Narada Purana· Nārada Purāṇa
70
अध्याय 70 / 167

Book 1 - Adhyaya 71

228 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ228 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७०

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे सप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि दिव्यान्नरहरेर्मनून् ।यान्समाराध्य ब्रह्माद्याश्चक्रुः सृष्ट्यादि कर्म वै

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde saptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca śṛṇu nārada vakṣyāmi divyānnaraharermanūn / yānsamārādhya brahmādyāścakruḥ sṛṣṭyādi karma vai

हिन्दी अर्थ

तार (3०), हृदय (नमः) भगवत् शब्दका चतुर्थी विभक्तिमें एकवचनान्त रूप ( भगवते ) तथा “वासुदेवाय' यह द्वादशाक्षर (3३ नमो भगवते वासुदेवाय ) महामन्त्र कहा गया है, जो

English

The learned devotee shall worship externally the guardians of the quarters along with their weapons. When the Mantra is realized thus, the repeater of the Mantras shall realize hb desires.

अध्याय ७०

श्लोक 2

संवर्तकश्चन्द्रमौलिर्मनुर्वह्निविभूषितः ।एकाक्षरः स्मृतो मन्त्रो भजतां सुरपादपः

saṃvartakaścandramaulirmanurvahnivibhūṣitaḥ / ekākṣaraḥ smṛto mantro bhajatāṃ surapādapaḥ

हिन्दी अर्थ

भोग और मोक्ष देनेवाला है। स्त्री और शुद्रोंको बिना प्रणवके यह मन्त्र जपना चाहिए और द्विजातियोंके लिये प्रणवसहित इसके जपका विधान है। इस मन्त्रके प्रजापति ऋषि, गायत्री

English

This mantra of thirty two syllables of Nrhariis the bestower of an empire. The sage is Brahma, the metres Gayatrl and anuspip are also cited. Its deity is Nrhari. He is the bestower of all desired benefits.

अध्याय ७०

श्लोक 3

मुनिरत्रिश्च जगतीं छन्दो बुद्धिमतां वर ।देवता नृहरिः प्रोक्तो विनियोगो ऽखिलाप्तये

muniratriśca jagatīṃ chando buddhimatāṃ vara / devatā nṛhariḥ prokto viniyogo 'khilāptaye

हिन्दी अर्थ

है। इस मन्त्रके एक, दो, चार और पाँच अक्षरों तथा सम्पूर्ण मन्त्रद्दारा पञ्माड़र-न्यास करना चाहिए।

English

For the detailed procedure of lee.fdredl Ttlaba, chapter 16,

अध्याय ७०

श्लोक 4

क्षं बीजं शक्तिरी प्रोक्ता षड्दीर्घेण षडङ्गकम् ।अर्केन्दुवह्निनयनं शरदिन्दुरुचं करैः

kṣaṃ bījaṃ śaktirī proktā ṣaḍdīrgheṇa ṣaḍaṅgakam / arkenduvahninayanaṃ śaradindurucaṃ karaiḥ

हिन्दी अर्थ

यहाँ भी पूर्वोक्तरूपसे ही ध्यान करना चाहिए। इस मन्त्रके बारह लाख जपका विधान है। घीसे सने हुए तिलसे जपके दशांशका हवन करना चाहिए । पूर्वोक्त पीठपर मूलमन्त्रसे मूर्तिकी

English

He shall repeat the mantra as many hundred thousand times as there are syllables therein. To the extent of one tenth of it he shall perform homa by means of milk-puddings soaked in ghee into the fire. He shall worship in the previously mentioned pedestal.

अध्याय ७०

श्लोक 5

धनुश्चक्राभयवलरान्दधतं नृहरिं स्मरेत् ।लक्षं जपस्तद्दशांशहोमश्च घृतपायसैः

dhanuścakrābhayavalarāndadhataṃ nṛhariṃ smaret / lakṣaṃ japastaddaśāṃśahomaśca ghṛtapāyasaiḥ

हिन्दी अर्थ

कल्पना करके मन्त्रसाधक उस मूर्तिमें देवेश्वर वासुदेवका आवाहन और पूजन करे। पहले अजड्ोंकी पूजा करके वासुदेव आदि व्यूहोंकी पूजा करनी चाहिए। तदनन्तर शान्ति आदि

English

After {propitiating the angas (Ancillaries) at the outset he shall worship Garucja and others in the i>etab in all the quarters, he shall wonhip &ti and others in the interstices and the guardians of the worlds externally.

अध्याय ७०

श्लोक 6

यजेत्पीठे वैष्णवे तु केसरेष्वङ्गपूजनम् ।खगेशं शङ्करं शेषं शतानन्दं दिगालिषु

yajetpīṭhe vaiṣṇave tu kesareṣvaṅgapūjanam / khageśaṃ śaṅkaraṃ śeṣaṃ śatānandaṃ digāliṣu

हिन्दी अर्थ

शक्तियोंका पूजन करना उचित है। वासुदेव आदिका पूर्व आदि दिशाओंमें और शान्ति आदि शक्तियोंका अग्ने आदि कोणोंमें पूजन करना चाहिए। तृतीय आवरणमें केशवादि द्वादश

English

The Mantra realized thus shall fulfil all desires.

अध्याय ७०

श्लोक 7

श्रियं ह्रियं धृतिं पुष्टिं कोणपत्रेषु पूजयेत् ।दन्तच्छदेषु नृहरींस्तावतः पूजयेत्क्रमात्म

śriyaṃ hriyaṃ dhṛtiṃ puṣṭiṃ koṇapatreṣu pūjayet / dantacchadeṣu nṛharīṃstāvataḥ pūjayetkramātma

हिन्दी अर्थ

मूर्तियोंकी पूजा बतायी गयी है। चतुर्थ और पञ्चम आवरणमें इन्द्रादि दिक्‍्पालों और उनके आयुधोंकी पूजा करे। इनकी पूजाका स्थान भूपुर है। इस प्रकार पाँच आवरणोंसहित अविनाशी

English

Rifbavft Bhatte ia bu tbe commentary on

अध्याय ७०

श्लोक 8

कृष्णो रुद्रो महाघोरो भीमो भीषण उज्ज्वलःऋ ।करालो विकरालश्च दैत्यान्तो मधुसूदनः

kṛṣṇo rudro mahāghoro bhīmo bhīṣaṇa ujjvalaḥṛ / karālo vikarālaśca daityānto madhusūdanaḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान् विष्णुकी पूजा करके मनुष्य सम्पूर्ण मनोरथोंको पाता और अन्‍न्तमें भगवान् विष्णुके लोकमें जाता है।

English

After meditating thus on the divine form that dis¬ pels death and bestows siddhis by mere remembrance, the repeater of the Mantras shall perform japa for the sake of release from all ailments.

अध्याय ७०

श्लोक 9

रक्ताक्षः पिङ्गलाक्षश्चाञ्जनो दीप्तरुचिस्तथा ।सुघोरकश्च सुहनुर्विश्वको राक्षसांतकः

raktākṣaḥ piṅgalākṣaścāñjano dīptarucistathā / sughorakaśca suhanurviśvako rākṣasāṃtakaḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान् श्रीराम, सीता, लक्ष्मण, भरत तथा शजन्रुघ्न-सम्बन्धी विविध मन्त्रोंके अनुष्ठानकी संक्षिप्त विधि

English

Thus, O Narada, the devotee shall with his intellect not directed to anything elsci meditate on lord Narahari equipped with sixteen baton*Uke arms, should the rite be a fierce one.

अध्याय ७०

श्लोक 10

विशालको धूम्रकेशो हयग्रीवो घनस्वनः ।मेघवर्णः कुभघकर्णः कृतान्ततीव्रतेजसौ

viśālako dhūmrakeśo hayagrīvo ghanasvanaḥ / meghavarṇaḥ kubhaghakarṇaḥ kṛtāntatīvratejasau

हिन्दी अर्थ

सनत्कुमारजी कहते हैं--नारद ! अब भगवान् श्रीरामके मन्त्र बताये जाते हैं, जो सिद्धि प्रदान करनेवाले हैं और जिनकी उपासनासे मनुष्य भवसागरके पार हो जाते हैं। सब उत्तम मन्त्रोंमें

English

By performing homa with the Semanti flowers (The Indian white Rose) he shall attain great glory. By performing homa with udambara twigs (figus glomerata) he shall have plenty of grains.

अध्याय ७०

श्लोक 11

अग्निवर्णो महोग्रश्च ततो विश्वविभूषणः ।विघ्नक्षमो महासेनः सिंहा द्वात्रिंशदीरिताः

agnivarṇo mahograśca tato viśvavibhūṣaṇaḥ / vighnakṣamo mahāsenaḥ siṃhā dvātriṃśadīritāḥ

हिन्दी अर्थ

वैष्णव-मन्त्र श्रेष्ठ बताया जाता है। गणेश, सूर्य, दुर्गा और शिव-सम्बन्धी मन्त्रोंकी अपेक्षा वैष्णव-

English

One shall draw the diagram of a lotus with thirty* two lions on a white birch bark. In the middle he shall draw the bija of Simhetvara (Kraum) as before. Then he should encircle it with three rings containing Sribija (8rirh} inside. Then encircling it (Yantra) with noose and goad one shall worship the excellent Yantra. This is called Trailokyamohana (that which fascinates the three worlds). It achieves the desired objects.

अध्याय ७०

श्लोक 12

तद्ब्रहिः प्रार्चयेद्विद्वांल्लोकपालान्सहेतिकान् ।एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधेयेदखिलेप्सितान्

tadbrahiḥ prārcayedvidvāṃllokapālānsahetikān / evaṃ siddhe manau mantrī sādheyedakhilepsitān

हिन्दी अर्थ

आदि मन्त्रोंकी अपेक्षा राममन्त्र कोटि-कोटि गुने अधिक महत्त्व रखते हैं। विष्णुशय्या (आ) के ऊपर विराजमान अग्नि (र)-का मस्तक यदि चन्द्रमा (अनुस्वार)-से विभूषित हो और उसके आगे

English

Righava Bkdffa 87-90 io hit commentary on radS

अध्याय ७०

श्लोक 13

विष्णः प्रद्युम्नयुक् शार्ङ्गी महांस्ततः ।विष्णुं ज्वलन्तं भृग्वीशो जलं पद्मासनं ततः

viṣṇaḥ pradyumnayuk śārṅgī mahāṃstataḥ / viṣṇuṃ jvalantaṃ bhṛgvīśo jalaṃ padmāsanaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

'रामाय नमः '--ये दो पद हों तो यह (रां रामाय नमः ) मन्त्र महान् पापोंकी राशिका नाश करनेवाला है। श्रीरामसम्बन्धी सम्पूर्ण मन्त्रोंमें यह षडक्षर

English

Righava Bhsffa quoiei vmn 92-96 also in tbc same (ex(.

अध्याय ७०

श्लोक 14

हरिस्तु वासुदेवाय वैकुण्ठो विष्णुसंयुतः ।गदी सेंदुनृसिंहं च भीषणं भद्वमेव च

haristu vāsudevāya vaikuṇṭho viṣṇusaṃyutaḥ / gadī seṃdunṛsiṃhaṃ ca bhīṣaṇaṃ bhadvameva ca

हिन्दी अर्थ

किये हुए महापातक एवं उपपातक सब इस मन्त्रके उच्चारणमात्रसे तत्काल नष्ट हो जाते हैं, इसमें संशय नहीं है। इस मन्त्रके ब्रह्मा ऋषि, गायत्री उन्द, श्रीराम देवता, रां बीज और नम: शक्ति है।

English

He shall attain success everywhere, thanks to the grace of the king of Yantras. Henceforth, I shall mention another Yantra that keeps everyone under control.

अध्याय ७०

श्लोक 15

मृत्युमृत्युं ततः शौरिर्भानोर्नारायणान्वितः ।नृहरेर्द्वाविंशदर्णो ऽयं मन्त्रः साम्राज्यदायकः

mṛtyumṛtyuṃ tataḥ śaurirbhānornārāyaṇānvitaḥ / nṛharerdvāviṃśadarṇo 'yaṃ mantraḥ sāmrājyadāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण मनोरथोंकी प्राप्तिेकि लिये इसका विनियोग किया जाता है। छ: दीर्घस्वरोंसे युक्त बीजमन्त्रद्वारा षडड्भन्यास करे। फिर पीठन्यास आदि करके हृदयमें रघुनाथजीका इस प्रकार ध्यान करे--

English

The intelligent devotee shall draw a great Yantra with twelve petals as before. The devotee shall write the twelve mantras in the petab, with their subtle divisions.

अध्याय ७०

श्लोक 16

ब्रह्मा मुनिस्तु गायत्री छन्दो ऽनुष्टुबुदाहृतम् ।देवता नृहरिश्चास्य सर्वेष्टुफलदायकः

brahmā munistu gāyatrī chando 'nuṣṭubudāhṛtam / devatā nṛhariścāsya sarveṣṭuphaladāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

कालाम्भोधरकान्तं च वीरासनसमास्थितम्।

English

One shall engrave the Yantra in the birch bark. It wards off all enemies. Merely, by wearing this, one shall be victorious everywhere.

अध्याय ७०

श्लोक 17

हं बीजं इं तथा शक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये ।वेदैश्चतुर्भिर्वसुभिः षड्भिः षड्भिर्युगाक्षरैः

haṃ bījaṃ iṃ tathā śaktirviniyogo 'khilāptaye / vedaiścaturbhirvasubhiḥ ṣaḍbhiḥ ṣaḍbhiryugākṣaraiḥ

हिन्दी अर्थ

सरोरुहकरां सीतां विद्युदाभां च पार्श्रगाम्।

English

The above give ihe mantra o( rsimha. In Ttlaka

अध्याय ७०

श्लोक 18

षडङ्गानि विधायाथ मूर्ध्नि भाले च नेत्रयोः ।मुखबाह्वङ्घ्रिसंध्यग्रेष्वथ कुक्षौ तथा हृदि

ṣaḍaṅgāni vidhāyātha mūrdhni bhāle ca netrayoḥ / mukhabāhvaṅghrisaṃdhyagreṣvatha kukṣau tathā hṛdi

हिन्दी अर्थ

' भगवान् श्रीरामकी अद्भकान्ति मेघकी काली घटाके समान श्याम है। वे वीरासन लगाकर बैठे हैं। दाहिने हाथमें ज्ञानमुद्रा धारण करके उन्होंने अपने बायें हाथको बायें घुटनेपर रख छोड़ा है।

English

One shall perform meditation and Puja in accord¬ ance with the injunctions mentioned before. With the realiza¬ tion of the mantra he will have every Siddhi.

