Matsya Purana· Matsya Purāṇa
38
अध्याय 38 / 176

Adhyaya 38

22 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ22 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३८

श्लोक 1

मत्स्य-पुराण ३८ अहं ययातिर्नहुषस्य पुत्रः पूरोः पिता सर्वभूतावमानात् प्रभ्रंशितो ऽहं सुरसिद्धलोकात् परिच्युतः प्रपताम्यल्पपुण्यः

matsya-purāṇa 38 ahaṃ yayātirnahuṣasya putraḥ pūroḥ pitā sarvabhūtāvamānāt prabhraṃśito 'haṃ surasiddhalokāt paricyutaḥ prapatāmyalpapuṇyaḥ

हिन्दी अर्थ

महादेव--देवताओंके भी पूज्य, शर्व प्रलयकालमें सबके संहारक, विश्वरूप शिव--विश्वरूप धारण करके जीवोंके कल्याणकर्ता, हिरण्य--सुवर्णकी उत्पत्तिके मूल कारण, वरिष्ठ--सर्वश्रेष्ट, ज्येष्ठ आदिदेव, मध्यम मध्यस्थ, वास्तोष्पति--गृहक्षेत्रके पालक, पिनाक पिनाक नामक धनुषके स्वामी, मुक्ति मुक्तिदाता, केवल-असाधारण पुरुष, मृगव्याध-मृगरूपधारी यज्ञके लिये व्याधस्वरूप, दक्ष-उत्साही, स्थाणु-गृहके आधारभूत स्तम्भके समान जगत्के आधारस्तम्भ, भीषण अमङ्गल

English

Here eivh th( '/e.'-O'*''?'/;;

अध्याय ३८

श्लोक 2

अहं हि पूर्वो वयसा भवद्भयस् तेनाभिवादं भवतां न युञ्जे यो विद्यया तपसा जन्मना वा वृद्धः स वै सम्भवति द्विजानाम्

ahaṃ hi pūrvo vayasā bhavadbhayas tenābhivādaṃ bhavatāṃ na yuñje yo vidyayā tapasā janmanā vā vṛddhaḥ sa vai sambhavati dvijānām

हिन्दी अर्थ

सोम-सूर्य-अग्निरूप त्रिनेत्रधारी, ईश्वर--सबके शासक, कपाली चौथे हाथमें कपालधारी, वीर-- शूरवीर, मृत्यु संहारकर्ता, त्र्यम्बक --त्रिनेत्रधारी, एकादश रुद्रोंमें अन्यतम, बश्नु—विष्णुस्वरूप, पिशङ्ग भूरे रंगवाले, पिङ्गल पिनाकी पिनाक नामक धनुष या त्रिशूल धारण करनेवाले,

English

Oiili { w.;:''/ f wo V

अध्याय ३८

श्लोक 3

अवादीस्त्वं वयसास्मि प्रवृद्ध इति वै राजन्न् अधिकः कथंचित् यो वै विद्वांस्तपसा सम्प्रवृद्धः स एव पूज्यो भवति द्विजानाम्

avādīstvaṃ vayasāsmi pravṛddha iti vai rājann adhikaḥ kathaṃcit yo vai vidvāṃstapasā sampravṛddhaḥ sa eva pūjyo bhavati dvijānām

हिन्दी अर्थ

लाल रंगका मृगविशेष, दुन्दुभ्य--दुन्दुभिके शब्दोंको सुनकर प्रसन्न होनेवाले, एकपाद--एकादश रुद्रोंमें एक रुद्र, एकमात्र शरण लेने योग्य, अज--एकादश रुद्रोंमें एक गृहस्थ--गृहमें निवास करनेवाले, यति--संन्यासी, ब्रह्मचारी ब्रह्मनिष्ठ, सांख्य आत्मानात्मविवेकशील, योग-चित्तवृत्तियोंके निरोधस्वरूप अथवा निर्बीज मूर्तियोंमें एक मूर्ति, सोमयागके विशिष्ट यागकर्ता, अनाहत-- हृदयस्थित द्वादशदल कमलरूप चक्रके निवासी, शर्व दारुकावनमें स्थित मुनियोंको मोहित करनेवाले, भव्येश-- पार्वतीके प्राणपति, यम--संहारकाल में यमस्वरूप, रोधा--

