Linga Purana· Liṅga Purāṇa
99
अध्याय 99 / 108

Book 1 - Adhyaya 99

20 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ20 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९९

श्लोक 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सहस्रनामभिः पूजनाद् विष्णुचक्रलाभो नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः संभवः सूचितो देव्यास् त्वया सूत महामते सविस्तरं वदस्वाद्य सतीत्वे च यथातथम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge sahasranāmabhiḥ pūjanād viṣṇucakralābho nāmāṣṭanavatitamo 'dhyāyaḥ saṃbhavaḥ sūcito devyās tvayā sūta mahāmate savistaraṃ vadasvādya satītve ca yathātatham

हिन्दी अर्थ

देवदेवेश वृषभध्वज शंकरकी स्तुति की उन ०००५ होकर महातेजस्वी शिवने उत्तम कर्मवाले उन्ह विविध वर प्रदान करके उन्हें गाणपत्य पद ह तब सभी देवताओने देवेश परमेश्वरको दा की। भगवान् नारायणने भी हाथ जोड़कर उनकी सु. की। ब्रह्मा तथा सभी मुनियोंने भी ब्रह्माकी करनेवाले देवदेवेश नीलकण्ठ वृषभध्वजकी पृथक...

English

O Suta of great intellect, the origin of the goddess has been indicated by you. Now, mention in detail her birth as the daughter of Mena after her self immolation as Sati in the previous birth and then the destruction of Dak$a's sacri- fice. How was she given to Siva, the lord of Devas, by Vi§nu?

अध्याय ९९

श्लोक 2

मेनाजत्वं महादेव्या दक्षयज्ञविमर्दनम् विष्णुना च कथं दत्ता देवदेवाय शंभवे

menājatvaṃ mahādevyā dakṣayajñavimardanam viṣṇunā ca kathaṃ dattā devadevāya śaṃbhave

हिन्दी अर्थ

पृथक् स्तुति की। इसके बाद उन देवताओंपर आनु्रह

English

How was her marriage with him? It behoves you to narrate all this to us now.

अध्याय ९९

श्लोक 3

कल्याणं वा कथं तस्य वक्तुमर्हसि सांप्रतम् तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः

kalyāṇaṃ vā kathaṃ tasya vaktumarhasi sāṃpratam teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā sūtaḥ paurāṇikottamaḥ

हिन्दी अर्थ

तान् देवाननुगृह्मैव भवोऽप्यन्तरधीयत॥ ५१ करके शिवजी भी अन्तर्धान हो गये॥ ४९-५ १॥ सतीका हिमवानूकी पुत्री पार्वतीके रूपमें प्राकट्य, शिवकी प्राप्तिके लिये उनका कठोर तप, तारकासुरद्वारा देवताओंको पराजित करना, शिवद्वारा कामदेवका दहन तथा पुनः जीवित करना

English

O highly blessed ones, at your entreaty I shall men- tion it to you after bowing down to Umfi and Siva.

अध्याय ९९

श्लोक 4

संभवं च महादेव्याः प्राह तेषां महात्मनाम् ब्रह्मणा कथितं पूर्वं दण्डिने तत् सुविस्तरम्

saṃbhavaṃ ca mahādevyāḥ prāha teṣāṃ mahātmanām brahmaṇā kathitaṃ pūrvaṃ daṇḍine tat suvistaram

हिन्दी अर्थ

कथं वा देवदेवेशमवाप पतिमीश्वरम्

English

In view of the union of Linga and pedestal he became Ardhanarftvara (lord with the form of a woman in one half). At the outset he created his son Brahma the four-faced lord. 934

अध्याय ९९

श्लोक 5

युष्माभिर् वै कुमाराय तेन व्यासाय धीमते तस्मादहमुपश्रुत्य प्रवदामि सुविस्तरम्

yuṣmābhir vai kumārāya tena vyāsāya dhīmate tasmādahamupaśrutya pravadāmi suvistaram

हिन्दी अर्थ

तदा हैमवती जज्ञे तपसा च द्विजोत्तमाः जातकर्मादिकाः सर्वाश्चकार च गिरीशवरः। द्वादशे च तदा वर्षे पूर्णे हैमवती शुभा

English

Siva who excels the whole universe, the lord Ardha- narHvara, full of knowledge, granted knowledge to Brahmfi.