अध्याय ७०

श्लोक 19

गले पार्श्वद्वये पृष्टे ककुद्यर्णान्मनूद्भवान् ।प्रणवान्तरितान् कृत्वा न्यसेत्साधकसत्तमः

gale pārśvadvaye pṛṣṭe kakudyarṇānmanūdbhavān / praṇavāntaritān kṛtvā nyasetsādhakasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

और नाना प्रकारके वस्त्रभूषणोंसे विभूषित सीतादेवी विराजमान हैं। उनके हाथमें कमल है और वे अपने प्राणवल्लभ श्रीरामचन्द्रजीका मुखारविन्द निहार रही हैं।'

English

Tbc SixUablcd mMra ruai ibus: diS ArM kmh Am* /Ad/.

अध्याय ७०

श्लोक 20

नृसिंहसांनिध्यकरो न्यासो दशविधो यथा ।कराङ्घ्षष्टाद्यङ्गुलीषु पृथगाद्यन्तपर्वणोः

nṛsiṃhasāṃnidhyakaro nyāso daśavidho yathā / karāṅghṣaṣṭādyaṅgulīṣu pṛthagādyantaparvaṇoḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार ध्यान करके मन्त्रोपासक छः लाख जप करे और कमलोंद्वारा प्रज्बलित अग्रिमें दशांश होम करे। तत्पश्चात् ब्राह्मपग-भोजन करावे। मूलमन्त्रसे इष्टदेवकी मूर्ति बनाकर उसमें भगवान्का

English

Thd.drd mantr4 n as ftows: Oik mcmA makati

अध्याय ७०

श्लोक 21

सर्वाङ्गुलीषु विन्यस्यावशिष्टं तलयोर्न्यसेत् ।शिरोललाटे भ्रुमध्ये नेत्रयोः कर्णयोस्तथा

sarvāṅgulīṣu vinyasyāvaśiṣṭaṃ talayornyaset / śirolalāṭe bhrumadhye netrayoḥ karṇayostathā

हिन्दी अर्थ

आवाहन और प्रतिष्ठा करके साधक विमलादि शक्तियोंसे संयुक्त वैष्णवपीठपर उनकी पूजा करे। भगवान् श्रीरामके वामभागमें बैठी हुई सीतादेवीकोी उन्हींके मन्त्रसे पूजा करनी चाहिए। ' श्रीसीतायै

English

May Madhava, thewieldcrof gadi (mace), dark in complexion like the blue lotus, protect the upper region. May Govinda the great wieldcr of the bow, with the lustre of the moon, protect me on the right hand side.

अध्याय ७०

श्लोक 22

कपोलकर्णमूले च चिबुकोर्द्धाधरोष्टके ।कण्ठे घोणे च भुजयोर्द्दत्तनौ नाभिमण्डले

kapolakarṇamūle ca cibukorddhādharoṣṭake / kaṇṭhe ghoṇe ca bhujayorddattanau nābhimaṇḍale

हिन्दी अर्थ

स्वाहा' यह जानकी-मन्त्र है। भगवान् श्रीरामके अग्रभागमें शार्ड्धनुषकी पूजा करके दोनों पार्श्रभागोंमें बाणोंकी अर्चना करे। केसरोंमें छः अज्भोंकी पूजा करके दलोंमें हनुमानू आदिकी अर्चना करे।

English

May Viiu the wieldcr of the ploughshare, resem¬ bling the filaments of the lotus protect me in the north. May Madhu-sudana the lotusycd, wieldcr of the threshing rod, protect me in the south-east.

अध्याय ७०

श्लोक 23

दक्षान्पदोस्तले कट्यां मेढ्रोर्वोजानुजघयचोः ।गुल्फे पादकराङ्गुल्योः सर्वसन्धिषु रोमसु

dakṣānpadostale kaṭyāṃ meḍhrorvojānujaghayacoḥ / gulphe pādakarāṅgulyoḥ sarvasandhiṣu romasu

हिन्दी अर्थ

शत्रुघ्न तथा जाम्बवानू--इनका क्रमश: पूजन करना

English

May Trivikrama having the fiery hi Art and the sword in the hand protect me in the Souch-west. May Madhava resembling the midday sun and wielding the thunderbolt protect me in the North-west.

अध्याय ७०

श्लोक 24

रक्तास्थिमज्जासु तनौ न्यसेद्वर्णान्वि चक्षणः ।वर्णान्पदे गुल्फजानुकटिनाभिहृदि स्थले

raktāsthimajjāsu tanau nyasedvarṇānvi cakṣaṇaḥ / varṇānpade gulphajānukaṭinābhihṛdi sthale

हिन्दी अर्थ

चाहिए। हनुमानजी भगवान्के आगे पुस्तक लेकर बाँच रहे हैं। श्रीरामके दोनों पार्श्में भरत और शत्रुघ्न चवर लेकर खड़े हैं। लक्ष्मणजी पीछे खड़े होकर दोनों हाथोंसे भगवान्के ऊपर छत्र लगाये

English

May Sridhara the lotus-eyed, protect me in the Northeast. May Hfsikela with the lustre of lightning protect me firom above by means of his Mudgara (iron-club).

अध्याय ७०

श्लोक 25

बाह्वोः कण्ठे च चिबुके चौष्टौ गण्डे प्रविन्यसेत् ।कर्णयोर्वदने नासापुटे नेत्रे च मूर्द्धनि

bāhvoḥ kaṇṭhe ca cibuke cauṣṭau gaṇḍe pravinyaset / karṇayorvadane nāsāpuṭe netre ca mūrddhani

हिन्दी अर्थ

हुए हैं। इस प्रकार ध्यानपूर्वक उन सबकी पूजा करनी चाहिए। तदनन्तर अष्टदलोंके अग्रभागमें

English

Thus I have entered a twelve*barred cage which has no loop-hole anywhere. I have nothing to fear at any time.

अध्याय ७०

श्लोक 26

पदानि तु मुखे मूर्ध्रि नसि चक्षुषि कर्णयोः ।आस्ये च हृदय नाभौ पादान्सर्वाङ्गकेन्यसेत्

padāni tu mukhe mūrdhri nasi cakṣuṣi karṇayoḥ / āsye ca hṛdaya nābhau pādānsarvāṅgakenyaset

हिन्दी अर्थ

राष्ट्रवर्धन ), अकोप, धर्मपाल तथा सुमन्त्रकी पूजा करके उनके बाह्यभागमें इन्द्र आदि देवताओंका आयुधोंसहित पूजन करे। इस प्रकार भगवान् श्रीरामकी आराधना करके मनुष्य जीवन्मुक्त हो

English

After making arrangements for the protection thus, a man becomes invincible. In the mantras of Nrhari this is the procedure.

अध्याय ७०

श्लोक 27

अर्द्धद्वयं न्यसेन्मूर्ध्नि आहृत्पादात्तदङ्गकम् ।उग्रादीनि पदानी ह मृत्युमृत्युं नमाम्यहम्

arddhadvayaṃ nyasenmūrdhni āhṛtpādāttadaṅgakam / ugrādīni padānī ha mṛtyumṛtyuṃ namāmyaham

हिन्दी अर्थ

जाता है। घृताप्त शतपर्वासे आहुति करनेवाला पुरुष दीर्घायु तथा नीरोग होता है। लाल कमलोंके होमसे मनोवाज्छित धन प्राप्त होता है। पलाशके फूलोंसे हवन करके मनुष्य मेधावी होता है। जो

English

The devotee of vast intellect shall perform saanga rites with Govinda(i) and the viyat (sky)»ha along with the moon (bindu) and six long vowels added with the bija).

अध्याय ७०

श्लोक 28

इत्यन्तान्यास्यकघ्नाणचक्षुःश्रोत्रेषुपक्ष्मसु ।हृदि नाभौ च कट्यादिपादान्तं नवसु न्यसेत्

ityantānyāsyakaghnāṇacakṣuḥśrotreṣupakṣmasu / hṛdi nābhau ca kaṭyādipādāntaṃ navasu nyaset

हिन्दी अर्थ

प्रतिदिन प्रात:काल पूर्वोक्त षडक्षरमन्त्रसे अभिमन्त्रित जल पीता है, वह एक वर्षमें कविसम्राट् हो जाता है। श्रीराममन्त्रसे अभिमन्त्रित अन्न भोजन करे। इससे बड़े-बड़े रोग शान्त हो जाते हैं। रोगके

English

Tlui givrf the of ibut:

अध्याय ७०

श्लोक 29

वीराद्यानपि तान्येव यथापूर्वं प्रविन्यसेत् ।नृसिंहाद्यानि तान्येव पूर्ववद्विन्यसेत्सुधीः

vīrādyānapi tānyeva yathāpūrvaṃ pravinyaset / nṛsiṃhādyāni tānyeva pūrvavadvinyasetsudhīḥ

हिन्दी अर्थ

लिये बतायी हुई ओषधिका उक्त मन्त्रद्वारा हवन करनेसे मनुष्य क्षणभरमें रोगमुक्त हो जाता है। प्रतिदिन दूध पीकर नदीके तटपर या गोशालामें एक लाख जप करे और घृतयुक्त खीरसे आहुति

English

This verse (iva aaotber Mi/M ef -VriMs: Osh ArM k$rmm itfra*

अध्याय ७०

श्लोक 30

चन्द्राग्निवेदषड्रामनेत्रदिग्बाहुभूमितान् ।विभक्ता पन्त्रवर्णांश्च क्रमात्स्थानेषु विन्यसेत्

candrāgnivedaṣaḍrāmanetradigbāhubhūmitān / vibhaktā pantravarṇāṃśca kramātsthāneṣu vinyaset

हिन्दी अर्थ

करे तो वह मनुष्य विद्यानिधि होता है। जिसका आधिपत्य (प्रभुत्व) नष्ट हो गया है, ऐसा मनुष्य यदि शाकाहारी होकर जलके भीतर एक लाख जप करे और बेलके फूलोंकी दशांश आहुति दे

English

The sages are Aghora and Brahma, the metres are Triflup and anus(up, terrible Nfsimha is the deity.

अध्याय ७०

श्लोक 31

मूले मूलाच्च नाभ्यन्तं नाभ्यादिहृदयावधि ।हृदयाद्भ्रूयुगान्तं तु नेत्रत्रये च मस्तके

mūle mūlācca nābhyantaṃ nābhyādihṛdayāvadhi / hṛdayādbhrūyugāntaṃ tu netratraye ca mastake

हिन्दी अर्थ

तो उसी समय वह अपनी खोयी हुई प्रभुता पुनः प्राप्त कर लेता है। इसमें संशय नहीं है। गड्भरातटके समीप उपवासपूर्वक रहकर मनुष्य यदि एक लाख जप करे और त्रिमधुयुक्त कमलों अथवा

English

The intelligent one shall perform meditation and worship by means of Ann|(up. This leading mantra is the pro* tector of everyone.

अध्याय ७०

श्लोक 32

बाह्वोरङ्गुलिषु प्राणेमूर्द्धादि चरणावधि ।विन्यसेन्नामतो धीमान्हरिन्यासो ऽयमीरितः

bāhvoraṅguliṣu prāṇemūrddhādi caraṇāvadhi / vinyasennāmato dhīmānharinyāso 'yamīritaḥ

हिन्दी अर्थ

बेलके फूलोंसे दशांश आहुति करे तो राज्यलक्ष्मी प्राप्त कर लेता है। मार्गशीर्षमासमें कन्द-मूल- फलके आहारपर रहकर जलमें खड़ा हो एक लाख जप करे और प्रज्वलित अग्रिमें खीरसे

English

He shall perform the rite of $adahga Nyasa by means ofNrsimha (seed) equipped with the long vowels. He shall meditate on the terrible. Nrstmha who tean up the heart of the enemy.

अध्याय ७०

श्लोक 33

न्यासस्यास्य तु माहात्म्यं जानात्येको हरिः स्वयम् ।एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेच्च नृहरिं हृदि

nyāsasyāsya tu māhātmyaṃ jānātyeko hariḥ svayam / evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā dhyāyecca nṛhariṃ hṛdi

हिन्दी अर्थ

दशांश होम करे तो उस मनुष्यको भगवान् श्रीरामचन्द्रजीके समान पुत्र एवं पौत्र प्राप्त होता है। इस मन्त्रराजकं और भी बहुत-से प्रयोग हैं। पहले षट्कोण बनावे उसके बाह्यभागमें अष्टदल

English

(Nrsiihha) whose weapons are the claws and the curved fangs, who bestows fearlessness on the devotees, who is the abode of Sri, whose eyes are fires that blaze like molten gold near the forelocks.

अध्याय ७०

श्लोक 34

गलासक्तलसद्बाहुस्पृष्टकेशो ऽब्जचक्रधृक् ।नखाग्रभिन्नदैत्येशो ज्वालामालासमन्वितः

galāsaktalasadbāhuspṛṣṭakeśo 'bjacakradhṛk / nakhāgrabhinnadaityeśo jvālāmālāsamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

कमल अड्डित करे। उसके भी बाह्मभागमें द्वादशदल कमल लिखे। छ: कोणोंमें विद्वान् पुरुष मन्त्रके छः: अक्षरोंका उल्लेख करे। अष्टदल कमलमें भी प्रणवसम्पुटित उक्त मन्त्रके आठ अक्षरोंका उल्लेख

English

O divine lion, the mere touch of whose claws is more powerful than the thunderbolt, obeisance be to you. The sage is said to be Brahma and the metre is said to be Anufpip.

