Linga Purana· Liṅga Purāṇa
98
अध्याय 98 / 108

Book 1 - Adhyaya 98

195 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ195 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९८

श्लोक 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे जलन्धरवधो नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः कथं देवेन वै सूत देवदेवान्महेश्वरात् सुदर्शनाख्यं वै लब्धं वक्तुमर्हसि विष्णुना

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge jalandharavadho nāma saptanavatitamo 'dhyāyaḥ kathaṃ devena vai sūta devadevānmaheśvarāt sudarśanākhyaṃ vai labdhaṃ vaktumarhasi viṣṇunā

हिन्दी अर्थ

अपां निधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित्। प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः

English

O Sfita, how was the discus Sudar&ana acquired from Mahelvara, the lord of Devas, by lord Vi?nu? It behoves you to recount it.

अध्याय ९८

श्लोक 2

देवानाम् असुरेन्द्राणाम् अभवच्च सुदारुणः सर्वेषामेव भूतानां विनाशकरणो महान्

devānām asurendrāṇām abhavacca sudāruṇaḥ sarveṣāmeva bhūtānāṃ vināśakaraṇo mahān

हिन्दी अर्थ

करणं कारणं कर्ता सर्वबन्धविमोचनः। विद्वत्तमो वीतभयो विश्वभर्ता निशाकरः आज्ञाधारस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः। वालखिल्यो महाचापस्तिम्मांशुर्निधिरव्ययः

English

A terrible fight ensued between Devas and the leading Asuras causing destruction to all living beings. On being pierced and hit by lances, iron clubs, javelins and arrows of bent knots Devas became extremely terrified and fled.

अध्याय ९८

श्लोक 3

ते देवाः शक्तिमुशलैः सायकैर्नतपर्वभिः प्रभिद्यमानाः कुन्तैश् च दुद्रुवुर्भयविह्वलाः

te devāḥ śaktimuśalaiḥ sāyakairnataparvabhiḥ prabhidyamānāḥ kuntaiś ca dudruvurbhayavihvalāḥ

हिन्दी अर्थ

छ छ़ फ़ फ ऊ फ़ फ़ फ़ क फ फ फ़ फ़ फ फ़ फ फ क फ फ फ फ़ फ़ फ फ फफ फफ फ़ फ़ फ फ़ क काक फक क फ मी फी मी म मीमी मी मी CEE स्का,

English

The vanquished Devas with minds agitated due to grief bowed down to the lord of Devas, to Vi$riu the lord of the chiefs of Devas.

अध्याय ९८

श्लोक 4

पराजितास्तदा देवा देवदेवेश्वरं हरिम् प्रणेमुस्तं सुरेशानं शोकसंविग्नमानसाः

parājitāstadā devā devadeveśvaraṃ harim praṇemustaṃ sureśānaṃ śokasaṃvignamānasāḥ

हिन्दी अर्थ

भक्तिगम्य, परं-ब्रह्ममृगबाणार्पण, अनघ अद्रिराजालय, कान्त, परमात्मा, सर्वकर्माचल, त्वष्टा, मंगल्यमंगलावृत

English

On seeing them standing aside after bowing down to him, lord Viggui, the lord of the chiefs of Devas, spoke to them these words: —

अध्याय ९८

श्लोक 5

तान् समीक्ष्याथ भगवान् देवदेवेश्वरो हरिः प्रणिपत्य स्थितान्देवान् इदं वचनमब्रवीत्

tān samīkṣyātha bhagavān devadeveśvaro hariḥ praṇipatya sthitāndevān idaṃ vacanamabravīt

हिन्दी अर्थ

संवत्सरकर, मन्त्र-प्रत्यय, सर्वदर्शन, अज, सर्वेश स्निग्ध, महारेतामहाबलः

English

"O Devas, O dear ones of good holy rites, wherefore have ye come here with so much of distress and forgetful of your former exploits? It behoves you to speak out".

अध्याय ९८

श्लोक 6

वत्साः किमिति वै देवाश् च्युतालङ्कारविक्रमाः समागताः ससंतापा वक्तुमर्हथ सुव्रताः

vatsāḥ kimiti vai devāś cyutālaṅkāravikramāḥ samāgatāḥ sasaṃtāpā vaktumarhatha suvratāḥ

हिन्दी अर्थ

वसु, वसुमना, सत्यसर्वपापहर, हर कमण्डलुधर, धन्वी, वेदाङ्ग, वेदविद्, मुनि

English

On hearing his words, the excellent Devas who were in a miserable plight bowed down to Vi$nu, the lord ofDevas, and recounted everything in the manner it had happened.

अध्याय ९८

श्लोक 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तथाभूताः सुरोत्तमाः प्रणम्याहुर्यथावृत्तं देवदेवाय विष्णवे

tasya tadvacanaṃ śrutvā tathābhūtāḥ surottamāḥ praṇamyāhuryathāvṛttaṃ devadevāya viṣṇave

हिन्दी अर्थ

भ्राजिष्णु, भोजनभोक्ता, लोकनेता, दुराधर, अतीद्धिय महामाय, सर्वावास, चतुष्पथ

English

O lord Viftui, O lord of the chiefs of Devas, O victori- ous Vi$$u, all of us are afflicted by Danavas. We. have sought refuge in you.

अध्याय ९८

श्लोक 8

भगवन्देवदेवेश विष्णो जिष्णो जनार्दन दानवैः पीडिताः सर्वे वयं शरणमागताः

bhagavandevadeveśa viṣṇo jiṣṇo janārdana dānavaiḥ pīḍitāḥ sarve vayaṃ śaraṇamāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

कालयोगी, महानाद, महोत्साह, महाबल, महाबुद्धि महावीर्य, भूतचारी, पुरन्दर श्रीमान्, सर्वहार्यमित, गति

English

O Puru$ottama, the lord of the chiefs of Devas, you are our goal. Indeed, you alone are the greatest Atman; you are the father of the worlds.

अध्याय ९८

श्लोक 9

त्वमेव देवदेवेश गतिर्नः पुरुषोत्तम त्वमेव परमात्मा हि त्वं पिता जगतामपि

tvameva devadeveśa gatirnaḥ puruṣottama tvameva paramātmā hi tvaṃ pitā jagatāmapi

हिन्दी अर्थ

ओजस्तेजोद्युतिकर, नर्तक, सर्वकामक

English

O Janardana, you alone are the sustainer, annihilator, enjoyer and donor. Hence, O suppressor of Danavas, it behoves you to kill them.

अध्याय ९८

श्लोक 10

त्वमेव भर्ता हर्ता च भोक्ता दाता जनार्दन हन्तुमर्हसि तस्मात्त्वं दानवान्दानवार्दन

tvameva bhartā hartā ca bhoktā dātā janārdana hantumarhasi tasmāttvaṃ dānavāndānavārdana

हिन्दी अर्थ

नृत्यप्रिय, नृत्यनृत्य, प्रकाशात्माप्रतापन, बुद्धस्पष्टक्ष, मन्त्र, सन्मान, सारसंप्लव अपांनिधि, अधिष्ठानविजय, जयकालवित्, प्रतिष्ठित, प्रमाणज्ञ, हिरण्यकवच, हरि

English

Since they have acquired boons, they cannot be killed with any of these arrows and miraculous weapons: - such as those lielonging to Vi$pu, Brahmfi, Rudra, Yama, Kubera, Soma, Nirjrti, Varu$a, Vayu, Agni, Var$a, Sun, Ig&na, and other terrible missiles which make others tremble

अध्याय ९८

श्लोक 11

दैत्याश् च वैष्णवैर्ब्राह्मै रौद्रैर्याम्यैः सुदारुणैः कौबेरैश्चैव सौम्यैश् च नैरृत्यैर्वारुणैर्दृढैः

daityāś ca vaiṣṇavairbrāhmai raudrairyāmyaiḥ sudāruṇaiḥ kauberaiścaiva saumyaiś ca nairṛtyairvāruṇairdṛḍhaiḥ

हिन्दी अर्थ

करण, कारण, कर्ता, सर्वबन्धविमोचन, विद्वत्तववीतभय, विश्वभर्ता, निशाकर

English

They can be killed with that weapon and not by any of the hundreds of other weapons.

अध्याय ९८

श्लोक 12

वायव्यैश् च तथाग्नेयैर् ऐशानैर् वार्षिकैः शुभैः सौरै रौद्रैस् तथा भीमैः कम्पनैर् जृम्भणैर् दृढैः

vāyavyaiś ca tathāgneyair aiśānair vārṣikaiḥ śubhaiḥ saurai raudrais tathā bhīmaiḥ kampanair jṛmbhaṇair dṛḍhaiḥ

हिन्दी अर्थ

आशाधार, त्रिशूली, शिपिविष्ट, शिवालय, वालखिल्य, महाचाप, तिग्मांशु, निधि-अव्यय अध्याय ९८ भगवान् विष्णुद्वारा एक सहस्त्र नामोंसे भगवान् शिवकी स्तुति करना ५२९

English

After saying this to the excellent Devas, Vi$nu, the excellent one among Devas, remembered lord Siva and worship- ped him. On the splendid summit of the Himavan he duly installed the Linga that resembled the mountain Meru. It had been made by Vilvakarman. Repeating the hymn called Tvarita-Rudra and the Rudrasukta he bathed the Linga and worshipped it with scents. It was charming in its flame-like form. He eulogised Rudra; worshipped him in the fire and bowed down to him. Repeating the thousand names in order he worshipped lord Siva. Each name was begun with Pragava and ended with Namafr (obeisance). The first name among the thou- sand was Bhava. With every name he worshipped Sankara, Mahe£vara» with a lotus once. With sacrificial twigs he perfor- med ten thousand Homas for every name beginning with Bhava. He duly performed the Homa, repeating the word

अध्याय ९८

श्लोक 13

अवध्या वरलाभात्ते सर्वे वारिजलोचन सूर्यमण्डलसम्भूतं त्वदीयं चक्रम् उद्यतम्

avadhyā varalābhātte sarve vārijalocana sūryamaṇḍalasambhūtaṃ tvadīyaṃ cakram udyatam

हिन्दी अर्थ

9 सुशरणः सुब्रह्मण्यः अभिरामः सुशरणः सुन्रहा सुधापति: । अभिराम, सुशरण, सुब्रह्मण्य, सुधापति,

English

(1) Bhava (2) Siva 918 (3) Hara, (4) Rudra (5) Puru?a 914 (6) Padmalocana (lotus-eyed) (7) Arthitavya (one who should be requested) (8) SadScara (one having good conduct) (9) Sarvagambhu (benefactor of all ) (10) Maheg- vara (11) Igvara (12) Sthanu 915 (13) Igana (14) Sahasraksa ( thousand-eyed) (15) Sahasrapad ( thousand-footed ) (16) Variyan (the excellent one) (17) Varada (the bestower of boons) (18) Vandya (worthy of being saluted) (19) Sankara (20) Paramegvara (21) Gangadhara (one who holds Ganga) (22) Suladhara (Trident-bearing one) (23) Pararthika-prayo- jana (one whose sole purpose is to work for other's benefit ), (24) Sarvajfia (omniscient) (25) Sarvadevadi (the cause of all Devas) (26) Giridhanva 916 (one who used the mountain as his bow) (27) Jafadhara (wearing matted hairs) (28) Gan- drapicla (29) Candramauli (having the moon on the head as an ornament) (30) Vidvan (scholar) (31) Vigvegvara (lord of the universe) (32) Amaregvara ( lord of the immortal) (33) Vedantasarasandoha (one who is the cumulative essence of the Vedantas) (34) Kapalin (having the skull in the hand)

अध्याय ९८

श्लोक 14

कुण्ठितं हि दधीचेन च्यावनेन जगद्गुरो दण्डं शार्ङ्गं तवास्त्रं च लब्धं दैत्यैः प्रसादतः

kuṇṭhitaṃ hi dadhīcena cyāvanena jagadguro daṇḍaṃ śārṅgaṃ tavāstraṃ ca labdhaṃ daityaiḥ prasādataḥ

हिन्दी अर्थ

र्वान् कौशिको गोमान् विश्रामः सर्वशासनः॥ ७९ गोमान्, विश्राम हु 9 , सर्वशासन मध्यस्थो हिरण्यो ब्रह्मवर्चसी

English

In fact, the names exceed the requited number. In order to arrive at one thousand number ST treats some substantives as adjectives and excludes them from the list of names. For example, in 'bhavaya giv&ya namaV 'bhav&ya* is used as an adjective qualifying 'Siv&ya* and not inclu- ded in the list of one thousand names. Our translation does not follow ST in this respect.

अध्याय ९८

श्लोक 15

पुरा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं त्रिपुरारिणा रथाङ्गं सुशितं घोरं तेन तान् हन्तुम् अर्हसि

purā jalandharaṃ hantuṃ nirmitaṃ tripurāriṇā rathāṅgaṃ suśitaṃ ghoraṃ tena tān hantum arhasi

हिन्दी अर्थ

परमार्थः परमयः शम्बरो व्याघ्रकोऽनलः। वाचस्पतिरहर्पतिः

English

' (114) Lokakarta (the maker of the worlds) (115) Bhutapati (lord of the goblins) (116) Mah&karta (the great maker) (117) Mahaugadhi ( the great medicine) (118) Uttara (later one) (119) Gopati (lord of Go i.e. cow or speech) (120) Gopt& (protector) (121) Jfianagamya (comprehensible through perfect knowledge) (122) Puratana (ancient one) (123) Niti (justice) (124) Suniti (one who dispenses good justice) (125) Suddhatmfi (pure-souled) (126) Soma (accompanied by Umfi) (127) Somarata (interested in the moon) (128) Sukh! (happy) (129) Somapa (imbiber of the Soma juice) (130) Amftapa (imbiber of nectar) (131) Soma (moon) (132) Mah&niti (employing great policy) (133) Mahfimati (of great intellect) (134) Ajata£atru (one whose enemy is not yet bom) (135) Aloka (light) (136) Sambhavya (one worthy of being honour- ed) (137) Havyavahana (conveyer of Havya i.e. sacrificial offering) (138) Lokakara (creator of the worlds) (139) Veda- kara (maker of the Vedas) (140) Sfitrakara (compiler of apho- risms) (141) Sanatana (eternal) (142) Maharfi (great sage)

अध्याय ९८

श्लोक 16

तस्मात्तेन निहन्तव्या नान्यैः शस्त्रशतैरपि ततो निशम्य तेषां वै वचनं वारिजेक्षणः

tasmāttena nihantavyā nānyaiḥ śastraśatairapi tato niśamya teṣāṃ vai vacanaṃ vārijekṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

केलासपतिकामारिः सविता रविलोचन: । विद्वत्तमो वीतभयो विश्वहर्तानिवारितः नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तन:। दूरश्रवा विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः

English

(203) Subhanga (one having splendid limbs)

अध्याय ९८

श्लोक 17

वाचस्पतिमुखानाह स हरिश्चक्रभृत् स्वयम् भोभो देवा महादेवं सर्वैर् देवैः सनातनैः

vācaspatimukhānāha sa hariścakrabhṛt svayam bhobho devā mahādevaṃ sarvair devaiḥ sanātanaiḥ

हिन्दी अर्थ

उत्तारको दुष्कृतिहा दुर्धर्षो दुःसहोऽभयः। अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः किरीटित्रिदशाधिपः

English

V Sfimayaikanidhifr— v&ftmayasya £abda-f&itrasyaiko 'dvitiyo

अध्याय ९८

श्लोक 18

सम्प्राप्य सांप्रतं सर्वं करिष्यामि दिवौकसाम् देवा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं हि पुरारिणा

samprāpya sāṃprataṃ sarvaṃ kariṣyāmi divaukasām devā jalandharaṃ hantuṃ nirmitaṃ hi purāriṇā

हिन्दी अर्थ

विशिष्टः काश्यपो भानुर्भीमो भीमपराक्रमः । प्रणवः सप्तधाचारो महाकायो महाधनुः जन्माधिपो महादेवः सकलागमपारगः । तत्त्वातत्त्वविवेकात्मा विभूष्णुर्भूतिभूषणः