अध्याय ९९

श्लोक 6

वचनाद्वो महाभागाः प्रणम्योमां तथा भवम् सा भगाख्या जगद्धात्री लिङ्गमूर्तेस्त्रिवेदिका

vacanādvo mahābhāgāḥ praṇamyomāṃ tathā bhavam sā bhagākhyā jagaddhātrī liṅgamūrtestrivedikā

हिन्दी अर्थ

अन्या च देवी ह्यनुजा सर्वलोकनमस्कृता

English

The unborn lord requested the lord the soul of the uni- verse, by saying "Divide yourself." He created the goddess from the left side of his body as his befitting wife.

अध्याय ९९

श्लोक 7

लिङ्गस्तु भगवान्द्वाभ्यां जगत्सृष्टिर्द्विजोत्तमाः लिङ्गमूर्तिः शिवो ज्योतिस् तमसश्चोपरि स्थितः

liṅgastu bhagavāndvābhyāṃ jagatsṛṣṭirdvijottamāḥ liṅgamūrtiḥ śivo jyotis tamasaścopari sthitaḥ

हिन्दी अर्थ

तुष्टुवुस्तपसा देवी समावृत्य समन्तत: तपसा च महादेव्याः पार्वत्याः परमेश्वर: । वशीकृतो महादेवः सर्वभूतपतिर्भवः

English

This ancient splendid lady, viz: — Sraddha, 936 became the daughter of Dak$a at the behest of the lord.

अध्याय ९९

श्लोक 8

लिङ्गवेदिसमायोगाद् अर्धनारीश्वरोभवत् ब्रह्माणं विदधे देवम् अग्रे पुत्रं चतुर्मुखम्

liṅgavedisamāyogād ardhanārīśvarobhavat brahmāṇaṃ vidadhe devam agre putraṃ caturmukham

हिन्दी अर्थ

ऋषिगण बोले--कल्याणमयी अम्बा सती हिमवान्को पुत्री कैसे हुई और उन्होंने देवदेवेश महेश्वरको पतिके रूपमें कैसे प्राप्त किया ?

English

At that time, her name was Satl. She resorted to Rudra alone as her husband. In course of time, she rebuked Daksa. The goddess then became the daughter of Mena.

अध्याय ९९

श्लोक 9

प्राहिणोति स्म तस्यैव ज्ञानं ज्ञानमयो हरः विश्वाधिको ऽसौ भगवान् अर्धनारीश्वरो विभुः

prāhiṇoti sma tasyaiva jñānaṃ jñānamayo haraḥ viśvādhiko 'sau bhagavān ardhanārīśvaro vibhuḥ

हिन्दी अर्थ

सूतजी बोले है श्रेष्ठ द्विजो! उस श्रेष्ठ अंगनाने तपस्याके द्वारा अपनी इच्छासे मेनाके शरीरका आश्रय लेकर हिमालयकी पुत्रीके रूपमें जन्म लिया। पर्वतराजने उसके जातकर्म आदि समस्त संस्कार सम्पन्न किये । तब बारहवाँ वर्ष पूर्ण होनेपर हिमवानूकी वह सुन्दर पुत्री तपस्या करने लगी; उसके साथ सुन्दर मुखवाली उसकी छोटी बहन और सर्वलोकनमस्कृत एक दूसरी छोटी

English

It was due to the curse of Narada that Dak§a also was prompted to censure them. The haughty Dak$a, dishonoured the lord of Uma contemptuously. When Sati came to know of this action of her father Daksa, by her yogic power

अध्याय ९९

श्लोक 10

हिरण्यगर्भं तं देवो जायमानमपश्यत सो ऽपि रुद्रं महादेवं ब्रह्मापश्यत शङ्करम्

hiraṇyagarbhaṃ taṃ devo jāyamānamapaśyata so 'pi rudraṃ mahādevaṃ brahmāpaśyata śaṅkaram

हिन्दी अर्थ

तब सभी ऋषि सभी लोकोंकी महेश्वरी उस देवीको चारों ओरसे घेरकर तपके लिये उसकी स्तुति करने लगे

English

Brahmin am vidadhe dev&m. Gf. yo brahmin am vidadhati purvaxh yo dev&n&m prathamam pur as tat —cited in ST.