अध्याय ७०

श्लोक 35

दीप्तजिह्वस्त्रिनयनो दंष्ट्रोग्रं वदनं वहन् ।नृसिंहो ऽस्मान्सदा पातुस्थलांबुगगनोपगः

dīptajihvastrinayano daṃṣṭrograṃ vadanaṃ vahan / nṛsiṃho 'smānsadā pātusthalāṃbugaganopagaḥ

हिन्दी अर्थ

करे । द्वादशदल कमलमें कामबीज (क्लीं) लिखे। मध्यभागमें मन्त्रसे आवृत नामका उल्लेख करे। बाह्मभागमें सुदर्शन मन्त्रसे और दिशाओं में युग्मबीज (रां श्रीं)-से यन्त्रको आवृत करे। उसका भूपुर

English

'e deity of this mantra with ihirtytwo syllables is

अध्याय ७०

श्लोक 36

ध्यात्वैवं दर्शयेन्मुद्रां नृसिंहस्य महात्मनः ।जानुमध्यगतौ कृत्वा चिबुकोष्टौ समावुभौ

dhyātvaivaṃ darśayenmudrāṃ nṛsiṃhasya mahātmanaḥ / jānumadhyagatau kṛtvā cibukoṣṭau samāvubhau

हिन्दी अर्थ

वज्से सुशोभित हो। कोण कन्दर्प, अंकुश, पाश और भूमिसे सुशोभित हो। यह यन्त्रराज माना गया है। भोजपत्रपर अष्टगन्धसे ऊपर बताये अनुसार यन्त्र लिखकर छ: कोणोंके ऊपर दलोंका आवेष्टन

English

O Leading sage» the meditation, wonhip and everything else is said to be as mentioned before. The rites mentioned before become realized.

अध्याय ७०

श्लोक 37

हस्तौ च भूमिसंलग्नौ कंपमानः पुनः पुनः ।मुखं विजृंभितं कृत्वा लेलिहानां च जिह्विकाम्

hastau ca bhūmisaṃlagnau kaṃpamānaḥ punaḥ punaḥ / mukhaṃ vijṛṃbhitaṃ kṛtvā lelihānāṃ ca jihvikām

हिन्दी अर्थ

रहे। अष्टदल कमलके केसरोंमें विद्वान् पुरुष युग्म बीजसे आवृत दो-दो स्वरोंका उल्लेख करे। यन्त्रके बाह्मभागमें मातृकावर्णोका उल्लेख करे। साथ ही प्राण-प्रतिष्ठाका मन्त्र भी लिखे। मन्त्रोपासक किसी

English

Tbtf vene giva soother wmntn of MTfMia: Otk scso BkagwUt AyitrikAfre tosv itovdRrMM otJrtimtiMtritffraka frdst trdsu

अध्याय ७०

श्लोक 38

एषा मुद्रा नारसिंही प्रधानेति प्रकीर्तिता ।वामस्याङ्गुष्टतो बद्ध्वाकनिष्टामङ्गलीत्रयम्

eṣā mudrā nārasiṃhī pradhāneti prakīrtitā / vāmasyāṅguṣṭato baddhvākaniṣṭāmaṅgalītrayam

हिन्दी अर्थ

शुभ दिनको कण्ठमें, दाहिनी भुजामें अथवा मस्तकपर इस यन्त्रको धारण करे। इससे वह सम्पूर्ण पातकोंसे मुक्त हो जाता है। स्व बीज (रां), काम (क्लीं),

English

The iDiBtra it gives chut:

अध्याय ७०

श्लोक 39

त्रिशूलवत् संमुखोर्द्ध्वे कुर्यान्मुद्रां नृसिंहगाम् ।अङ्गुष्टाभ्यां च करयोस्तथाऽक्रम्य कनिष्टके

triśūlavat saṃmukhorddhve kuryānmudrāṃ nṛsiṃhagām / aṅguṣṭābhyāṃ ca karayostathā'kramya kaniṣṭake

हिन्दी अर्थ

(3३७) इन छ: प्रकारके बीजोंसे पृथक्ू-पृथक् जुड़नेपर पाँच वर्णोंका 'रामाय नमः” मन्त्र छः भेदोंसे युक्त षडक्षर होता है। (यथा--'रां रामाय

English

May Nrhari enhance my happiness—Nrhariwho resembles many moons, who is viewed by Lalcyml and others and who is accompanied by ten incarnations.

अध्याय ७०

श्लोक 40

अधोमुखाभिः शिष्टाभिः शेषाभिर्नृहरौ ततः ।हस्तावधोमुखौ कृत्वा नाभिदेशे प्रसार्य च

adhomukhābhiḥ śiṣṭābhiḥ śeṣābhirnṛharau tataḥ / hastāvadhomukhau kṛtvā nābhideśe prasārya ca

हिन्दी अर्थ

यह छः: प्रकारका षडक्षर-मन्त्र धर्म, अर्थ, काम और मोक्ष--चारों फलोंको देनेवाला है। इन छहोंके क्रमश: ब्रह्मा, सम्मोहन, सत्य, दक्षिणामूर्ति, अगस्त्य तथा श्रीशिव--ये ऋषि बताये गये हैं। इनका

English

He shall worship the ancillaries etc. at the outset and then worship Matsya (Fish incarnation) etc. in the petab of the quarters. After worshipping Indra and others as well as thunderbolt etc. he will attain the desired object.

अध्याय ७०

श्लोक 41

तर्जंनीभ्यां नयेत्स्कन्धौ प्रोक्ता चान्त्रणमुद्रिका ।हस्तावूर्द्ध्वमुखौ कृत्वा तले संयोज्य मध्यमे

tarjaṃnībhyāṃ nayetskandhau proktā cāntraṇamudrikā / hastāvūrddhvamukhau kṛtvā tale saṃyojya madhyame

हिन्दी अर्थ

लगे हुए रां, क्लीं आदि बीज हैं और अन्तिम नमः पद शक्ति है। मन्त्रके छः अक्षरोंसे षडड़्-

English

Tara (Oih)i Kaim good var (?), madamattavi- hvalita Nrsiiiihaya svaha svaha (unto Nfsimha who is excessive¬ ly intoxicated). This is said to be the kavaca (hum).

अध्याय ७०

श्लोक 42

अनामायां तु वामायां तुवामायां दक्षिणां तु विनिक्षिपेत् ।तर्जन्यौ पृष्टतो लग्नौ अङ्गुष्टौ तर्जनीश्रितौ

anāmāyāṃ tu vāmāyāṃ tuvāmāyāṃ dakṣiṇāṃ tu vinikṣipet / tarjanyau pṛṣṭato lagnau aṅguṣṭau tarjanīśritau

हिन्दी अर्थ

न्यास करना चाहिए। अथवा छ: दीर्घ स्वरोंसे भगवान्का इस प्रकार ध्यान करे। कल्पवृक्षके युक्त बीजाक्षरोंद्वारा न्यास करे। मन्त्रके अक्षरोंका नीचे एक सुवर्णका विशाल मण्डप बना हुआ है। पूर्ववत् न्यास करना चाहिए। उसके भीतर पुष्पक विमान है, उस विमानमें एक ध्यान दिव्य सिंहासन बिछा हुआ है। उसपर अष्टदल

English

Tara (Om) Ksaum, O thousand-eyed, O wearer of the universal form. This mantra ending with svaha is glorified as the mantra of netra (Vaufaf).

अध्याय ७०

श्लोक 43

चक्रमुद्राभवेदेषा नृहरेः संनिधौ मता ।चक्रमुद्रा तथा कृत्वा तर्जनीभ्यां तु मध्यमे

cakramudrābhavedeṣā nṛhareḥ saṃnidhau matā / cakramudrā tathā kṛtvā tarjanībhyāṃ tu madhyame

हिन्दी अर्थ

ध्यायेत्कल्पतरोर्मेले. सुवर्णमयमण्डपे। कमलका आसन है, जिसके ऊपर इन्द्रनील पुष्पकाख्यविमानान्त:सिंहासनपरिच्छदे। मणिके समान श्याम कान्तिवाले भगवान् श्रीरामचन्द्र पदे वसुदले देवमिन्द्रनीलसमप्रभभ। वीरासनसे बैठे हुए हैं। उनका दाहिना हाथ वीरासनसमासीनं॑ ज्ञानमुद्रोपशोभितम्॥ ज्ञानमुद्रासे सुशोभित है और बायें हाथको उन्होंने

English

Tara (Om) sahasrab&have (One having

अध्याय ७०

श्लोक 44

पीडयेद्वंष्ट्रमुद्रैषा सर्वपापप्रणाशिनी ।एता मुद्रा नृसिंहस्य सर्वमन्त्रेषु संमताः

pīḍayedvaṃṣṭramudraiṣā sarvapāpapraṇāśinī / etā mudrā nṛsiṃhasya sarvamantreṣu saṃmatāḥ

हिन्दी अर्थ

वामोरुन्यस्ततद्धस्तं सीतालक्ष्मणसेवितम्। बायीं जाँघपर रख छोड़ा है। भगवती सीता तथा रलाकल्पं विभुं ध्यात्वा वर्णलक्षं जपेन्मनुम्॥ सेवाब्रती लक्ष्मण उनकी सेवामें जुटे हुए हैं। वे यद्वा स्मारादिमन्त्राणां जयाभं च हरिं स्मरेत्।4 सर्वव्यापी भगवान् रत्रोमय आभूषणोंसे विभूषित (५९-६२) हैं। इस प्रकार ध्यान करके छ: अक्षरोंकी

English

"We know the deity with adamantine claws. We meditate on the deity with sharp fangs. May Nisimha urge us, therefore", this is Nrsimhagayatri.' It bestows all desired things. By remembering this alone all sins will be dispelled.

अध्याय ७०

श्लोक 45

वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं च पायसैः ।घऋताक्तर्जुहुयाद्वह्नौ पीठे पूर्वोदितेर्ऽचयेत्

varṇalakṣaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśaṃ ca pāyasaiḥ / ghaṛtāktarjuhuyādvahnau pīṭhe pūrvoditer'cayet

हिन्दी अर्थ

चदरतकचनतताखताक क्र्व्यचच्ल्ल्ख्छा वतके अनुसार छः: लाख मन्त्र जप करे 42026 76 0 2० 2 अथवा क्लीं आदिसे युक्त मन्त्रोंक साधनमें

English

He should chant the mantra a hundred thousand and offer a tenth part with milk-rice, mixed with ghee, in the fire; he should worship on the seat stated before.

अध्याय ७०

श्लोक 46

अङ्गान्यादौ समाराध्य दिक्पत्रेषु यजेत्पुनःऋ ।गरडादीन् श्रीमुखांश्च विदिक्षु लोकपान्बहिः

aṅgānyādau samārādhya dikpatreṣu yajetpunaḥṛ / garaḍādīn śrīmukhāṃśca vidikṣu lokapānbahiḥ

हिन्दी अर्थ

कक 42 42 न्‍ 2080 हा ५8 जयाभ श्रीहरिका चिन्तन करे।

English

Having first worshipped the limbs, he should worship Garuda and others on the petals in the directions, Shrimukha and others in the corners, and the world-guardians outside.

अध्याय ७०

श्लोक 47

एवं संसाधितो मन्त्रः सर्वान्कामान्प्रपूरयेत् ।सौम्ये कार्ये स्मरेत्सौम्यं क्रूरं क्रूरे स्मरेद्बुधः

evaṃ saṃsādhito mantraḥ sarvānkāmānprapūrayet / saumye kārye smaretsaumyaṃ krūraṃ krūre smaredbudhaḥ

हिन्दी अर्थ

द षडक्षर-मन्त्रके ही समान करने चाहिए। ४ 5 का 3० रामचन्द्राय नम: ', ' 3० रामभद्राय नम: ।'

English

A mantra so accomplished fulfils all desires. In a gentle task he should remember the gentle (form), in a cruel one the cruel.

अध्याय ७०

श्लोक 48

पूर्वमृत्युपदे शत्रोर्नाम कृत्वा स्वयं हरिः ।निशितैर्नखदंष्ट्राग्रैः खाद्यमानं च संस्मरेत्

pūrvamṛtyupade śatrornāma kṛtvā svayaṃ hariḥ / niśitairnakhadaṃṣṭrāgraiḥ khādyamānaṃ ca saṃsmaret

हिन्दी अर्थ

५८ ये दो अष्टाक्षर मन्त्र हैं। इनके अन्तमें भी

English

Having first spoken the enemy's name in the place of death, he should himself remember Hari devouring him with sharp claws and tusk-tips.

अध्याय ७०

श्लोक 49

अष्टोत्तरशतं नित्यं जपेन्मन्त्रमतन्द्रितः ।जायते मण्डलादर्वाक् शत्रुर्वै शमनातिथिः

aṣṭottaraśataṃ nityaṃ japenmantramatandritaḥ / jāyate maṇḍalādarvāk śatrurvai śamanātithiḥ

हिन्दी अर्थ

4 ८ ये और के पक 3»' जोड़ दिया जाय तो ये नवाक्षर हो

English

Chanting daily a hundred and eight times unwearied, within a hundred days the enemy becomes a guest of Yama.

अध्याय ७०

श्लोक 50

ध्यानभेदानथो वक्ष्ये सर्वसिद्धिप्रदायकान् ।श्रीकामः सततं ध्यायेत्पूर्वोक्तं नृहरिं सितम्

dhyānabhedānatho vakṣye sarvasiddhipradāyakān / śrīkāmaḥ satataṃ dhyāyetpūrvoktaṃ nṛhariṃ sitam

हिन्दी अर्थ

4 न है 2) जाते हैं। इनका सब पूजनादि कर्म मन्त्रोपासक

English

Now I shall tell the varieties of meditation, giving all success. One desiring prosperity should constantly meditate on the white Nrihari as before,

अध्याय ७०

श्लोक 51

वामाङ्कस्थितया लक्ष्म्यालिङ्गतं पद्महस्तया ।विषमृत्यूपरोगादिसर्वोपद्रवनाशनम्

vāmāṅkasthitayā lakṣmyāliṅgataṃ padmahastayā / viṣamṛtyūparogādisarvopadravanāśanam

हिन्दी अर्थ

पं ऐ 2 है है ९) 2 षडक्षर-मन्त्रकी ही भाँति करे। हूं

English

embraced by Lakshmi seated on his left lap, with a lotus in her hand, destroying poison, untimely death, diseases and all calamities.