English

t'tr (jl

अध्याय ३८

श्लोक 4

प्रतिकूलं कर्मणां पापमाहुस् तद्वर्तिनां प्रवणं पापलोकम् सन्तो ऽसतो नान्ववर्तन्त ते वै यदात्मनैषां प्रतिकूलवादी

pratikūlaṃ karmaṇāṃ pāpamāhus tadvartināṃ pravaṇaṃ pāpalokam santo 'sato nānvavartanta te vai yadātmanaiṣāṃ pratikūlavādī

हिन्दी अर्थ

समुद्र-तटकी भाँति धर्म-हासके निरोधक, चेकितान शिखणिडने करालाय दंष्ट्रिणे विश्ववेधसे। भास्वराय प्रतीताय सुदीप्ताय सुमेधसे

English

ciiAiHd:!; Lvi.

अध्याय ३८

श्लोक 5

अभूद्धनं मे विपुलं महद्वै विचेष्टमानो ऽधिगन्ता तदस्मि एवं प्रधार्यात्महिते निविष्टो यो वर्तते स विजानाति धीरः

abhūddhanaṃ me vipulaṃ mahadvai viceṣṭamāno 'dhigantā tadasmi evaṃ pradhāryātmahite niviṣṭo yo vartate sa vijānāti dhīraḥ

हिन्दी अर्थ

सौम्याय चैव मुख्याय धार्मिकाय शुभाय च शुचये परिधानाय सद्योजाताय मृत्यवे ब्रतिने युञ्जमानाय शुचये चोर्ध्वरेतसे

English

The adorable Jiva >;ii!: 1 M;ail n- w exfdain to ymi aliout the

अध्याय ३८

श्लोक 6

नानाभावा बहवो जीवलोके दैवाधीना नष्टचेष्टाधिकाराः तत्तत्प्राप्य न विहन्येत धीरो दिष्टं बलीय इति मत्वात्मबुद्ध्या

nānābhāvā bahavo jīvaloke daivādhīnā naṣṭaceṣṭādhikārāḥ tattatprāpya na vihanyeta dhīro diṣṭaṃ balīya iti matvātmabuddhyā

हिन्दी अर्थ

असुरक्षाय स्वापनाय मृत्युघ्ने यज्ञियाय च। कृशानवे प्रचेताय वह्नये निर्मलाय च अतिशय ज्ञानसम्पन्न, ब्रह्मिष्ठ-वेदोंके पारंगत विद्वान्, महर्षि

English

Kriinastami Viata /(n''llna.»j< e v.hirii i'- tho <h'-tr )yc*r of all evils, 'rids fast gives victory, peaeo and emarji-ip ition t-, m< n. •

अध्याय ३८

श्लोक 7

सुखं हि जन्तुर्यदि वापि दुःखं दैवाधीनं विन्दति नात्मशक्त्या तस्माद्दिष्टं बलवन्मन्यमानो न संज्वरेन्नापि हृष्येत्कदाचित्

sukhaṃ hi janturyadi vāpi duḥkhaṃ daivādhīnaṃ vindati nātmaśaktyā tasmāddiṣṭaṃ balavanmanyamāno na saṃjvarennāpi hṛṣyetkadācit

हिन्दी अर्थ

शीघ्रग--शीघ्रगामी, शिखण्डी--जटाके ऊपर जटाग्र- गुच्छको धारण करनेवाले, कराल--भयानक, दंष्टरी--दाढ्वाले, विश्ववेधा--विश्वके सृष्टिकर्ता, भास्वर--दीसिमान् स्वरूप- वाले, प्रतीत-विख्यात, सुदीप्त--परम प्रकाशमान तथा सुमेधा--उत्कृष्ट बुद्धिसम्पन्नको नमस्कार है ॥ १३५--१४२॥ क्रूर--निर्दयी, अविकृत--सम्पूर्ण विपरीत क्रियाओंसे रहित, भीषण-- भयंकर, शिव-- धर्मचिन्तारहित, सौम्य शान्तस्वरूप, मुख्य--सर्वश्रेष्ठ, धार्मिक धर्मका आचरण करनेवाले, शुभ-मङ्गलस्वरूप, अवध्य--वधके अयोग्य,

