Narada Purana· Nārada Purāṇa
120
अध्याय 120 / 167

Book 1 - Adhyaya 121

117 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ117 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १२०

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीय पुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्तितैकादशीव्रतकथनं नाम विंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः सनातन उवाच अथ व्रतानि द्वादश्याः कथयामि तवानघ ।यानि कृत्वा नरो लोके विष्णोः प्रियतरो भवेत्

iti śrībṛhannāradīya purāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthabhāge dvādaśamāsastitaikādaśīvratakathanaṃ nāma viṃśatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ sanātana uvāca atha vratāni dvādaśyāḥ kathayāmi tavānagha / yāni kṛtvā naro loke viṣṇoḥ priyataro bhavet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Henceforth, O sinless one, I shall recount to you the holy rites to be observed on DvadaSI (twelfth) days (in a lunar fortnight). On observing these Vratas, in this world a man

अध्याय १२०

श्लोक 2

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यां मदनव्रतमाचरेत् ।स्थापयेदव्रणं कुंभं सिततन्दुलपूरितम्

caitrasya śukladvādaśyāṃ madanavratamācaret / sthāpayedavraṇaṃ kuṃbhaṃ sitatandulapūritam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the twelfth day in the bright half of the month of Asvina, the devotee should worship Padmanabha with scents and other Upacaras. After that in the presence of the Lord, he should feed the Brahmanas with sweet cooked rice. He should present Daksina consisting of gold and (sup¬ plement it) with clothes. O excellent Brahmana, satisfied with this Vrata, Padmanabha grants him the boon of going to Svetadvlpa and the desired bodily pleasures.

अध्याय १२०

श्लोक 3

नानाफलयुतं तद्वदिक्षुदण्डसमन्वितम् ।सितवस्त्रयुगच्छन्नं सितचन्दनचर्च्चितम्

nānāphalayutaṃ tadvadikṣudaṇḍasamanvitam / sitavastrayugacchannaṃ sitacandanacarccitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The NP. gives two types of Nlrajana Vrata. VV. 39-43 are for common people and VV. 44-50 for Kings and nobles. It is a Sanli Vrata. Kane records other varieties of this Vrata (HD. V. 1. 334-335),

अध्याय १२०

श्लोक 4

नानाभक्ष्यसमोपेतं सहिरण्यं स्वशक्तितः ।ताम्रपात्रं गुडोपेतं तस्योपरि निवेशयेत्

nānābhakṣyasamopetaṃ sahiraṇyaṃ svaśaktitaḥ / tāmrapātraṃ guḍopetaṃ tasyopari niveśayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

To cows, he should perform the Nlrajana (waving* of lights) rite and to buffaloes etc. other Mangala (auspi¬ cious) rites, with shouts like namah (obeisance), Jaya (be vic¬ torious) etc. and with the sounds of bells, conchs etc.

अध्याय १२०

श्लोक 5

तत्र संपूजयेद्देवं कामरूपिणमच्युतम् ।गन्धाद्यैरुपचारैस्तु सोपवासो परे ऽहनि

tatra saṃpūjayeddevaṃ kāmarūpiṇamacyutam / gandhādyairupacāraistu sopavāso pare 'hani

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This Vrata of semi-divine beings called Sadhya is recorded by Hemadri ( CC-Vrata I. 1173)on the authority of Vifaudhamioltara (III. 181.1-3)

अध्याय १२०

श्लोक 6

पुनः प्रातः समभ्यर्च्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ।ब्रह्मणान्भोजयेच्चैव तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम्

punaḥ prātaḥ samabhyarcya brāhmaṇāya nivedayet / brahmaṇānbhojayeccaiva tebhyo dadyācca dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Also called Kamadeva Vrata in HD. V. i., on the authority of CC. Vrata I. 1173.

अध्याय १२०

श्लोक 7

वर्षमेवं व्रतं कृत्वा घृतधेनुसमन्विताम् ।शय्यां तु दद्याद्गुरवे सर्वोपस्करसंयुताम्

varṣamevaṃ vrataṃ kṛtvā ghṛtadhenusamanvitām / śayyāṃ tu dadyādgurave sarvopaskarasaṃyutām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Hemadri on the authority of Viwudharmottara extends this efficacy of removing the Vaikalya (deficiency) in performing penance or even sacrifices ( Vrata I. 1117-1124). AP. Ch. 190 limits the efficacy to seven births only (VV. 3 & 6), a view endorsed by Gamfa

अध्याय १२०

श्लोक 8

काञ्चनं कामदेवं च शुक्तां गां च पयस्विनीम् ।वासोभिर्द्विजदांपत्यं पूजयित्वा समर्पयेत्

kāñcanaṃ kāmadevaṃ ca śuktāṃ gāṃ ca payasvinīm / vāsobhirdvijadāṃpatyaṃ pūjayitvā samarpayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the twelfth day in the bright half of the month of Magha, O Brahmana, the devotee shall duly and devoutly worship the Salagrama stone and place a piece of gold in its mouth. It is then placed in a silver vessel and covered with two white cloths. The devotee should then give this to a Vedic Scholar and thereafter feed him with milk-pudding along with sugar-candy and ghee (in a quantity) that is beneficial After observing this, he should take only a single monsel a day. He should be interested in meditating on Visnu. After enjoying all desired pleasures here, he attains the abode of Visnu.

अध्याय १२०

श्लोक 9

प्रीयतां कामरूपी मे हरिरित्येवमुच्चरन् ।यः कुर्याद्विधिनानेन मदनद्वादशीव्रतम्

prīyatāṃ kāmarūpī me harirityevamuccaran / yaḥ kuryādvidhinānena madanadvādaśīvratam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On being asked thus by Narada, Sanatana, the excellent Brahmana sage praised his brother, a great devotee of the Lord and said:

अध्याय १२०

श्लोक 10

स सर्वपापनिर्भुक्तः प्राप्नोति हरिसाम्यताम् ।अस्यामेव समुद्दिष्टं भर्तृद्वादशिकाव्रतम्

sa sarvapāpanirbhuktaḥ prāpnoti harisāmyatām / asyāmeva samuddiṣṭaṃ bhartṛdvādaśikāvratam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O brother, the question has been pertinently put by you who clear the doubts of good men. I shall recount the characteristics and the benefit of the great Dvadasls separately.

अध्याय १२०

श्लोक 11

स्वास्तृतां तत्र शय्यां तु कृत्वात्र श्रीयुतं हरिम् ।संस्थाप्य मण्डपं पुष्पैस्तदुपर्प्युपकल्पयेत्

svāstṛtāṃ tatra śayyāṃ tu kṛtvātra śrīyutaṃ harim / saṃsthāpya maṇḍapaṃ puṣpaistaduparpyupakalpayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If EkadasI ceases to be, before the sunrise, the DvadasI is called Trisprsa (touching three1.) It is highly benevolent.

अध्याय १२०

श्लोक 12

ततः संपूज्य गन्धाद्यैर्व्रती जागरणं निशि ।नृत्यवादित्रगीताद्यैस्ततः प्रातः परे ऽहनि

tataḥ saṃpūjya gandhādyairvratī jāgaraṇaṃ niśi / nṛtyavāditragītādyaistataḥ prātaḥ pare 'hani

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Narada, he who observes fast on this day and worships Govinda, certainly attains the benefit of a thousand horse-sacrifices.