English

(283) Candra (moon) (284) Surya (Sun) (285) Sani (satum) (286) Ketu (the planet of that name) (287) Virama (final rest) (288) Vidrumacchavi (one having the lustre of coral) (289) Bhaktigamya (comprehensible through devotion) (290) Paramabrahman (the greatest Brahman) (291) Mjabanarpana (one who discharges arrows into the deer) (292) Anagha (the sinless) (293) Adrirajalaya (one who has his residence on the king of mountains) ( 294) K&nta (brilliant) (295) Paramatman (the great soul) (296) Jagad- guru (the preceptor of the universe) (297) Sarvakarman (one engaged in all rites) (298) Acala (the unmoving) (299) Tvaftr (the architect of the gods) (300) Mangalya (Auspicious) (301) Mangal&vrta (covered with auspicious things) (302) Mahatapas (of great austerities) (303) Dirghatapas (per forming austerities of long duration) (304) Sthaviffha (largest, very strong) (305) Sthavira (Ancient, aged) (306) Dhruva (Firm, fixed) ( 307) Ahah (day) (308) Saihvatsara

अध्याय ९८

श्लोक 19

लब्ध्वा रथाङ्गं तेनैव निहत्य च महासुरान् सर्वान्धुन्धुमुखान्दैत्यान् अष्टषष्टिशतान् सुरान्

labdhvā rathāṅgaṃ tenaiva nihatya ca mahāsurān sarvāndhundhumukhāndaityān aṣṭaṣaṣṭiśatān surān

हिन्दी अर्थ

ऋषिर्ब्राहणविज्िष्णुर्जन्ममृत्युजरातिगः । यज्ञो यज्ञपतिर्यज्चा यज्ञान्तोऽमोघविक्रमः

English

(377) Nftyapriya) (one who is fond of dancing) (378) Nftyanftya (dance of dances (?) ) (379) Praki&txnan (of the nature of lustre) (380) Fratapana (one who scorches) (381) Buddhkk$ara ( one who has understood the syllable) (382 ) Spaftakgara (of dear syllables) (383) Mantra (mystic syllable) (384) Samm&na (one of great honour) (385) S&rasamplava (of flooded essence) (386) Yugkdikyt (one who makes the begin- ning of the yugas) (387) Yug&varta (cause of the repetition of the yugas) (388) Gambhira (majestic) (389) Vygavkhana (bull-vehicled) (390) Itfa (one who is liked, worshipped) (391) Virifta (the distinguished) (392) Sitfetfa (one who is fond of the disciplined) (393 ) Sarabha (the fabulous animal whose form Siva assumed) (394) Sirabha (? one who has caused Sarabha) (395) Dhanuh (bow) (396) Apkihnidhi (storehouse of waters) (397) Adhifthknam (the basic support) (398) Vijaya (victory) (399) Jayakklavid (one who knows the time of victory (400) Pratigthita (well-established) (401) Pramknajfta (one who is conversant with the means of valid knowledge) (402) Hiranyakavaca (one having golden coat of mail) (403) Hari (identical with Vi$$u) (404) Virocana (one who increases appeal) (405) Suragana (one having Devas as his attendants) (406) Vidyda (lord of vidyk) (407) Vibudharaya (support of the learned) (408) Balarupa 9 * 4 (one having the form of a boy) (409) Balonmithin ( one who subdues others by means of his strength) (410) Vivarta (one who trans- forms himself) (411) Gahana (Abstruse) (412) Guru (weighty) (413) Karanam (Instrument) (414) Karaam (cause) (415) Kart? (maker) (416) Sarvabandhavimocana (one who releases others from all bondages) (417) Vidvattama (highly

अध्याय ९८

श्लोक 20

सबान्धवान्क्षणादेव युष्मान् संतारयाम्यहम् एवम् उक्त्वा सुरश्रेष्ठान् सुरश्रेष्ठमनुस्मरन्

sabāndhavānkṣaṇādeva yuṣmān saṃtārayāmyaham evam uktvā suraśreṣṭhān suraśreṣṭhamanusmaran

हिन्दी अर्थ

महेन्द्रो दुर्भरः सेनी यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः । पञ्चब्रह्मसमुत्पत्तिर्विश्वेशो विमलोदयः आत्मयोनिरनाद्यन्तो षड्विंशत्सप्तलोकधृक् । गायत्रीवल्लभः प्रांशुर्विश्वावासः प्रभाकरः

English

B&lirQpab— in the form of a boy. ST. dtes a legend from the Mbk. (Drooaparva):

अध्याय ९८

श्लोक 21

सुरश्रेष्ठस्तदा श्रेष्ठं पूजयामास शङ्करम् लिङ्गं स्थाप्य यथान्यायं हिमवच्छिखरे शुभे

suraśreṣṭhastadā śreṣṭhaṃ pūjayāmāsa śaṅkaram liṅgaṃ sthāpya yathānyāyaṃ himavacchikhare śubhe

हिन्दी अर्थ

उदारकीर्तिरुद्योगी सद्योगी सदसन्मयः । नक्षत्रमाली राकेशः साधिष्ठानः षडाश्रयः

English

(464) Paramartha (the greatest object) (465)

अध्याय ९८

श्लोक 22

मेरुपर्वतसंकाशं निर्मितं विश्वकर्मणा त्वरिताख्येन रुद्रेण रौद्रेण च जनार्दनः

meruparvatasaṃkāśaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā tvaritākhyena rudreṇa raudreṇa ca janārdanaḥ

हिन्दी अर्थ

पवित्रपाणिः पापारिर्मणिपूरो मनोगतिः। अमोघदण्डी, मध्यस्थ, हिरण्य, ब्रह्मवर्चसी

English

Sipivift&b — iipayo ramayas tefu praviftah — pervading the rays

अध्याय ९८

श्लोक 23

स्नाप्य सम्पूज्य गन्धाद्यैर् ज्वालाकारं मनोरमम् तुष्टाव च तदा रुद्रं सम्पूज्याग्नौ प्रणम्य च

snāpya sampūjya gandhādyair jvālākāraṃ manoramam tuṣṭāva ca tadā rudraṃ sampūjyāgnau praṇamya ca

हिन्दी अर्थ

युक्ति, उन्नतकीर्ति, शान्तराग, पराजय

English

(551 ) Atmayoni (source of origin of the Atman) (552) Anadyanta (having neither a beginning nor an end) (553) §adviih£at (the twentysixth principle) (554) Saptalokadhfk (one who holds the seven worlds) (555) Gayatrivallabha) one who is the lover of Gayatd) (556) PramSu (tall) (557) Vi£vavasa (Abode of the universe) (558) Prabhakara (cause of bright light) (559 ) Sisu ( infant) ( 560) Girirata (one who loves the mountain) (561) Samraf (empe- ror) (562) Sugena (having good army) (563) Sura£atruh£ (destroyer of the enemies of Devas) (564) Amogha (one who is never futile) (565) Ariftamathana (one who suppresses evil maladies) (566) Mukunda (567) Vigatajvara (one who is free from ailments) (568) Svayamjyotih (one who is self luminous) (569) Anujyotih (subsequent luminary) (570) Atmajyoti (light of the Atman) (571 ) Acaflcala (one who k not fickle) (572) Pingala (tawny-coloured) (573) Kapilasnia£ru (one whose moustache is tawny (574) Sastranetra (havinf the scripture as his eye) (575)Netratraya (having three eyes) (576) Atanu (unembodied) (577) Jflanaskandha (wise with perfect knowledge) (578) Mahajflan! (highly learned one) (179) Nirutpatti (having no birth) (580) Upaplava'* 7 (identical yith

अध्याय ९८

श्लोक 24

देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन यथाक्रमम् पूजयामास च शिवं प्रणवाद्यं नमो ऽन्तकम्

devaṃ nāmnāṃ sahasreṇa bhavādyena yathākramam pūjayāmāsa ca śivaṃ praṇavādyaṃ namo 'ntakam

हिन्दी अर्थ

कैलासपतिकामारि, सविता, रविलोचन, विद्वत्तम, वीतभय, विश्वहर्तानिवारित नित्य, नियतकल्याण, पुण्यश्रवणकीर्तन, दूरश्रवा, विश्वसह, ध्येय, दुःस्वप्ननाशन

English

(635) Pulastya (636) Pulaha (637) Agastya (638) Jatukarya (639) Paralara (identical with these sages) (640) N iravarana-dharmajfta (one conversant with Dharma

अध्याय ९८

श्लोक 25

देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन महेश्वरम् प्रतिनाम स पद्मेन पूजयामास शङ्करम्

devaṃ nāmnāṃ sahasreṇa bhavādyena maheśvaram pratināma sa padmena pūjayāmāsa śaṅkaram

हिन्दी अर्थ

विशिष्ट, काश्यप, भानु, भीम, भीमपराक्रम, प्रणब, सप्तधाचार, महाकायमहाधनु

English

(723) Carudhi (of charming intellect) (724)

अध्याय ९८

श्लोक 26

अग्नौ च नामभिर् देवं भवाद्यैः समिदादिभिः स्वाहान्तैर्विधिवद्धुत्वा प्रत्येकमयुतं प्रभुम्

agnau ca nāmabhir devaṃ bhavādyaiḥ samidādibhiḥ svāhāntairvidhivaddhutvā pratyekamayutaṃ prabhum

हिन्दी अर्थ

जन्माधिप, महादेव, सकलागमपारग, तत्त्वाततत्वविवेकात्मा, विभूष्णु, भूतिभूषण ऋषि, ब्राह्मणविज्जिष्णु, जन्ममृत्युजरातिग, यज्ञयज्ञपति, यज्वा, यज्ञान्त, अमोघविक्रम

English

(796) Trayastambha (having three columns)

अध्याय ९८

श्लोक 27

तुष्टाव च पुनः शंभुं भवाद्यैर्भवमीश्वरम् भवः शिवो हरो रुद्रः पुरुषः पद्मलोचनः

tuṣṭāva ca punaḥ śaṃbhuṃ bhavādyairbhavamīśvaram bhavaḥ śivo haro rudraḥ puruṣaḥ padmalocanaḥ

हिन्दी अर्थ

महेन्द्र, दुर्भर, सेनी, यज्ञांगयञ्ञवाहन, पंचब्रह्मसमुत्पत्ति, विश्वेश, विमलोदय

English

(882) Lokabandhu (kinsman of the worlds) (883) Lokanatha (lord of the worlds) (884) Krtajfta (grateful) (885) Krtibhusana (a jewel among gifted ones) (886) Anapayl (having no distress) (887) Aksara (imperishable) (888) Kanta (shining) (889) Sarvagastrabhytamvara (the most excellent one among all warriors) (890) Tejomaya (full of splendour) (891) Dyutidhara (having lustre) (892) Lokamaya (having Maya spreading over the worlds) (893) Agran! (the leader) (894) Anu (the atom) (895) Sucismita (of pure smiles) (896) Prasannatman (one delighted in the mind) (897) Durjaya (one who is unconquerable) (898) Duratikrama (one who cannot be transgressed) (899) Jyotirmaya (luminous) (900) Ninikara (having no shape) (901 ) Jagannatha (lord of the universe) (902) JaleSvara (lord of the waters) (903) Tum- bavlni (having the lute called Tumbavina) (904) Mahakaya (having a huge body) (905) Visoka (devoid of sorrow) (906) Sokanalana (destroyer of grief) (907) Trilokatman (the soul of the three worlds) (908) Triloke£a (lord of the three worlds) (909) Suddha (pure) (910) Suddhi (purity) (911) Adhok?aja (Visiiu) (912) Avyaktalaksaa (one who has the unmanifest as the characteristic sign) (913) Avyakta (unmanifest) (914) VyaktLvyakta (one who is manifest and unmanifest) (915) VHampati (lord of subjects) (916) Vara$ila (of excellent con- duct) (917) Atulavara (of incomparable boons) (918) M&n!

अध्याय ९८

श्लोक 28

अर्थितव्यः सदाचारः सर्वशंभुर्महेश्वरः ईश्वरः स्थाणुरीशानः सहस्राक्षः सहस्रपात्

arthitavyaḥ sadācāraḥ sarvaśaṃbhurmaheśvaraḥ īśvaraḥ sthāṇurīśānaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt

हिन्दी अर्थ

आत्मयोनि, अनाद्यन्त, षड्विंशत्सप्तलोकधृक् गायत्रीवल्लभ, प्रांशु, विश्वावास, प्रभाकर उदारकीर्ति, उद्योगी, सद्योगी, सदसन्मय, नक्षत्रमालीराकेश, साधिष्ठान, षडाश्रय

English

(969) Bhutabhavyabhavannatha (one who is

अध्याय ९८

श्लोक 29

वरीयान् वरदो वन्द्यः शङ्करः परमेश्वरः गङ्गाधरः शूलधरः परार्थैकप्रयोजनः

varīyān varado vandyaḥ śaṅkaraḥ parameśvaraḥ gaṅgādharaḥ śūladharaḥ parārthaikaprayojanaḥ

हिन्दी अर्थ

पवित्रपाणि, पापारि, मणिपूर, मनोगति,

English

(1046) Amftyu (having no death) (1047)

अध्याय ९८

श्लोक 30

सर्वज्ञः सर्वदेवादिगिरिधन्वा जटाधरः चन्द्रापीडश्चन्द्रमौलिर् विद्वान्विश्वामरेश्वरः

sarvajñaḥ sarvadevādigiridhanvā jaṭādharaḥ candrāpīḍaścandramaulir vidvānviśvāmareśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुग्रहपति: कृष्ण: विष्णहपतिः कृष्णः समथोऽनर्थनाशनः। हलुण्डरीकमासीन, शुक्ल, शानतवृषाकपि॥ । अधर्मशत्रुरक्षय्यः पुरुहूतः पुरुष्टत: ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः । जगद््रितैषिसुगतः कुमार: कुशलागमः

English

Thus he eulogised the bull-bannered lord with his thousand names. The lord (i.e. Visnu) bathed Siva and worshipped him with lotus flowers. In order to test Visnu, Mahesvara the lord of the worlds hid one of the lotus flowers intended for the worship. Visnu from whom the flower was taken away thought thus, "What is this?"

अध्याय ९८

श्लोक 31

वेदान्तसारसंदोहः कपाली नीललोहितः ध्यानाधारोपरिच्छेद्यो गौरीभर्ता गणेश्वरः

vedāntasārasaṃdohaḥ kapālī nīlalohitaḥ dhyānādhāroparicchedyo gaurībhartā gaṇeśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यः पुलहोऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशर: । निरावरणधर्मज्ञो विरिञ्चो विष्टरश्रवाः

English

After realising the loss of the flower Vi§nu plucked out his eye and devoutly worshipped the preceptor of the uni- verse, the support of all beings. He worshipped him repeat- ing the last name of the lord.

अध्याय ९८

श्लोक 32

अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस् त्रिवर्गः स्वर्गसाधनः ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः

aṣṭamūrtirviśvamūrtis trivargaḥ svargasādhanaḥ jñānagamyo dṛḍhaprajño devadevastrilocanaḥ

हिन्दी अर्थ

लोकचूडामणिर्वीरः चण्डसत्यपराक्रमः अलङ्करिष्णुस्त्वचलो रोचिष्णुर्विक्रमोत्तमः

English

On seeing him who was in that plight, lord Siva des-

अध्याय ९८

श्लोक 33

वामदेवो महादेवः पाण्डुः परिदृढो दृढः विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिरन्तरः

vāmadevo mahādevaḥ pāṇḍuḥ paridṛḍho dṛḍhaḥ viśvarūpo virūpākṣo vāgīśaḥ śucirantaraḥ

हिन्दी अर्थ

असंसृष्टोऽतिथिः शक्रः प्रमाथी पापनाशनः

English

On seeing the lord of Devas, Vi$nu became glad and paid obeisance to him. The lord was embellished with matted hair as if with a crown. He resembled a hundred million suns. He was divine and surrounded by clusters of flames. He was terrible with sharp fangs. He was holding the trident, axe, iron club, discus, javelin and noose. He showed gestures of granting boon and protection with his hands. He wore the hide of a tiger as his upper garment. He was adorned with Bhasman.