अध्याय ७०

श्लोक 52

नरसिंहं महाभीमं कालानल समप्रभम् ।आन्त्रमालाधरं रौद्रं कण्ठहारेण भूषितम्

narasiṃhaṃ mahābhīmaṃ kālānala samaprabham / āntramālādharaṃ raudraṃ kaṇṭhahāreṇa bhūṣitam

हिन्दी अर्थ

' 7 हिई जानकीवललभाय स्वाहा' यह दस

English

Narasimha, most terrible, bright as the fire of the end of time, wearing a garland of entrails, fierce, adorned with a necklace,

अध्याय ७०

श्लोक 53

नागयज्ञोपवीतं च पञ्चाननसुशोभितम् ।चन्द्रमौलिं नीलकण्ठं प्रतिवक्त्रं त्रिनेत्रकम्

nāgayajñopavītaṃ ca pañcānanasuśobhitam / candramauliṃ nīlakaṇṭhaṃ prativaktraṃ trinetrakam

हिन्दी अर्थ

' ॥ ( ; अक्षरोंवाला महामन्त्र है। इसके वसिष्ठ ऋषि,

English

with a serpent as sacred thread, resplendent with five faces, moon-crested, blue-throated, three-eyed on each face,

अध्याय ७०

श्लोक 54

भुजैः परिघसंकाशैर्द्दशभिश्चोपशोभितम् ।अक्षसूत्रं गदापद्मं शङ्खं गोक्षीरसन्निभम्

bhujaiḥ parighasaṃkāśairddaśabhiścopaśobhitam / akṣasūtraṃ gadāpadmaṃ śaṅkhaṃ gokṣīrasannibham

हिन्दी अर्थ

( 97 । स्वराट् छन्‍्द, सीतापति देवता, हुं बीज तथा

English

adorned with ten arms like iron bars, holding rosary, mace, lotus, conch bright as cow's milk,

अध्याय ७०

श्लोक 55

धनुश्च मुशलं चैव बिभ्राणं चक्रसुत्तमम् ।खड्गं शूलं च बाणं च नृहरिं रुद्ररूपिणम्

dhanuśca muśalaṃ caiva bibhrāṇaṃ cakrasuttamam / khaḍgaṃ śūlaṃ ca bāṇaṃ ca nṛhariṃ rudrarūpiṇam

हिन्दी अर्थ

१! ५ ३20“ के “4 स्वाहा शक्ति है (इन सबका यथास्थान

English

bow, pestle and the excellent discus, sword, trident and arrow — Nrihari in Rudra's form;

अध्याय ७०

श्लोक 56

इन्द्रगोपाभनीलाभं चन्द्राभं स्वर्णसन्निभम् ।पूर्वादि चोत्तरं यावदूद्ध्वार्स्यं सर्ववर्णकम्

indragopābhanīlābhaṃ candrābhaṃ svarṇasannibham / pūrvādi cottaraṃ yāvadūddhvārsyaṃ sarvavarṇakam

हिन्दी अर्थ

: कि ॥6 0 न्यास करना चाहिए)। क्लीं बीजसे क्रमशः

English

the colours of Indra-gopa insect, blue, moon, gold: from the east to the north and upward, all colours.

अध्याय ७०

श्लोक 57

एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सर्वव्याधिविमुक्तये ।सर्वमृत्युहरं दिव्य स्मरणात्सर्वसिद्धिदम्

evaṃ dhyātvā japenmantrī sarvavyādhivimuktaye / sarvamṛtyuharaṃ divya smaraṇātsarvasiddhidam

हिन्दी अर्थ

; ग रे 8 2 षडड्न्यास करे। मन्त्रके दस अक्षरोंका क्रमशः

English

Having meditated thus, the practitioner should chant for release from all disease; remembering this divine form destroys all death and grants all success.

अध्याय ७०

श्लोक 58

ध्यायेद्यदा महात्कर्म तदा षोडशहस्तवान् ।नृसिंहः सर्वलोकेशः सर्वाभरणभूषितः

dhyāyedyadā mahātkarma tadā ṣoḍaśahastavān / nṛsiṃhaḥ sarvalokeśaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

न 27 अं ििकरः- िीिओओ सिंहासनसमासीनं पुष्पकोपरि राघवम्।

English

When one meditates for a great task, then Narasimha, lord of all worlds, adorned with all ornaments, should be sixteen-armed.

अध्याय ७०

श्लोक 59

द्वौ विदारणकर्माप्तौ द्वौ चान्त्रोद्धरणान्वितौ ।शङ्खचचक्रधरौ द्वौ तु द्वौ च बाणघनुर्द्धरौ

dvau vidāraṇakarmāptau dvau cāntroddharaṇānvitau / śaṅkhacacakradharau dvau tu dvau ca bāṇaghanurddharau

हिन्दी अर्थ

रक्षोभिहरिभि्देवे: सुविमानगतैः शुभे:॥

English

Two arms engaged in tearing, two drawing out entrails, two holding conch and discus, two bow and arrow,

अध्याय ७०

श्लोक 60

खड्गखेटधरौ द्वौ च द्वौ गदापद्मधारिणौ ।पाशाङ्कुशधरौ द्वौ च द्वौ रिपोर्मुकुटार्पितौ

khaḍgakheṭadharau dvau ca dvau gadāpadmadhāriṇau / pāśāṅkuśadharau dvau ca dvau ripormukuṭārpitau

हिन्दी अर्थ

संस्तूयमानं मुनिभि: प्रह्नेश्न॒ परिसेवितम। उसके भीतर पुष्पक विमानपर एक दिव्य सिंहासनके सीतालंकृतवामाड़ंं लक्ष्मणेनोपशोभितम्॥ ऊपर राघवेन्द्र श्रीराम बैठे हुए हैं। उस सुन्दर श्यामं प्रसन्नवदनं सर्वाभरणभूषितम्। विमानमें एकत्र हो शुभस्वरूप देवता, वानर, (६८--७१) राक्षत और विनीत महर्षिगण भगवान्की स्तुति

English

two sword and shield, two mace and lotus, two noose and goad, two set upon the enemy's crown —

अध्याय ७०

श्लोक 61

इति षोडशदोर्दण्डमण्डितं नृहरिं विभुम् ।ध्यायेन्नारद नीलाभमुग्रकर्ममण्यनन्यधीः

iti ṣoḍaśadordaṇḍamaṇḍitaṃ nṛhariṃ vibhum / dhyāyennārada nīlābhamugrakarmamaṇyananyadhīḥ

हिन्दी अर्थ

कगक--। और परिचर्या करते हैं। श्रीराघवेन्द्रके वाम भागमें बे है भगवती सीता विराजमान हो उस वामाड्रकी

English

such Nrihari, adorned with sixteen arms: O Narada, with undistracted mind one should meditate on him, blue, of fierce deeds.

अध्याय ७०

श्लोक 62

ध्येयो महतमे कार्ये द्वात्रिंशद्धस्तवान्बुधैः ।नृसिंहः सर्वभूतेशः सर्वसिद्धिकरः परः

dhyeyo mahatame kārye dvātriṃśaddhastavānbudhaiḥ / nṛsiṃhaḥ sarvabhūteśaḥ sarvasiddhikaraḥ paraḥ

हिन्दी अर्थ

शोभा बढ़ाती हैं। भगवानूका दाहिना भाग -... लक्ष्मणजीसे सुशोभित है, श्रीरघुनाथजीकी कान्ति श्याम है, उनका मुख प्रसन्न है तथा वे समस्त आभूषणोंसे विभूषित हैं।

English

In the greatest task the wise should meditate on Narasimha, lord of all beings, giver of all success, the supreme, thirty-two-armed.

अध्याय ७०

श्लोक 63

दक्षिणे चक्रपद्मे च परशुंपाशमेव च ।हलं च मुशलं चैव अभयं चाङ्कुशं तथा

dakṣiṇe cakrapadme ca paraśuṃpāśameva ca / halaṃ ca muśalaṃ caiva abhayaṃ cāṅkuśaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार ध्यान करके मन्त्रोपासक एकाग्रचित्त हो दस लाख जप करे। कमल-पुष्पोंद्वारा दशांश होम और पूजन षडक्षर-मन्त्रके समान है। 'रामाय धनुष्पाणये स्वाहा।' यह दशाक्षर मन्त्र है। इसके

English

On the right: discus and lotus, axe and noose, plough and pestle, protection and goad,

अध्याय ७०

श्लोक 64

पट्टिशं भिन्दिपालं च खड्गमुद्गरतोमरान् ।वामभागे करैः शंङ्खं खेटं पाशं च शूलकम्

paṭṭiśaṃ bhindipālaṃ ca khaḍgamudgaratomarān / vāmabhāge karaiḥ śaṃṅkhaṃ kheṭaṃ pāśaṃ ca śūlakam

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मा ऋषि हैं, विराट् छन्‍्द है तथा राक्षसमर्दन श्रीरामचन्द्रजी देवता कहे गये हैं। मन्त्रका आदि 2 2३ अक्षर अर्थात् 'रां' यह बीज है और स्वाहा शक्ति जे १) है। बीजके द्वारा षडड़र-न्यास करे। वर्णन्यास,

English

pattisha, bhindipala, sword, mudgara, tomara; on the left side in the hands: conch, shield, noose, trident,

अध्याय ७०

श्लोक 65

अग्निं च वरदं शक्तिं कुण्डिकां च ततः परम् ।कार्मुकं तर्जनीमुद्रां गदां डमरुशूर्पकौ

agniṃ ca varadaṃ śaktiṃ kuṇḍikāṃ ca tataḥ param / kārmukaṃ tarjanīmudrāṃ gadāṃ ḍamaruśūrpakau

हिन्दी अर्थ

७( ध्यान, पुरश्वरण तथा पूजन आदि कार्य दशाक्षर- मन्त्रके लिये पहले बताये अनुसार करे। इसके जपमें धनुष-बाण धारण करनेवाले भगवान् श्रीरामका 0 / तर्तनरक7 ध्यान करना चाहिए। तार (३»)-के पश्चात् 'नमो

English

fire, boon, spear, water-pot, then bow, the finger-pointing gesture, mace, drum and winnowing basket;

अध्याय ७०

श्लोक 66

द्वाभ्यां कराभ्यां च रिपोर्जानुमस्तकपीडनम् ।ऊर्द्ध्वीकृताभ्यां बाहुभ्यां आन्त्रमालाधरं विभुम्

dvābhyāṃ karābhyāṃ ca riporjānumastakapīḍanam / ūrddhvīkṛtābhyāṃ bāhubhyāṃ āntramālādharaṃ vibhum

हिन्दी अर्थ

00० कस ७, है) (76. भगवते रामचन्द्राय' अथवा 'रामभद्राय' ये दो च है ८2८9 प्रकारके द्वादशाक्षर-मन्त्र हैं। इनके ऋषि और डर ध्यान आदि पूर्ववत् हैं। श्रीपूर्वक, जयपूर्वक तथा है जय-जयपूर्वक 'राम' नाम हो'। यह (श्रीराम

English

with two hands pressing the enemy's knee and head; with two hands raised wearing the garland of entrails;

अध्याय ७०

श्लोक 67

अधः स्थिताभ्यां बाहुभ्यां हिरण्यकविदारणम् ।प्रियङ्करं च भक्तानां दैत्यानां च भयङ्करम्

adhaḥ sthitābhyāṃ bāhubhyāṃ hiraṇyakavidāraṇam / priyaṅkaraṃ ca bhaktānāṃ daityānāṃ ca bhayaṅkaram

हिन्दी अर्थ

0 जय राम जय जय राम) तेरह अक्षरोंका मन्त्र है। इसके ब्रह्मा ऋषि, विराट् छन्‍्द तथा पाप-राशिका हे नाश करनेवाले भगवान् श्रीराम देवता कहे गये दिव्य अयोध्या-नगरमें रल्नोंसे चित्रित एक हैं। इसके तीन पदोंकी दो-दो आवृत्ति करके

English

with two hands below tearing Hiranyakashipu, dear to devotees and frightening to demons —

अध्याय ७०

श्लोक 68

नृसिहं तं स्मरेदित्थं महामृत्युभयापहम् ।एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सर्वकार्यार्थसिद्धये

nṛsihaṃ taṃ smareditthaṃ mahāmṛtyubhayāpaham / evaṃ dhyātvā japenmantrī sarvakāryārthasiddhaye

हिन्दी अर्थ

सुवर्णमय मण्डप है, जिसमें मन्दारके फूलोंसे षडड्ग-न्यास करे'। ध्यान-पूजन आदि सब कार्य चँदोवा बनाया गया है। उसमें तोरण लगे हुए हैं, दशाक्षर मन्त्रंके समान करे।

English

one should remember Narasimha thus, who removes the fear of great death. Having meditated thus, the practitioner should chant for success of all aims.