अध्याय १२०

श्लोक 13

सशय्यं श्रीहरिं हैमं द्विजग्र्याय निवेदयेत् ।द्विजान्संभोज्य विसृजद्दक्षिणाभिः प्रतोषितान्

saśayyaṃ śrīhariṃ haimaṃ dvijagryāya nivedayet / dvijānsaṃbhojya visṛjaddakṣiṇābhiḥ pratoṣitān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If at the Arunodaya time (dawn), the EkadasI Tithi is over-lapped by DasamI, that day is eschewed and fast is observed on the following DvadasI day (This is called Unml- linl — that which opens).

अध्याय १२०

श्लोक 14

एवं कृतव्रतस्यापि दांपत्यं जायते स्थिरम् ।सप्तजन्मसु भुङ्क्ते च भोगान् लोकद्वयेप्सितान्

evaṃ kṛtavratasyāpi dāṃpatyaṃ jāyate sthiram / saptajanmasu bhuṅkte ca bhogān lokadvayepsitān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If on the Unmllinl day, the devotee worships Vasu- deva perfectly in accordance with the injunctions, he derives the benefit of a thousand Rajasuya-sacrifices.

अध्याय १२०

श्लोक 15

वैशाखशुक्लद्वादश्यां सोपवासो जितेन्द्रियः ।संपूज्य माधवं भक्त्या गन्धाद्यैरुपचारकैः

vaiśākhaśukladvādaśyāṃ sopavāso jitendriyaḥ / saṃpūjya mādhavaṃ bhaktyā gandhādyairupacārakaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Three tit his are 'touched* on this day: Ekddaii bcfor sunrise, Dvadaii all the day and Trayodaji in the last part of that nign • Hence the name Tri-sprid.

अध्याय १२०

श्लोक 16

पक्कान्नं तृप्तिजनकं मधुरं सोदकुंभकम् ।विप्राय दद्याद्विधिवन्माधवः प्रीयतामिति

pakkānnaṃ tṛptijanakaṃ madhuraṃ sodakuṃbhakam / viprāya dadyādvidhivanmādhavaḥ prīyatāmiti

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This ( Vahjulikd ) dvadaii exists the whole of one civil day (from

अध्याय १२०

श्लोक 17

द्वादश्यां ज्येष्ठशुक्लायां पूजयित्वा त्रिविक्रमम् ।गन्धाद्यैर्मधुरान्नाढ्यं करक विनिवेदयेत्

dvādaśyāṃ jyeṣṭhaśuklāyāṃ pūjayitvā trivikramam / gandhādyairmadhurānnāḍhyaṃ karaka vinivedayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If, in the bright half, DvadasI coincides with the constellation Magha it is called Jaya.1 It conquers all enemies.

अध्याय १२०

श्लोक 18

व्रती द्विजाय तत्पश्चादेकभक्तं समाचरेत् ।व्रतेनानेन संतुष्टो देवदेवस्त्रिविक्रमः

vratī dvijāya tatpaścādekabhaktaṃ samācaret / vratenānena saṃtuṣṭo devadevastrivikramaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On this day, the devotee should worship Lord Aniruddha, the husband of Rama, the bestower of all cherished desires of men and the granter of all blessedness.

अध्याय १२०

श्लोक 19

ददाति विपुलान्भोगानन्ते मोक्षं च नारद ।आषाढशुक्लद्वादश्यां द्विजान्द्वादश भोजयेत्

dadāti vipulānbhogānante mokṣaṃ ca nārada / āṣāḍhaśukladvādaśyāṃ dvijāndvādaśa bhojayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If, in the bright half, DvadasI coincides with the constellation of which Brahma is the presiding deity [RohinI? ] it is highly meritorious. It is remembered by the name 'Jayanti'.

अध्याय १२०

श्लोक 20

मधुरान्नेन तान्पूज्य पृथग्गन्धादिकैः क्रमात् ।तभ्यो वासांसि दण्डांश्च ब्रह्मसूत्राणि मुद्रिकाः

madhurānnena tānpūjya pṛthaggandhādikaiḥ kramāt / tabhyo vāsāṃsi daṇḍāṃśca brahmasūtrāṇi mudrikāḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If, DvadasI in the bright half of the month of Asadha coincides with the constellation Anuradha, two Vratas must be observed. There is no fault since the presiding deity is the same.

अध्याय १२०

श्लोक 21

पात्राणि च ददेद्भक्त्या विष्णुमें प्रीयतामिति ।द्वादश्यां तु नभःशुक्ले श्रीधरं पूजयेद्व्रती

pātrāṇi ca dadedbhaktyā viṣṇumeṃ prīyatāmiti / dvādaśyāṃ tu nabhaḥśukle śrīdharaṃ pūjayedvratī

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Similarly, in the bright half of the month Bhadra- pada, if Ekadasi coincides with the constellation Sravana and if DvadasI coincides with the constellation Revall in the bright half of the month ofKarttika, two Vratas (viz. Ekadasi and DvadasI are to be observed.

अध्याय १२०

श्लोक 22

गन्धाद्यैस्तत्परो भक्त्या दधिभक्तैर्द्विजोत्तमान् ।संभोज्य दक्षिणा रौप्यां दत्वा नत्वा विसर्ज्जयेत्

gandhādyaistatparo bhaktyā dadhibhaktairdvijottamān / saṃbhojya dakṣiṇā raupyāṃ datvā natvā visarjjayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

devoted, with perfumes and the like, feeding the best brahmins with curd-rice, giving a fee of silver, bowing, one should dismiss them:

अध्याय १२०

श्लोक 23

व्रतेनानेन देवेशः श्रीधरः प्रीयतामिति ।द्वादश्यां नभस्यशुक्ले व्रती संपूज्य वामनम्

vratenānena deveśaḥ śrīdharaḥ prīyatāmiti / dvādaśyāṃ nabhasyaśukle vratī saṃpūjya vāmanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

"By this vow may Shridhara, lord of gods, be pleased." On the twelfth of the bright half of Nabhasya the vow-keeper, worshipping Vamana,

अध्याय १२०

श्लोक 24

तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पायसैर्द्वादशैव च ।सौवर्णी दक्षिणां दत्वा विष्णुप्रीतिकरो भवेत्

tadagre bhojayedviprānpāyasairdvādaśaiva ca / sauvarṇī dakṣiṇāṃ datvā viṣṇuprītikaro bhavet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

should feed twelve brahmins before him with milk-rice, and giving a golden fee, he pleases Vishnu.

अध्याय १२०

श्लोक 25

द्वादश्यामिषशुक्लायां पद्मनाभं समर्चयेत् ।गन्धाद्यैरुपचारैस्तु तदग्रे भोजयेद्द्विजान्

dvādaśyāmiṣaśuklāyāṃ padmanābhaṃ samarcayet / gandhādyairupacāraistu tadagre bhojayeddvijān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the twelfth of the bright half of Isha one should worship Padmanabha with perfumes and other offerings and feed brahmins before him

अध्याय १२०

श्लोक 26

मधुरान्नेन वस्त्राढ्यां सौवर्णीं दक्षिणां ददेत् ।व्रतेनैतेन संतुष्टः पद्मनाभो द्विजोत्तम

madhurānnena vastrāḍhyāṃ sauvarṇīṃ dakṣiṇāṃ dadet / vratenaitena saṃtuṣṭaḥ padmanābho dvijottama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with sweet food, and give a golden fee with clothes. Pleased by this vow, Padmanabha, O best of brahmins,

