कर प्रसीद देवदेवेश त्वयि चाव्यभिचारिणी। श्रद्धा चैव महादेव सान्निध्यं चैव सर्वदा

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 57

पिता तव महादेवः पिता वै जगतां मुने माता तव महाभागा जगन्माता न संशयः

pitā tava mahādevaḥ pitā vai jagatāṃ mune mātā tava mahābhāgā jaganmātā na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

बार-बार प्रणाम करके वर माँगा--' है देवदेवेश! प्रसन्न

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 58

अमरत्वं मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम् वरान्वरय दास्यामि नात्र कार्या विचारणा

amaratvaṃ mayā dattaṃ gāṇapatyaṃ ca śāśvatam varānvaraya dāsyāmi nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

होइए। है महादेव! आपमें मेरी अव्यभिचारिणी श्रद्धा रहे तथा सर्वदा आपका सान्निध्य प्राप्त हो'

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 59

एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्य तम् आघ्राय मूर्धनि विभुर् ददौ देव्यास्तदा भवः

evamuktvā mahādevaḥ karābhyāmupagṛhya tam āghrāya mūrdhani vibhur dadau devyāstadā bhavaḥ

हिन्दी अर्थ

तब उसके ऐसा कहनेपर शंकरजी हँसते हुए उस

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 60

देवी तनयमालोक्य ददौ तस्मै गिरीन्द्रजा योगैश्वर्यं तदा तुष्टा ब्रह्मविद्यां द्विजोत्तमाः

devī tanayamālokya dadau tasmai girīndrajā yogaiśvaryaṃ tadā tuṣṭā brahmavidyāṃ dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

एवमुक्तस्तदा तेन प्रहसन्निव शङ्कुरः। विप्रको वांछित वर प्रदान करके वहांपर अन्तर्धान हो दत्त्वेप्सितं हि विप्राय तत्रैवान्तरधीयत॥ ६४ गये भगवान् श्रीकृष्णका गुरु उपमन्युके आश्रममें जाना और उनसे पाशुपतञ्ञान प्राप्त करना तथा पाशुपतव्रतका माहात्म्य

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 61

सो ऽपि लब्ध्वा वरं तस्याः कुमारत्वं च सर्वदा तुष्टाव च महादेवं हर्षगद्गदया गिरा

so 'pi labdhvā varaṃ tasyāḥ kumāratvaṃ ca sarvadā tuṣṭāva ca mahādevaṃ harṣagadgadayā girā

हिन्दी अर्थ

ऋषय ऊचुः ऋषिगण बोले-अक्लिष्ट कर्मवाले वासु

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 62

वरयामास च तदा वरेण्यं विरजेक्षणम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणिपत्य पुनः पुनः

varayāmāsa ca tadā vareṇyaṃ virajekṣaṇam kṛtāñjalipuṭo bhūtvā praṇipatya punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

ही) लाए वासुदेवेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा। श्रीकृष्णने धौम्यके ज्येष्ठ भ्राता उपमन्यु -का द याग्रजः लब्धं दिव्यं पाशुपतं व्रतम्॥ १ किया था और उनसे दिव्य पाशुपतत्रत ग्रहण किया थी कथ लब्धं तदा ज्ञानं तस्मात्कृष्णेन धीमता। है सूतजी! बुद्धिमान् श्रीकृष्णने उनसे यह ज्ञात

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 63

प्रसीद देवदेवेश त्वयि चाव्यभिचारिणी श्रद्धा चैव महादेव सान्निध्यं चैव सर्वदा

prasīda devadeveśa tvayi cāvyabhicāriṇī śraddhā caiva mahādeva sānnidhyaṃ caiva sarvadā

हिन्दी अर्थ

वक्तुमहसि तां सूत कथां पातकनाशिनीम्॥ २ प्राप्त किया; उस पापनाशिनी कथाको बतानेकी कष

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

अध्याय १०७

श्लोक 64

एवमुक्तस्तदा तेन प्रहसन्निव शङ्करः दत्त्वेप्सितं हि विप्राय तत्रैवान्तरधीयत

evamuktastadā tena prahasanniva śaṅkaraḥ dattvepsitaṃ hi viprāya tatraivāntaradhīyata

हिन्दी अर्थ

अध्याय १०८ भगवान् श्रीकृष्णका गुरु उपमन्युके आश्रममें जाना”'पाशुपतब्रतका माहात्म्य अक्कल टा स क काका आमाका अ जि्कजककककफफकककफफफफफफफफफफफफफफपफफफकफफफकफ कफ फी फाफफ फक

English

virajck?anam — virajc?u eva iksanam yasya tam ST. one who looks after the affairs of only those who are given to benevolent activities.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Linga Purana — Chapter 107
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.