अध्याय ७०

श्लोक 69

अथोच्यते ध्यानमन्यन्मुखरोगहरं शुभम् ।स्वर्णवर्णसुपर्णस्थं विद्युन्मालासटान्वितम्

athocyate dhyānamanyanmukharogaharaṃ śubham / svarṇavarṇasuparṇasthaṃ vidyunmālāsaṭānvitam

हिन्दी अर्थ

२. यथा-- श्रीराम” हृदयाय नम: । “श्रीराम” शिरसे स्वाहा। 'जय राम' शिखायै वषट्। 'जय राम” कवचाय

English

Now another meditation is told, auspicious, removing diseases of the mouth: seated on golden Garuda, with a garland of lightning-bright mane,

अध्याय ७०

श्लोक 70

कोटिपूर्णेन्दुवर्णं च सुमुखं त्र्यक्षिवीक्षणम् ।पीतवस्त्रोरुभूषाढ्यं नृसिंहं शान्तविग्रहम् ।चक्रशङ्खाभयवरान्दधतं करपल्लवैः

koṭipūrṇenduvarṇaṃ ca sumukhaṃ tryakṣivīkṣaṇam / pītavastrorubhūṣāḍhyaṃ nṛsiṃhaṃ śāntavigraham / cakraśaṅkhābhayavarāndadhataṃ karapallavaiḥ

हिन्दी अर्थ

यह अठारह अक्षरोंका मन्त्र है। इसके विश्वामित्र ऋषि, धृति छन्द, श्रीराम देवता, ३» बीज और

English

moon-coloured like ten million full moons, fair-faced, three-eyed, adorned with yellow cloth and thighs, Narasimha of peaceful form, holding discus, conch, protection and boon in his lotus-hands:

अध्याय ७०

श्लोक 71

क्ष्वेडरोगादिशमनं स्वैर्ध्यानैः सुखन्दितम् ।शत्रोः सेनानिरोधेन यत्नं कुर्याञ्च साधकम्

kṣveḍarogādiśamanaṃ svairdhyānaiḥ sukhanditam / śatroḥ senānirodhena yatnaṃ kuryāñca sādhakam

हिन्दी अर्थ

“नम: ' शक्ति है। मन्त्रके एक, दो, चार, तीन, छः:

English

it quells diseases like poison; made happy by his own meditations. By stopping the enemy's army, the practitioner should make effort.

अध्याय ७०

श्लोक 72

अक्षकाष्टैरेधिते ऽग्नौ विचिन्त्य रिपुमर्दनम् ।देवं नृसिंहं संपूज्य कुसुमाद्युपचारकैः

akṣakāṣṭairedhite 'gnau vicintya ripumardanam / devaṃ nṛsiṃhaṃ saṃpūjya kusumādyupacārakaiḥ

हिन्दी अर्थ

और दो अक्षरोंवाले पदोंद्वारा एकाग्रचित्त हो

English

In a fire kindled with akshaka wood, contemplating the crushing of the enemy, having worshipped the god Narasimha with flowers and other offerings,

अध्याय ७०

श्लोक 73

समूलमूलैर्जुंहुयाच्चरैर्दशशतं पृथक् ।रिपुं खादन्निव जपेन्निर्दहन्निव तं क्षिपेत्

samūlamūlairjuṃhuyāccarairdaśaśataṃ pṛthak / ripuṃ khādanniva japennirdahanniva taṃ kṣipet

हिन्दी अर्थ

चन्दनागुरुकस्तूरीकर्पूरादिसुवासिते ॥ सिंहासने समासीनं पुष्पकोपरि राघवम्।

English

he should offer one thousand with roots and charu each separately; chanting as if devouring the enemy, as if burning him he should throw him.

अध्याय ७०

श्लोक 74

हुत्वा सप्तदिनं मन्त्री सेनामिष्टां महीपतेः ।प्रस्थापयेच्छुभे लग्ने परराष्ट्रजयेच्छया

hutvā saptadinaṃ mantrī senāmiṣṭāṃ mahīpateḥ / prasthāpayecchubhe lagne pararāṣṭrajayecchayā

हिन्दी अर्थ

भगवान् राघवेन्द्र रावणको मारकर त्रिलोकौकी रक्षा करके लौट रहे हैं। वे सीता और लक्ष्मणके

English

Having offered for seven days, the mantra-knower should dispatch the king's chosen army at an auspicious ascendant, wishing to conquer the enemy's land.

अध्याय ७०

श्लोक 75

तस्याः पुरस्तान्नृहरिं निघ्नन्तं रिपुमण्डलम् ।स्मृत्वा जपं प्रक्लर्वीत यावदायाति सा पुनः

tasyāḥ purastānnṛhariṃ nighnantaṃ ripumaṇḍalam / smṛtvā japaṃ praklarvīta yāvadāyāti sā punaḥ

हिन्दी अर्थ

साथ पुष्पक-विमानमें सिंहासनपर बैठे हैं। उनका मस्तक जटाओंके मुकुटसे सुशोभित है। उनका वर्ण श्याम है और उन्होंने धनुष-बाण धारण कर रखा है। उनकी विजयके उपलक्षमें निशान, भेरी,

English

Remembering Nrihari destroying the enemy host before it, he should continue the chant until it returns.

अध्याय ७०

श्लोक 76

निर्जत्य निखिलाञ्छत्रून्सह वीरश्रियासुखात् ।प्रीणयेन्मन्त्रिणं राजा विभवैः प्रीतमानसः

nirjatya nikhilāñchatrūnsaha vīraśriyāsukhāt / prīṇayenmantriṇaṃ rājā vibhavaiḥ prītamānasaḥ

हिन्दी अर्थ

पटह, शट्ठु और तुरही आदिकी ध्वनियोंके साथ- साथ नृत्य आरम्भ हो गया है। चारों ओर जय-

English

Having conquered all enemies with heroic prosperity, happily, the king, pleased in mind, should satisfy the mantra-knower with wealth,

अध्याय ७०

श्लोक 77

गजाश्वरथरत्नैश्च ग्रामक्षेत्रधनादिभिः ।यदि मन्त्री न तुष्येत तदानर्थो महीपतेः

gajāśvaratharatnaiśca grāmakṣetradhanādibhiḥ / yadi mantrī na tuṣyeta tadānartho mahīpateḥ

हिन्दी अर्थ

जयकार तथा मड्भल-पाठ हो रहा है। चन्दन, अगुरु, कस्तूरी और कपूर आदिकी मधुर गन्ध

English

with elephants, horses, chariots, jewels, villages, fields, wealth and the like. If the mantra-knower is not satisfied, then calamity befalls the king:

अध्याय ७०

श्लोक 78

जायते तस्य राष्ट्रेषु प्राणेभ्यो ऽपि महाभयम् ।अष्टोत्तरशतमूलमन्त्रमन्त्रितभस्मना

jāyate tasya rāṣṭreṣu prāṇebhyo 'pi mahābhayam / aṣṭottaraśatamūlamantramantritabhasmanā

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार ध्यान करके मन्त्रोपासक मन्त्रकी अक्षर-संख्याके अनुसार अठारह लाख जप करे और घृतमिश्रित खीरकी दशांश आहुति करके पूर्ववत् पूजन करे।

English

in his realms there arises great fear even for life. Ash consecrated by chanting the root mantra a hundred and eight times

अध्याय ७०

श्लोक 79

नाशयेन्मूषिकालूतावृश्चिकाद्युत्थितं विषम् ।लिप्ताङ्गः सर्वरोगैश्च मुच्यते नात्र संशयः

nāśayenmūṣikālūtāvṛścikādyutthitaṃ viṣam / liptāṅgaḥ sarvarogaiśca mucyate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

यह पैंतीस अक्षरोंका मन्त्र है। बीजाक्षरोंसे

English

destroys poison arisen from mice, spiders, scorpions and so on; smeared on the body one is freed from all diseases, without doubt.

अध्याय ७०

श्लोक 80

सेवन्तीकुसुमैर्हुत्वा महतीं श्रियमाप्नुयात् ।औदुम्बरसमिद्भिस्तु भवेद्धान्यसमृद्धिमान्

sevantīkusumairhutvā mahatīṃ śriyamāpnuyāt / audumbarasamidbhistu bhaveddhānyasamṛddhimān

हिन्दी अर्थ

हुम्। 'जय जय राम' नेत्राभ्यां वौषट। 'जय जय राम” अस्त्राय फट्। पुराणमें इसका प्रमापक मूल श्लोक इस

English

Offering with sevanti flowers he would gain great prosperity; with udumbara fuel-sticks he becomes rich in grain;

अध्याय ७०

श्लोक 81

अपूपलक्षहोमे तु भवेद्वैश्रवणोपमः ।क्रुद्धस्य सन्निधौ राज्ञो जपेदष्टोत्तरं शतम्

apūpalakṣahome tu bhavedvaiśravaṇopamaḥ / kruddhasya sannidhau rājño japedaṣṭottaraṃ śatam

हिन्दी अर्थ

श्रीरामतापनीयोपनिषदमें यही मन्त्र इस प्रकार है-

English

offering a hundred thousand cakes he becomes like Kubera. Before an angry king he should chant a hundred and eight times;

अध्याय ७०

श्लोक 82

सद्यो नैर्मल्यमाप्नोति प्रसादं चाधिगच्छति ।कुन्दप्रसूनैरुदयं मोचाभिर्विघ्ननाशनम्

sadyo nairmalyamāpnoti prasādaṃ cādhigacchati / kundaprasūnairudayaṃ mocābhirvighnanāśanam

हिन्दी अर्थ

रामभद्र महेष्वास रघुवीर नृपोत्तम। भो दशास्यान्तकास्माकं रक्षां देहि श्रियं च ते॥

English

at once he gains cleanness and attains favour. With jasmine flowers, prosperity; with plantain, the removal of obstacles.

अध्याय ७०

श्लोक 83

तुलसीपत्रहोमेन महतीं कीर्तिमाप्नुयात् ।शाल्युत्थसक्तुहोमेन वशयेदखिलं जगत्

tulasīpatrahomena mahatīṃ kīrtimāpnuyāt / śālyutthasaktuhomena vaśayedakhilaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

विलग होनेपर' बत्तीस अक्षरोंका मन्त्र होता है।। सरयूतीरमन्दारवेदिकापड्डूजासने ॥ यह अभीष्ट फल देनेवाला है। इसके विश्वामित्र श्याम वीरासनासीनं ज्ञानमुद्रोपशोभितम्। ऋषि, अनुष्ट॒प् छन्द, रामभद्र देवता, रां बीज और वामोरुन्यस्ततद्धस्तं सीतालक्ष्मणसंयुतम्॥ श्रीं शक्ति है। मन्त्रके चार पादोंके आदिमें तीनों अवेक्षमाणमात्मानं मन्मथामिततेजसम्।

English

By offering tulsi leaves he gains great fame; by offering barley-flour from rice he subdues the whole world;

अध्याय ७०

श्लोक 84

मधूकपुष्पैरिष्टं स्यात्स्तंभनं धात्रिखण्डकैः ।दधिमध्वाज्यमिश्रां तु गुडूचीं चतुरङ्गुलाम्

madhūkapuṣpairiṣṭaṃ syātstaṃbhanaṃ dhātrikhaṇḍakaiḥ / dadhimadhvājyamiśrāṃ tu guḍūcīṃ caturaṅgulām

हिन्दी अर्थ

बीज लगाकर उन पादों तथा सम्पूर्ण मन्त्रके द्वार शुद्धस्फटिकसंकाशं केवल मोक्षकाड्क्षया ॥

English

with madhuka flowers desire is gained; with pieces of amalaka, paralysis (of enemies). Guduchi four finger-breadths long, mixed with curd, honey and ghee,

अध्याय ७०

श्लोक 85

जुहुया दयुतं यो ऽसौ शतं जीवति रोगजित् ।शनैश्चरदिने ऽश्वत्थं स्पृष्ट्वा चाष्टोत्तरं शतम्

juhuyā dayutaṃ yo 'sau śataṃ jīvati rogajit / śanaiścaradine 'śvatthaṃ spṛṣṭvā cāṣṭottaraṃ śatam

हिन्दी अर्थ

एक अक्षरका क्रमश: समस्त अड्जोंमें न्यास करे। (१०५--१०८) इसके ध्यान और पूजन आदि सब कार्य तट पूर्ववत् करे। इस मन्त्रका पुरश्चवरण तीन लाखका 2 जे 2035 है। इसमें खीरसे हवन करनेका विधान है। 2 (228 है ८६: नस्ल

English

he who offers ten thousand lives a hundred years and conquers disease. On a Saturday, touching the ashvattha and chanting a hundred and eight times,

अध्याय ७०

श्लोक 86

जपेज्जित्वासो ऽपमृत्युं शतवर्षाणि जीवति ।अथ ते संप्रवक्ष्यामि यन्त्रं त्रैलोक्यमोहनम्

japejjitvāso 'pamṛtyuṃ śatavarṣāṇi jīvati / atha te saṃpravakṣyāmi yantraṃ trailokyamohanam

हिन्दी अर्थ

पीतवर्णवाले श्रीयमका ध्यान करके एकाग्रचित्त 6: हो एक लाख जप करे, फिर कमलके ह फूलोंसे दशांश हवन करके मनुष्य धन दर पाकर अत्यन्त धनवान् हो जाता है।

English

he conquers untimely death and lives a hundred years. Now I shall tell you the Trailokyamohana yantra,

अध्याय ७०

श्लोक 87

यस्य संधारणादेव भवेयुःसर्वसंपदः ।श्वेतभूर्ज्जे लिखेत्पद्मं द्वात्रिंशत्सिंहसंयुतम्

yasya saṃdhāraṇādeva bhaveyuḥsarvasaṃpadaḥ / śvetabhūrjje likhetpadmaṃ dvātriṃśatsiṃhasaṃyutam

हिन्दी अर्थ

हीं श्री श्रीं दाशरथाय नमः ' यह 5: ग्यारह अक्षरोंका मन्त्र है। इसके ऋषि आदि तथा पूजन आदि पूर्ववतू हैं। 'त्रैलोक्यनाथाय नम: ' यह आठ अक्षरोंका

English

by merely wearing which all prosperity comes: on white birch-bark he should draw a lotus with thirty-two lions,

अध्याय ७०

श्लोक 88

मध्ये सिंहे स्वबीजं च लिखेत्पूर्ववदेव तु ।श्रीबीजेन तु तुसंवेद्य वलयत्रयसंयुतम्

madhye siṃhe svabījaṃ ca likhetpūrvavadeva tu / śrībījena tu tusaṃvedya valayatrayasaṃyutam

हिन्दी अर्थ

आदि सब कार्य पूर्ववत् हैं। 'रामाय नम यह पश्चाक्षर-मन्त्र है। इसके ऋषि, ध्यान £ 7226 4 (4 और पूजन आदि सब कार्य पडक्षर- ९ जज कर हु मा य मनत्रकी ही भाँति होते हैं। 'रामचन्द्राय ७ क्या 2 बस् ६८०० टकरा ;

English

in the middle lion his own seed, written as before; with the Shri seed surrounding it, with three rings,

अध्याय ७०

श्लोक 89

पाशाङ्कुशैश्च संवेष्ट्य पूजयेद्यन्त्रमुत्तमम् ।त्रैलोक्यमोहनं नाम सर्वकामार्थसाधनम्

pāśāṅkuśaiśca saṃveṣṭya pūjayedyantramuttamam / trailokyamohanaṃ nāma sarvakāmārthasādhanam

हिन्दी अर्थ

कहे गये हैं। इसके ऋषि और पूजन आदि पूर्ववत् हैं। अग्नि (२) शेष (आ)-से युक्त हो और उसका मस्तक चन्द्रमा (+ )-से। 2८2 विभूषित हो तो वह रघुनाथजीका एकाक्षर-

English

enclosed with noose and goad: he should worship the best yantra named Trailokyamohana, accomplisher of all desired aims.