English

ahkara sliould bo \vm-l:ipp<d nn th(' ilghth day of the dark fortnight in the month n\ M/ovra'hra, on ihe eonwponding

अध्याय ३८

श्लोक 8

दुःखे न तप्येत सुखे न हृष्येत् समेन वर्तेत सदैव धीरः दिष्टं बलीय इति मन्यमानो न संज्वरेन्नापि हृष्येत् कदाचित्

duḥkhe na tapyeta sukhe na hṛṣyet samena varteta sadaiva dhīraḥ diṣṭaṃ balīya iti manyamāno na saṃjvarennāpi hṛṣyet kadācit

हिन्दी अर्थ

स्थायी, व्यापृत कर्मसचिव, विशिष्ट सर्वश्रे्, भरत लोकोंका भरण-पोषण करनेवाले, साक्षी -जीवोंके शुभाशुभ कर्मोके साक्षीरूप, क्षेम मोक्षस्वरूप, सहमान सहनशील, सत्य--सत्यस्वरूप, अमृत--धन्वन्तरिस्वरूप, कर्ता सबके उत्पादक, परशु--परशुधारी, शूली-- त्रिशूलधारी, दिव्यचक्षु—दिव्य नेत्रोंवाले, सोमप-सोमरसका पान करनेवाले, आज्यप--घृतपायी अथवा एक विशिष्ट पितरस्वरूप, धूमप- धूमपान करनेवाले, ऊष्मप--एक

English

day of Pamia, MahcJvam in M.'»</h:i, Mnl./nhoa in PhAignna, Sihanti in Chaitra, 6iva in Vaisddi.i, Patipati in dyaistha, Ugra in i\sAdha, larva in ravana, Tiayarnba!;a in Ihiadra, Mara in the inonlh of Atfvina, liJAna in Kftrtika. Tlie.se pujns should be performed every month, on all the 8th days of the dark fortnight. Tlie devotee should worship the

अध्याय ३८

श्लोक 9

भये न मुह्याम्यष्टकाहं कदाचित् संतापो मे मनसो नास्ति कश्चित् धाता यथा मां विदधाति लोके ध्रुवं तथाहं भवितेति मत्वा

bhaye na muhyāmyaṣṭakāhaṃ kadācit saṃtāpo me manaso nāsti kaścit dhātā yathā māṃ vidadhāti loke dhruvaṃ tathāhaṃ bhaviteti matvā

हिन्दी अर्थ

विशिष्ट पितरस्वरूप, ऊष्माको पी जानेवाले, शुचि--सर्वथा शुद्ध, परिधान--ताण्डवके समय साज-सज्जासे विभूषित, सद्योजात--पञ्च मूर्तियोंमेंसे एक मूर्ति, तत्काल प्रकट होनेवाले, मृत्यु कालस्वरूप, पिशिताश--फलका गूदा खानेवाले, सर्व-विश्वात्मा होनेके कारण सर्वस्वरूप, मेघ-- बादलको भाँति दाता, बिद्युत्-बिजलीकी तरह दीसिमान्, व्यावृत्त गजचर्म या व्याघ्रचर्मसे आवृत, सबसे अलग व्याप्रविशेष, त्रिपुरघ्च--त्रिपुरासुरके वधकर्ता, तीर्थ--महान्

English

lin limanaH, and nlioiild obsaive a f»iKt after givinjEj away cow, land, gol'1 and cloili to especially to tlie devctees of {iva. In tlie

अध्याय ३८

श्लोक 10

संस्वेदजा ह्य् अण्डजा ह्य् उद्भिदश्च सरीसृपाः कृमयो ऽप्य् अप्सु मत्स्याः तथाश्मानस्तृणकाष्ठं च सर्वं दिष्टक्षये स्वां प्रकृतिं भजन्ते

saṃsvedajā hy aṇḍajā hy udbhidaśca sarīsṛpāḥ kṛmayo 'py apsu matsyāḥ tathāśmānastṛṇakāṣṭhaṃ ca sarvaṃ diṣṭakṣaye svāṃ prakṛtiṃ bhajante