अध्याय १२०

श्लोक 27

श्वेतद्वीपगतिं दद्याद्देहभोगांश्च वाञ्छितान् ।कार्तिके कृष्णपक्षे तु गोवत्सद्वादशीव्रतम्

śvetadvīpagatiṃ dadyāddehabhogāṃśca vāñchitān / kārtike kṛṣṇapakṣe tu govatsadvādaśīvratam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

grants going to Shvetadvipa and the bodily pleasures one desires. In the dark half of Kartika is the Govatsa Dvadashi vow:

अध्याय १२०

श्लोक 28

तत्र वत्सयुतां गां तु समालिख्य सुगन्धिभिः ।चन्दनाद्यैस्तथा पुष्पमालाभिः प्रार्च्य ताम्रके

tatra vatsayutāṃ gāṃ tu samālikhya sugandhibhiḥ / candanādyaistathā puṣpamālābhiḥ prārcya tāmrake

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

drawing a cow with its calf there with fragrant substances, worshipping it with sandal and the like and with flower garlands, in a copper

अध्याय १२०

श्लोक 29

पात्रे पुष्पाक्षततिलैरर्घ्यं कृत्वा विधानतः ।प्रदद्यात्पादमूले ऽस्या मन्त्रेणानेन नारद

pātre puṣpākṣatatilairarghyaṃ kṛtvā vidhānataḥ / pradadyātpādamūle 'syā mantreṇānena nārada

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

vessel preparing an arghya with flowers, unbroken rice and sesame duly, one should give it at her feet with this mantra, O Narada:

अध्याय १२०

श्लोक 30

क्षीरोदार्णवसंभूते सुरासुरनमस्कृते ।सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलङ्कृते

kṣīrodārṇavasaṃbhūte surāsuranamaskṛte / sarvadevamaye devi sarvadevairalaṅkṛte

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

"Born of the ocean of milk, saluted by gods and asuras, O Goddess made of all gods, adorned by all gods,

अध्याय १२०

श्लोक 31

मातर्मातर्गवां मातर्गृहाणार्घ्यं नमो ऽस्तु ते ।ततो माषादिसंसिद्धान्वटकांश्च निवेदयेत्

mātarmātargavāṃ mātargṛhāṇārghyaṃ namo 'stu te / tato māṣādisaṃsiddhānvaṭakāṃśca nivedayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

mother, mother, mother of cows, accept the arghya; salutations to you." Then one should offer vadas made of black gram and the like,

अध्याय १२०

श्लोक 32

एवं पञ्च दशैकं वा यथाविभवमात्मनः ।सुरभि त्वं जगन्माता नित्यं विष्णुपदे स्थिता

evaṃ pañca daśaikaṃ vā yathāvibhavamātmanaḥ / surabhi tvaṃ jaganmātā nityaṃ viṣṇupade sthitā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

five, ten or one, according to one's means: "Surabhi, you are the mother of the world, ever abiding in Vishnu's abode;

अध्याय १२०

श्लोक 33

सर्वदेवमये ग्रासं मया दत्तमिमं ग्रस ।सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलङ्कृते

sarvadevamaye grāsaṃ mayā dattamimaṃ grasa / sarvadevamaye devi sarvadevairalaṅkṛte

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O you made of all gods, eat this mouthful I give. O Goddess made of all gods, adorned by all gods,

अध्याय १२०

श्लोक 34

मातर्ममाभिलषितं सफलं कुरु नन्दिनी ।तद्दिने तैलपक्वं च स्थालीपक्वं द्विजोत्तम

mātarmamābhilaṣitaṃ saphalaṃ kuru nandinī / taddine tailapakvaṃ ca sthālīpakvaṃ dvijottama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

mother Nandini, make my wish fruitful." On that day, O best of brahmins, one should avoid food cooked in oil or in a pot,

अध्याय १२०

श्लोक 35

गोक्षीरं गोघृतं चैव दधि तक्रं च वर्जयेत् ।द्वादश्यामूर्जशुक्लायां देवं दामोदरं द्विज

gokṣīraṃ goghṛtaṃ caiva dadhi takraṃ ca varjayet / dvādaśyāmūrjaśuklāyāṃ devaṃ dāmodaraṃ dvija

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

cow's milk, cow's ghee, curd and buttermilk. On the twelfth of the bright half of Urja, O brahmin, the god Damodara

अध्याय १२०

श्लोक 36

समभ्यर्च्योपचारैस्तु गन्धाद्यैः सुसमाहितः ।तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पक्वान्नेनार्कसंख्यकान्

samabhyarcyopacāraistu gandhādyaiḥ susamāhitaḥ / tadagre bhojayedviprānpakvānnenārkasaṃkhyakān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

should be worshipped with perfumes and other offerings, well collected; before him one should feed twelve brahmins with cooked food,

अध्याय १२०

श्लोक 37

ततः कुंभानपांपूर्णान्वस्त्राच्छन्नान्समर्चितान् ।सपूगमोदकस्वर्णांस्तेभ्यः प्रीत्या समर्पयेत्

tataḥ kuṃbhānapāṃpūrṇānvastrācchannānsamarcitān / sapūgamodakasvarṇāṃstebhyaḥ prītyā samarpayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and then lovingly give them pitchers full of water, covered with cloth and worshipped, with betel nut, modakas and gold.

अध्याय १२०

श्लोक 38

एवं कृते प्रियो विष्णोर्जायते ऽखिलभोगभुक् ।देहान्ते विष्णुसायुज्यं लभते नात्र संशयः

evaṃ kṛte priyo viṣṇorjāyate 'khilabhogabhuk / dehānte viṣṇusāyujyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

When this is done one becomes dear to Vishnu, enjoying all pleasures, and at the body's end gains union with Vishnu; there is no doubt.

अध्याय १२०

श्लोक 39

नीराजनव्रतं चात्र गदितं तन्निबोध मे ।सुप्तोत्थितं जगन्नाथमलङ्कृत्य निशागमे

nīrājanavrataṃ cātra gaditaṃ tannibodha me / suptotthitaṃ jagannāthamalaṅkṛtya niśāgame

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The Nirajana vow is also declared here; learn it from me. At nightfall, adorning the Lord of the world who has risen from sleep,

अध्याय १२०

श्लोक 40

अलङ्कृतो नवं वह्निमुत्पाद्याभ्यर्च्य मन्त्रतः ।हुत्वा तत्र समुद्दीप्ते रौप्य दीपिकया मुने

alaṅkṛto navaṃ vahnimutpādyābhyarcya mantrataḥ / hutvā tatra samuddīpte raupya dīpikayā mune

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

adorned oneself, producing a new fire and worshipping it with mantras, offering oblations there, when it blazes, with a silver lamp, O sage,

अध्याय १२०

श्लोक 41

गन्धपुष्पाद्यर्चितया जनैर्नीराजयेद्धरिम् ।तत्रैवानुगतां लक्ष्मीं ब्रह्माणीं चण्डिकां तथा

gandhapuṣpādyarcitayā janairnīrājayeddharim / tatraivānugatāṃ lakṣmīṃ brahmāṇīṃ caṇḍikāṃ tathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worshipped with perfumes, flowers and the like, the people should wave lights before Hari, and likewise before Lakshmi who follows him, Brahmani, Chandika,

अध्याय १२०

श्लोक 42

आदित्यं शङ्करं गौरीं यक्षं गणपतिं ग्रहान् ।मातॄः पितॄन्नगान्नागान्सर्वान्नीराजयेत्क्रमात्

ādityaṃ śaṅkaraṃ gaurīṃ yakṣaṃ gaṇapatiṃ grahān / mātṝḥ pitṝnnagānnāgānsarvānnīrājayetkramāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Aditya, Shankara, Gauri, the Yaksha, Ganapati, the planets, the Mothers, the ancestors, the mountains and all the Nagas in order.