अध्याय ९८

श्लोक 34

सर्वप्रणयसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः ईशः पिनाकी खट्वाङ्गी चित्रवेषश्चिरन्तनः

sarvapraṇayasaṃvādī vṛṣāṅko vṛṣavāhanaḥ īśaḥ pinākī khaṭvāṅgī citraveṣaścirantanaḥ

हिन्दी अर्थ

अङ्गिरा मुनिरात्रेयो विमलो विशववाहनः। पावनः पुरुजिच्छक्रस्त्रिविद्यो नरवाहनः मनोबुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः। तेजोनिधिज्ञाननिधिर्विपाको विघ्नकारकः

English

Devas including Indra rushed in and circumambulat- ed him. The world of Brahma shook and the earth quaked.

अध्याय ९८

श्लोक 35

तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्माङ्गहृज्जटी कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः

tamoharo mahāyogī goptā brahmāṅgahṛjjaṭī kālakālaḥ kṛttivāsāḥ subhagaḥ praṇavātmakaḥ

हिन्दी अर्थ

चारुधीर्जनकश्चारुविशल्यो लोकशल्यकृत्। चतुर्वेदश्चतुर्भावश्चतुरश्चतुरप्रियः

English

Glancing lovingly at Vi§ziu who stood aside with palms joined in reverence, Sankara, Mahadeva said smilingly.

अध्याय ९८

श्लोक 36

उन्मत्तवेषश् चक्षुष्यो दुर्वासाः स्मरशासनः दृढायुधः स्कन्दगुरुः परमेष्ठी परायणः

unmattaveṣaś cakṣuṣyo durvāsāḥ smaraśāsanaḥ dṛḍhāyudhaḥ skandaguruḥ parameṣṭhī parāyaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

आम्नायोऽथ समाम्नायस्तीर्थदेवशिवालयः। बहुरूपो महारूपः सर्वरूपश्चराचरः न्यायनिर्वाहको न्यायो न्यायगम्यो निरञ्जनः । सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वशस्त्रप्रभञ्जनः

English

O deity of good rites, it was indeed for your welfare and for your strenuous deliberation that I assumed this form — terrific for the worlds which you have seen just now.

अध्याय ९८

श्लोक 37

अनादिमध्यनिधनो गिरिशो गिरिबान्धवः कुबेरबन्धुः श्रीकण्ठो लोकवर्णोत्तमोत्तमः

anādimadhyanidhano giriśo giribāndhavaḥ kuberabandhuḥ śrīkaṇṭho lokavarṇottamottamaḥ

हिन्दी अर्थ

फ़ क फक फ फ़ फ़ फफ फ क कफ फ़ क क ऊ फ फ़ फ फ फ फ फ फ फ फ फ कक कक क फीकी मी मी की म मी की मी जी जी क त

English

O Vi§tiu, peace and tranquillity in the battle-field is the cause of your misery. The weapon of a calm one shall also be calm. What indeed is the benefit from a calm and peaceful weapon?

अध्याय ९८

श्लोक 38

सामान्यदेवः कोदण्डी नीलकण्ठः परश्वधी विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः

sāmānyadevaḥ kodaṇḍī nīlakaṇṭhaḥ paraśvadhī viśālākṣo mṛgavyādhaḥ sureśaḥ sūryatāpanaḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णु, ग्रहपति, कृष्ण, समर्थ, अन अधर्मशत्रु, अक्षय्य, पुरुहूतपुरुष्टुत ब्रह्मगर्भ, बृहद्गर्भ, धर्मधेनु, जगद्धितैषिसुगत, कुमार, कुशलागम

English

The weapon of a quiescent person is quiescence which is the weapon of the ascetics. To a K$atriya warrior there is destruction of strength due to quiescence. It increases the strength of the enemy.

अध्याय ९८

श्लोक 39

धर्मकर्माक्षमः क्षेत्रं भगवान् भगनेत्रभित् उग्रः पशुपतिस् तार्क्ष्यः प्रियभक्तः प्रियंवदः

dharmakarmākṣamaḥ kṣetraṃ bhagavān bhaganetrabhit ugraḥ paśupatis tārkṣyaḥ priyabhaktaḥ priyaṃvadaḥ

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्य, पुलह, अगस्त्य, जातूकर्ण्य, पराशर निरावरणधर्मज्ञ, विरिंच, विष्टरश्रवा

English

O destroyer of the enemies of Devas, in order to fight, one shall not evince forgiveness in the battle, when weakness has passed away or not yet come in. It should not be practised towards one's own people at improper times, and when unrighteousness and calamities have disappeared. After

अध्याय ९८

श्लोक 40

दाता दयाकरो दक्षः कपर्दी कामशासनः श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः

dātā dayākaro dakṣaḥ kapardī kāmaśāsanaḥ śmaśānanilayaḥ sūkṣmaḥ śmaśānastho maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

लोकचूड़ामणि, वीर, चण्डसत्यपराक्रम अलंकरिष्णु, अचल, रोचिष्णु, विक्रमोत्तम

English

tasmit lifig&t, p&vakasya mand*l&t avatatfira ST. he descended from his lifigaJmage that had a fiery circle around it.

अध्याय ९८

श्लोक 41

लोककर्ता भूतपतिर् महाकर्ता महौषधी उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः

lokakartā bhūtapatir mahākartā mahauṣadhī uttaro gopatirgoptā jñānagamyaḥ purātanaḥ

हिन्दी अर्थ

अतिथि, शक्रप्रमाथी, पापनाशन

English

The lord, the leader of the worlds, gave him an eye also resembling the lotus. Ever since then they call that deity of good holy rites "Padmakga" (lotus-eyed).

अध्याय ९८

श्लोक 42

नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी सोमपो ऽमृतपः सोमो महानीतिर्महामतिः

nītiḥ sunītiḥ śuddhātmā somaḥ somarataḥ sukhī somapo 'mṛtapaḥ somo mahānītirmahāmatiḥ

हिन्दी अर्थ

अंगिरा, मुनिआत्रेय, विमल, विशववाहन, पावन, पुरुजित्, शक्र, त्रिविद्य, नरवाहन मनोबुद्धि, अहंकार क्षेत्रज्ञ, क्षेत्रपालक, तेजोतिषि, ज्ञाननिधि, विपाक, विघ्नकारक

English

After giving the eye and discus, thus to Vi$nu, lord Siva touched him with his auspicious hands and said: —

अध्याय ९८

श्लोक 43

अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः लोककारो वेदकारः सूत्रकारः सनातनः

ajātaśatrurālokaḥ saṃbhāvyo havyavāhanaḥ lokakāro vedakāraḥ sūtrakāraḥ sanātanaḥ

हिन्दी अर्थ

चारुधीर्जनक, चारुविशल्य, लोकशल्यकृत्, चतुव चतुर्भाव, चतुरचतुरप्रिय

English

" O excellent Vi§nu, I am the bestower of boons. Choose the desired boons. I have been captivated by you by your devotion, to be sure,"

अध्याय ९८

श्लोक 44

महर्षिः कपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः पिनाकपाणिर् भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सदा

maharṣiḥ kapilācāryo viśvadīptistrilocanaḥ pinākapāṇir bhūdevaḥ svastidaḥ svastikṛtsadā

हिन्दी अर्थ

आम्नाय, समाम्नाय, तीर्थदेवशिबालय, बहुरू? महारूप, सर्वरूप, चराचर देवेन्द्र, सर्वशस्त्रप्रभंजन

English

On being urged thus by the lord of Devas, Visriu bowed down to the lord of Devas and said u O Mahadeva, bless me with this excellent boon of devotion to you.

अध्याय ९८

श्लोक 45

त्रिधामा सौभगः शर्वः सर्वज्ञः सर्वगोचरः ब्रह्मधृग् विश्वसृक् स्वर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः

tridhāmā saubhagaḥ śarvaḥ sarvajñaḥ sarvagocaraḥ brahmadhṛg viśvasṛk svargaḥ karṇikāraḥ priyaḥ kaviḥ

हिन्दी अर्थ

अध्याय ९८ भगवान् विष्णुद्वारा एक सहस्त्र नामोंसे भगवान् शिवकी स्तुति करना ९९

English

I do not wish for anything else, O lord, because devotees do not have any other desire."

अध्याय ९८

श्लोक 46

शाखो विशाखो गोशाखः शिवो नैकः क्रतुः समः गङ्गाप्लवोदको भावः सकलः स्थपतिः स्थिरः

śākho viśākho gośākhaḥ śivo naikaḥ kratuḥ samaḥ gaṅgāplavodako bhāvaḥ sakalaḥ sthapatiḥ sthiraḥ

हिन्दी अर्थ

सहस्रबाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्वलोकभूत्। सहस्रबाहुसर्वेश, शरण्य, सर्वलोकभृत्, पद्मासन, परंज्योति, परावरपरंफल

English

O excellent Deva, you will always remain a devotee of mine. You will certainly be worthy of being saluted and wor- shipped by Devas and Asuras, thanks to my grace.

अध्याय ९८

श्लोक 47

विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः सगणो गणकार्यश् च सुकीर्तिश् छिन्नसंशयः

vijitātmā vidheyātmā bhūtavāhanasārathiḥ sagaṇo gaṇakāryaś ca sukīrtiś chinnasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

देवासुरनमस्कृतः।

English

When Sati the daughter of Daksa, the goddess of Devas, with splendid eyes, reproaches her mother and father and becomes the divine daughter of Himavan, Uma by name, O Vi$nu of good holy rites, you will give her as your sister to me at the behest of Brahma and thus become my kinsman. You will be worthy of being worshipped in the world.

अध्याय ९८

श्लोक 48

कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कान्तः कृतागमः

kāmadevaḥ kāmapālo bhasmoddhūlitavigrahaḥ bhasmapriyo bhasmaśāyī kāmī kāntaḥ kṛtāgamaḥ

हिन्दी अर्थ

देवासुरगुरुदेव, देवासुरनमस्कृत, देवासुरमहामात्र, देवासुरमहाश्रय देवादिदेव, देवर्षिदेवासुरवरप्रद, देवासुरेशवर, दिव्य, देवासुरमहेश्वर

English

Ever since that time you will view me with divine feelings and delight, as though I have become your friend.

अध्याय ९८

श्लोक 49

समायुक्तो निवृत्तात्मा धर्मयुक्तः सदाशिवः चतुर्मुखश्चतुर्बाहुर् दुरावासो दुरासदः

samāyukto nivṛttātmā dharmayuktaḥ sadāśivaḥ caturmukhaścaturbāhur durāvāso durāsadaḥ

हिन्दी अर्थ

सर्वदेवमय, अचिन्त्य, देवतात्मा, आत्मसम्भव, ईड्य, अनीश, सुरव्याघ्र, देवसिंह, दिवाकर

English

After saying this the lord Siva vanished. Then lord Viiiu requested Brahma who is on a par with the sages, in the presence of Devas:

अध्याय ९८

श्लोक 50

दुर्गमो दुर्लभो दुर्गः सर्वायुधविशारदः अध्यात्मयोगनिलयः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः

durgamo durlabho durgaḥ sarvāyudhaviśāradaḥ adhyātmayoganilayaḥ sutantustantuvardhanaḥ

हिन्दी अर्थ

विबुधाग्रवरश्रेष्ठ, सर्वदेवोत्तमोत्तम, शिवज्ञानरत, श्रीमान्, शिखिश्रीपर्वतप्रिय जयस्तम्भ, विशिष्टम्भ, नरसिंहनिपातन, ब्रह्मचारी, लोकचारी, धर्मचारी, धनाधिप

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 51

शुभाङ्गो लोकसारङ्गो जगदीशो ऽमृताशनः भस्मशुद्धिकरो मेरुर् ओजस्वी शुद्धविग्रहः

śubhāṅgo lokasāraṅgo jagadīśo 'mṛtāśanaḥ bhasmaśuddhikaro merur ojasvī śuddhavigrahaḥ

हिन्दी अर्थ

लिङ्गाध्यक्ष, सुराध्यक्ष, युगाध्यक्ष, युगावह

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 52

हिरण्यरेतास् तरणिर् मरीचिर् महिमालयः महाह्रदो महागर्भः सिद्धवृन्दारवन्दितः

hiraṇyaretās taraṇir marīcir mahimālayaḥ mahāhrado mahāgarbhaḥ siddhavṛndāravanditaḥ

हिन्दी अर्थ

बीजकर्ता, धनकृद्धर्मवर्धन इमशाननिलय, तिष्य, सेतु, अप्रतिमाकृति

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 53

व्याघ्रचर्मधरो व्याली महाभूतो महानिधिः अमृताङ्गो ऽमृतवपुः पञ्चयज्ञः प्रभञ्जनः

vyāghracarmadharo vyālī mahābhūto mahānidhiḥ amṛtāṅgo 'mṛtavapuḥ pañcayajñaḥ prabhañjanaḥ

हिन्दी अर्थ

लोकोत्तसस्फुटालोक, त्र्यम्बक, नागभूषण, अन्धकारि, मखट्वेषी, विष्णुकन्धरपातन

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 54

पञ्चविंशतितत्त्वज्ञः पारिजातः परावरः सुलभः सुव्रतः शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः

pañcaviṃśatitattvajñaḥ pārijātaḥ parāvaraḥ sulabhaḥ suvrataḥ śūro vāṅmayaikanidhirnidhiḥ

हिन्दी अर्थ

सामगेय, प्रियकर, पुण्यकीर्ति, अनामय, मनोजव, तीर्थकर, जटिल, जीवितेश्वर जीवितान्तकर, नित्य, वसुरेता, वसुप्रिय, सद्गति, सत्कृति, सक्त, कालकण्ठ, कलाधर

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 55

वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलाचलः

varṇāśramagururvarṇī śatrujicchatrutāpanaḥ āśramaḥ kṣapaṇaḥ kṣāmo jñānavānacalācalaḥ

हिन्दी अर्थ

मानी, मान्य, महाकाल, सद्भूति, सत्परायण, -चन्द्रसंजीबन, शास्तालोकगूढ़, अमराधिप

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 56

प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणराशिर्गुणाकरः

pramāṇabhūto durjñeyaḥ suparṇo vāyuvāhanaḥ dhanurdharo dhanurvedo guṇarāśirguṇākaraḥ

हिन्दी अर्थ

लोकबन्धु, लोकनाथ, कृतज्ञ-कृतिभूषण, देवादिदेवो देवर्षिदेवासुरवरप्रदः दिव्यो देवासुरमहेश्वरः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 57

अनन्तदृष्टिरानन्दो दण्डो दमयिता दमः अभिवाद्यो महाचार्यो विश्वकर्मा विशारदः

anantadṛṣṭirānando daṇḍo damayitā damaḥ abhivādyo mahācāryo viśvakarmā viśāradaḥ

हिन्दी अर्थ

सर्वदेवमयोऽचिन्त्यो देवतात्मात्मसम्भवः ईड्योऽनीशः सुरव्याघ्रो देवसिंहो दिवाकरः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 58

वीतरागो विनीतात्मा तपस्वी भूतभावनः उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामो जितप्रियः

vītarāgo vinītātmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ unmattaveṣaḥ pracchanno jitakāmo jitapriyaḥ

हिन्दी अर्थ

बिबुधाग्रवरश्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तमः शिवज्ञानरतः श्रीमान् शिखिश्रीपर्वतप्रिय: ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 59

कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः तपस्वी तारको धीमान् प्रधानप्रभुर् अव्ययः

kalyāṇaprakṛtiḥ kalpaḥ sarvalokaprajāpatiḥ tapasvī tārako dhīmān pradhānaprabhur avyayaḥ

हिन्दी अर्थ

लिद्ाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगावहः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 60

लोकपालो ऽन्तर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो नियमो नियमाश्रयः

lokapālo 'ntarhitātmā kalpādiḥ kamalekṣaṇaḥ vedaśāstrārthatattvajño niyamo niyamāśrayaḥ

हिन्दी अर्थ

बीजाध्यक्षो बीजकर्ता धनकृद्धर्मवर्धनः शमशाननिलयस्तिष्यः सेतुरप्रतिमाकृतिः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 61

चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर् विरामो विद्रुमच्छविः भक्तिगम्यः परं ब्रह्म मृगबाणार्पणो ऽनघः

candraḥ sūryaḥ śaniḥ ketur virāmo vidrumacchaviḥ bhaktigamyaḥ paraṃ brahma mṛgabāṇārpaṇo 'naghaḥ

हिन्दी अर्थ

लोकोत्तरस्फुटालोकस्त्र्यम्बको नागभूषणः अन्धकारिर्मखट्वेषी विष्णुकन्धरपातनः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 62