हिन्दी अर्थ

विशेषरूपसे व्याख्येय या प्रशंसित, सुसिद्ध- परम सिद्धिसम्पन्न, पुलस्ति पुलस्त्य ऋषिरूप, रोचमान कार्यरत, शुचि--निर्मलचित्त, ऊर्ध्वरेता--अखण्डित ब्रह्मचर्यवाले, असुरञ्नराक्षसोंके विनाशक, स्वाघ्च-- निजजनोंके रक्षक, मृत्यु्न-मृत्यु-संकरको रालनेवाले, यज्ञिय-यज्ञके लिये हितकारी, कृशानु--अपने तेजसे

English

niflit time, Sva should iai wcavhipped witli lifiehagavya and with nrlneof the cow, clarifier|-l)iitt(*r, cow's milk, Kcsaimiin, barley, Kurfa gijiSH, water, the water of tiui wasliing of tli eowv,' luu'ns, (lie leaves of lirisa, arka (Calatropis gigantea), leaies of Bilva faeglo inarrnelos) and curds. — 1-0.

अध्याय ३८

श्लोक 11

अनित्यतां सुखदुःखस्य बुद्ध्वा कस्मात् संतापमष्टकाहं भजेयम् किं कुर्यां वै किंच कृत्वा न तप्ये तस्मात्संतापं वर्जयाम्यप्रमत्तः

anityatāṃ sukhaduḥkhasya buddhvā kasmāt saṃtāpamaṣṭakāhaṃ bhajeyam kiṃ kuryāṃ vai kiṃca kṛtvā na tapye tasmātsaṃtāpaṃ varjayāmyapramattaḥ

हिन्दी अर्थ

तृण-काष्ठादि वस्तुओंको सूक्ष्म कर देनेवाले, प्रचेता जागतिक मलोंसे रहितको नमस्कार है ॥१४३--१५०॥ कृष्णाय च जयन्ताय लोकानामीश्वराय च। अनाश्रिताय वेध्याय समत्वाधिष्ठिताय च

English

I*aiicliatfav.'»y.a— Five prorluots of tho cow, taken collectively; t.e., milk, curds, clarified butter, urine and cnwcliing.

अध्याय ३८

श्लोक 12

एवं ब्रुवाणं नृपतिं ययातिम् अथाष्टकः पुनरेवान्वपृच्छत् मातामहं सर्वगुणोपपन्नं यत्र स्थितं स्वर्गलोके यथावत्

evaṃ bruvāṇaṃ nṛpatiṃ yayātim athāṣṭakaḥ punarevānvapṛcchat mātāmahaṃ sarvaguṇopapannaṃ yatra sthitaṃ svargaloke yathāvat

हिन्दी अर्थ

सुकर्मणे प्रसह्याय चेशानाय सुचक्षुषे क्षिप्रेषवे सदश्चाय शिवाय मोक्षदाय च। कपिलाय पिशङ्गाय महादेवाय धीमते

English

The worshipper shoul<l feast thr? Iearnc<l and the pious, from Margefi- ia after an interval of twf) iminth<, n.-ider llie followirig trees: —ailvatha (tho holy lig tree i, vata Mho Ininyau tree), ndiinihara (Ficus glomerata), plaksa (tho rose-apphO, bntea frondc-sa', jambu eugonia jambo-

अध्याय ३८

श्लोक 13

ये ये लोकाः पार्थिवेन्द्र प्रधानास् त्वया भुक्ता यं च काले यथा च तन्मे राजन्ब्रूहि सर्वं यथावत् क्षेत्रज्ञवद्भाषसे त्वं हि धर्मम्

ye ye lokāḥ pārthivendra pradhānās tvayā bhuktā yaṃ ca kāle yathā ca tanme rājanbrūhi sarvaṃ yathāvat kṣetrajñavadbhāṣase tvaṃ hi dharmam