अध्याय ७०

श्लोक 90

चक्रराजं महाराजं सर्वचर्केश्वरेश्वरम् ।धारणाज्जयमाप्नोति सत्यं सत्यं न संशयः

cakrarājaṃ mahārājaṃ sarvacarkeśvareśvaram / dhāraṇājjayamāpnoti satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

इसके ब्रह्मा ऋषि, गायत्री छन्‍्द और श्रीराम एक वेदिका बनी हुई है और उसके ऊपर एक

English

The king of wheels, the great king, lord of lords of all wheels: by wearing it one gains victory, true, true, without doubt.

अध्याय ७०

श्लोक 91

अथ यन्त्रान्तरं वक्ष्ये शृणु नारद सिद्धिदम् ।अष्टारं विलिखेद्यन्त्रं श्लक्ष्णं कर्णिकया युतम्

atha yantrāntaraṃ vakṣye śṛṇu nārada siddhidam / aṣṭāraṃ vilikhedyantraṃ ślakṣṇaṃ karṇikayā yutam

हिन्दी अर्थ

न्यास करे। श्यामवर्णवाले भगवान् श्रीराम वीरासनसे बैठे हैं।

English

Now I shall tell another yantra, Narada, giving success; hear. He should draw an eight-spoked yantra, smooth, with a pericarp;

अध्याय ७०

श्लोक 92

मूलमन्त्रं लिखेत्तत्र प्रणवेन समन्वितम् ।एकाक्षरं नारसिंहं मध्ये चैव ससाध्यकम्

mūlamantraṃ likhettatra praṇavena samanvitam / ekākṣaraṃ nārasiṃhaṃ madhye caiva sasādhyakam

हिन्दी अर्थ

उनका दाहिना हाथ ज्ञानमुद्रासे सुशोभित है।

English

he should write the root mantra there with Om, the one-syllable Narasimha, and in the middle with the object of the rite;

अध्याय ७०

श्लोक 93

जपेदष्टसहस्रं तु सूत्रेणावेष्ट्य तद्बहिः ।स्वर्णरौप्यसुताम्रैश्च वेष्टयेत्क्रमतः सुधीः

japedaṣṭasahasraṃ tu sūtreṇāveṣṭya tadbahiḥ / svarṇaraupyasutāmraiśca veṣṭayetkramataḥ sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

है। उनके वामभागमें सीता और दाहिने भागमें लक्ष्मणजी हैं। भगवान् श्रीरामका अमित तेज कामदेवसे भी अत्यधिक सुन्दर है। वे शुद्ध स्फटिकके समान निर्मल तथा अद्वितीय आत्माका

English

chant eight thousand, wrapping it with thread outside, and the wise one should wrap it in order with gold, silver and copper;

अध्याय ७०

श्लोक 94

लाक्षया वेष्टितं कृत्वा पुनर्मन्त्रेण मन्त्रयेत् ।कण्ठे भुजे शिखायां वा धारयेद्यन्त्रमुत्तमम्

lākṣayā veṣṭitaṃ kṛtvā punarmantreṇa mantrayet / kaṇṭhe bhuje śikhāyāṃ vā dhārayedyantramuttamam

हिन्दी अर्थ

ध्यानद्वारा साक्षात्कार कर रहे हैं। ऐसे परमात्मा श्रीरामका केवल मोक्षकी इच्छासे चिन्तन करे और छ: लाख मन्त्रका जप करे।' इसके होम और नित्य-पूजन आदि सब कार्य

English

having wrapped it with lac, he should again consecrate it with the mantra; he should wear the best yantra on the neck, arm or tuft.

अध्याय ७०

श्लोक 95

नरनारीनरेद्राश्च सर्वे स्युर्वशगा भुवि ।दुष्टास्तं नैव बाधन्ते पिशाचोरगराक्षसाः

naranārīnaredrāśca sarve syurvaśagā bhuvi / duṣṭāstaṃ naiva bādhante piśācoragarākṣasāḥ

हिन्दी अर्थ

घडक्षर-मन्त्रकी ही भाँति हैं। वह्ि (२), शेष (आ)-के आसनपर विराजमान हो और उसके बाद भान्‍त (म) हो तो केवल दो अक्षरका मन्त्र (राम) होता है। इसके ऋषि, ध्यान और पूजन

English

Men, women and kings on earth all become subject to him; wicked ghouls, serpents and demons do not trouble him.

अध्याय ७०

श्लोक 96

यन्त्रराजप्रसादेन सर्वत्र जयमाप्नुयात् ।अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि यन्त्रं सर्ववशङ्करम्

yantrarājaprasādena sarvatra jayamāpnuyāt / athānyatsaṃpravakṣyāmi yantraṃ sarvavaśaṅkaram

हिन्दी अर्थ

आदि सब कार्य एकाक्षर मन्त्रकी ही भाँति जानने चाहिए। तार (3), माया (हीं), रमा (श्रीं),

English

By the grace of the king of yantras he gains victory everywhere. Now I shall tell another yantra that subdues all:

अध्याय ७०

श्लोक 97

द्वादशारं महाचक्रं पूर्ववद्विलिखेत्सुधीः ।मात्राद्वादशसंभिन्नदलेन विलिखेद्रुधः

dvādaśāraṃ mahācakraṃ pūrvavadvilikhetsudhīḥ / mātrādvādaśasaṃbhinnadalena vilikhedrudhaḥ

हिन्दी अर्थ

इनके साथ पृथक्-पृथक् जुड़ा हुआ द्वयक्षर मन्त्र (राम) छः भेदोंसे युक्त त्र्यक्षर मन्त्रराज होता है। यह सम्पूर्ण अभीष्ट पदार्थोंको देनेवाला है। द्यक्षर

English

the wise one should draw a twelve-spoked great wheel as before, with petals divided by the twelve vowel-measures.

अध्याय ७०

श्लोक 98

मध्ये मन्त्रं शक्तियुक्तं श्रीबीजेन तु वेष्टयेत ।कालान्तकं नाम चक्रं सुरासुखशङ्करम्

madhye mantraṃ śaktiyuktaṃ śrībījena tu veṣṭayeta / kālāntakaṃ nāma cakraṃ surāsukhaśaṅkaram

हिन्दी अर्थ

जाय तो दो प्रकारका चतुरक्षर मन्त्र होता है। इन सबके ऋषि, ध्यान और पूजन आदि एकाक्षरमन्त्रमें बताये अनुसार हैं। तार (3३), चतुर्थ्यन्त राम शब्द (णामाय), वर्म (हुं), अस्त्र (फट), वहिवल्लभा

English

In the middle he should write the mantra with its power, enclosing it with the Shri seed — the wheel named "Kalantaka", giver of ease to gods and demons.

अध्याय ७०

श्लोक 99

चक्रमुल्लेखयेद्भूर्जे सर्वशत्रुनिवारणम् ।यस्य धारणमात्रेण सर्वत्र विजयी भवेत्

cakramullekhayedbhūrje sarvaśatrunivāraṇam / yasya dhāraṇamātreṇa sarvatra vijayī bhavet

हिन्दी अर्थ

(स्वाहा )--यह (३७ रामाय हुँ फद स्वाहा) आठ अक्षरोंका महामन्त्र है। इसके ऋषि और पूजन आदि षडक्षर-मन्त्रके समान हैं। 'तार ( ३» ) हत् (नमः ) ग्रह्मण्यसेव्याय. रामायाकुण्ठतेजसे।

English

He should inscribe the wheel on birch-bark; it wards off all enemies; merely by wearing it one becomes victorious everywhere.

अध्याय ७०

श्लोक 100

अथ सर्वेष्टदं ज्वालामालिसंज्ञं वदाम्यहम् ।बीजं हृद्भगवान्ङेंतो नरसिंहाय तत्परम्

atha sarveṣṭadaṃ jvālāmālisaṃjñaṃ vadāmyaham / bījaṃ hṛdbhagavānṅeṃto narasiṃhāya tatparam

हिन्दी अर्थ

उत्तमश्लोकधुर्याय स्व ( न्‍य ) भृगु ( स् ) कामिका (त) दण्डार्पिताइश्चये। यह ('३» नमः ब्रह्मण्यसेव्याय रामायाकुण्ठतेजसे। उत्तमशलोक- धुर्याय न्यस्तदण्डार्पिताडूस्रये' ) तैंतीस अक्षरोंका

English

Now I shall tell the one called "Jvalamalin" ("garlanded with flames"), giving all desires: the seed, "Om Bhagavate", then "Narasimhaya",

अध्याय ७०

श्लोक 101

ज्वालिने मालिने दीप्तदंष्ट्राय अग्निने पदम् ।त्राय सर्वादिरक्षोघ्नाय च नः सर्वभूपदम्

jvāline māline dīptadaṃṣṭrāya agnine padam / trāya sarvādirakṣoghnāya ca naḥ sarvabhūpadam

हिन्दी अर्थ

और श्रीराम देवता हैं। इस मन्त्रके चारों पादों

English

the words "Jvaline, Maline, Diptadamshtraya, Agnine", "Trayaya", "Sarvadi-rakshoghnaya"; "Naḥ sarvabhu..."

अध्याय ७०

श्लोक 102

हरिर्विनाशनायान्ते सर्वज्वरविनाशनः ।नामान्ते दहयुग्मं च पचद्वयमुदीरयेत्

harirvināśanāyānte sarvajvaravināśanaḥ / nāmānte dahayugmaṃ ca pacadvayamudīrayet

हिन्दी अर्थ

तथा सम्पूर्ण मन्त्रसे पञ्चाड्र-न्यास करना चाहिए। शेष सब कार्य षडक्षर-मन्त्रकी भाँति करे। जो साधक मन्त्र सिद्ध कर लेता है, उसे भोग और मोक्ष दोनों प्राप्त होते हैं। उसके सब पापोंका नाश

English

"Harir vinashanaya", destroyer of all fevers; at the end of the name "daha daha" and "pacha pacha" he should say,

अध्याय ७०

श्लोक 103

रक्षयुग्मं च वर्मास्त्रठदूयान्तो ध्रुवादिकः ।अष्टषष्ट्यक्षरैः प्रोक्तो ज्वालामाली मनूत्तमः

rakṣayugmaṃ ca varmāstraṭhadūyānto dhruvādikaḥ / aṣṭaṣaṣṭyakṣaraiḥ prokto jvālāmālī manūttamaḥ

हिन्दी अर्थ

हो जाता है। 'दाशरथाय विद्दहे। सीतावललभाय धीमहि। ततन्नो राम: प्रचोदयात्।' यह राम-गायत्री कही गयी है, जो सम्पूर्ण मनोवाज्छित फलोंको

English

"raksha raksha", armour and weapon and ending with "tha", beginning with Om: Jvalamalin is declared the best mantra of sixty-eight syllables.

अध्याय ७०

श्लोक 104

पुण्यादिकं तु पूर्वोक्तं त्रयोदशभिरक्षरैः ।पङ्क्तिभी रुद्रासंख्याकैरष्टादशभिरक्षरैः

puṇyādikaṃ tu pūrvoktaṃ trayodaśabhirakṣaraiḥ / paṅktibhī rudrāsaṃkhyākairaṣṭādaśabhirakṣaraiḥ

हिन्दी अर्थ

पद्मा (श्रीं) के विभक्त्यन्त सीता शब्द (सीतायै) और अन्तमें ठद्ठय (स्वाहा)--यह (श्री सीतायेै स्वाहा) षडक्षर सीता-मन्त्र है। इसके

English

The merit-giving and other (limbs) as stated before, with thirteen syllables; with the Pankti metre by eleven; with eighteen syllables,

अध्याय ७०

श्लोक 105

भानुभिः करणैर्मन्त्री वरैरङ्गानि कल्पयेत् ।पूर्वोक्तरूपिणं ज्वालामालिन नृहरिं स्मरेत्

bhānubhiḥ karaṇairmantrī varairaṅgāni kalpayet / pūrvoktarūpiṇaṃ jvālāmālina nṛhariṃ smaret

हिन्दी अर्थ

दीर्घस्वरोंसे युक्त बीजाक्षरद्वारा षपडड़र-न्यास करे। ततो ध्यायेन्महादेवीं सीतां त्रैलोक्यपूजिताम् ।

English

by the "sun", "karana" and "vara", he should make the limbs. He should remember Nrihari Jvalamalin in the form as told before.

अध्याय ७०

श्लोक 106

लक्षं जपो दशांशं च जुहुयात्कपिलाघृतैः ।रौद्रापस्मारभूतादिनाशको ऽयं मनूत्तमः

lakṣaṃ japo daśāṃśaṃ ca juhuyātkapilāghṛtaiḥ / raudrāpasmārabhūtādināśako 'yaṃ manūttamaḥ

हिन्दी अर्थ

सद्रत्नभूषणस्फूर्जद्दिव्यदेहां शुभात्मिकाम्।

English

Chanting a hundred thousand, offering a tenth part with ghee of a tawny cow: this best mantra destroys terrible epilepsy, spirits and the like.