अद्रिराजालयः कान्तः परमात्मा जगद्गुरुः सर्वकर्माचलस्त्वष्टा मङ्गल्यो मङ्गलावृतः

adrirājālayaḥ kāntaḥ paramātmā jagadguruḥ sarvakarmācalastvaṣṭā maṅgalyo maṅgalāvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

सामगेयः प्रियकरः पुण्यकीर्तिरनामयः । मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो जीवितेश्वरः जीवितान्तकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रियः। सद्गतिः सत्कृतिः सक्तः कालकण्ठः कलाधरः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 63

महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः

mahātapā dīrghatapāḥ sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ ahaḥ saṃvatsaro vyāptiḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ

हिन्दी अर्थ

मानी मान्यो महाकालः सद्भूतिः सत्परायण: चन््रसञ्जीवनः शास्ता लोकगूढोऽमराथिपः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 64

संवत्सरकरो मन्त्रः प्रत्ययः सर्वदर्शनः अजः सर्वेश्वरः स्निग्धो महारेता महाबलः

saṃvatsarakaro mantraḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ ajaḥ sarveśvaraḥ snigdho mahāretā mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

लोकबन्धुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृति भूषणः । अनपाय्यक्षरः कान्तः सर्वशास्त्रभृतां त: तेजोमयो द्युतिधरो लोकमायोऽग्रणीरणुः।

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 65

योगी योग्यो महारेताः सिद्धः सर्वादिर् अग्निदः वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः

yogī yogyo mahāretāḥ siddhaḥ sarvādir agnidaḥ vasurvasumanāḥ satyaḥ sarvapāpaharo haraḥ

हिन्दी अर्थ

ज्योतिर्मयो निराकारो जगन्नाथो जलेश्वर: । तुम्बवीणी महाकायो विशोकः शोकनाशनः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 66

अमृतः शाश्वतः शान्तो बाणहस्तः प्रतापवान् कमण्डलुधरो धन्वी वेदाङ्गो वेदविन्मुनिः

amṛtaḥ śāśvataḥ śānto bāṇahastaḥ pratāpavān kamaṇḍaludharo dhanvī vedāṅgo vedavinmuniḥ

हिन्दी अर्थ

त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः शुद्धः शुद्धी रथाक्षजः। अव्यक्तलक्षणोऽव्यक्तो व्यक्ताव्यक्तो विशाम्पतिः ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्यमः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 67

भ्राजिष्णुर् भोजनं भोक्ता लोकनेता दुराधरः अतीन्द्रियो महामायः सर्वावासश्चतुष्पथः

bhrājiṣṇur bhojanaṃ bhoktā lokanetā durādharaḥ atīndriyo mahāmāyaḥ sarvāvāsaścatuṣpathaḥ

हिन्दी अर्थ

संयोगी योगविद्ब्रह्मा ब्रह्मण्यो ब्राह्मणप्रियः । देवप्रियो देवनाथो देवज्ञो देवचिन्तकः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 68

कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः महाबुद्धिर् महावीर्यो भूतचारी पुरन्दरः

kālayogī mahānādo mahotsāho mahābalaḥ mahābuddhir mahāvīryo bhūtacārī purandaraḥ

हिन्दी अर्थ

विषमाक्षः कलाध्यक्षो वृषाङ्को वृषवर्धनः । निर्मदो निरहङ्कारो निर्मोहो निरुपद्रवः अर्थोऽनर्थो महाकोशः परकार्यैकपण्डितः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 69

निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर् महाद्युतिः अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् सर्वहार्यमितो गतिः

niśācaraḥ pretacārī mahāśaktir mahādyutiḥ anirdeśyavapuḥ śrīmān sarvahāryamito gatiḥ

हिन्दी अर्थ

सत्त्ववान् सात्त्विक: सत्यकीतिस्तम्भकृतागमः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 70

बहुश्रुतो बहुमयो नियतात्मा भवोद्भवः ओजस्तेजो द्युतिकरो नर्तकः सर्वकामकः

bahuśruto bahumayo niyatātmā bhavodbhavaḥ ojastejo dyutikaro nartakaḥ sarvakāmakaḥ

हिन्दी अर्थ

अकम्पितो गुणग्राही नैकात्मा नैककर्मकृत्। सुप्रीतः सुमुखः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणोऽनलः श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमानेकबन्धुरनेकधृक्। श्रीवल्लभशिवारम्भः शान्तभद्रः समञ्जसः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 71

नृत्यप्रियो नृत्यनृत्यः प्रकाशात्मा प्रतापनः बुद्धस्पष्टाक्षरो मन्त्रः सन्मानः सारसंप्लवः

nṛtyapriyo nṛtyanṛtyaḥ prakāśātmā pratāpanaḥ buddhaspaṣṭākṣaro mantraḥ sanmānaḥ sārasaṃplavaḥ

हिन्दी अर्थ

अकायो भक्तकायस्थः कालज्ञानी कलावपुः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 72

युगादिकृद् युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शरभः शरभो धनुः

yugādikṛd yugāvarto gaṃbhīro vṛṣavāhanaḥ iṣṭo viśiṣṭaḥ śiṣṭeṣṭaḥ śarabhaḥ śarabho dhanuḥ

हिन्दी अर्थ

फ फ फ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ क़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ़ फ फ़ फी फी की सिजकीकाकाकफाफ कका न अनपाय्यक्षर, कान्त, सर्वशास्त्रभृतांवर

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 73

अपां निधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित् प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः

apāṃ nidhiradhiṣṭhānaṃ vijayo jayakālavit pratiṣṭhitaḥ pramāṇajño hiraṇyakavaco hariḥ

हिन्दी अर्थ

तेजोमयद्युतिधर, लोकमाय, अग्रणी, अणु शुचिः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 74

विरोचनः सुरगणो विद्येशो विबुधाश्रयः बालरूपो बलोन्माथी विवर्तो गहनो गुरुः

virocanaḥ suragaṇo vidyeśo vibudhāśrayaḥ bālarūpo balonmāthī vivarto gahano guruḥ

हिन्दी अर्थ

ज्योतिर्मय, निराकार, जगन्नाथ, जलेश्वर, महाकाय, विशोक, शोकनाशन त्रिलोकात्मा, त्रिलोकेश, शुद्ध, शुद्धि, रथाक्षण अव्यक्तलक्षण, अव्यक्त, व्यक्ताव्यक्तविशाम्पति

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 75

करणं कारणं कर्ता सर्वबन्धविमोचनः विद्वत्तमो वीतभयो विश्वभर्ता निशाकरः

karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā sarvabandhavimocanaḥ vidvattamo vītabhayo viśvabhartā niśākaraḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुप्रजापाल, हंस, हंसगति, यम

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 76

व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः दुन्दुभो ललितो विश्वो भवात्मात्मनि संस्थितः

vyavasāyo vyavasthānaḥ sthānado jagadādijaḥ dundubho lalito viśvo bhavātmātmani saṃsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

संयोगी, योगविदरह्मा, ब्रह्मण्य, ब्राह्मणप्रिय, देवप्रिय, देवनाथ, देवज्ञ, देवचिन्तक निरहंकार, निर्मोह, निरुपद्रव

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 77

वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरहा वीरभृद् विराट् वीरचूडामणिर्वेत्ता तीव्रनादो नदीधरः

vīreśvaro vīrabhadro vīrahā vīrabhṛd virāṭ vīracūḍāmaṇirvettā tīvranādo nadīdharaḥ

हिन्दी अर्थ

महाकोश, परकार्यैकपण्डित

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 78

आज्ञाधरस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः वालखिल्यो महाचापस् तिग्मांशुर् निधिर् अव्ययः

ājñādharastriśūlī ca śipiviṣṭaḥ śivālayaḥ vālakhilyo mahācāpas tigmāṃśur nidhir avyayaḥ

हिन्दी अर्थ

सत्त्ववान्, सात्त्विक, सत्यकीर्तिस्तम्भकृतागम अकम्पित, गुणग्राही, नैकात्मा-नैककर्मकृत्, सुप्रीत, सुमुख, सूक्ष्म, सुकर, दक्षिण, अनल

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 79

अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः मघवान्कौशिको गोमान् विश्रामः सर्वशासनः

abhirāmaḥ suśaraṇaḥ subrahmaṇyaḥ sudhāpatiḥ maghavānkauśiko gomān viśrāmaḥ sarvaśāsanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रुतिप्रकाश, श्रुतिमान्, एकबन्धु, अनेकपूर्क, श्रीवल्लभशिवारम्भ, शान्तभद्र, समंजस

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 80

ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत् अमोघदण्डी मध्यस्थो हिरण्यो ब्रह्मवर्चसी

lalāṭākṣo viśvadehaḥ sāraḥ saṃsāracakrabhṛt amoghadaṇḍī madhyastho hiraṇyo brahmavarcasī

हिन्दी अर्थ

भूशय, भूतिकृद्धूति, भूषण, भूतवाहन, अकार भक्तकायस्थ, कालज्ञानी, कलावपु अध्याय ९८ भगवान् विष्णुद्वारा एक सहस्त्र नामोसे भगवान् शिवकी स्तुति जहा हर

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 81

परमार्थः परमयः शम्बरो व्याघ्रको ऽनलः रुचिर् वररुचिर् वन्द्यो वाचस्पतिरहर्पतिः

paramārthaḥ paramayaḥ śambaro vyāghrako 'nalaḥ rucir vararucir vandyo vācaspatiraharpatiḥ

हिन्दी अर्थ

अनिर्विण्णो गुणग्राही कलङ्काङ्कः कलङ्कृहा। अनिर्विण्ण, गुणग्राही, कलंकांक, कलंकहा, स्वभावरुद्रो मध्यस्थः शत्रुघ्नो मध्यनाशकः ॥ १४९ मध्यस्थ, शत्रुघ्न, मध्यनाशक

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 82

रविर्विरोचनः स्कन्धः शास्ता वैवस्वतो जनः युक्तिरुन्नतकीर्तिश् च शान्तरागः पराजयः

ravirvirocanaḥ skandhaḥ śāstā vaivasvato janaḥ yuktirunnatakīrtiś ca śāntarāgaḥ parājayaḥ

हिन्दी अर्थ

अस्ंख्येयोऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् कार्यकोविदः ॥ १५१ अप्रमेयात्मा, वीर्यवान्, कार्यकोविद सुरेशः शरणं सर्वः शब्दब्रह्वासताङ्गतिः । हि सुरेश, शरण, सर्व, शब्दब्रह्मसतांगति, कालभक्ष, कालभक्षः कलङ्कारिः कङ्कणीकृतवासुकिः ॥ १५३ र कंकण कुलाल ॥ १५३ he महेष्वासो महीभर्ता निष्कलङ्को विशृङ्खलः । or महीभता, , विश्रृंखल,

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 83

कैलासपतिकामारिः सविता रविलोचनः विद्वत्तमो वीतभयो विश्वहर्ता निवारितः

kailāsapatikāmāriḥ savitā ravilocanaḥ vidvattamo vītabhayo viśvahartā nivāritaḥ

हिन्दी अर्थ

निवृत्तः संवृतः शिल्पो व्यूढोरस्को महाभुजः। एकज्योति, निरातंक, नरनारायणप्रिय॥ १५५॥ न एकच्योतिर्निरातङ्को नरो नारायणप्रियः ॥ १५५ निर्लेप, निष्प्रपंचात्मा, निर्व्यग्र, व्यग्रनाशन, निर्लेपो निष्प्रपञ्चात्मा निर्व्यग्रो व्यग्रनाशन:। स्तव्यस्तवप्रिय, स्तोताव्यासमूर्ति, अनाकुल

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 84

नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः दूरश्रवा विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः

nityo niyatakalyāṇaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ dūraśravā viśvasaho dhyeyo duḥsvapnanāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

रसो रसज्ञः सर्वज्ञः सर्वसत्त्वावलम्बनः । सूतजी बोले--हे ऋषियो! इस प्रकार विष्णुने सूत उवाच एक हजार नामॉसे मुशे स्तुति की; पुनः उन्हे एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव वृषभध्वजम्॥ १५९ स्नान कराया और कमलोंसे उनका पूजन किया। उस स्नापयामास च विभुः पूजयामास पङ्कजैः । समय विष्णुकी परीक्षा लेनेके लिये जगतूके स्वामी गोपयामास कमलं तहैकं भुवनेश्वरः । लिता) 5. 3 की तब हतपुष्पवाले विष्णुने यह क्या'--ऐसा सोचते हतपुष्पो हरिस्तत्र किमिदं त्वभ्यचिन्तयन्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 85

उत्तारको दुष्कृतिहा दुर्धर्षो दुःसहो ऽभयः अनादिर्भूर्भुवोलक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः

uttārako duṣkṛtihā durdharṣo duḥsaho 'bhayaḥ anādirbhūrbhuvolakṣmīḥ kirīṭī tridaśādhipaḥ

हिन्दी अर्थ

हुए बादमें वास्तविकता समझकर अपने नेत्रको निकाल करके सर्वसत्त्वावलम्बन (सभी प्राणियोंको अवलम्ब पूजयामास भावेन नाम्ना तेन जगदगुरुम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 86

विश्वगोप्ता विश्वभर्ता सुधीरो रुचिराङ्गदः जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्नयः

viśvagoptā viśvabhartā sudhīro rucirāṅgadaḥ janano janajanmādiḥ prītimānnītimānnayaḥ

हिन्दी अर्थ

देनेवाले) जगद्गुरु शिव-की पूजा प्रेमपूर्वक उस ततस्तत्र विभुर्दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम्। अन्तिम सर्वसत्त्वावलम्बन नामसे को

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 87

विशिष्टः काश्यपो भानुर् भीमो भीमपराक्रमः प्रणवः सप्तधाचारो महाकायो महाधनुः

viśiṣṭaḥ kāśyapo bhānur bhīmo bhīmaparākramaḥ praṇavaḥ saptadhācāro mahākāyo mahādhanuḥ

हिन्दी अर्थ

तस्मादवतताराशु च॥ १६३ तत्पश्चात् समर्पित नेत्रवाले विष्णुको देखकर कोटिभास्करसङ्काशं जटामुकुटमण्डितम् भगवान् शिव उस लिङ्गसे तथा अग्नि-मण्डलसे

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 88

जन्माधिपो महादेवः सकलागमपारगः तत्त्वातत्त्वविवेकात्मा विभूष्णुर् भूतिभूषणः

janmādhipo mahādevaḥ sakalāgamapāragaḥ tattvātattvavivekātmā vibhūṣṇur bhūtibhūṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

ज्वालामालावृतं दिव्यं तीक्ष्णदंष्टू भयङ्करम १९४ शीघ्र उतरे। तब करोड़ों सूर्योके समान तेजसम्पन्न, शूलटङ्कगदाचक्रकुन्तपाशधरे ना जटासूपी सुकुटसे मण्डित, ज्वालासमहरे हल वरदाभयहस्तं च द्वीपिचर्मोत्तरीयकम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 89

ऋषिर्ब्राह्मणविज्जिष्णुर् जन्ममृत्युजरातिगः यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञान्तो ऽमोघविक्रमः

ṛṣirbrāhmaṇavijjiṣṇur janmamṛtyujarātigaḥ yajño yajñapatiryajvā yajñānto 'moghavikramaḥ

हिन्दी अर्थ

हृष्टो नमश्चकाराशु देवदेवं जनार्दनः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 90

महेन्द्रो दुर्भरः सेनी यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः पञ्चब्रह्मसमुत्पत्तिर् विश्वेशो विमलोदयः

mahendro durbharaḥ senī yajñāṅgo yajñavāhanaḥ pañcabrahmasamutpattir viśveśo vimalodayaḥ

हिन्दी अर्थ

दुद्रुवुस्तं परिक्रम्य सेन्द्रा देवास्त्रिलोचनम्। चचाल ब्रह्मभुवनं चकम्पे च वसुन्धरा तदा प्राह महादेवः प्रहसन्निव शङ्करः । सम्प्रेक्ष्य प्रणयाद्विष्णुं कृताञ्जलिपुटं स्थितम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 91

आत्मयोनिर् अनाद्यन्तः षड्विंशत्सप्तलोकधृक् गायत्रीवल्लभः प्रांशुर् विश्वावासः प्रभाकरः