अध्याय ९९

श्लोक 11

तं दृष्ट्वा संस्थितं देवम् अर्धनारीश्वरं प्रभुम् तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिर् वरदं वारिजोद्भवः

taṃ dṛṣṭvā saṃsthitaṃ devam ardhanārīśvaraṃ prabhum tuṣṭāva vāgbhir iṣṭābhir varadaṃ vārijodbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

उनमें सबसे बड़ी अपर्णा थी, उससे छोटी उकपाटला नामवाली थी। महादेवी पार्वतीकी

English

Sraddhi, the first wife of Siva who afterwards became Sati the daughter of Dakfa. [She became Parvati in her third birth. Gf.

अध्याय ९९

श्लोक 12

विभजस्वेति विश्वेशं विश्वात्मानमजो विभुः ससर्ज देवीं वामाङ्गात् पत्नीं चैवात्मनः समाम्

vibhajasveti viśveśaṃ viśvātmānamajo vibhuḥ sasarja devīṃ vāmāṅgāt patnīṃ caivātmanaḥ samām

हिन्दी अर्थ

5091 सतीका हिमवानूकी पुत्री पार्वतीके रूपमें प्राकट्य

English

Sraddhi, the first wife of Siva who afterwards became Sati the daughter of Dakfa. [She became Parvati in her third birth. Gf.

अध्याय ९९

श्लोक 13

श्रद्धा ह्यस्य शुभा पत्नी ततः पुंसः पुरातनी सैवाज्ञया विभोर्देवी दक्षपुत्री बभूव ह

śraddhā hyasya śubhā patnī tataḥ puṃsaḥ purātanī saivājñayā vibhordevī dakṣaputrī babhūva ha

हिन्दी अर्थ

एतस्मिनेव काले तु तारको नाम : प्राणियोंके एुतस्मिनेव ह तु म दानव: । प्राणियोंके स्वामी परमेश्वर महादेव शिव उनके तारात्मजो महातेजा बभूत दितिनन्दनः ॥ ८ वशमें हो गये तस्य पुत्रास्त्रयश्चापि तारकाक्षो महासुरः। इसी समय तारक नामवाला एक दानव हुआ; विद्युमाली च भगवान् कमलाक्षश्च वीर्यवान्॥ ९ दितिको आनन्दित करनेवाला वह तारपुत्र (तारक) महातेजस्वी था। उसके तीन पुत्र थे-महान् असुर तारकाक्ष, भाग्यशाली विद्युन्माली और पराक्रमी कमलाक्ष।

English

Sraddhi, the first wife of Siva who afterwards became Sati the daughter of Dakfa. [She became Parvati in her third birth. Gf.

अध्याय ९९

श्लोक 14

सतीसंज्ञा तदा सा वै रुद्रमेवाश्रिता पतिम् दक्षं विनिन्द्य कालेन देवी मैना ह्यभूत्पुनः

satīsaṃjñā tadā sā vai rudramevāśritā patim dakṣaṃ vinindya kālena devī mainā hyabhūtpunaḥ

हिन्दी अर्थ

तार नामक इनके महाबली पितामहने प्रभु ब्रह्माको कृपासे अपनी तपस्याके द्वारा अतुलनीय पराक्रम प्राप्त कर लिया था। उस महातेजस्वी तारने चराचरसहित तीनों लोकोंको जीतकर संग्राममें विष्णुको भी जीत

English

Sraddhi, the first wife of Siva who afterwards became Sati the daughter of Dakfa. [She became Parvati in her third birth. Gf.

अध्याय ९९

श्लोक 15

नारदस्यैव दक्षो ऽपि शापादेवं विनिन्द्य च अवज्ञादुर्मदो दक्षो देवदेवमुमापतिम्

nāradasyaiva dakṣo 'pi śāpādevaṃ vinindya ca avajñādurmado dakṣo devadevamumāpatim

हिन्दी अर्थ

उन दोनोंमें दिन-रात बिना विश्रामके (निरन्तर) रोमांचकारी युद्ध हुआ। उसने रथसहित विष्णुको पकड़कर सौ योजन दूर फेंक दिया। तारके द्वारा युद्धमें पराजित होकर विष्णु भाग गये। ब्रह्मासे एक सौ वर तथा सैकड़ों गुना बल प्राप्त करके दितिनन्दन

English

Sraddhi, the first wife of Siva who afterwards became Sati the daughter of Dakfa. [She became Parvati in her third birth. Gf.