हिन्दी अर्थ

भृगुनाथाय शुक्राय गह्ररेष्ठाय वेधसे। अमोघाय प्रशान्ताय सुमेधाय वृषाय च नमोऽस्तु तुभ्यं भगवन् विश्वाय कृत्तिवाससे। पशूनां पतये तुभ्यं भूतानां पतये नमः वषट्कारात्मने चैव तुभ्यं मन्त्रात्मने नमः

English

lainO; and he slnudd use the tooth-bi usli made »»f tliese trees tocleansehis teeth on those days. An olTeriiig of arghya waier and Idack cloth and black cow.should bo made to the Deity, and at tlie conclusion of the fast, curds, grain, canopy, flags and clmiuara, <Scc., should be given away in charity. — 7-9. BrAlimanas should bo given the five gems, along with a vase of water and a black <!Ow, gold and dilTerent kinds of cloths. If the worshipper be not a position to give away all that, he should give a cow at all events. Close-fistedness should not be exereiseii in charity, for it leads to sin. One who ob.serve.s the Krisna>tami fast accf*rding to the rule.s laid down, enjoys Ijappiiiess after Ijoing venerated by the Devas. for 307 kalpaa, in the region of Jiva.--10-1 1.

अध्याय ३८

श्लोक 14

राजाहमासं त्व् इह सार्वभौमस् ततो लोकान्महतश् चाजर्यं वै तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं ततो लोकान्परमानभ्युपेतः

rājāhamāsaṃ tv iha sārvabhaumas tato lokānmahataś cājaryaṃ vai tatrāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokānparamānabhyupetaḥ

हिन्दी अर्थ

भूतभव्यभवेशाय तुभ्यं कर्मात्मने नमः विश्वाय मारुतायैव तुभ्यं देवात्मने नमः

English

Here ends the fi flu-sixth chapter denlimj udth the Krivjtaip.vnivixita to be observed on the eighth day of the dark fortnight of every month.

अध्याय ३८

श्लोक 15

ततः पुरीं पुरुहूतस्य रम्यां सहस्रद्वारां शतयोजनान्ताम् अध्यावसं वर्षसहस्रमात्रं ततो लोकान्परमानभ्युपेतः

tataḥ purīṃ puruhūtasya ramyāṃ sahasradvārāṃ śatayojanāntām adhyāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokānparamānabhyupetaḥ

हिन्दी अर्थ

रक्षोघ्न--राक्षसोंके संहारकर्ता, पशुघ्न--जीवोंके संहारक, अविध्न--विप्नरहित, श्वसित--ताण्डवकालमें विजय पानेवाले, लोकानामीश्वर- समस्त लोकोंके स्वामी, अनाश्रित-स्वतन्त्र, वेध्य भक्तोंद्वारा प्राप्त करनेके हिरण्यबाहु- सुनहरी कान्तिवाली सुन्दर भुजाओंसे सुशोभित, व्या्त-सर्वव्यापी, मह-दीसिशाली, सुकर्मा-उत्तम कर्मवाले, प्रसह्य- विशेषरूपसे सहन करनेयोग्य, ईशान नियन्ता, सुचक्षुः-सुशोभन नेत्रोसे युक्त, क्षिप्रेषु

English

NArada said: — " 0 Lord! with moon as thy crest-jewel, pray tell me all about the ordinance, the nbservanoe of wliieh begets long life, health, feciindjty of the race, kingdom, in several successive lives." — I. Tho Lord Siva said: — Narada! I have already explained to you about tlie ordinance tlial confers everlasiiug blessing on the devotee, and I shall now al.so explain to you more clearly about it, as described by those learned in the Puranas. — 2.

अध्याय ३८

श्लोक 16

ततो दिव्यमजरं प्राप्य लोकं प्रजापतेर् लोकपतेर्दुरापम् तत्रावसं वर्षसहस्रमात्रं ततो लोकान्परमानभ्युपेतः

tato divyamajaraṃ prāpya lokaṃ prajāpater lokapaterdurāpam tatrāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokānparamānabhyupetaḥ

हिन्दी अर्थ

उत्तम अश्वरूप, शिव--निरुपाधि, मोक्षद मोक्षदाता, कपिल कपिल वर्ण, पिशङ्ग कनक-सदृश कान्तिमान्, महादेव--ब्रह्मादि देवताओंके तथा ब्रह्मवादी मुनियोंके कालमें विशाल शरीर धारण करनेवाले, दीस्त अत्यन्त

English

Rohintclianclra sJayanavrata is most sacred. The devotee should worship the image of NArAyaa,.after reciting the names of the moon in observing it. — 3.