ātmayonir anādyantaḥ ṣaḍviṃśatsaptalokadhṛk gāyatrīvallabhaḥ prāṃśur viśvāvāsaḥ prabhākaraḥ

हिन्दी अर्थ

ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं जनार्दन। सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 92

शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा अमोघो ऽरिष्टमथनो मुकुन्दो विगतज्वरः

śiśurgirirataḥ samrāṭ suṣeṇaḥ suraśatruhā amogho 'riṣṭamathano mukundo vigatajvaraḥ

हिन्दी अर्थ

यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकभयङ्करम्। हिताय तव यत्नेन तव भावाय सुव्रत शान्तं रणाजिरे विष्णो देवानां दुःखसाधनम्। शान्तस्य चास्त्रंशान्तः स्याच्छानतेनास्त्रेण किंफलम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 93

स्वयंज्योतिर् अनुज्योतिर् आत्मज्योतिर् अचञ्चलः पिङ्गलः कपिलश्मश्रुः शास्त्रनेत्रस् त्रयीतनुः

svayaṃjyotir anujyotir ātmajyotir acañcalaḥ piṅgalaḥ kapilaśmaśruḥ śāstranetras trayītanuḥ

हिन्दी अर्थ

देवैरशान्तैर्यद्रपं मदीयं भावयाव्ययम्। किमायुधेन कार्य वै योद्धुं देवारिसूदन

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 94

ज्ञानस्कन्धो महाज्ञानी निरुत्पत्तिर् उपप्लवः भगो विवस्वानादित्यो योगाचार्यो बृहस्पतिः

jñānaskandho mahājñānī nirutpattir upaplavaḥ bhago vivasvānādityo yogācāryo bṛhaspatiḥ

हिन्दी अर्थ

क्षमा युधि न कार्या वै योद्ुं देवारिसूदन। अनागते व्यतीते च दौर्बल्ये स्वजनोत्करे अकालिके त्वधर्मे च अनर्थे वारिसूदन। एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 95

उदारकीर्तिर् उद्योगी सद्योगी सदसन्मयः नक्षत्रमाली राकेशः साधिष्ठानः षडाश्रयः

udārakīrtir udyogī sadyogī sadasanmayaḥ nakṣatramālī rākeśaḥ sādhiṣṭhānaḥ ṣaḍāśrayaḥ

हिन्दी अर्थ

र जटारूपी मुकुटसे मण्डित ज्वालासमूहसे

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 96

पवित्रपाणिः पापारिर् मणिपूरो मनोगतिः हृत्पुण्डरीकमासीनः शुक्लः शान्तो वृषाकपिः

pavitrapāṇiḥ pāpārir maṇipūro manogatiḥ hṛtpuṇḍarīkamāsīnaḥ śuklaḥ śānto vṛṣākapiḥ

हिन्दी अर्थ

दिव्य, तीक्ष्ण दाँतोंवाले, भयंकर शूल bi पु चक्र-भाला-पाश धारण किये हुए, वर तथा मुद्रायुक्त हाथवाले, बाघके चर्मको उत्तरीयके रूपमे किये हुए तथा भस्मसे विभूषित-इस प्रकारके हर भवको देखकर प्रसन्न हुए जनार्दने उन शिव-को शीघ्र प्रणाम किया॥ १६३ १६६॥

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 97

विष्णुर्ग्रहपतिः कृष्णः समर्थो ऽनर्थनाशनः अधर्मशत्रुरक्षय्यः पुरुहूतः पुरुष्टुतः

viṣṇurgrahapatiḥ kṛṣṇaḥ samartho 'narthanāśanaḥ adharmaśatrurakṣayyaḥ puruhūtaḥ puruṣṭutaḥ

हिन्दी अर्थ

इन्द्रसहित देवतागण त्रिलोचनकी परिक्रमा भागने लगे, ब्रह्मतोक हिल उठा और पृथ्वी काँपने लगी। शिवका वह तेज नीचेसे तथा ऊपरसे सै योजन स्थानको जलाने लगा; इससे पृथ्वीतलपर हाहाकार

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 98

ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः

brahmagarbho bṛhadgarbho dharmadhenurdhanāgamaḥ jagaddhitaiṣī sugataḥ kumāraḥ kuśalāgamaḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर महादेव शंकरने हाथ जोड़कर सामने खड़े विष्णुको ओर प्रेमपूर्वक देखकर हँसते हुए कहा-हे जनार्दन! अब मैं देवताओंके इस कार्यको जान गया और आपको सुदर्शन नामक उत्तम चक्र हे सुव्रत! आपने सभी लोकोंके लिये भयंकर मेरे जिस रूपको देखा है, वह पूर्णरूपसे आपके हित तथा भक्तिभावके लिये है। है विष्णो! युद्धभूमिमें सौम्यरूप धारण करना देवताओंके लिये दुःखदायक

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 99

हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान् नानाभूतधरो ध्वनिः अरोगो नियमाध्यक्षो विश्वामित्रो द्विजोत्तमः

hiraṇyavarṇo jyotiṣmān nānābhūtadharo dhvaniḥ arogo niyamādhyakṣo viśvāmitro dvijottamaḥ

हिन्दी अर्थ

है। शान्त व्यक्तिका अस्त्र यदि शान्त हो, तो उस शान्त अस्त्रसे कोई फल नहीं होता है। केवल तपस्वीके प्रति युद्धमें शान्त व्यक्तिका अस्त्र शात होता है। योद्धाकी शान्तिसे उसकी बलहीनता शत्रुके

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 100

बृहज्ज्योतिः सुधामा च महाज्योतिरनुत्तमः मातामहो मातरिश्वा नभस्वान् नागहारधृक्

bṛhajjyotiḥ sudhāmā ca mahājyotiranuttamaḥ mātāmaho mātariśvā nabhasvān nāgahāradhṛk

हिन्दी अर्थ

बलको बढानेवाली होती है। है देवशत्रुनाशक! अशात कौजिये; युद्ध करनेके लिये अस्त्रसे क्या प्रयोजन? है देवारिसूदन ! युद्धमें क्षमा नहीं करनी चाहिए । युद्धके लिये अनृपस्थित शत्रु तथा बलशाली स्वजनोंके प्रति और अधर्म-अनर्थकी स्थितिमें अनृपयुक्त समयमे द

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 101

पुलस्त्यः पुलहो ऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः निरावरणधर्मज्ञो विरिञ्चो विष्टरश्रवाः

pulastyaḥ pulaho 'gastyo jātūkarṇyaḥ parāśaraḥ nirāvaraṇadharmajño viriñco viṣṭaraśravāḥ

हिन्दी अर्थ

माका आश्रय नहीं लेना चाहिए

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 102

आत्मभूर् अनिरुद्धो ऽत्रिज्ञानमूर्तिर् महायशाः लोकचूडामणिर्वीरः चण्डसत्यपराक्रमः

ātmabhūr aniruddho 'trijñānamūrtir mahāyaśāḥ lokacūḍāmaṇirvīraḥ caṇḍasatyaparākramaḥ

हिन्दी अर्थ

ऐसा कहकर लोकनायक प्रभु शिव-ने उ दस हजार सूर्योके समान तेजस्वी सुदर्शन चक्र तथ भगवान् नामोसे अध्याय ९८ भगवान् विष्णुद्वारा एक सहस्त्र नामोंसे भगवान् शिवकी सात दला त

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 103

व्यालकल्पो महाकल्पो महावृक्षः कलाधरः अलंकरिष्णुस् त्वचलो रोचिष्णुर्विक्रमोत्तमः

vyālakalpo mahākalpo mahāvṛkṣaḥ kalādharaḥ alaṃkariṣṇus tvacalo rociṣṇurvikramottamaḥ

हिन्दी अर्थ

पस्पर्श च कराभ्यां वै सुशुभाभ्यामुवाच ह

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 104

आशुशब्दपतिर्वेगी प्लवनः शिखिसारथिः असंसृष्टो ऽतिथिः शक्रः प्रमाथी पापनाशनः

āśuśabdapatirvegī plavanaḥ śikhisārathiḥ asaṃsṛṣṭo 'tithiḥ śakraḥ pramāthī pāpanāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

सुब्रत विष्णु-को पद्माक्ष (कमलनयन) कहा जाता है विष्णुको चक्र तथा नेत्र प्रदान करके नीललोहित शिव-ने अपने परम पवित्र हाथोंसे उनका स्पर्श किया और कहा--'हे वरश्रेष्ठ! मैं वरदाता हूँ, आप अभीष्ट बरोंको माँगिये। है पुरुषोत्तम! आपने निश्चित रूपसे

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 105

वसुश्रवाः कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः जर्यो जराधिशमनो लोहितश् च तनूनपात्

vasuśravāḥ kavyavāhaḥ pratapto viśvabhojanaḥ jaryo jarādhiśamano lohitaś ca tanūnapāt

हिन्दी अर्थ

अपनी भक्तिसे मुझे वशमें कर लिया है'

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 106

पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस् तमिस्रहा निदाघस्तपनो मेघः पक्षः परपुरंजयः

pṛṣadaśvo nabhoyoniḥ supratīkas tamisrahā nidāghastapano meghaḥ pakṣaḥ parapuraṃjayaḥ

हिन्दी अर्थ

देवाधिदेवके इस प्रकार कहनेपर विष्णुने उन देवदेवेशवरको प्रणाम करके कहा-- है महादेव! आपमें मेरी पूर्ण भक्ति हो, आप मुझपर प्रसन्न होइये। है प्रभो! मैं अन्य उत्तम वर नहीं चाहता; क्योंकि भक्तोंकी अन्य कामनाएँ. नहीं होती हैं'॥ १८० /२॥

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 107

मुखानिलः सुनिष्पन्नः सुरभिः शिशिरात्मकः वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः

mukhānilaḥ suniṣpannaḥ surabhiḥ śiśirātmakaḥ vasaṃto mādhavo grīṣmo nabhasyo bījavāhanaḥ

हिन्दी अर्थ

उनका वचन सुनकर परम दयालु शिवने उनका स्पर्श किया और उन्हें अपनी भक्ति प्रदान की। तत्पश्चात् चन्द्रमाको भूषणके रूपमें धारण करनेवाले महादेवने परमात्मा अच्युत (विष्णु)-से कहा-- हे

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 108

अङ्गिरा मुनिरात्रेयो विमलो विश्ववाहनः पावनः पुरुजिच्छक्रस् त्रिविद्यो नरवाहनः

aṅgirā munirātreyo vimalo viśvavāhanaḥ pāvanaḥ purujicchakras trividyo naravāhanaḥ

हिन्दी अर्थ

सुरोत्तम! मेरी कृपासे आप मुझमें भक्ति रखनेवाले और इसमें सन्देह नहीं है। है विष्णो! है सुव्रत! जब सुन्दर नेत्रोंबाली दक्षपुत्री सती अपनी माता तथा पिता दक्षको निन्दा करके सुरेश्‍वरीके रूपमें हिमवान्को दिव्य कन्या होकर उत्पन्न होंगी; उस समय आप ब्रह्माके आदेशसे

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 109

मनो बुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः तेजोनिधिर् ज्ञाननिधिर् विपाको विघ्नकारकः

mano buddhirahaṅkāraḥ kṣetrajñaḥ kṣetrapālakaḥ tejonidhir jñānanidhir vipāko vighnakārakaḥ

हिन्दी अर्थ

अपनी भगिनीरूपा उन हिमवानूकी पुत्री कल्याणी साध्वी देवी उमाको मुझे प्रदान करेंगे। तब लोकोंके बीच मेरे सम्बन्धीके रूपमें आप पूज्य होंगे। उस समयसे आप दिव्य भावसे तथा प्रसन्न मनसे मुझ

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 110

अधरो ऽनुत्तरो ज्ञेयो ज्येष्ठो निःश्रेयसालयः शैलो नगस्तनुर्देहो दानवारिररिन्दमः

adharo 'nuttaro jñeyo jyeṣṭho niḥśreyasālayaḥ śailo nagastanurdeho dānavārirarindamaḥ

हिन्दी अर्थ

शंकरको मित्रकी भाँति देखेंगे'--ऐसा कहकर नीललोहित भगवान् रुद्र अन्तर्धान हो गये॥ १८१-१८७/३॥ भगवान् जनार्दने भी देवताओंकी उपस्थितिमें मुनियोंके साथ महान् देवता ब्रह्मे प्रार्थना कौ--हे पद्मयोने !

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 111

चारुधीर् जनकश्चारुविशल्यो लोकशल्यकृत् चतुर्वेदश्चतुर्भावश् चतुरश्चतुरप्रियः

cārudhīr janakaścāruviśalyo lokaśalyakṛt caturvedaścaturbhāvaś caturaścaturapriyaḥ

हिन्दी अर्थ

(सहस्रनाम स्तोत्र)-को पढ़ता है अथवा सुनता है अथवा श्रेष्ठ द्विजोंको सुनाता है; वह प्रत्येक नामके उच्चारणपर सुवर्णके दानका फल प्राप्त करता है और उसे हजार अश्वमेध यज्ञ करनेसे होनेवाला फल मिलता है । जो घृत

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 112

आम्नायो ऽथ समाम्नायस् तीर्थदेवशिवालयः बहुरूपो महारूपः सर्वरूपश् चराचरः

āmnāyo 'tha samāmnāyas tīrthadevaśivālayaḥ bahurūpo mahārūpaḥ sarvarūpaś carācaraḥ

हिन्दी अर्थ

त्यक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम्। त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम् प्राह चैवं महादेवः परमात्मानमच्युतम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 113

न्यायनिर्वाहको न्यायो न्यायगम्यो निरञ्जनः सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वशस्त्रप्रभञ्जनः

nyāyanirvāhako nyāyo nyāyagamyo nirañjanaḥ sahasramūrdhā devendraḥ sarvaśastraprabhañjanaḥ

हिन्दी अर्थ

दिव्या हैमवती विष्णो तदा त्वमपि सुव्रत। भगिनीं तव कल्याणीं देवीं हैमवतीमुमाम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 114

मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी दान्तो गुणोत्तमः पिङ्गलाक्षो ऽथ हर्यक्षो नीलग्रीवो निरामयः

muṇḍo virūpo vikṛto daṇḍī dānto guṇottamaḥ piṅgalākṣo 'tha haryakṣo nīlagrīvo nirāmayaḥ

हिन्दी अर्थ

नियोगाद् ब्रह्मणः साध्वीं प्रदास्यसि ममैव ताम्। मत्सम्बन्धी च लोकानां मध्ये पूज्यो भविष्यसि मां दिव्येन च भावेन तदाप्रभृति शङ्करम्। रक्ष्यसे च प्रसन्नेन मित्रभूतमिवात्मना

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 115

सहस्रबाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्वलोकभृत् पद्मासनः परं ज्योतिः परावरं परं फलम्

sahasrabāhuḥ sarveśaḥ śaraṇyaḥ sarvalokabhṛt padmāsanaḥ paraṃ jyotiḥ parāvaraṃ paraṃ phalam

हिन्दी अर्थ

इत्युक्त्वान्तर्दधे रुद्रो भगवान्नीललोहितः । जनार्दनोऽपि भगवान् देवानामपि सलिधौ

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 116

पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः परावरज्ञो बीजेशः सुमुखः सुमहास्वनः

padmagarbho mahāgarbho viśvagarbho vicakṣaṇaḥ parāvarajño bījeśaḥ sumukhaḥ sumahāsvanaḥ

हिन्दी अर्थ

अयाचत महादेवं ब्रह्माणं मुनिभिः समम्। मया प्रोक्तं स्तवं दिव्यं पदायोने सुशोभनम् ली अथवा शभ कलश 6 फ्रफाफफफ्रफ्रफफ्रफफ्फ्रफ फफफफफफफफफफफीफी फफफफफ फा पापी पीप -11

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 117

देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः देवासुरमहामात्रो देवासुरमहाश्रयः

devāsuragururdevo devāsuranamaskṛtaḥ devāsuramahāmātro devāsuramahāśrayaḥ

हिन्दी अर्थ

घृताद्यैः स्नापयेद रुद्रं स्थाल्या वै कलशैः शुभैः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 118

देवादिदेवो देवर्षिदेवासुरवरप्रदः देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहेश्वरः

devādidevo devarṣidevāsuravarapradaḥ devāsureśvaro divyo devāsuramaheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