अध्याय १२०

श्लोक 43

गवां नीराजनं कुर्यान्महिष्यादेश्च मण्डलम् ।नमो जयेति शब्दैश्च घण्टाशङ्खा दिनिःस्वनैः

gavāṃ nīrājanaṃ kuryānmahiṣyādeśca maṇḍalam / namo jayeti śabdaiśca ghaṇṭāśaṅkhā diniḥsvanaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

One should wave lights before the cows and the herd of buffaloes and the like, with cries of "Salutation! Victory!" and the sound of bells, conches and the like,

अध्याय १२०

श्लोक 44

सिंदूरालिप्तशृङ्गाणां चित्राङ्गाणां च वर्णकैः ।गवां कोलाहले वृत्ते नीराजनमहोत्सवे

siṃdūrāliptaśṛṅgāṇāṃ citrāṅgāṇāṃ ca varṇakaiḥ / gavāṃ kolāhale vṛtte nīrājanamahotsave

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with the cows' horns smeared with vermilion and their bodies painted in colours; when the tumult of the cows in the great festival of waving lights is over,

अध्याय १२०

श्लोक 45

तुरगांल्लक्षणोपेताम् गजांश्च मदविप्लुतान् ।राजचिह्नानि सर्वाणि च्छत्रादीनि च नारद

turagāṃllakṣaṇopetām gajāṃśca madaviplutān / rājacihnāni sarvāṇi cchatrādīni ca nārada

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

horses with good marks, elephants flowing with ichor, and all the royal insignia, umbrella and the rest, O Narada —

अध्याय १२०

श्लोक 46

राजा पुरोधसा सार्धं मन्त्रिभृत्यपरः सरः ।पूजयित्वा यथान्यायं नीरज्य स्वयमादरात्

rājā purodhasā sārdhaṃ mantribhṛtyaparaḥ saraḥ / pūjayitvā yathānyāyaṃ nīrajya svayamādarāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the king, with his priest, attended by ministers and servants, worshipping them duly and himself waving lights with reverence,

अध्याय १२०

श्लोक 47

शङ्खतूर्यादिघोषैश्च नानारत्नविनिर्मिते ।सिंहासने नवे कॢप्ते तिष्ठेत्सम्यगलङ्कृतः

śaṅkhatūryādighoṣaiśca nānāratnavinirmite / siṃhāsane nave kḷpte tiṣṭhetsamyagalaṅkṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

amid the sound of conches, trumpets and the like, should sit well adorned on a new throne made of various gems.

अध्याय १२०

श्लोक 48

ततः सुलक्षणैर्युक्ता वेश्या वाथ कुलाङ्गना ।शीर्षोपरि नरेद्रस्य तया नीराजयेच्छनैः

tataḥ sulakṣaṇairyuktā veśyā vātha kulāṅganā / śīrṣopari naredrasya tayā nīrājayecchanaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then a courtesan or a woman of good family endowed with good marks should gently wave lights over the king's head.

अध्याय १२०

श्लोक 49

एवमेषा महासांतिः कर्तव्या प्रतिवत्सरम् ।राज्ञा वित्तवतान्येन वर्षमारोग्यमिच्छता

evameṣā mahāsāṃtiḥ kartavyā prativatsaram / rājñā vittavatānyena varṣamārogyamicchatā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This great pacification should be performed every year by a king or another wealthy man who desires health for the year.

अध्याय १२०

श्लोक 50

येषां राष्ट्रे पुरे ग्रामे क्रियते शान्तिरुत्तमा ।नीराजनाभिधा विप्र तद्रोगा यान्ति संक्षयम्

yeṣāṃ rāṣṭre pure grāme kriyate śāntiruttamā / nīrājanābhidhā vipra tadrogā yānti saṃkṣayam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In whose kingdom, city or village this excellent pacification called Nirajana is performed, O brahmin, their diseases perish.

अध्याय १२०

श्लोक 51

द्वादश्यां मार्गशुक्लायां साध्यव्रतमनुत्तमम् ।मनोभवस्तथा प्राणो नरो यातश्च वीर्यवान्

dvādaśyāṃ mārgaśuklāyāṃ sādhyavratamanuttamam / manobhavastathā prāṇo naro yātaśca vīryavān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the twelfth of the bright half of Margashirsha is the unsurpassed Sadhya vow: Manobhava, Prana, Nara, Yata, Viryavan,

अध्याय १२०

श्लोक 52

चितिर्हयो नृपश्चैव हंसो नारायणस्तथा ।विभुश्चापि प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः

citirhayo nṛpaścaiva haṃso nārāyaṇastathā / vibhuścāpi prabhuścaiva sādhyā dvādaśa kīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Chiti, Haya, Nripa, Hamsa, Narayana, Vibhu and Prabhu — the twelve Sadhyas are declared.

अध्याय १२०

श्लोक 53

पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैरेतांस्तन्दुलकल्पितान् ।ततो द्विजाग्र्यान्संभोज्य द्वादशात्र सुदक्षिणाः

pūjayedgandhapuṣpādyairetāṃstandulakalpitān / tato dvijāgryānsaṃbhojya dvādaśātra sudakṣiṇāḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

One should worship these, formed of rice, with perfumes, flowers and the like; then feeding twelve excellent brahmins and giving good fees,

अध्याय १२०

श्लोक 54

दत्वा तेभ्यस्तु विसृजेत्प्रीयान्नारयणस्त्विति ।एतस्यामेव विदितं द्वादशादित्यसंज्ञितम्

datvā tebhyastu visṛjetprīyānnārayaṇastviti / etasyāmeva viditaṃ dvādaśādityasaṃjñitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should dismiss them, saying, "May Narayana be pleased." On this same day is known the vow called Dvadashaditya:

अध्याय १२०

श्लोक 55

व्रतं तत्रार्चयेद्धीमानादित्यान्द्वादशापि च ।धातामित्रोर्ऽयमा पूषा शक्र्ॐऽशो वरुणो भगः

vrataṃ tatrārcayeddhīmānādityāndvādaśāpi ca / dhātāmitror'yamā pūṣā śakroṃ'śo varuṇo bhagaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

in it the wise one should worship the twelve Adityas — Dhata, Mitra, Aryaman, Pusha, Shakra, Amsha, Varuna, Bhaga,

अध्याय १२०

श्लोक 56

त्वष्टा विवस्वान्सविता विष्णुर्द्वादश ईरिताः ।प्रतिमासं तु शुक्लायां द्वादश्यामर्च्य यत्नतः

tvaṣṭā vivasvānsavitā viṣṇurdvādaśa īritāḥ / pratimāsaṃ tu śuklāyāṃ dvādaśyāmarcya yatnataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Tvashta, Vivasvan, Savita and Vishnu are declared the twelve. Worshipping them carefully on the bright twelfth each month,

अध्याय १२०

श्लोक 57

वर्षं नयेद्व्रतान्ते तु प्रतिमा द्वादशापि च ।हैमीः संपूज्य विधिना भोजयित्वा द्विजोत्तमान्

varṣaṃ nayedvratānte tu pratimā dvādaśāpi ca / haimīḥ saṃpūjya vidhinā bhojayitvā dvijottamān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should complete the year; at the end of the vow, duly worshipping twelve golden images and feeding the best brahmins,

अध्याय १२०

श्लोक 58

मधुरान्नैः सुसत्कृत्य प्रत्येकं चार्पयेद्व्रती ।एव व्रतं नरः कृत्वा द्वादशादित्यसंज्ञकम्

madhurānnaiḥ susatkṛtya pratyekaṃ cārpayedvratī / eva vrataṃ naraḥ kṛtvā dvādaśādityasaṃjñakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

honouring them well with sweet food, the vow-keeper should give one to each. A man who keeps this vow called Dvadashaditya

अध्याय १२०

श्लोक 59

सूर्यलोकं समासाद्य भुक्त्वा भोगांश्चरं ततः ।जायते भुवि धर्मात्मा मानुष्ये रोगवर्जितः

sūryalokaṃ samāsādya bhuktvā bhogāṃścaraṃ tataḥ / jāyate bhuvi dharmātmā mānuṣye rogavarjitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

reaches the Sun's world, enjoys pleasures long, and then is born on earth as a righteous man, free from disease.