अध्याय ९९

श्लोक 16

अनादृत्य कृतिं ज्ञात्वा सती दक्षेण तत्क्षणात् भस्मीकृत्वात्मनो देहं योगमार्गेण सा पुनः

anādṛtya kṛtiṃ jñātvā satī dakṣeṇa tatkṣaṇāt bhasmīkṛtvātmano dehaṃ yogamārgeṇa sā punaḥ

हिन्दी अर्थ

तारने सम्पूर्ण जगत्पर अधिकार कर लिया। देवेन्द्र आदि देवताओंको जीतकर देवेश्वरेश्वरके रूपमें होकर उसने अपनी मायासे देवताओंको सभी लोकोंमें उनके कार्योसे बंचित कर दिया

English

Sraddhi, the first wife of Siva who afterwards became Sati the daughter of Dakfa. [She became Parvati in her third birth. Gf.

अध्याय ९९

श्लोक 17

बभूव पार्वती देवी तपसा च गिरेः प्रभोः ज्ञात्वैतद्भगवान् भर्गो ददाह रुषितः प्रभुः

babhūva pārvatī devī tapasā ca gireḥ prabhoḥ jñātvaitadbhagavān bhargo dadāha ruṣitaḥ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

इन्द्रसहित देवतागण तारकासुरके भयसे पीडित हो गये; वीर होते हुए भी वे भयग्रस्त होनेके कारण कहीं भी शान्ति अथवा शरण प्राप्त नहीं कर सके। तब देवताओंके स्वामी श्रीमान् प्रभु इन्द्र बृहस्पतिको शरणमें जाकर देवताओंकी उपस्थितिमें उनसे कहने लगे

English

Sraddhi, the first wife of Siva who afterwards became Sati the daughter of Dakfa. [She became Parvati in her third birth. Gf.

अध्याय ९९

श्लोक 18

दक्षस्य विपुलं यज्ञं च्यावनेर् वचनादपि च्यवनस्य सुतो धीमान् दधीच इति विश्रुतः

dakṣasya vipulaṃ yajñaṃ cyāvaner vacanādapi cyavanasya suto dhīmān dadhīca iti viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

हे भगवन्! तारसे उत्पन्न तारक नामक एक महादानव है; उसने युद्धमें हमलोगोंको उसी तरह आहत किया है, जैसे बैल बछड़ोंको आहत कर देता है । अतः है महाभाग! हे बृहस्पते! भयके कारण इस विशाल युद्धमें देवतालोग

English

Sraddhi, the first wife of Siva who afterwards became Sati the daughter of Dakfa. [She became Parvati in her third birth. Gf.

अध्याय ९९

श्लोक 19

विजित्य विष्णुं समरे प्रसादात् त्र्यंबकस्य च विष्णुना लोकपालांश् च शशाप च मुनीश्वरः

vijitya viṣṇuṃ samare prasādāt tryaṃbakasya ca viṣṇunā lokapālāṃś ca śaśāpa ca munīśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

आश्रयविहीन होकर उसी प्रकार भ्रमण कर रहे हैं, जैसे पिँजरेमै पक्षी। है अंगिरोवर! हमलोगोंके जो अस्त्र पहले तपसा लब्धवीर्यश्च प्रसादाद् ब्रह्मणः प्रभोः

English

Sraddhi, the first wife of Siva who afterwards became Sati the daughter of Dakfa. [She became Parvati in her third birth. Gf.

अध्याय ९९

श्लोक 20

रुद्रस्य क्रोधजेनैव वह्निना हविषा सुराः विनाशो वै क्षणादेव मायया शङ्करस्य वै

rudrasya krodhajenaiva vahninā haviṣā surāḥ vināśo vai kṣaṇādeva māyayā śaṅkarasya vai

हिन्दी अर्थ

सोऽपि तारो महातेजास्त्रैलोक्यं सचराचरम्। विजित्य समरे पूर्व विष्णुं च जितवानसौ

English

Sraddhi, the first wife of Siva who afterwards became Sati the daughter of Dakfa. [She became Parvati in her third birth. Gf.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Linga Purana — Chapter 99
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.