नाम्नां सहस्रेणानेन श्रद्धया शिवमीश्वरम्। सोऽपि यज्ञसहस्रस्य फलं लब्ध्वा सुरेश्वर: १९२ पूज्यो भवति रुद्रस्य प्रीतिर्भवति तस्य वै। द्वारा भगवान् रुद्र शिवको श्रद्धापूर्वक स्नान 5, वह भी हजार यज्ञोंका फल प्राप्त करके सुरेश्वरोंके पूजित होता है और उसके प्रति रुद्रकी है॥ १८८--१९२४२॥

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 119

सर्वदेवमयो ऽचिन्त्यो देवतात्मात्मसंभवः ईड्यो ऽनीशः सुरव्याघ्रो देवसिंहो दिवाकरः

sarvadevamayo 'cintyo devatātmātmasaṃbhavaḥ īḍyo 'nīśaḥ suravyāghro devasiṃho divākaraḥ

हिन्दी अर्थ

तब ब्रह्माने विष्णुसे कहा--'ऐसा ही हो।' स इन जगद्गुरु देवदेव शिव-को प्रणाम

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 120

विबुधाग्रवरश्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तमः शिवज्ञानरतः श्रीमान् शिखिश्रीपर्वतप्रियः

vibudhāgravaraśreṣṭhaḥ sarvadevottamottamaḥ śivajñānarataḥ śrīmān śikhiśrīparvatapriyaḥ

हिन्दी अर्थ

जग्मतुः प्रणिपत्यैनं देवदेवं जगदगुरुम्। निष्पाप व्यक्ति इस हजार नामोंसे शिवकी पूजा हे तस्मान्नाम्नां सहस्रेण पूजयेदनघो द्विजा:॥ १९४ है और हजार नामोंका जप करता है, वह परम गति । जपेन्नाम्नां सहस्त्रं च स याति परमां गतिम्॥ १९५ प्राप्त करता है ॥ १९३--१९५॥ नामक अद्वनबेवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 121

जयस्तंभो विशिष्टम्भो नरसिंहनिपातनः ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः

jayastaṃbho viśiṣṭambho narasiṃhanipātanaḥ brahmacārī lokacārī dharmacārī dhanādhipaḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान् शिवके वामभागसे शिवाका प्रादुर्भाव तथा शिवाका दक्षपुत्री सतीके रूपमें पुनः मेनाको कन्या पार्वतीके रूपमें प्राकट्य

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 122

नन्दी नन्दीश्वरो नग्नो नग्नव्रतधरः शुचिः लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगावहः

nandī nandīśvaro nagno nagnavratadharaḥ śuciḥ liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣo yugādhyakṣo yugāvahaḥ

हिन्दी अर्थ

सम्भवः सूचितो देव्यास्त्वया सूत महामते। सविस्तरं वदस्वाद्य सतीत्वे च यथातथम् मेनाजत्वं महादेव्या दक्षयज्ञविमर्दनम्। विष्णुना च कथं दत्ता देवदेवाय शम्भवे

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 123

स्ववशः सवशः स्वर्गः स्वरः स्वरमयस्वनः बीजाध्यक्षो बीजकर्ता धनकृद् धर्मवर्धनः

svavaśaḥ savaśaḥ svargaḥ svaraḥ svaramayasvanaḥ bījādhyakṣo bījakartā dhanakṛd dharmavardhanaḥ

हिन्दी अर्थ

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 124

दंभो ऽदम्भो महादंभः सर्वभूतमहेश्वरः श्मशाननिलयस्तिष्यः सेतुरप्रतिमाकृतिः

daṃbho 'dambho mahādaṃbhaḥ sarvabhūtamaheśvaraḥ śmaśānanilayastiṣyaḥ seturapratimākṛtiḥ

हिन्दी अर्थ

सम्भवं च महादेव्याः प्राह तेषां महात्मनाम्। ब्रह्मणा कथितं पूर्व दण्डिने तत्सुविस्तरम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 125

लोकोत्तरस्फुटालोकस् त्र्यंबको नागभूषणः अन्धकारिर्मखद्वेषी विष्णुकन्धरपातनः

lokottarasphuṭālokas tryaṃbako nāgabhūṣaṇaḥ andhakārirmakhadveṣī viṣṇukandharapātanaḥ

हिन्दी अर्थ

सा भगाख्या जगद्धात्री लिङ्मूर्तेस्त्रवेदिका

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 126

वीतदोषो ऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदन्तहृत् धूर्जटिः खण्डपरशुः सकलो निष्कलो ऽनघः

vītadoṣo 'kṣayaguṇo dakṣāriḥ pūṣadantahṛt dhūrjaṭiḥ khaṇḍaparaśuḥ sakalo niṣkalo 'naghaḥ

हिन्दी अर्थ

ऋषिगण बोले--हे सूतजी! है महामते! आपने देवीकी उत्पत्तिके विषयमें बताया; अब उनके सतीत्वके मेनासे उत्पन्न होने तथा दक्षके यज्ञविध्वंसका भी वर्णन कोजिये; विष्णुने देवदेव शम्भुको उन्हें कैसे प्रदात किया और उन विष्णुका कल्याण किस प्रकार हुआ- यह सब इस समय बतानेकी कृपा कीजिये॥ १-२/॥

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 127

आधारः सकलाधारः पाण्डुराभो मृडो नटः पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः

ādhāraḥ sakalādhāraḥ pāṇḍurābho mṛḍo naṭaḥ pūrṇaḥ pūrayitā puṇyaḥ sukumāraḥ sulocanaḥ

हिन्दी अर्थ

उनका यह वचन सुनकर पौराणिकोंमें श्रेष्ठ सूती उन महात्माओंसे महादेवीके जन्मके विषयमें बताने

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 128

सामगेयः प्रियकरः पुण्यकीर्तिरनामयः मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो जीवितेश्वरः

sāmageyaḥ priyakaraḥ puṇyakīrtiranāmayaḥ manojavastīrthakaro jaṭilo jīviteśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

सूतजी बोले--. है ऋषियो ! आपलोगोंने जो पूण है, उस विषयमे सर्वप्रथम ब्रह्माने दण्डी सनत्कुमारकी विस्तारसे बताया था, पुनः उन सनत्कुमारने बुद्धिमान व्यासजीको बताया और है महाभागो! उन व्यासजी से सुन करके मैं आपलोगोंके कहनेपर उमा तथा शिवको प्रणाम करके विस्तारपूर्वक आप लोगोंको बत

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 129

जीवितान्तकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रियः सद्गतिः सत्कृतिः सक्तः कालकण्ठः कलाधरः

jīvitāntakaro nityo vasuretā vasupriyaḥ sadgatiḥ satkṛtiḥ saktaḥ kālakaṇṭhaḥ kalādharaḥ

हिन्दी अर्थ

वे जगन्माता भग नामवाली और लिङ्गरूप शिवकी

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 130

मानी मान्यो महाकालः सद्भूतिः सत्परायणः चन्द्रसंजीवनः शास्ता लोकगूढो ऽमराधिपः

mānī mānyo mahākālaḥ sadbhūtiḥ satparāyaṇaḥ candrasaṃjīvanaḥ śāstā lokagūḍho 'marādhipaḥ

हिन्दी अर्थ

अध्याय ९९ भगवान् शिवके वामभागसे शिवाका प्रादुर्भाव लिड्डस्तु भगवान् ह्वाभ्या जगत्सृष्टिद्विजोत्तमा:। ल्‍ प्रकृतिरूपा हैं। लिङ्गरूप शिव सदा लिङ्गमूर्तिः शिवो ज्योतिस्तमसश्चोपरि स्थितः ॥ ७ भगयुक्त रहते हें । है उत्तम द्विजो ! इन्हीं दोनों लिङ्ग लिड्नंवेदिसमायोगादर्धनारीश्वरो 3 भवत् । पथा भग-से ही जगतूकी सृष्टि होती है। लिजञस्तरूप ब्ह्माणं विदधे देवमग्रे पुत्रं चतुर्मुखम्॥ ८ शिव प्रकाशरूप हैं और सदा मायारूपी तम (अन्धकार) -

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 131

लोकबन्धुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषणः अनपाय्यक्षरः कान्तः सर्वशास्त्रभृतां वरः

lokabandhurlokanāthaḥ kṛtajñaḥ kṛtibhūṣaṇaḥ anapāyyakṣaraḥ kāntaḥ sarvaśāstrabhṛtāṃ varaḥ

हिन्दी अर्थ

४ के ऊपर विराजमान हैं । लिङ्ग तथा वेदीके समायोगसे

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 132

तेजोमयो द्युतिधरो लोकमायो ऽग्रणीर् अणुः शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः

tejomayo dyutidharo lokamāyo 'graṇīr aṇuḥ śucismitaḥ prasannātmā durjayo duratikramaḥ

हिन्दी अर्थ

शिव अर्धनारीश्वर हो गये । उन्होंने पहले चतुर्मुख देव विश्‍वाधिकोसौ भगवानर्धनारीश्वरो विभुः॥ ९ तस ब्रह्माको पुत्ररूपमे उत्पन्न किया

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 133

ज्योतिर्मयो निराकारो जगन्नाथो जलेश्वरः तुम्बवीणी महाकायो विशोकः शोकनाशनः

jyotirmayo nirākāro jagannātho jaleśvaraḥ tumbavīṇī mahākāyo viśokaḥ śokanāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

हिरण्यगर्भ त॑ देवो जायमानमपश्यत। ज्ञानमय तथा विश्वमें सबसे बढ़कर विभु अर्धनारीश्वर सोऽपि रुद्रं महादेवं ब्रह्मापश्यत शङ्करम्॥ १० भगवान् हरने उन ब्रह्मा -को ज्ञान प्रदान किया । शिवजीने

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 134

त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः शुद्धः शुद्धी रथाक्षजः अव्यक्तलक्षणो व्यक्तो व्यक्ताव्यक्तो विशांपतिः

trilokātmā trilokeśaḥ śuddhaḥ śuddhī rathākṣajaḥ avyaktalakṣaṇo vyakto vyaktāvyakto viśāṃpatiḥ

हिन्दी अर्थ

न ली उत्पन्न हुए ब्रह्माको देखा और उन ब्रह्माने भी रुद्र शंकर तं दृष्ट्वा संस्थितं देवम प्रभुम्। महादेवको देखा। वहाँ स्थित अर्धनारीश्वर प्रभु शिवको तुष्टाव बाग्भिरिष्टाभिर्वरदं वारिजोद्भवः॥ १९ देखकर ब्रह्माने अभीष्ट वचनोंसे उन वरदाता शिब - ससर्ज देवीं वामाङ्कात्पत्नीं चैवात्मनः समाम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 135

वरशीलो वरतुलो मानो मानधनो मयः ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्यमः

varaśīlo varatulo māno mānadhano mayaḥ brahmā viṣṇuḥ prajāpālo haṃso haṃsagatiryamaḥ

हिन्दी अर्थ

की स्तुति की । इसके बाद प्रभु अजने विश्वेश्वर विश्वात्मा शिव-से प्रार्थना को अपनेको विभक्त कीजिये।' तब उन्होंने अपने बायें अंगसे पलीके रूपमें अपने ही समान देवीका सृजन किया

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 136

वेधा धाता विधाता च अत्ता हर्ता चतुर्मुखः कैलासशिखरावासी सर्वावासी सतां गतिः

vedhā dhātā vidhātā ca attā hartā caturmukhaḥ kailāsaśikharāvāsī sarvāvāsī satāṃ gatiḥ

हिन्दी अर्थ

इन आत्मरूप पुरुषको पुरातन शुभा पत्नी श्रद्धा हैं; शिवकी आज्ञासे वे देवी दक्षपुत्रीके रूपमें उत्पन्न हुई। उस समय उनका नाम सती पड़ा और उन्होंने रुद्रको पतिके रूपमें स्वीकार किया। कुछ समयके बाद दक्षकी निन्दा करके बे देवी पुनः मेनाको पुत्री हुई

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 137

हिरण्यगर्भो हरिणः पुरुषः पूर्वजः पिता भूतालयो भूतपतिर् भूतिदो भुवनेश्वरः

hiraṇyagarbho hariṇaḥ puruṣaḥ pūrvajaḥ pitā bhūtālayo bhūtapatir bhūtido bhuvaneśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

नारदके शापके कारण अवज्ञासे दुर्मद दक्षने भी देवदेव उमापतिकी निन्दा करके यज्ञ किया। तब शिवके प्रति अनादरपूर्ण दक्षकृत्यको जानकर सतीने उसी क्षण अपनी देहको योगमार्गसे भस्म करके पुनः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 138

संयोगी योगविद्ब्रह्म ब्रह्मण्यो ब्राह्मणप्रियः देवप्रियो देवनाथो देवज्ञो देवचिन्तकः

saṃyogī yogavidbrahma brahmaṇyo brāhmaṇapriyaḥ devapriyo devanātho devajño devacintakaḥ

हिन्दी अर्थ

पर्वतराज हिमाचलकी तपस्यासे उनको पुत्री होकर देवी पार्वतीके रूपमें जन्म लिया। यह जानकर च्यवनके पुत्रके कहनेसे भगवान् प्रभु भर्गने कुपित होकर दक्षके विस्तृत यज्ञको जला दिया। च्यवनके बुद्धिमान् पुत्र दधीच जामसे प्रसिद्ध थे। शिवको कृपासे युद्धमें विष्णुको जीतकर उन मुनीश्वरने विष्णुसहित लोकपालोंको यह शाप दे दिया-'हे देवताओ! शंकरकी मायाके रुद्रस्य क्रोधजेनैव वहिना हविषा सुराः। कारण रुद्रके क्रोधसे उत्पन्न हविष्याग्निके द्वारा क्षणभरमें

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 139

विषमाक्षः कलाध्यक्षो वृषाङ्को वृषवर्धनः निर्मदो निरहङ्कारो निर्मोहो निरुपद्रवः

viṣamākṣaḥ kalādhyakṣo vṛṣāṅko vṛṣavardhanaḥ nirmado nirahaṅkāro nirmoho nirupadravaḥ

हिन्दी अर्थ

विनाशो वै क्षणादेव मायया शङ्करस्य वै॥ २० आपलोगोंका विनाश हो जायगा

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 140

दर्पहा दर्पितो दृप्तः सर्वर्तुपरिवर्तकः सप्तजिह्वः सहस्रार्चिः स्निग्धः प्रकृतिदक्षिणः

darpahā darpito dṛptaḥ sarvartuparivartakaḥ saptajihvaḥ sahasrārciḥ snigdhaḥ prakṛtidakṣiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

सैवाज्ञया विभोर्देवी दक्षपुत्री बभूव ह सतीसंज्ञा तदा सा वै रुद्रमेवाश्रिता पतिम्। दक्षं विनिन्द्य कालेन देवी मैना ह्यभूत्पुनः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 141

भूतभव्यभवन्नाथः प्रभवो भ्रान्तिनाशनः अर्थो ऽनर्थो महाकोशः परकार्यैकपण्डितः

bhūtabhavyabhavannāthaḥ prabhavo bhrāntināśanaḥ artho 'nartho mahākośaḥ parakāryaikapaṇḍitaḥ

हिन्दी अर्थ

नारदस्यैव दक्षोऽपि शापादेवं विनिन्द्य च। अवज्ञादुर्मदो दक्षो देवदेवमुमापतिम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 142

निष्कण्टकः कृतानन्दो निर्व्याजो व्याजमर्दनः सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यकीर्तिस्तम्भकृतागमः

niṣkaṇṭakaḥ kṛtānando nirvyājo vyājamardanaḥ sattvavān sāttvikaḥ satyakīrtistambhakṛtāgamaḥ

हिन्दी अर्थ

बभूव पार्वती देवी तपसा च गिरेः प्रभोः। दक्षस्य विपुलं यज्ञ च्यावनेर्वचनादपि। च्यवनस्य सुतो धीमान् दधीच इति विश्रुतः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 143

अकंपितो गुणग्राही नैकात्मा नैककर्मकृत् सुप्रीतः सुमुखः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणो ऽनलः

akaṃpito guṇagrāhī naikātmā naikakarmakṛt suprītaḥ sumukhaḥ sūkṣmaḥ sukaro dakṣiṇo 'nalaḥ