अध्याय ७०

श्लोक 107

प्राणो माया नृसिंहश्च सृष्टिर्ब्रह्मास्त्रमीरितः ।षडक्षरो महामन्त्रः सर्वाभीष्टप्रदायकः

prāṇo māyā nṛsiṃhaśca sṛṣṭirbrahmāstramīritaḥ / ṣaḍakṣaro mahāmantraḥ sarvābhīṣṭapradāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

'तदनन्तर त्रिभुवनपूजित महादेवी सीताका ध्यान करे। तपाये हुए सुवर्णके समान उनकी कान्ति है। उनके दोनों हाथोंमें दो कमलपुष्प शोभा पा रहे हैं। उनका दिव्य-शरीर उत्तम रत्रमय आभूषणोंसे

English

"Prana, Maya, Nrisimha, Srishti, Brahmastra" — a six-syllable great mantra, giving all desires.

अध्याय ७०

श्लोक 108

मुनिर्ब्रह्मा तथा छन्दः पङ्क्तिर्देवो नृकेसरी ।षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि समाचरेत्

munirbrahmā tathā chandaḥ paṅktirdevo nṛkesarī / ṣaḍdīrghabhājā bījena ṣaḍaṅgāni samācaret

हिन्दी अर्थ

प्रकाशित हो रहा है। वे मड्रलमयी सीता भाँति- भाँतिके वस्त्रोंसे सुशोभित हैं। उनका मुख चन्द्रमाको लज्जित कर रहा है। नेत्र कमलोंकी शोभा धारण करते हैं। अन्तःकरण आनन्दसे उल्लसित है। वे

English

Its sage is Brahma, metre Pankti, deity Nrikesari; the limbs are made with the seed rich in six long vowels.

अध्याय ७०

श्लोक 109

पूर्वोक्तेनैव विधिना ध्यानं पूजां समाचरेत् ।सिद्धेन मनुनानेन सर्वसिद्धिर्भवेन्नृणाम्

pūrvoktenaiva vidhinā dhyānaṃ pūjāṃ samācaret / siddhena manunānena sarvasiddhirbhavennṛṇām

हिन्दी अर्थ

ऐश्वर्य आदि छ: गुणोंकी अधीश्वरी हैं और शय्यापर अपने प्राणबल्लभ पुष्पमय श्रीराघवेन्द्रको अनुरागपूर्ण दृष्टिसे निहार रही हैं।' इस प्रकार ध्यान करके मन्त्रोपासक छ: लाख

English

He should do meditation and worship by the rule stated before; when this mantra is perfected, all success comes to men.

अध्याय ७०

श्लोक 110

रमाबीजादिको ऽनुष्टुप्त्रयस्त्रिंशार्णवान्मनुः ।प्रजापतिर्मुनिश्च्छन्दो ऽनुष्टुप् लक्ष्मीनृकेसरी

ramābījādiko 'nuṣṭuptrayastriṃśārṇavānmanuḥ / prajāpatirmuniścchando 'nuṣṭup lakṣmīnṛkesarī

हिन्दी अर्थ

आहुति दे। पूर्वोक्त पीठपर उनकी पूजा करनी चाहिए। मूलमन्त्रसे मूर्ति निर्माण करके उसमें

English

Beginning with the Rama seed, a thirty-three-syllable mantra in Anushtubh; the sage is Prajapati; the metre Anushtubh; the deity Lakshmi-Nrikesari.

अध्याय ७०

श्लोक 111

देवता चज पदैः सर्वेणाङ्गकल्पनमीरितम् ।विन्यस्यैवं तु पञ्चाङ्गं स्वात्मरक्षां समाचरेत्

devatā caja padaiḥ sarveṇāṅgakalpanamīritam / vinyasyaivaṃ tu pañcāṅgaṃ svātmarakṣāṃ samācaret

हिन्दी अर्थ

जनकनन्दिनी किशोरीजीका आवाहन और स्थापन हैं, जो सिद्धि देनेवाले हैं। अतः उनके साधकोंको

English

The limbs are conceived by all the words; having thus placed the five limbs, he should perform self-protection.

अध्याय ७०

श्लोक 112

संस्पृशन् दक्षिणं बाहुं शरभस्य मनुं जपेत् ।प्रणवो हृच्छिवार्यन्ति महते शरभाय च

saṃspṛśan dakṣiṇaṃ bāhuṃ śarabhasya manuṃ japet / praṇavo hṛcchivāryanti mahate śarabhāya ca

हिन्दी अर्थ

करे। फिर विधिवत् पूजन करके उनके दक्षिणभागमें भगवान् श्रीरामचन्द्रजीकी अर्चना करे। तत्पश्चात् अग्रभागमें हनुमानूजीकी और पृष्ठभागमें लक्ष्मीजीकी पूजा करके छ: कोणोंमें हृदयादि अज्ोंका पूजन

English

Touching the right arm, he should chant the mantra of Sharabha: Om, heart, Shiva, "mahate sharabhaya";

अध्याय ७०

श्लोक 113

वह्निप्रियान्तो मन्त्रस्तु रक्षार्थे समुदाहृतः ।अथवा राममन्त्रान्ते परं क्षद्वितयं पठेत्

vahnipriyānto mantrastu rakṣārthe samudāhṛtaḥ / athavā rāmamantrānte paraṃ kṣadvitayaṃ paṭhet

हिन्दी अर्थ

करे। फिर आठ दलोंमें मुख्य मन्त्रियोंका, उनके बाह्यभागमें इन्द्र आदि लोकेश्वरोंका और उनके भी बाह्मभागमें वज़ आदि आयुधोंका पूजन करके मनुष्य सम्पूर्ण सिद्धियोंका स्वामी हो जाता है।

English

ending with "agnipriya" — this mantra is declared for protection; or, after the Rama mantra, he should recite "ksha" twice.

अध्याय ७०

श्लोक 114

अथवा केशवाद्यैस्तु रक्षां कुर्यात्प्रयत्नतः ।केशवः पातु पादौ मे जङ्घे नारायणो ऽवतु

athavā keśavādyaistu rakṣāṃ kuryātprayatnataḥ / keśavaḥ pātu pādau me jaṅghe nārāyaṇo 'vatu

हिन्दी अर्थ

अधिक कहनेसे क्‍या लाभ? श्रीकिशोरीजीकी आराधनासे मनुष्य सौभाग्य, पुत्र-पौत्र, परम सुख, धन-धान्य तथा मोक्ष प्राप्त कर लेता है।

English

Or he should carefully make protection with Keshava and the rest: "May Keshava protect my feet; Narayana my shanks;

अध्याय ७०

श्लोक 115

माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च ।नाभिं विष्णुश्च मे पातु जठरं मधुसूदनः

mādhavo me kaṭiṃ pātu govindo guhyameva ca / nābhiṃ viṣṇuśca me pātu jaṭharaṃ madhusūdanaḥ

हिन्दी अर्थ

“लक्ष्मणाय नम: ' यह (ल॑ लक्ष्मणाय नमः ) सात अक्षरोंका मन्त्र है। इसके अगस्त्य ऋषि, गायत्री छनन्‍्द, महावीर लक्ष्मण देवता, 'लं' बीज और “नमः ' शक्ति है। छ: दीर्घ स्वरोंसे युक्त बीजद्दारा

English

may Madhava protect my waist, Govinda my secret parts; may Vishnu protect my navel and Madhusudana my belly;

अध्याय ७०

श्लोक 116

ऊरू त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु मे नरः ।श्रीधरः पातु कण्ठं च हृषीकेशो मुखं मम

ūrū trivikramaḥ pātu hṛdayaṃ pātu me naraḥ / śrīdharaḥ pātu kaṇṭhaṃ ca hṛṣīkeśo mukhaṃ mama

हिन्दी अर्थ

'जिनके दो भुजाएँ हैं, जिनकी अड्गभकान्ति सुवर्णके समान सुन्दर है। नेत्र कमलदलके सदृश हैं। हाथोंमें धनुष-बाण हैं तथा श्रीरामचन्द्रजीकी सेवामें जिनका मन सदा संलग्न रहता है (उन श्रीलक्ष्मणजीकी मैं आराधना करता हूँ) ।'

English

may Trivikrama protect my thighs, Nara my heart; may Shridhara protect my throat and Hrishikesha my face;

अध्याय ७०

श्लोक 117

पद्मनाभः स्तनौ पातु शीर्षं दामोदरो ऽवतु ।एवं विन्यस्य चाङ्गेषु जपकाले तु साधकः

padmanābhaḥ stanau pātu śīrṣaṃ dāmodaro 'vatu / evaṃ vinyasya cāṅgeṣu japakāle tu sādhakaḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार ध्यान करके मन्त्रोपासक सात लाख जप करे और मधुसे सींची हुई खीरसे आहुति देकर श्रीरामपीठपर श्रीलक्ष्मणजीका पूजन करे। श्रीरामजीकी ही भाँति श्रीलक्ष्मणजीका भी पूजन

English

may Padmanabha protect my breasts and Damodara my head." Having thus placed them on the limbs at the time of chanting, the practitioner

अध्याय ७०

श्लोक 118

निर्भयो जायते भूतवेतालग्रहराक्षसात् ।पुनर्न्यसेत्प्रयत्नेन ध्यानं कुर्वन्समाहितः

nirbhayo jāyate bhūtavetālagraharākṣasāt / punarnyasetprayatnena dhyānaṃ kurvansamāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

किया जाता है। यदि श्रीरामचन्द्रजीके पूजनका सम्पूर्ण फल प्राप्त करनेकी निश्चित इच्छा हो तो यत्रपूर्वक श्रीलक्ष्मणजीका आदरसहित पूजन करना चाहिए। श्रीरामचन्द्रजीके बहुत-से भिन्न-भिन्न मन्त्र

English

becomes fearless of spirits, vetalas, planets and demons. He should carefully place again, meditating attentively:

अध्याय ७०

श्लोक 119

पुरस्तात्केशवः पातुः चक्री जांबूनदप्रभः ।पश्चान्नारायणः शङ्खी नीलजीमूतसन्निभः

purastātkeśavaḥ pātuḥ cakrī jāṃbūnadaprabhaḥ / paścānnārāyaṇaḥ śaṅkhī nīlajīmūtasannibhaḥ

हिन्दी अर्थ

सदा श्रीलक्ष्मणजीकी शुभ आराधना करनी चाहिए। मुक्तिकी इच्छावाले मनुष्यको एकाग्रचित्त होकर आलस्यरहित हो लक्ष्मणजीके मन्त्रका एक हजार आठ या एक सौ आठ बार जप करना चाहिए।

English

"May Keshava protect in front, the discus-bearer, bright as Jambu gold; behind, Narayana with the conch, like a dark-blue cloud;

अध्याय ७०

श्लोक 120

उर्द्ध्वमिन्दीवरश्यामो माधवस्तु गदाधरः ।गिविन्दो दक्षिणे पार्श्वे धन्वी चन्द्रप्रभो महान्

urddhvamindīvaraśyāmo mādhavastu gadādharaḥ / givindo dakṣiṇe pārśve dhanvī candraprabho mahān

हिन्दी अर्थ

जो नित्य एकान्तमें बैठकर लक्ष्मणजीके मन्त्रका जप करता है, वह सब पापोंसे मुक्त हो जाता है और सम्पूर्ण कामनाओंको प्राप्त कर लेता है। यह लक्ष्मण-मन्त्र जयप्रधान है। राज्यकी प्रासिका एकमात्र

English

above, Madhava with the mace, dark as a blue lotus; on the right, Govinda with the bow, great and bright as the moon;

अध्याय ७०

श्लोक 121

उत्तरे हलधृग्विष्णुः पद्मकिञ्जल्कसन्निभः ।आग्नेय्यामरविन्दाक्षो मुसलीमधुसूदनः

uttare haladhṛgviṣṇuḥ padmakiñjalkasannibhaḥ / āgneyyāmaravindākṣo musalīmadhusūdanaḥ

हिन्दी अर्थ

साधन है। जो नित्यकर्म करके शुद्ध भावसे तीनों समय लक्ष्मणजीके मन्त्रका जप करता है, वह सब पापोंसे मुक्त हो भगवान् विष्णुके परम पदको प्राप्त होता है। जो विधिपूर्वक मन्त्रकी दीक्षा लेकर

English

on the north, Vishnu with the plough, like a lotus filament; in the south-east, Madhusudana with the pestle, lotus-eyed;

अध्याय ७०

श्लोक 122

त्रिविक्रमः खड्गपाणिर्नैरृत्यां ज्वलनप्रभः ।वायव्यां माधवो वज्री तरुणादित्यसन्निभः

trivikramaḥ khaḍgapāṇirnairṛtyāṃ jvalanaprabhaḥ / vāyavyāṃ mādhavo vajrī taruṇādityasannibhaḥ

हिन्दी अर्थ

सदृुणोंसे युक्त और पापरहित हो अपने आचारका नियमपूर्वक पालन करता, मनको वशमें रखता और घरमें रहते हुए भी जितेन्द्रिय होता है, इहलोकके भोगोंकी इच्छा न रखकर निष्कामभावसे भगवान्

English

in the south-west, Trivikrama with the sword, bright as fire; in the north-west, Madhava with the thunderbolt, bright as the young sun;

अध्याय ७०

श्लोक 123

ऐशान्यां पुण्डरीकाक्षः श्रीधरः पट्टिशायुधः ।विद्युत्प्रभो हृषीकेश उर्द्धू पातु समुद्गरः

aiśānyāṃ puṇḍarīkākṣaḥ śrīdharaḥ paṭṭiśāyudhaḥ / vidyutprabho hṛṣīkeśa urddhū pātu samudgaraḥ

हिन्दी अर्थ

लक्ष्मणका पूजन करता है, वह समस्त पुण्य- पापके समुदायको दग्ध करके शुद्धचित्त हो पुनरागमनके चक्‍करमें न पड़कर सनातनपदको प्राप्त होता है। सकाम भाववाला पुरुष मनोवाज्छित

English

in the north-east, the lotus-eyed Shridhara with the pattisha; above, Hrishikesha with the mudgara, bright as lightning;

अध्याय ७०

श्लोक 124

अधश्च पद्मनाभो मे सहस्रांशुसमप्रभेः ।सर्वायुधः सर्वशक्तिः सर्वाद्यः सर्वतोमुखः

adhaśca padmanābho me sahasrāṃśusamaprabheḥ / sarvāyudhaḥ sarvaśaktiḥ sarvādyaḥ sarvatomukhaḥ

हिन्दी अर्थ

वस्तुओंको पाकर और मनके अनुरूप भोगोंका उपभोग करके दीर्घ कालतक पूर्वजन्मोंकी स्मृतिसे युक्त रहकर भगवान् विष्णुके परम धाममें जाता है। निद्रा (भ), चन्द्र (अनुस्वार)-से युक्त हो

English

below, Padmanabha, bright as a thousand suns, with all weapons, all power, the primal of all, facing all directions;

अध्याय ७०

श्लोक 125

इन्द्रगोपप्रभः पायात्पाशहस्तो ऽपराजितः ।स बाह्याभ्यन्तरे देहमव्याद्दामो दरो हरिः

indragopaprabhaḥ pāyātpāśahasto 'parājitaḥ / sa bāhyābhyantare dehamavyāddāmo daro hariḥ

हिन्दी अर्थ

और उसके बाद 'भरताय नमः ' ये दो पद हों तो सात अक्षरका मन्त्र होता है। इस “भं भरताय नमः ' मन्त्रके ऋषि और पूजन आदि पूर्ववत् हैं। वक (श), इन्दु (अनुसार)-से युक्त हो उसके

English

bright as Indra-gopa insect, may the unconquered with noose in hand protect; may Hari Damodara protect the body inside and out.