अध्याय १२०

श्लोक 60

ततो व्रतस्य पुण्येन पुनरेव लभेद्व्रतम् ।तत्पुण्येन रवेन्भित्वा मण्डलं द्विजसत्तम

tato vratasya puṇyena punareva labhedvratam / tatpuṇyena ravenbhitvā maṇḍalaṃ dvijasattama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then by the merit of the vow he gains the vow again, and by that merit, piercing the Sun's orb, O best of brahmins,

अध्याय १२०

श्लोक 61

निरञ्जनं निरा कारं निर्द्वन्द्वं ब्रह्म चाप्नुयात् ।अत्रैवाखण्डसंज्ञं च व्रतमुक्त द्विजोत्तम

nirañjanaṃ nirā kāraṃ nirdvandvaṃ brahma cāpnuyāt / atraivākhaṇḍasaṃjñaṃ ca vratamukta dvijottama

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

he attains Brahman, stainless, formless and beyond the pairs. Here too is declared the vow called Akhanda, O best of brahmins:

अध्याय १२०

श्लोक 62

मूर्तिं निर्माय सौवर्णीं जनार्दनसमाह्वयाम् ।अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैस्तदग्रे भोजयेद्द्विजान्

mūrtiṃ nirmāya sauvarṇīṃ janārdanasamāhvayām / abhyarcya gandhapuṣpādyaistadagre bhojayeddvijān

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

making a golden image called Janardana and worshipping it with perfumes, flowers and the like, one should feed brahmins before it,

अध्याय १२०

श्लोक 63

द्वादश प्रतिमासं तु नक्ताशीः स्याज्जितेन्द्रियः ।ततः समान्ते तां मूर्तिं समभ्यर्च्य विधानतः

dvādaśa pratimāsaṃ tu naktāśīḥ syājjitendriyaḥ / tataḥ samānte tāṃ mūrtiṃ samabhyarcya vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

twelve every month, eating only at night with senses controlled; then at the end of the year, worshipping the image duly,

अध्याय १२०

श्लोक 64

गुरवे धेनुसहितां दद्यात्संप्रार्थयेत्तथा ।शतजन्मसु यत्किञ्चिन्मयाखण्डव्रतं कृतम्

gurave dhenusahitāṃ dadyātsaṃprārthayettathā / śatajanmasu yatkiñcinmayākhaṇḍavrataṃ kṛtam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should give it with a cow to the teacher and pray thus: "Whatever unbroken vow I have kept in a hundred births,

अध्याय १२०

श्लोक 65

भगवंस्त्वत्प्रसादेन तदखण्डमिहास्तु मे ।ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्सखण्डाढ्यैस्तु पायसैः

bhagavaṃstvatprasādena tadakhaṇḍamihāstu me / tataḥ saṃbhojya viprāgryānsakhaṇḍāḍhyaistu pāyasaiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O Lord, by your grace may it be unbroken for me here." Then feeding the best brahmins with milk-rice rich with sugar,

अध्याय १२०

श्लोक 66

द्वादशैव हि सौवर्णीं दक्षिणां प्रददेन्नमेत् ।इति कृत्वा व्रतं विप्र प्रीणयित्वा जनार्दनम्

dvādaśaiva hi sauvarṇīṃ dakṣiṇāṃ pradadennamet / iti kṛtvā vrataṃ vipra prīṇayitvā janārdanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should give twelve golden fees and bow. Having kept this vow, O brahmin, and pleased Janardana,

अध्याय १२०

श्लोक 67

सौवर्णेन विमानेन याति विष्णोः परं पदम् ।पौषस्य कृष्णद्वादश्यां रूपव्रतमुदीरितम्

sauvarṇena vimānena yāti viṣṇoḥ paraṃ padam / pauṣasya kṛṣṇadvādaśyāṃ rūpavratamudīritam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one goes in a golden celestial car to Vishnu's supreme abode. On the twelfth of the dark half of Pausha the Rupa vow is declared:

अध्याय १२०

श्लोक 68

दशम्यां विधिवत्स्नात्वा गृह्णीयाद्गोमयं व्रती ।श्वेताया वैकवर्णाया अन्तरिक्षगतं द्विज

daśamyāṃ vidhivatsnātvā gṛhṇīyādgomayaṃ vratī / śvetāyā vaikavarṇāyā antarikṣagataṃ dvija

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on the tenth, having bathed duly, the vow-keeper should take cow dung, of a white or single-coloured cow, caught before it touches the ground, O brahmin,

अध्याय १२०

श्लोक 69

अष्टोत्तरशतं तेन पिण्डिकाः कल्प्य नारद ।शोषयेदातपे धृत्वा पात्रे ताम्रे ऽथ मृन्मये

aṣṭottaraśataṃ tena piṇḍikāḥ kalpya nārada / śoṣayedātape dhṛtvā pātre tāmre 'tha mṛnmaye

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and making a hundred and eight balls of it, O Narada, dry them in the sun, placing them in a copper or earthen vessel.

अध्याय १२०

श्लोक 70

एकादश्यां सोपवासः समभ्यर्च्य विधानतः ।सौवर्णीं प्रतिमां विष्णोर्निशायां जागरं चरेत्

ekādaśyāṃ sopavāsaḥ samabhyarcya vidhānataḥ / sauvarṇīṃ pratimāṃ viṣṇorniśāyāṃ jāgaraṃ caret

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the eleventh, fasting and duly worshipping a golden image of Vishnu, one should keep vigil at night

अध्याय १२०

श्लोक 71

सुमङ्गलैर्गीतवाद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः ।ततः प्रभाते द्वादश्यां तिलपात्रोपरि स्थिताम्

sumaṅgalairgītavādyaiḥ stotrapāṭhairjapādibhiḥ / tataḥ prabhāte dvādaśyāṃ tilapātropari sthitām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with auspicious songs and music, recitations of hymns, japa and the like; then at dawn on the twelfth, placing the image, set on a vessel of sesame,

अध्याय १२०

श्लोक 72

अंबुपूर्णे घटे न्यस्य पूजयेदुपचारकैः ।ततो ऽग्निं नवमुत्पाद्य काष्ठसंघर्षणादिभिः

aṃbupūrṇe ghaṭe nyasya pūjayedupacārakaiḥ / tato 'gniṃ navamutpādya kāṣṭhasaṃgharṣaṇādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on a pitcher full of water, one should worship it with offerings; then producing a new fire by rubbing sticks and the like,