अध्याय ३८

श्लोक 17

देवस्य देवस्य निवेशने च विजित्य लोकान्न्यवसं यथेष्टम् सम्पूज्यमानस्त्रिदशैः समस्तैस् तुल्यप्रभावद्युतिरीश्वराणाम्

devasya devasya niveśane ca vijitya lokānnyavasaṃ yatheṣṭam sampūjyamānastridaśaiḥ samastais tulyaprabhāvadyutirīśvarāṇām

हिन्दी अर्थ

रथके स्वामी, बरूथी--भूतों एवं पिशाचोंकी सेनावाले, भृगुनाथ--महर्षि भृगुके रक्षक, शुक्र अग्निस्वरूप, गह्ृरेष्ठ--निकुझप्रिय, वेधा--ब्रह्मस्वरूप, अमोघ बुद्धिवाले और वृष--धर्मस्वरूप हैं, आपको नमस्कार है। भगवन्! आप विश्व--विश्वस्वरूप, कृत्तिवासा गजासुरके चर्मको धारण करनेवाले, पशुपति पशुओंके स्वामी और भूतपति-भूत-प्रेतोंके अधीश्वर हैं, आपको बारंबार प्रणाम है

English

When the full moon day falls ox\ Monday, or when the Rohini aaterism falls on the full moon day; the learned shoultl bathe with pailchagavya and mustard, and, after that, should recite " Apyasva" Mantra for a hundred and eiht times. — 4-5. A'ote.— Apyfisva— A Vcdlc Mantra.

अध्याय ३८

श्लोक 18

तथावसं नन्दने कामरूपी संवत्सराणामयुतं शतानाम् सहाप्सरोभिर्विचरन्पुण्यगन्धान् पश्यन्नगान् पुष्पितांश्चारुरूपान्

tathāvasaṃ nandane kāmarūpī saṃvatsarāṇāmayutaṃ śatānām sahāpsarobhirvicaranpuṇyagandhān paśyannagān puṣpitāṃścārurūpān

हिन्दी अर्थ

आप प्रणव ३कारस्वरूप एवं ऋग्यजुःसाम वेदत्रयीरूप हैं, स्वाहा, स्वधा, वषट्कार--ये तीनों आपके स्वरूप हैं तथा मन्त्रात्मा- मन्त्रोंके आत्मा आप ही हैं, आपको अभिवादन है । आप त्वष्टा-- प्रजापति विश्वकर्मा, धाता-सबको धारण करनेवाले, कर्ता-कर्मनिष्ठ, चक्षुः श्रोत्रमय-दिव्य नेत्र एवं दिव्य श्रोत्रसे युक्त, भूतभव्यभवेश-- भूत, भविष्य और वर्तमानके ज्ञाता और कर्मात्मा-कर्मस्वरूप हैं, आपको नमस्कार है। आप

English

Tlie udra also may observe this Vrata with extreme devotion, free- ing himself from the C(nnpany of all unbelievers, and should devoutly salute tlie Gods, Moon and Visnu, with the following mantra, instead of the Vedic one: — SoinAya VaradayAtha Visnave clia namo namah. — 6.

अध्याय ३८

श्लोक 19

तत्र स्थितं मां देवसुखेषु सक्तं काले ऽतीते महति ततो ऽतिमात्रम् दूतो देवानामब्रवीदुग्ररूपो ध्वंसेत्युच्चैस्त्रिः प्लुतेन स्वरेण

tatra sthitaṃ māṃ devasukheṣu saktaṃ kāle 'tīte mahati tato 'timātram dūto devānāmabravīdugrarūpo dhvaṃsetyuccaistriḥ plutena svareṇa