हिन्दी अर्थ

विजित्य विष्णुं समरे प्रसादात् त्र्यम्बकस्य च विष्णुना लोकपालांश्च शशाप च मुनीश्वरः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 144

स्कन्धः स्कन्धधरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः अपराजितः सर्वसहो विदग्धः सर्ववाहनः

skandhaḥ skandhadharo dhuryaḥ prakaṭaḥ prītivardhanaḥ aparājitaḥ sarvasaho vidagdhaḥ sarvavāhanaḥ

हिन्दी अर्थ

फफफफफफफफफ फफफफफ फफ पाक फफापाफफफफफफाफपापाफफफफ फफ oa ... कक पूपा वीरभद्रद्वारा दक्षयज्ञभंग तथा भगवान् महेश्वरका दक्षप्रजापतिपर अनुग्रह

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 145

अधृतः स्वधृतः साध्यः पूर्वमूर्तिर्यशोधरः वराहशृङ्गधृग् वायुर् बलवान् एकनायकः

adhṛtaḥ svadhṛtaḥ sādhyaḥ pūrvamūrtiryaśodharaḥ varāhaśṛṅgadhṛg vāyur balavān ekanāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

ऋषय ऊचुः ऋषिगण बोले-हे सूतजी ! परमेश्वर भावा! विजित्य विष्णुना सार्ध॑ भगवान् परमेश्वरः। महेश्वरने दधीचके कहनेसे विष्णुसहित सबको जीतन

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 146

श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमान् एकबन्धुर् अनेकधृक् श्रीवल्लभशिवारम्भः शान्तभद्रः समञ्जसः

śrutiprakāśaḥ śrutimān ekabandhur anekadhṛk śrīvallabhaśivārambhaḥ śāntabhadraḥ samañjasaḥ

हिन्दी अर्थ

महेश्वरः॥ १ 37 यसका 1207 सर्वान् दधीचवचनात्कथं भेजे महेश सूतजी बोले-- है ऋषियों 1 भगवान् स्रो दक्षके अति महान् यञ्ञमें विष्णु आदि प्रमुख देवताओं तथा सभी मुनियोंको जला दिया। है सुव्रतो! देवीके असहनीय वियोगके कारण उन शिवजीने अपने भद्र नामक गणको भेजा। उस वीरभद्रने अपने रोमोंसे उत्तम

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 147

भूशयो भूतिकृद्भूतिर् भूषणो भूतवाहनः अकायो भक्तकायस्थः कालज्ञानी कलावपुः

bhūśayo bhūtikṛdbhūtir bhūṣaṇo bhūtavāhanaḥ akāyo bhaktakāyasthaḥ kālajñānī kalāvapuḥ

हिन्दी अर्थ

गणेश्वरोंको उत्पन्न किया । तब गणेश्वरोंके साथ रथपर सवार होकर प्रतापशाली वीरभद्रने प्रस्थान करनेका

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 148

सत्यव्रतमहात्यागी निष्ठाशान्तिपरायणः परार्थवृत्तिर् वरदो विविक्तः श्रुतिसागरः

satyavratamahātyāgī niṣṭhāśāntiparāyaṇaḥ parārthavṛttir varado viviktaḥ śrutisāgaraḥ

हिन्दी अर्थ

भद्रो नाम गणस्तेन प्रेषितः परमेष्ठिना। निश्चय किया; जिनके सारथि भगवान् ब्रह्मा थे। हाथोंगे विप्रयोगेन देव्या वै दुःसहेनैव सुव्रताः ॥ ३ विविध आयुध लिये हुए वे सभी गणेश्वर तथा देवता शुभ विमानोंपर आरूढ़ होकर सभी ओरसे उन वीरभद्रके पीछे-पीछे चले। है द्विजो! हिमवानूके रमणीय तथा सोऽसृजद्वीरभद्रश्च गणेशान् रोमजाञ्छुभान्। परम सुन्दर सुवर्णमय शिखरपर गंगाद्वारके समीप कनखल

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 149

अनिर्विण्णो गुणग्राही कलङ्काङ्कः कलङ्कहा स्वभावरुद्रो मध्यस्थः शत्रुघ्नो मध्यनाशकः

anirviṇṇo guṇagrāhī kalaṅkāṅkaḥ kalaṅkahā svabhāvarudro madhyasthaḥ śatrughno madhyanāśakaḥ

हिन्दी अर्थ

गणेश्वरैः समारुह्य रथं भद्रः प्रतापवान्॥ ४ नामक शुभ तथा विख्यात स्थान है; उसी स्थानमें उन दक्षकौ यज्ञशाला थी॥ २--७॥

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 150

शिखण्डी कवची शूली चण्डी मुण्डी च कुण्डली मेखली कवची खड्गी मायी संसारसारथिः

śikhaṇḍī kavacī śūlī caṇḍī muṇḍī ca kuṇḍalī mekhalī kavacī khaḍgī māyī saṃsārasārathiḥ

हिन्दी अर्थ

जब शिवजीने भगवान् वीरभद्रको यज्ञको दग्ध गन्तुं चक्रे मतिं यस्य सारधिर्भगवानजः। त. 114 HS 62

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 151

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस् तेजोराशिर् महामणिः असंख्येयो ऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् कार्यकोविदः

amṛtyuḥ sarvadṛk siṃhas tejorāśir mahāmaṇiḥ asaṃkhyeyo 'prameyātmā vīryavān kāryakovidaḥ

हिन्दी अर्थ

दक्षयज्ञे सुविपुले देवान् विष्णुपुरोगमान्। ददाह भगवान् रुद्रः सर्वान् मुनिगणानपि

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 152

वेद्यो वेदार्थविद्गोप्ता सर्वाचारो मुनीश्वरः अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः

vedyo vedārthavidgoptā sarvācāro munīśvaraḥ anuttamo durādharṣo madhuraḥ priyadarśanaḥ

हिन्दी अर्थ

यज्ञवाटस्तथा तस्य गङ्भाद्वासमीपतः। तद्देशे चैव विख्यातं शुभं कनखलं द्विजाः दग्धुं वै प्रेषितश्चासौ भगवान् परमेष्ठिना। तदोत्पातो बभूवाथ लोकानां भयशंसनः॥ ८ करनेके लिये भेजा, उस समय लोकोंको भयभीत

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 153

सुरेशः शरणं सर्वः शब्दब्रह्म सतां गतिः कालभक्षः कलङ्कारिः कङ्कणीकृतवासुकिः

sureśaḥ śaraṇaṃ sarvaḥ śabdabrahma satāṃ gatiḥ kālabhakṣaḥ kalaṅkāriḥ kaṅkaṇīkṛtavāsukiḥ

हिन्दी अर्थ

अध्याय १०० वीरभद्रद्वारा दक्षयज्ञभंग तथा भगवान् महेश्वरका दक्षप्रजापतिपर अनुग्रह द्वि

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 154

महेष्वासो महीभर्ता निष्कलङ्को विशृङ्खलः द्युमणिस् तरणिर् धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः

maheṣvāso mahībhartā niṣkalaṅko viśṛṅkhalaḥ dyumaṇis taraṇir dhanyaḥ siddhidaḥ siddhisādhanaḥ

हिन्दी अर्थ

परुतश्‍्चाप्यघूर्णन्त चुक्षुभे मकरालय:॥ ९ काँप उठी, वायु घूर्णित हो गये, समुद्र क्षुब्ध हो गया, नयो नैव दीप्यन्ति न च दीप्यति भास्कर: । अग्निने जलना बन्द कर दिया, सूर्य दीप्तिरहित हो गया, न प्रकाश्यन्ते न देवा न च दानवाः ॥ १० श प्रकाशहीन हो गये और देवता तथा दानव कोई भी कात भिएस वतत ताता प्रसन्न नहीं थे॥ ८--१०॥ रोमजैः सहितो भद्रः कालाग्निरिव चापरः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 155

निवृत्तः संवृतः शिल्पो व्यूढोरस्को महाभुजः एकज्योतिर् निरातङ्को नरो नारायणप्रियः

nivṛttaḥ saṃvṛtaḥ śilpo vyūḍhorasko mahābhujaḥ ekajyotir nirātaṅko naro nārāyaṇapriyaḥ

हिन्दी अर्थ

उसी क्षण दूसरी कालाग्निके समान भगवान् उवाच भद्रो भगवान् दक्षं चामिततेजसम्।

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 156

निर्लेपो निष्प्रपञ्चात्मा निर्व्यग्रो व्यग्रनाशनः स्तव्यस्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिरनाकुलः

nirlepo niṣprapañcātmā nirvyagro vyagranāśanaḥ stavyastavapriyaḥ stotā vyāsamūrtiranākulaḥ

हिन्दी अर्थ

बीरभद्रने अपने रोमोंसे उत्पन्न किये गये गणेश्वरोंके साथ महात्मा दक्ष-के यज्ञस्थलमें प्रवेश करके अमित सम्पर्कादेव दक्षाद्य मुनीन् देवान् पिनाकिना

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 157

निरवद्यपदोपायो विद्याराशिरविक्रमः प्रशान्तबुद्धिरक्षुद्रः क्षुद्रहा नित्यसुन्दरः

niravadyapadopāyo vidyārāśiravikramaḥ praśāntabuddhirakṣudraḥ kṣudrahā nityasundaraḥ

हिन्दी अर्थ

तेजवाले दक्षसे कहा-'हे दक्ष! आज 'पिनाकधारी इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 158

धैर्याग्र्यधुर्यो धात्रीशः शाकल्यः शर्वरीपतिः परमार्थगुरुर् दृष्टिर् गुरुर् आश्रितवत्सलः

dhairyāgryadhuryo dhātrīśaḥ śākalyaḥ śarvarīpatiḥ paramārthagurur dṛṣṭir gurur āśritavatsalaḥ

हिन्दी अर्थ

शिवने मुनियों, देवताओं तथा मुनीश्वरोंसहित आपको केवल स्पर्शमात्रसे दग्ध करनेके लिये मुझको भेजा है।'--ऐसा कहकर उस श्रेष्ठ गणने उस यज्ञशालाको जला डाला

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 159

रसो रसज्ञः सर्वज्ञः सर्वसत्त्वावलंबनः एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव वृषभध्वजम्

raso rasajñaḥ sarvajñaḥ sarvasattvāvalaṃbanaḥ evaṃ nāmnāṃ sahasreṇa tuṣṭāva vṛṣabhadhvajam

हिन्दी अर्थ

अत्यन्त क्रुद्ध गणेश्वरोंने यज्ञके यूपों (स्तम्भों)- को उखाड़कर फेंक दिया। गणेश्वरोंने प्रस्तोता तथा होतासहित सबको जला दिया। उन गणेश्वरोंने सभीको पकड़कर गंगाकी धारामें फेंक दिया। महातेजस्वी तथा

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 160

स्नापयामास च विभुः पूजयामास पङ्कजैः परीक्षार्थं हरेः पूजाकमलेषु महेश्वरः

snāpayāmāsa ca vibhuḥ pūjayāmāsa paṅkajaiḥ parīkṣārthaṃ hareḥ pūjākamaleṣu maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

अदीन आत्मावाले वीरभद्रने उठे हुए इन्द्रके वञ्र- युक्त हाथको स्तम्भित कर दिया और अन्य देवताओंके हाथोंको भी स्तम्भित कर दिया। उन्होंने लीलापूर्वक अपने नाखूनोंके अग्रभागसे भगके नेत्रोंको निकालकर पुन: मुष्टिकासे प्रहार करके पूषाके दाँतोंको तोड्कर

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 161

गोपयामास कमलं तदैकं भुवनेश्वरः हृतपुष्पो हरिस्तत्र किमिदं त्वभ्यचिन्तयत्

gopayāmāsa kamalaṃ tadaikaṃ bhuvaneśvaraḥ hṛtapuṣpo haristatra kimidaṃ tvabhyacintayat

हिन्दी अर्थ

इसके बाद प्रतापी भगवान् वीरभद्रने अपने पैरके अँगूठेसे बिना प्रयासके चन्द्रदेवको घर्षित कर दिया और उन प्रभु इनद्रके सिरको काट दिया । महाबली वीरभद्रने लीलापूर्वक अग्निदेवके दोनों हाथोंको काटकर तथा जीभ

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 162

ज्ञात्वा स्वनेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनम् पूजयामास भावेन नाम्ना तेन जगद्गुरुम्

jñātvā svanetramuddhṛtya sarvasattvāvalambanam pūjayāmāsa bhāvena nāmnā tena jagadgurum

हिन्दी अर्थ

उखाड्कर पैरसे उनके सिरपर प्रहार 'किया तत्पश्चात् प्रभु भगवान् वीरभद्रने स्वयं यमके दण्डको काट दिया और महाबली ईशानदेवको त्रिशूलसे मारा। उन्होंने वसु, रुद्रादित्यरूप तैंतीस देवताओं तथा इन्हीं तीनोंके तीन सौ तथा तीन हजार भेदोंको लीलापूर्वक

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 163

ततस्तत्र विभुर्दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम् तस्मादवतताराशु मण्डलात्पावकस्य च

tatastatra vibhurdṛṣṭvā tathābhūtaṃ haro harim tasmādavatatārāśu maṇḍalātpāvakasya ca

हिन्दी अर्थ

अनायास ही मार करके इन्द्र, अग्नि, सोमरूप तीन प्रधान देवों, मुनीश्वरों तथा युद्धके लिये सन्नद्ध अन्य सभी देवताओंको भी मार डाला॥ २०--२२/२॥

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 164

कोटिभास्करसंकाशं जटामुकुटमण्डितम् ज्वालामालावृतं दिव्यं तीक्ष्णदंष्ट्रं भयङ्करम्

koṭibhāskarasaṃkāśaṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitam jvālāmālāvṛtaṃ divyaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ bhayaṅkaram

हिन्दी अर्थ

वीरभद्रो महातेजाः शक्रस्योद्यच्छतः करम् भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 165

शूलटङ्कगदाचक्रकुन्तपाशधरं हरम् वरादभयहस्तं च द्वीपिचर्मोत्तरीयकम्

śūlaṭaṅkagadācakrakuntapāśadharaṃ haram varādabhayahastaṃ ca dvīpicarmottarīyakam

हिन्दी अर्थ

तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 166

इत्थंभूतं तदा दृष्ट्वा भवं भस्मविभूषितम् हृष्टो नमश्चकाराशु देवदेवं जनार्दनः

itthaṃbhūtaṃ tadā dṛṣṭvā bhavaṃ bhasmavibhūṣitam hṛṣṭo namaścakārāśu devadevaṃ janārdanaḥ

हिन्दी अर्थ

घर्षयामास भगवान् वीरभद्रः प्रतापवान्। चिच्छेद च शिरस्तस्य शक्रस्य भगवान् प्रभोः यमस्य दण्डं भगवान् प्रचिच्छेद स्वयं प्रभु: । जघान देवमीशानं त्रिशूलेन महाबलम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 167

दुद्रुवुस्तं परिक्रम्य सेन्द्रा देवास्त्रिलोचनम् चचाल ब्रह्मभुवनं चकम्पे च वसुंधरा

dudruvustaṃ parikramya sendrā devāstrilocanam cacāla brahmabhuvanaṃ cakampe ca vasuṃdharā

हिन्दी अर्थ

अन्यांश्च देवान् देवोऽसौ सर्वात् युद्धाय संस्थितान्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 168

ददाह तेजस्तच्छंभोः प्रान्तं वै शतयोजनम् अधस्ताच्चोर्ध्वतश्चैव हाहेत्यकृत भूतले

dadāha tejastacchaṃbhoḥ prāntaṃ vai śatayojanam adhastāccordhvataścaiva hāhetyakṛta bhūtale

हिन्दी अर्थ

जघान भगवान् रुद्रः खड्गमुष्ट्यादिसायकै छ अथ विष्णुर्महातेजाश्‍चक्रमुद्यम्प मूच्छितः र फफफ फ्फफफफफ फफफ फफफ फ फ फफ फ फ फफफ फ फा का फ फा फी फफफ

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 169

तदा प्राह महादेवः प्रहसन्निव शङ्करः सम्प्रेक्ष्य प्रणयाद्विष्णुं कृताञ्जलिपुटं स्थितम्

tadā prāha mahādevaḥ prahasanniva śaṅkaraḥ samprekṣya praṇayādviṣṇuṃ kṛtāñjalipuṭaṃ sthitam