अध्याय १२०

श्लोक 73

तं समभ्यर्च्य विधिवदेकैकां पिण्डिकां सुधीः ।होमयेत्सतिलाज्यां च द्वादशाक्षरविद्यया

taṃ samabhyarcya vidhivadekaikāṃ piṇḍikāṃ sudhīḥ / homayetsatilājyāṃ ca dvādaśākṣaravidyayā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and worshipping it duly, the wise one should offer the balls one by one with sesame and ghee, with the twelve-syllable vidya

अध्याय १२०

श्लोक 74

वैष्णव्याथ च पूरणां च शतमष्टोत्तर ततः ।भोजयेत्पायसैर्विप्रान्प्रीत्या सुस्निग्धमानसः

vaiṣṇavyātha ca pūraṇāṃ ca śatamaṣṭottara tataḥ / bhojayetpāyasairviprānprītyā susnigdhamānasaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

or the Vaishnava mantra, and the full oblation, a hundred and eight; then with a loving heart feed brahmins with milk-rice,

अध्याय १२०

श्लोक 75

सहितां च घटेनैव प्रतिमां गुरवऽपेयेत् ।विप्रेभ्यो दक्षिणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसर्जयेत् ।नरो वा यदि वा नारी व्रतं कृत्वैवमादरात्

sahitāṃ ca ghaṭenaiva pratimāṃ gurava'peyet / viprebhyo dakṣiṇāṃ śaktyā datvā natvā visarjayet / naro vā yadi vā nārī vrataṃ kṛtvaivamādarāt

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and give the image with the pitcher to the teacher; giving fees to brahmins according to one's means, bowing, one should dismiss them. Man or woman, keeping this vow with reverence,

अध्याय १२०

श्लोक 76

लभते रूपसौभाग्यं नात्र कार्या विचारणा ।सहस्ये शुक्लपक्षे तु सुजन्मद्वादशीव्रतम्

labhate rūpasaubhāgyaṃ nātra kāryā vicāraṇā / sahasye śuklapakṣe tu sujanmadvādaśīvratam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

gains beauty and good fortune; there is no doubt. In the bright half of Sahasya is the Sujanma Dvadashi vow:

अध्याय १२०

श्लोक 77

स्नात्वा विधानेन गृह्णोयाद्वार्षिकव्रतम् ।पीत्वा गशृङ्गवार्यादौ तां च कृत्वा प्रदक्षिणम्

snātvā vidhānena gṛhṇoyādvārṣikavratam / pītvā gaśṛṅgavāryādau tāṃ ca kṛtvā pradakṣiṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

having bathed duly, one should take up the year-long vow, first drinking water from a cow's horn and circumambulating the cow;

अध्याय १२०

श्लोक 78

प्रतिमासं ततः शुक्लेद्वादश्यां दानमाचरेत् ।घृतप्रस्थं तच्चतुष्कं क्रमाद्वीहेर्यवस्य च

pratimāsaṃ tataḥ śukledvādaśyāṃ dānamācaret / ghṛtaprasthaṃ taccatuṣkaṃ kramādvīheryavasya ca

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then every month on the bright twelfth one should give: a prastha of ghee, four prasthas of rice, of barley in turn,

अध्याय १२०

श्लोक 79

द्विरक्तिकं हेम तिलाढकार्द्धं पयसां घटम् ।रौप्यस्य माषमेकं च तृप्तिकृन्मिष्टपक्वकम्

dviraktikaṃ hema tilāḍhakārddhaṃ payasāṃ ghaṭam / raupyasya māṣamekaṃ ca tṛptikṛnmiṣṭapakvakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

two rattis of gold, half an adhaka of sesame, a pitcher of milk, one masha of silver, satisfying sweet cooked food,

अध्याय १२०

श्लोक 80

छत्रं माषार्धहेम्नश्च प्रस्थं फआणितमुत्तमम् ।चन्दनं पलिकं वस्त्रं पञ्चहस्तोन्मितं तनुम्

chatraṃ māṣārdhahemnaśca prasthaṃ phaāṇitamuttamam / candanaṃ palikaṃ vastraṃ pañcahastonmitaṃ tanum

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

an umbrella, half a masha of gold, a prastha of excellent treacle, a pala of sandal, and a fine cloth five cubits long;

अध्याय १२०

श्लोक 81

एवं तु मासिकं दानं कृत्वा प्राश्य यथाक्रमम् ।गोमूत्रं जलमाज्यं वा पक्त्वा शाकं चतुर्विधम्

evaṃ tu māsikaṃ dānaṃ kṛtvā prāśya yathākramam / gomūtraṃ jalamājyaṃ vā paktvā śākaṃ caturvidham

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

making these monthly gifts, one should take in order cow's urine, water or ghee, the four kinds of cooked vegetables,

अध्याय १२०

श्लोक 82

दधियुक्तं च यावान्नं तिलाज्यं शर्करान्विताम् ।दर्भांबुक्षीरमुदितं प्राशनं प्रतिमासिकम्

dadhiyuktaṃ ca yāvānnaṃ tilājyaṃ śarkarānvitām / darbhāṃbukṣīramuditaṃ prāśanaṃ pratimāsikam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

barley food with curd, sesame and ghee with sugar, and water with darbha and milk — the monthly things to be taken.

अध्याय १२०

श्लोक 83

एवं कृतव्रतो वर्षं सौवर्णीं प्रतिमां रवेः ।कृत्वा वै ताम्रपात्रस्थां न्यस्याभ्यर्च्य विधानतः

evaṃ kṛtavrato varṣaṃ sauvarṇīṃ pratimāṃ raveḥ / kṛtvā vai tāmrapātrasthāṃ nyasyābhyarcya vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having kept the vow thus for a year, making a golden image of the Sun, placing it on a copper vessel and duly worshipping it,

अध्याय १२०

श्लोक 84

गुरवे धेनुसहितां प्रत्यर्प्य प्रणमेत्पुरः ।विप्रान्द्रादश संभोज्य तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम्

gurave dhenusahitāṃ pratyarpya praṇametpuraḥ / viprāndrādaśa saṃbhojya tebhyo dadyācca dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should give it with a cow to the teacher and bow before him; feeding twelve brahmins, one should give them fees.

अध्याय १२०

श्लोक 85

एवं कृतव्रतो विप्र जन्माप्नोत्युत्तमे कुले ।निरोगो धनधान्याढ्यो भवेच्चाविकलेद्रियः

evaṃ kṛtavrato vipra janmāpnotyuttame kule / nirogo dhanadhānyāḍhyo bhaveccāvikaledriyaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Having kept this vow, O brahmin, one gains birth in an excellent family, healthy, rich in wealth and grain, with unimpaired senses.