हिन्दी अर्थ

वसु आठ वसुओंमें एक वसु, साध्य--गणदेवोंकी एक कोटि, रूद्र दु:खोंके विनाशक, आदित्य--अदितिपुत्र, सुर देवरूप, विश्व--विश्वेदेवतारूप, मारुत वायुस्वरूप एवं देवात्मा - देवताओंके आत्मस्वरूप हैं, आपको प्रणाम है। आप अग्नीषोमविधिज्ञ-अग्रीषोम नामक यज्ञकी विधिके ज्ञाता, पशुमन्त्रौषध--यज्ञमें प्रयुक्त होनेवाले पशु, प्रजानां पतये चैव तुभ्यं ब्रह्मात्मने नमः ॥ १६१ मन्त्र और औषधके निर्णेता, स्वयम्भू--स्वयं उत्पन्न

English

After finishing his bath and the recitation (japa of the mantra, ho should return to his li«)nse. and worsliip Madhusudaua, by offering fruits and flowers and singing the nanie:'i of Moon (i>uma\ as given below. — 7. After rocitinf? (1) %ini| Suninya.\antnya nnmali. slioiild be worshipped the

अध्याय ३८

श्लोक 20

एतावन्मे विदितं राजसिंह ततो भ्रष्टो ऽहं नन्दनात्क्षीणपुण्यः वाचो ऽश्रौषं चान्तरिक्षे सुराणाम् अनुक्रोशाच्छोचतां मां नरेन्द्र

etāvanme viditaṃ rājasiṃha tato bhraṣṭo 'haṃ nandanātkṣīṇapuṇyaḥ vāco 'śrauṣaṃ cāntarikṣe surāṇām anukrośācchocatāṃ māṃ narendra

हिन्दी अर्थ

पृथिव्यै चान्तरिक्षाय महसे त्रिदिवाय च। जनस्तपाय सत्याय तुभ्यं लोकात्मने नमः शुद्धाय विभवे चैव तुभ्यं मोक्षात्मने नमः

English

feot (of the Divine imao), and nftor recitiii;; (2 Auaooulhauiiio nainalt, should

अध्याय ३८

श्लोक 21

अकस्माद्वै क्षीणपुण्यो ययातिः पतत्यसौ पुण्यकृत्पुण्यकीर्तिः तानब्रुवं पतमानस्तदाहं सतां मध्ये निपतेयं कथं नु

akasmādvai kṣīṇapuṇyo yayātiḥ patatyasau puṇyakṛtpuṇyakīrtiḥ tānabruvaṃ patamānastadāhaṃ satāṃ madhye nipateyaṃ kathaṃ nu

हिन्दी अर्थ

नमस्ते त्रिषु लोकेषु नमस्ते परतस््त्रिघु। सत्यान्तेषु महाद्येषु चतुर्षु च नमोऽस्तु ते मद्भक्त इति ब्रह्मण्य तत् सर्व क्षन्तुमर्हसि एवमाभाष्य देवेशमीश्वरं नीललोहितम्। प्रह्मोऽभिप्रणतस्तस्मै प्राञ्जलिर्वाग्यतोऽभवत्

English

be worshipped the shanks Uiwl knees, ul'toi* reeibin;? Julodai'Aa namah, the two thighs, and after reciting' ) sfii: AnantnbAhvo natuah, tliecgaii of genoratiou.- 8.

अध्याय ३८

श्लोक 22

तैराख्यातां भवतां यज्ञभूमिं समीक्ष्य चैनामहमागतो ऽस्मि हविर्गन्धैर् दर्शितां यज्ञभूमिं धूमापाङ्गं परिगृह्य प्रतीताम्

tairākhyātāṃ bhavatāṃ yajñabhūmiṃ samīkṣya caināmahamāgato 'smi havirgandhair darśitāṃ yajñabhūmiṃ dhūmāpāṅgaṃ parigṛhya pratītām

हिन्दी अर्थ

काव्यस्य गात्रं संस्पृश्य हस्तेन प्रीतिमान् भवः। निकामं दर्शनं दत्त्वा तत्रैवान्तरधीयत ततः सोऽन्तर्हिते तस्मिन् देवेशेऽनुचरीं तदा ।

English

After rcelting (5) KAiuAwi siihhapradaya namah. the waist of the moon

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_matsyapurANa1-176.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Matsya Purana — Chapter 38
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.