हिन्दी अर्थ

युयोध भगवांस्तेन रुद्रेण सह माधवः। तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 170

ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं जनार्दन सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम्

jñātaṃ mayedamadhunā devakāryaṃ janārdana sudarśanākhyaṃ cakraṃ ca dadāmi tava śobhanam

हिन्दी अर्थ

तान् सर्वानपि देवोऽसौ नारायणसमप्रभान् निहत्य गदया विष्णुं ताडयामास मूर्धनि। ततश्चोरसि तं देवं लीलयैव रणाजिरे

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 171

यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकभयंकरम् हिताय तव यत्नेन तव भावाय सुव्रत

yadrūpaṃ bhavatā dṛṣṭaṃ sarvalokabhayaṃkaram hitāya tava yatnena tava bhāvāya suvrata

हिन्दी अर्थ

तस्य चक्र च यद्रोद्रं कालादित्यसमप्रभम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 172

शान्तं रणाजिरे विष्णो देवानां दुःखसाधनम् शान्तस्य चास्त्रं शान्तः स्याच् छान्तेनास्त्रेण किं फलम्

śāntaṃ raṇājire viṣṇo devānāṃ duḥkhasādhanam śāntasya cāstraṃ śāntaḥ syāc chāntenāstreṇa kiṃ phalam

हिन्दी अर्थ

व्यष्टम्भयददीनात्मा करस्थं न चचाल सः। अतिष्ठत्स्तम्भितस्तेन शृक्ववानिव निश्चलः शाङ्गकोटिप्रसङ्घाद्वै चिच्छेद च शिरः प्रभोः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 173

शान्तस्य समरे चास्त्रं शान्तिरेव तपस्विनाम् योद्धुः शान्त्या बलच्छेदः परस्य बलवृद्धिदः

śāntasya samare cāstraṃ śāntireva tapasvinām yoddhuḥ śāntyā balacchedaḥ parasya balavṛddhidaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रदीपितमहाशालं दृष्ट्वा यज्ञोऽपि दुद्रवे। तं तदा मृगरूपेण धावन्तं गगनं प्रति

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 174

देवैरशान्तैर्यद्रूपं मदीयं भावयाव्ययम् किमायुधेन कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन

devairaśāntairyadrūpaṃ madīyaṃ bhāvayāvyayam kimāyudhena kāryaṃ vai yoddhuṃ devārisūdana

हिन्दी अर्थ

वीरभद्रः समाधाय विशिरस्कमथाकरोत्। ततः प्रजापतिं धर्म कश्यपं च जगद्गुरुम् मुनिमङ्गिरसं चैव कृष्णाश्वं च महाबलः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 175

क्षमा युधि न कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन अनागते व्यतीते च दौर्बल्ये स्वजनोत्करे

kṣamā yudhi na kāryaṃ vai yoddhuṃ devārisūdana anāgate vyatīte ca daurbalye svajanotkare

हिन्दी अर्थ

इसके बाद महातेजस्वी लक्ष्मीपति हे

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 176

अकालिके त्वधर्मे च अनर्थे वारिसूदन एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम्

akālike tvadharme ca anarthe vārisūdana evamuktvā dadau cakraṃ sūryāyutasamaprabham

हिन्दी अर्थ

अपना चक्र उठाकर आवेशयुक्त होकर उन युद्ध करने लगे; उन दोनोंके बीच अतिभयंकर कोरे रोमांचकारी युद्ध हुआ । उन विष्णुके योगबलसे हा शंख-चक्र-गदा धारण किये हुए, दिव्य देहवाले तथा तब उन वीरभद्रदेवने नारायणके समान प्रभावाले उन सबको भी मार करके रणभूमिमें हो गदासे लीलापूर्वक विष्णुदेवके सिरपर प्रहार किया; इसके बाद उनके वक्षःस्थलपर प्रहार किया, तब वे पुरुषोत्तम

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 177

नेत्रं च नेता जगतां प्रभुर्वै पद्मसन्निभम् तदाप्रभृति तं प्राहुः पद्माक्षमिति सुव्रतम्

netraṃ ca netā jagatāṃ prabhurvai padmasannibham tadāprabhṛti taṃ prāhuḥ padmākṣamiti suvratam

हिन्दी अर्थ

(विष्णु) अचेत होकर पृथ्वीपर गिर पडे । इसके बाद उठ करके उन वीरभद्र-को मारनेके लिये चक्र उठाकर वे श्रीमान् पुरुषश्रेष्ठ प्रभु क्रोधसे लाल नेत्रोंबाले होकर खड़े हो गये॥ २६--२८ /२॥

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 178

दत्त्वैनं नयनं चक्रं विष्णवे नीललोहितः पस्पर्श च कराभ्यां वै सुशुभाभ्यामुवाच ह

dattvainaṃ nayanaṃ cakraṃ viṣṇave nīlalohitaḥ pasparśa ca karābhyāṃ vai suśubhābhyāmuvāca ha

हिन्दी अर्थ

उन विष्णु-का भयानक तथा कालादित्यके समान तेजवाला जो चक्र था, उसको अदीन आत्मावाले वीरभद्रने स्तम्भित कर दिया; वह हाथमें पडा ही रह गया और हिलातक नहीं और वीरभद्रके द्वारा स्तम्भित कर दिये गये वे विष्णु भी पर्वतकी भाँति स्थिर होकर खड़े रहे

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 179

वरदो ऽहं वरश्रेष्ठ वरान्वरय चेप्सितान् भक्त्या वशीकृतो नूनं त्वयाहं पुरुषोत्तम

varado 'haṃ varaśreṣṭha varānvaraya cepsitān bhaktyā vaśīkṛto nūnaṃ tvayāhaṃ puruṣottama

हिन्दी अर्थ

इसके बाद वीरभद्रने तीन बाणोंसे विष्णुके शाङ्ग नामक धनुषको काट दिया और वह तीन टुकड़ोंमें हो गया एवं शाङ्ग धनुषके सिरेसे लग जानेके कारण विष्णुका सिर कट गया उनका कटा हुआ सिर शीघ्र ही भगवान्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 180

इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम्

ityukto devadevena devadevaṃ praṇamya tam tvayi bhaktirmahādeva prasīda varamuttamam

हिन्दी अर्थ

शंकरको निःश्वास वायुसे प्रेरित होकर रसातलमें चला गया। तत्पश्चात् वहाँ उनकी आहवनीय अग्निने प्रवेश किया। ध्वस्त कलशवाले तथा तोरणों-सहित टूटे हुए यूपवाले उस जलते हुए यज्ञवाटको देखकर यज्ञदेव भी भाग गये। तब मृगके रूपसे आकाशकी ओर भागते हुए उस यजदेवको पकड़कर वीरभद्रने उसे सिरविहीन कर दिया। तत्पश्चात् महाबली वीरभद्रने प्रजापति, धर्म, जगद्गुर कश्यप, अरिष्टनेमि, मुनीश्वर बहुपुत्र, मुनि अंगिरा और

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 181

नान्यमिच्छामि भक्तानाम् आर्तयो नास्ति यत्प्रभो तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दयावान् सुतरां भवः

nānyamicchāmi bhaktānām ārtayo nāsti yatprabho tacchrutvā vacanaṃ tasya dayāvān sutarāṃ bhavaḥ

हिन्दी अर्थ

कृष्णाश्वके सिरपर पैरसे प्रहार किया; है श्रेष्ठ द्विंजों' उसने यशस्वी दक्षके सिरपर भी पैरसे प्रहार किया और उनके सिरको काट लिया तथा उसे अग्निमें जला दिया!

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 182

पस्पर्श च ददौ तस्मै श्रद्धां शीतांशुभूषणः प्राह चैवं महादेवः परमात्मानमच्युतम्

pasparśa ca dadau tasmai śraddhāṃ śītāṃśubhūṣaṇaḥ prāha caivaṃ mahādevaḥ paramātmānamacyutam

हिन्दी अर्थ

अध्याय १०० वीरभद्रद्वारा दक्षयज्ञभंग तथा भगवान् महेश्वरका दक्षप्रजापतिपर अनुग्रह के PT फ फ फ फ फ फ फक फ फ फ फ फ फ फ़ फ फ़ फ़ फ फ फ फ फ़ फ़ फफ फफ फ़ फ फ़ फ़ फ फ फ फ़ फ फ़ फ फा फा फा का फ मीमी फी

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 183

मयि भक्तश् च वन्द्यश् च पूज्यश्चैव सुरासुरैः भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादात्सुरोत्तम

mayi bhaktaś ca vandyaś ca pūjyaścaiva surāsuraiḥ bhaviṣyasi na saṃdeho matprasādātsurottama

हिन्दी अर्थ

दरस्वत्याश्च नासाग्रं देवमातुस्तथैव च। निकृत्य करजाग्रेण वीरभद्रः प्रतापवान्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 184

यदा सती दक्षपुत्री विनिन्द्यैव सुलोचना मातरं पितरं दक्षं भविष्यति सुरेश्वरी

yadā satī dakṣaputrī vinindyaiva sulocanā mātaraṃ pitaraṃ dakṣaṃ bhaviṣyati sureśvarī

हिन्दी अर्थ

प्रतापशाली वीरभद्र अपने नाखूनके अग्रभागसे देवमाता सरस्वतीकी नासिकाका अग्रभाग काटकर ऐश्वर्ययुक्त होकर सबके बीच उसी तरह स्थित हुए जैसे श्मशानमें भगवान् भव॥ ३१--३८ ४२॥ इसी समय महातेजस्वी प्रभु ब्रह्माजी प्रार्थना करते हुए प्रणत होकर वीरभद्रसे बोले-- है भद्र! क्रोध मत कीजिये, देवतागण नष्ट हो गये हैं, है सुव्रत! प्रसन्न होइये और अपने रोमोंसे उत्पन्न गणेश्वरोंसहित सबको

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 185

दिव्या हैमवती विष्णो तदा त्वमपि सुव्रत भगिनीं तव कल्याणीं देवीं हैमवतीमुमाम्

divyā haimavatī viṣṇo tadā tvamapi suvrata bhaginīṃ tava kalyāṇīṃ devīṃ haimavatīmumām

हिन्दी अर्थ

क्षमा कीजिये'॥ ३९-४०/२॥

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 186

नियोगाद् ब्रह्मणः साध्वीं प्रदास्यसि ममैव ताम् मत्संबन्धी च लोकानां मध्ये पूज्यो भविष्यसि

niyogād brahmaṇaḥ sādhvīṃ pradāsyasi mamaiva tām matsaṃbandhī ca lokānāṃ madhye pūjyo bhaviṣyasi

हिन्दी अर्थ

तब वे वीरभद्र भी परमेष्ठी ब्रह्माके प्रभावसे धीरे-धीरे शान्तिको प्राप्त हुए; उनकी आज्ञासे शान्त होकर वे खड़े हो गये। उस समय भगवान् महादेव वृषभध्वज अन्तरिक्षमें स्थित थे; देव ब्रह्माने गणोंसहित उन सर्वदाता, शर्व, सभी लोकोंके स्वामी भगवान् भवसे प्रार्थना की। तब उन्होंने मारे गये उन सभीको पूर्वकी भाँति शरीर प्रदान कर दिया। महेश्वरने इन्द्र, महात्मा विष्णु, दक्ष, मुनीन्द्र तथा अन्य लोगोंको सिर

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 187

मां दिव्येन च भावेन तदाप्रभृति शङ्करम् द्रक्ष्यसे च प्रसन्नेन मित्रभूतमिवात्मना

māṃ divyena ca bhāvena tadāprabhṛti śaṅkaram drakṣyase ca prasannena mitrabhūtamivātmanā

हिन्दी अर्थ

प्रदान कर दिया, देवमाता सरस्वतीको नासिका प्रदान कर दी, नष्ट हुए लोगोंको जीवन प्रदान कर दिया; साथ ही उन्होंने विविध वर भी प्रदान किये। भगवान् महाप्रभु भवने लीलापूर्वक ध्वस्तमुखवाले दक्षका सिरसहित

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 188

इत्युक्त्वान्तर्दधे रुद्रो भगवान्नीललोहितः जनार्दनो ऽपि भगवान् देवानामपि संनिधौ

ityuktvāntardadhe rudro bhagavānnīlalohitaḥ janārdano 'pi bhagavān devānāmapi saṃnidhau

हिन्दी अर्थ

एतस्मिन्नेव काले तु भगवान् पदासम्भवः सोऽपि भद्रः प्रभावेण ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 189

अयाचत महादेवं ब्रह्माणं मुनिभिः समम् मया प्रोक्तं स्तवं दिव्यं पद्मयोने सुशोभनम्

ayācata mahādevaṃ brahmāṇaṃ munibhiḥ samam mayā proktaṃ stavaṃ divyaṃ padmayone suśobhanam

हिन्दी अर्थ

देवोऽपि तत्र भगवानन्तरिक्षे वृषध्वज:

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 190

यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान् प्रतिनाम्नि हिरण्यस्य तत् तस्य फलम् आप्नुयात्

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi śrāvayedvā dvijottamān pratināmni hiraṇyasya tat tasya phalam āpnuyāt

हिन्दी अर्थ

सगणः सर्वदः शर्वः सर्वलोकमहेश्वरः। प्रार्थितश्चैव देवेन ब्रह्मणा भगवान् भवः वागीश्याश्चैव नासाग्रं देवमातुस्तथैव च

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 191

अश्वमेधसहस्रेण फलं भवति तस्य वै घृताद्यैः स्नापयेद्रुद्रं स्थाल्या वै कलशैः शुभैः

aśvamedhasahasreṇa phalaṃ bhavati tasya vai ghṛtādyaiḥ snāpayedrudraṃ sthālyā vai kalaśaiḥ śubhaiḥ

हिन्दी अर्थ

दक्षस्य ध्वस्तवक्त्रस्य शिरसा भगवान् प्रभुः

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 192

नाम्नां सहस्रेणानेन श्रद्धया शिवमीश्वरम् सो ऽपि यज्ञसहस्रस्य फलं लब्ध्वासुरेश्वरैः

nāmnāṃ sahasreṇānena śraddhayā śivamīśvaram so 'pi yajñasahasrasya phalaṃ labdhvāsureśvaraiḥ

हिन्दी अर्थ

दक्षोऽपि लब्धसंज्ञश्च समुत्थाय कृताञ्जलिः ॥ ४७ तब चेतनाप्राप्त दक्षने भी उठकर हाथ जोड़ करके श्रीलिड्रमहापुराण

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 193

पूज्यो भवति रुद्रस्य प्रीतिर्भवति तस्य वै तथास्त्विति तथा प्राह पद्मयोनेर्जनार्दनम्

pūjyo bhavati rudrasya prītirbhavati tasya vai tathāstviti tathā prāha padmayonerjanārdanam

हिन्दी अर्थ

ध्वज शंकरको स्तन तत तुष्टाव देवदेवेशं शङ्करं वृषभध्वजम्। स्तुतस्तेन महातेजाः प्रदाय विविधान् वरान्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 194

जग्मतुः प्रणिपत्यैनं देवदेवं जगद्गुरुम् तस्मान्नाम्नां सहस्रेण पूजयेद् अनघो द्विजाः

jagmatuḥ praṇipatyainaṃ devadevaṃ jagadgurum tasmānnāmnāṃ sahasreṇa pūjayed anagho dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्लिष्टकर्मणे। देवाश्च सर्वे देवेशं तुष्टुवुः परमेश्वरम् नारायणश्च भगवान् तुष्टाव च कृताञ्जलिः। ब्रह्मा च मुनयः सर्वे पृथक्पृथगजोद्भवम्

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

अध्याय ९८

श्लोक 195

जपेन्नाम्नां सहस्रं च स याति परमां गतिम्

japennāmnāṃ sahasraṃ ca sa yāti paramāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

तुष्टुवुर्देवर्देवेशं

English

His benefit shall be that of a thousand horse- sacrifices. He shall bathe Rudra with ghee, etc. by means of holy vessel or auspicious water pots, repeating the thousand

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

पिछलाअध्याय 97Book 1 - Adhyaya 97अगलाअध्याय 99Book 1 - Adhyaya 99
शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Linga Purana — Chapter 98
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.