अध्याय १२०

श्लोक 86

माघस्य शुक्लद्वादश्यां शालग्रामशिलां द्विज ।अभ्यच्य विधिवद्भक्त्या सुवर्णं तन्मुखे न्यसेत्

māghasya śukladvādaśyāṃ śālagrāmaśilāṃ dvija / abhyacya vidhivadbhaktyā suvarṇaṃ tanmukhe nyaset

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the twelfth of the bright half of Magha, O brahmin, worshipping a shalagrama stone duly with devotion, one should place gold in its mouth,

अध्याय १२०

श्लोक 87

तां स्थाप्य रौप्यपात्रे तु सितवस्त्रयुगावृताम् ।प्रदद्याद्वेदविदुषे तं हि संभोजयेत्ततः

tāṃ sthāpya raupyapātre tu sitavastrayugāvṛtām / pradadyādvedaviduṣe taṃ hi saṃbhojayettataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

set it in a silver vessel covered with a pair of white cloths, give it to a knower of the Veda, and then feed him

अध्याय १२०

श्लोक 88

पायसान्नेन खण्डाज्यसहितेन हितेन च ।एवं कृत्वैकभक्तः सन्विष्णु चिन्तनतत्परः

pāyasānnena khaṇḍājyasahitena hitena ca / evaṃ kṛtvaikabhaktaḥ sanviṣṇu cintanatatparaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

with wholesome milk-rice with sugar and ghee. Having done so, eating once and intent on meditating on Vishnu,

अध्याय १२०

श्लोक 89

वैष्णवं लभते धाम भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् ।अन्त्ये सितायां द्वादश्यां सौवर्णीं प्रतिमां हरेः

vaiṣṇavaṃ labhate dhāma bhuktvā bhogānihepsitān / antye sitāyāṃ dvādaśyāṃ sauvarṇīṃ pratimāṃ hareḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one gains Vishnu's abode after enjoying desired pleasures here. On the bright twelfth of the last month, a golden image of Hari,

अध्याय १२०

श्लोक 90

अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्दद्याद्वेदविदे द्विज ।द्विषट्कसंख्यान्विप्रांश्च भोजयित्वा च दक्षिणाम्

abhyarcya gandhapuṣpādyairdadyādvedavide dvija / dviṣaṭkasaṃkhyānviprāṃśca bhojayitvā ca dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worshipped with perfumes, flowers and the like, should be given to a knower of the Veda, O brahmin; feeding twelve brahmins and giving fees,

अध्याय १२०

श्लोक 91

दत्वा विसर्जयेत्पश्चात्स्वयं भुञ्जीत बान्धवैः ।त्रिस्पृशोन्मीलिनी पक्षवर्द्धिनी वञ्जुली तथा

datvā visarjayetpaścātsvayaṃ bhuñjīta bāndhavaiḥ / trispṛśonmīlinī pakṣavarddhinī vañjulī tathā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

one should dismiss them and then eat with one's kin. Trisprisha, Unmilini, Pakshavardhini and Vanjuli,

अध्याय १२०

श्लोक 92

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता ।एता अष्टौ सदोपोष्या द्वादश्यः पापहारिकाः

jayā ca vijayā caiva jayantī cāparājitā / etā aṣṭau sadopoṣyā dvādaśyaḥ pāpahārikāḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Jaya, Vijaya, Jayanti and Aparajita — these eight twelfths, removers of sin, should always be fasted on.

अध्याय १२०

श्लोक 93

श्रीनारद उवाच कीदृशं लक्षणं ब्रह्मन्नेतासां किं फलं तथा ।तत्सर्वं मे समाचक्ष्व याश्चन्याः पुण्यदायुकाः

śrīnārada uvāca kīdṛśaṃ lakṣaṇaṃ brahmannetāsāṃ kiṃ phalaṃ tathā / tatsarvaṃ me samācakṣva yāścanyāḥ puṇyadāyukāḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Shri Narada said: "What are their characteristics, O Brahman, and what their fruit? Tell me all of it, and of any others that give merit."

अध्याय १२०

श्लोक 94

सूत उवाच इत्थं सनातनः पृष्टो नारदेन द्विजोत्तमः ।प्रशस्य भ्रातरं प्राह महाभागवतं मुनिः

sūta uvāca itthaṃ sanātanaḥ pṛṣṭo nāradena dvijottamaḥ / praśasya bhrātaraṃ prāha mahābhāgavataṃ muniḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Suta said: Asked thus by Narada, the excellent brahmin Sanatana praised his brother and spoke to the great devotee of the Lord.

अध्याय १२०

श्लोक 95

सनातन उवाच साधु पृष्टं त्वया भ्रातः साधूनां संशयच्छिदा ।वक्ष्ये महाद्वादशीनां लक्षणं च फलं पृथक्

sanātana uvāca sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhrātaḥ sādhūnāṃ saṃśayacchidā / vakṣye mahādvādaśīnāṃ lakṣaṇaṃ ca phalaṃ pṛthak

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Sanatana said: "Well asked, brother, you who cut away the doubts of the good. I will tell you separately the characteristics and fruit of the great twelfths.

अध्याय १२०

श्लोक 96

एकादशी निवृत्ता चेत्सूर्यस्योदयतः पुरा ।तदा तु त्रिस्पृशा नाम द्वादशी सा महाफला

ekādaśī nivṛttā cetsūryasyodayataḥ purā / tadā tu trispṛśā nāma dvādaśī sā mahāphalā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If the eleventh ends before sunrise, then the twelfth is called Trisprisha, of great fruit;

अध्याय १२०

श्लोक 97

अस्यामुपोष्य गोविन्दं यः पूजयति नारद ।अश्वमेधसहस्रस्य फलं लभते ध्रुवम्

asyāmupoṣya govindaṃ yaḥ pūjayati nārada / aśvamedhasahasrasya phalaṃ labhate dhruvam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

whoever, fasting on it, worships Govinda, O Narada, surely gains the fruit of a thousand horse-sacrifices.

अध्याय १२०

श्लोक 98

यदारुणोदये विद्धा दशम्यैकादशी तिथिः ।तदा तां संपरित्यज्य द्वादशीं समुपोषयेत्

yadāruṇodaye viddhā daśamyaikādaśī tithiḥ / tadā tāṃ saṃparityajya dvādaśīṃ samupoṣayet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

When the eleventh is touched by the tenth at dawn, one should give it up and fast on the twelfth;

अध्याय १२०

श्लोक 99

तत्रेष्ट्वा वासुदेवाख्यं सम्यक्पूजाविधानतः ।राजसूयसहस्रस्य फलमुन्मीलिते लभेत्

tatreṣṭvā vāsudevākhyaṃ samyakpūjāvidhānataḥ / rājasūyasahasrasya phalamunmīlite labhet

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

worshipping there the one called Vasudeva properly with the procedure of worship, one gains on the Unmilita the fruit of a thousand Rajasuyas.

अध्याय १२०

श्लोक 100

यदोदये तु सवितुर्याम्या त्वेकादशीं स्पृशेत् ।तदा वञ्जुलिकाख्यां तु तां त्यक्त्वोपोषयेत्सदा

yadodaye tu savituryāmyā tvekādaśīṃ spṛśet / tadā vañjulikākhyāṃ tu tāṃ tyaktvopoṣayetsadā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

When at sunrise the twelfth touches the eleventh, then one should always give that up and fast on the one called Vanjulika;

अध्याय १२०

श्लोक 101

अस्यां संकर्षणं देवं गन्धाद्यैरुपचारकैः ।पूजयेत्सततं भक्त्या सर्वस्याभयदं परम्

asyāṃ saṃkarṣaṇaṃ devaṃ gandhādyairupacārakaiḥ / pūjayetsatataṃ bhaktyā sarvasyābhayadaṃ param

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on it one should constantly worship with devotion the god Sankarshana, supreme giver of fearlessness to all, with perfumes and other offerings.

अध्याय १२०

श्लोक 102

एषा महाद्वादशी तु सर्वक्रतुफलप्रदा ।सर्वपापहरा प्रोक्ता सर्वसंपत्प्रदायिनी

eṣā mahādvādaśī tu sarvakratuphalapradā / sarvapāpaharā proktā sarvasaṃpatpradāyinī

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

This great twelfth grants the fruit of all sacrifices, is declared to remove all sins and grants all prosperity.

अध्याय १२०

श्लोक 103

कुहूराके यदा वृद्धे स्यातां विप्र यदा तदा ।पक्षवर्द्धनिका नाम द्वादशी सा महाफला

kuhūrāke yadā vṛddhe syātāṃ vipra yadā tadā / pakṣavarddhanikā nāma dvādaśī sā mahāphalā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

When the new-moon and full-moon days are extended, O brahmin, then the twelfth is called Pakshavardhini, of great fruit;

अध्याय १२०

श्लोक 104

तस्यां संपूजयेद्देवं प्रद्युम्नं जगतां पतिम् ।सर्वैश्वर्य्यप्रदं साक्षात्पुत्र पौत्रविवर्धनम्

tasyāṃ saṃpūjayeddevaṃ pradyumnaṃ jagatāṃ patim / sarvaiśvaryyapradaṃ sākṣātputra pautravivardhanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on it one should worship the god Pradyumna, lord of the worlds, granting all lordship and increasing sons and grandsons.

अध्याय १२०

श्लोक 105

यदा तु धवले पक्षे द्वादशी स्यान्मधान्विता ॥ठ तदा प्रोक्ता जया नाम सर्वशत्रुविनाशिनी

yadā tu dhavale pakṣe dvādaśī syānmadhānvitā //ṭha tadā proktā jayā nāma sarvaśatruvināśinī

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

When in the bright fortnight the twelfth falls with Magha, it is called Jaya, destroyer of all enemies;

अध्याय १२०

श्लोक 106

अस्यां संपूजयेद्देव मनिरुद्धं रमापतिम् ।सर्वकामप्रदं नॄणां सर्वसौभाग्यदायकम्

asyāṃ saṃpūjayeddeva maniruddhaṃ ramāpatim / sarvakāmapradaṃ nṝṇāṃ sarvasaubhāgyadāyakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on it one should worship the god Aniruddha, lord of Rama, who grants men all desires and all good fortune.

अध्याय १२०

श्लोक 107

श्रवणर्क्षयुता चेत्स्याद्द्वादशी धवले दले ।तदा सा विजया नाम तस्यामचेद्गदाधरम्

śravaṇarkṣayutā cetsyāddvādaśī dhavale dale / tadā sā vijayā nāma tasyāmacedgadādharam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

If the twelfth in the bright fortnight falls with the constellation Shravana, it is called Vijaya; on it one should worship Gadadhara,

अध्याय १२०

श्लोक 108

सर्वसौख्यप्रदं शश्वत्सर्वभोगपरायणम् ।सर्वतीर्थफलं विप्र तां चोपोष्याप्नुयान्नरः

sarvasaukhyapradaṃ śaśvatsarvabhogaparāyaṇam / sarvatīrthaphalaṃ vipra tāṃ copoṣyāpnuyānnaraḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

who always grants all happiness and is intent on all enjoyments; fasting on it, O brahmin, a man gains the fruit of all tirthas.

अध्याय १२०

श्लोक 109

यदा स्याच्च सिते पक्षे प्राजापत्यर्क्षसंयुता ।द्वादशी सा महापुण्या जयन्ती नामतः स्मृता

yadā syācca site pakṣe prājāpatyarkṣasaṃyutā / dvādaśī sā mahāpuṇyā jayantī nāmataḥ smṛtā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

When in the bright fortnight it falls with the constellation of Prajapati, that twelfth is most holy and remembered by the name Jayanti;

अध्याय १२०

श्लोक 110

यस्यां समर्च्चयेद्देवं वामनं सिद्धिदं नृणाम् ।उपोषितैषा विप्रेन्द्र सर्वव्रतफलप्रदा

yasyāṃ samarccayeddevaṃ vāmanaṃ siddhidaṃ nṛṇām / upoṣitaiṣā viprendra sarvavrataphalapradā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

on it one should worship the god Vamana, who grants men success; fasted on, O best of brahmins, it grants the fruit of all vows,

अध्याय १२०

श्लोक 111

सर्वदानफला चापि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ।यदा तु स्यात्सिते पक्षे द्वादशी जीवभान्विता

sarvadānaphalā cāpi bhuktimuktipradāyinī / yadā tu syātsite pakṣe dvādaśī jīvabhānvitā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the fruit of all gifts, and enjoyment and liberation. When in the bright fortnight the twelfth falls with the constellation of Jupiter,

अध्याय १२०

श्लोक 112

तदापराजिता प्रोक्ता सर्वज्ञा नप्रदायिनी ।अस्यां समर्चयेद्देवं नारायणमनामयम्

tadāparājitā proktā sarvajñā napradāyinī / asyāṃ samarcayeddevaṃ nārāyaṇamanāmayam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

it is called Aparajita, granting all knowledge; on it one should worship the god Narayana, free from ill,

अध्याय १२०

श्लोक 113

संसारपाशविच्छित्तिकारकं ज्ञानसागरम् ।अस्यास्तूपोषणादेव मुक्तः स्याद्विप्र भोजनः

saṃsārapāśavicchittikārakaṃ jñānasāgaram / asyāstūpoṣaṇādeva muktaḥ syādvipra bhojanaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the ocean of knowledge who cuts the bonds of worldly existence; merely by fasting on it one is freed, O brahmin, by feeding [brahmins].

अध्याय १२०

श्लोक 114

यदा त्वाषाढशुक्लायां द्वादश्यां मैत्रभं भवेत् ।तदा व्रतद्वयं कार्य्यं न दोषो ऽत्रैकदैवतम्

yadā tvāṣāḍhaśuklāyāṃ dvādaśyāṃ maitrabhaṃ bhavet / tadā vratadvayaṃ kāryyaṃ na doṣo 'traikadaivatam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

When on the bright twelfth of Ashadha the constellation Anuradha falls, two vows are to be kept; there is no fault, since the deity is one.

अध्याय १२०

श्लोक 115

श्रवणर्क्षयुतायां च द्वादश्यां भाद्रशुक्लके ।ऊर्ज्जे सितायां द्वादश्यामन्त्यभे च व्रतद्वयम्

śravaṇarkṣayutāyāṃ ca dvādaśyāṃ bhādraśuklake / ūrjje sitāyāṃ dvādaśyāmantyabhe ca vratadvayam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

On the twelfth of the bright half of Bhadra with Shravana, and on the bright twelfth of Urja with Revati, two vows as well.

अध्याय १२०

श्लोक 116

एताभ्यो ऽन्त्र विप्रेन्द्र द्वादश्यामेकभुक्तकम् ।निसर्गतः समुद्दिष्टं व्रतं पातकनाशनम्

etābhyo 'ntra viprendra dvādaśyāmekabhuktakam / nisargataḥ samuddiṣṭaṃ vrataṃ pātakanāśanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Apart from these, O best of brahmins, on the twelfth a single meal is naturally prescribed — a vow that destroys sins.

अध्याय १२०

श्लोक 117

एकादश्या व्रतं नित्यं द्वादश्याः सहितं यतः ।नोद्यापनमिहोद्दिष्टं कर्त्तव्यं जीविताविधि

ekādaśyā vrataṃ nityaṃ dvādaśyāḥ sahitaṃ yataḥ / nodyāpanamihoddiṣṭaṃ karttavyaṃ jīvitāvidhi

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Since the vow of the eleventh is perpetual together with the twelfth, no concluding rite is prescribed here; it should be kept for life."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 120
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.