अध्याय ७०

श्लोक 126

एवं सर्वत्र निश्छिद्रं नाम द्वादशपञ्जरम् ।प्रविष्टो ऽहं न मे किञ्चिद्भयमस्ति कदाचन

evaṃ sarvatra niśchidraṃ nāma dvādaśapañjaram / praviṣṭo 'haṃ na me kiñcidbhayamasti kadācana

हिन्दी अर्थ

बाद डेः विभक्त्यन्त शत्रुघ्न शब्द हो और अन्तमें हृदय (नमः ) हो तो 'शं शबत्रुज्ञलाय नमः ' यह सात अक्षरोंका शत्रुघ्न मन्त्र होता है, जो सम्पूर्ण

English

Thus everywhere is the flawless "cage of twelve": I have entered it, and I have no fear whatever."

अध्याय ७०

श्लोक 127

एवं रक्षां विधायाथ दुर्द्धर्षो जायते नरः ।सर्वेषु नृहरेर्मन्त्रवर्गेष्वेवं विधिर्मतः

evaṃ rakṣāṃ vidhāyātha durddharṣo jāyate naraḥ / sarveṣu nṛharermantravargeṣvevaṃ vidhirmataḥ

हिन्दी अर्थ

मनोरथोंकी सिद्धि प्रदान करनेवाला है। (ना०

English

Having thus made protection, a man becomes unassailable. This is the rule for all groups of Nrihari mantras.

अध्याय ७०

श्लोक 128

पूर्वोक्तविधिना सर्वं ध्यानपूजादिकं चरेत् ।जितं ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन

pūrvoktavidhinā sarvaṃ dhyānapūjādikaṃ caret / jitaṃ te puṇḍarīkākṣa namaste viśvabhāvana

हिन्दी अर्थ

विविध मन्त्रोंद्रारा श्रीहनुमानजीकी उपासना, दीपदानविधि और कामनाशक भूतविद्रावण-मन्त्रोंका वर्णन

English

By the rule stated before, he should do all meditation, worship and so on. "Victory to you, lotus-eyed one; homage to you, creator of the universe;

अध्याय ७०

श्लोक 129

नमस्ते ऽस्तु हृषीकेश महापुरुष ते नमः ।इत्थं संप्रार्थ्य जप्त्वा च पटित्वा विसृजेद्विभुम्

namaste 'stu hṛṣīkeśa mahāpuruṣa te namaḥ / itthaṃ saṃprārthya japtvā ca paṭitvā visṛjedvibhum

हिन्दी अर्थ

सनत्कुमारजी कहते हैं--विप्रवर! अब हनुमानजीके मन्त्रोंका वर्णन किया जाता है, जो समस्त अभीष्ट वस्तुओंको देनेवाले हैं और जिनकी आराधना करके मनुष्य हनुमानूजीके ही समान

English

homage to you, Hrishikesha; homage to you, Great Person." Having prayed, chanted and recited thus, he should dismiss the Lord.

अध्याय ७०

श्लोक 130

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री जायते सम्पदां पदम् ।जयद्वयं श्रीनृसिंहेत्यष्टार्णो ऽयं मनूत्तमः

evaṃ siddhe manau mantrī jāyate sampadāṃ padam / jayadvayaṃ śrīnṛsiṃhetyaṣṭārṇo 'yaṃ manūttamaḥ

हिन्दी अर्थ

आचरणवाले हो जाते हैं । मनुस्वर (औ) तथा इन्दु (अनुस्वार)-से युक्त गगन (ह) अर्थात् 'हों” यह प्रथम बीज है। ह स् फू २ और अनुस्वार ये भग (ए)-से युक्त हों अर्थात् ' हस्फ्रें' यह दूसरा बीज

English

When the mantra is perfected, the mantra-knower becomes a seat of prosperity. "Jaya jaya Shri Nrisimha" — this best mantra has eight syllables.

अध्याय ७०

श्लोक 131

मुनिर्ब्रह्माथ गायत्री छन्दः प्रोक्तो ऽस्य देवता ।श्रीमाञ्जयनृसिंहस्तु सर्वाभीष्टप्रदायकः

munirbrahmātha gāyatrī chandaḥ prokto 'sya devatā / śrīmāñjayanṛsiṃhastu sarvābhīṣṭapradāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

है। ख् फ् र् ये भग (ए) और इन्दु (अनुस्वार)- से युक्त हों अर्थात् 'ख्फ्रें' यह तीसरा बीज कहा गया है। वियत् (ह), भृगु (स्), अग्नि (२), मनु (औ) और इन्दु (अनुस्वार) इन सबका संयुक्त

English

Its sage is Brahma, metre Gayatri; its deity is the glorious Jaya-Nrisimha, who grants all desires.

अध्याय ७०

श्लोक 132

सेंदुगोर्विदपूर्वेण वियता सेन्दुना पुनः ।षड्वीर्घाढ्ये न कुर्वीत षडङ्गानि विशालधीः

seṃdugorvidapūrveṇa viyatā sendunā punaḥ / ṣaḍvīrghāḍhye na kurvīta ṣaḍaṅgāni viśāladhīḥ

हिन्दी अर्थ

रूप 'हस््रों' यह चौथा बीज है। भग (ए) और चन्द्र (अनुस्वार)- से युक्त वियत् (ह) भृगु (स) ख् फू तथा अग्नि (२) हों अर्थात् 'हस्ख्फ्रें' यह पाँचवाँ बीज है। मनु (औ) और इन्दु (अनुस्वार)-

English

With the moon, cow, and the sky (letters), again with the moon, the wise should not make the six limbs with six long vowels.

अध्याय ७०

श्लोक 133

ततो ध्यायेद्धृदि विभुं नृसिंहं चन्द्रशेखरम्

tato dhyāyeddhṛdi vibhuṃ nṛsiṃhaṃ candraśekharam

हिन्दी अर्थ

से युक्त हस् अर्थात् 'ह् सौं” यह छठा बीज है।

English

Then he should meditate in the heart on the Lord Nrisimha, crowned with the moon:

अध्याय ७०

श्लोक 134

श्रीमन्नृकेसरितनो जगदेकबंन्धो श्रीनीलकण्ठ करुणार्णवे सामराज ।वह्नीन्दुतीव्रकरनेत्र पिनाकपाणे शीतांशुशेखर रमेश्वर पाहि विष्णो

śrīmannṛkesaritano jagadekabaṃndho śrīnīlakaṇṭha karuṇārṇave sāmarāja / vahnīndutīvrakaranetra pinākapāṇe śītāṃśuśekhara rameśvara pāhi viṣṇo

हिन्दी अर्थ

और अन्तमें हृदय (नमः) यह (हाँ हस्फ्रें ख्फ्रें

English

"O glorious Nrikesari-bodied, sole kinsman of the world, O blue-throated, ocean of mercy, king of Sama, fire-and-moon-eyed fierce-handed, bearer of Pinaka, moon-crested lord of Rama, protect me, O Vishnu."

अध्याय ७०

श्लोक 135

ध्यात्वैवं प्रपेल्लक्षाष्टकं मन्त्री दशांशतः ।साज्येन पायसान्नेन जुहुयात्प्राग्वदर्चनम्

dhyātvaivaṃ prapellakṣāṣṭakaṃ mantrī daśāṃśataḥ / sājyena pāyasānnena juhuyātprāgvadarcanam

हिन्दी अर्थ

महामन्त्रराज कहा गया है। इस मन्त्रके श्रीरामचन्द्रजी ऋषि हैं और जगती छन्‍्द कहा गया है। इसके

English

Having meditated thus, the mantra-knower should chant eight hundred thousand, offer a tenth part with ghee and milk-rice, worship as before.

अध्याय ७०

श्लोक 136

तारो माया स्वबीजान्ते कर्णोग्रं वीरमीरयेत् ।महाविष्णु ततो ब्रूयाज्ज्वलन्तं सर्वतोमुखम्

tāro māyā svabījānte karṇograṃ vīramīrayet / mahāviṣṇu tato brūyājjvalantaṃ sarvatomukham

हिन्दी अर्थ

शक्ति है। छ: बीजोंसे षडड़-न्यास करना चाहिए।

English

Om, Maya, at the end of his own seed "Karna-ugram vira", "Mahavishnu" he should say, "jvalantam sarvatomukham",

अध्याय ७०

श्लोक 137

स्फुरद्द्वयं प्रस्फुरेति द्वयं घोरपदं ततः ।वदेद्धोरतरं ते तु तनुरूपं च ठद्वयम्

sphuraddvayaṃ prasphureti dvayaṃ ghorapadaṃ tataḥ / vadeddhorataraṃ te tu tanurūpaṃ ca ṭhadvayam

हिन्दी अर्थ

चरण इनमें क्रमश: मन्त्रके बारह अक्षरोंका न्यास करे। छ: बीज और दो पद इन आठोंका क्रमश:

English

"sphura sphura" twice, "prasphura" twice, then "ghora-ghora-tara", "te tanurupa" with two "tha",

अध्याय ७०

श्लोक 138

प्रचटद्वयमाभाष्य कहयुग्म च मद्वयम् ।बन्धद्वयं घातयेति द्वयं वर्मास्त्रमीरयेत्

pracaṭadvayamābhāṣya kahayugma ca madvayam / bandhadvayaṃ ghātayeti dvayaṃ varmāstramīrayet

हिन्दी अर्थ

और चरणोंमें न्यास करे। तदनन्तर अझ्नीनन्दन कपीश्वर हनुमानूजीका इस प्रकार ध्यान करे-- उद्यत्कोयार्क्संकाशं जगत्प्रक्षोभकारकम्।

English

"prachata prachata" twice, "kaha kaha", "mada", "bandha bandha", "ghataya ghataya", then armour and weapon:

अध्याय ७०

श्लोक 139

नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं नमाम्यहम् ।पञ्चाशीत्यक्षरो मन्त्रो भजतामिष्टदायकः

nṛsiṃhaṃ bhīṣaṇaṃ bhadraṃ mṛtyumṛtyuṃ namāmyaham / pañcāśītyakṣaro mantro bhajatāmiṣṭadāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

उदयकालीन करोड़ों सूर्योंके समान तेजस्वी हनुमानजी सम्पूर्ण जगत्को क्षोभमें डालनेकी शक्ति रखते हैं, सुग्रीव आदि प्रमुख वानर वीर उनका समादर करते हैं। वे राघवेन्द्र श्रीरामके

English

"Nrisimham bhishanam bhadram mrityumrityum namamy aham" — an eighty-five-syllable mantra, granting desires to worshippers.

अध्याय ७०

श्लोक 140

ऋषी ह्यघोरब्रह्मणौ तथा त्रिष्टुबनुष्टुभौ ।छन्दसी च तथा घोरनृसिंहो देवता मतः

ṛṣī hyaghorabrahmaṇau tathā triṣṭubanuṣṭubhau / chandasī ca tathā ghoranṛsiṃho devatā mataḥ

हिन्दी अर्थ

चरणारविन्दोंके चिन्तनमें निरन्तर संलग्न हैं और अपने सिंहनादसे सम्पूर्ण राक्षमोंको भयभीत कर रहे हैं। ऐसे पवनकुमार हनुमानूुजीका भजन

English

Its sages are Aghora and Brahma; its metres Trishtubh and Anushtubh; the deity is held to be Ghora-Nrisimha.

अध्याय ७०

श्लोक 141

ध्यानार्चनादिकं चास्य कुर्यादानुष्टुभं सुधीः ।विशेषान्मन्त्रवर्यो ऽयं सर्वरक्षाकरो मतः

dhyānārcanādikaṃ cāsya kuryādānuṣṭubhaṃ sudhīḥ / viśeṣānmantravaryo 'yaṃ sarvarakṣākaro mataḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार ध्यान करके जितेन्द्रिय पुरुष बारह हजार मन्त्र-जप करे। फिर दही, दूध और घी मिलाये हुए धानकी दशांश आहुति दे। पूर्वोक्त वैष्णवपीठपर मूलमन्त्रसे मूर्तिकी कल्पना करके

English

The wise should do its meditation and worship by Anushtubh rule. This best mantra is held especially to give all protection.

अध्याय ७०

श्लोक 142

बीजं जययुगं पश्चान्नृसिंहेत्यष्टवर्णवान् ।ऋषिः प्रजापतिश्चास्यानुष्टुप्छन्द उदाहृतम्

bījaṃ jayayugaṃ paścānnṛsiṃhetyaṣṭavarṇavān / ṛṣiḥ prajāpatiścāsyānuṣṭupchanda udāhṛtam

हिन्दी अर्थ

उसमें हनुमानूजीका आवाहन-स्थापनपूर्वक पाद्यादि उपचारोंसे पूजन करे। केसरोंमें हृदयादि अड्भोंकी पूजा करके अष्टदल कमलके आठ दलोंमें हनुमानजीके निम्नाद्धगिति आठ नामोंकी पूजा करे--रामभक्त,

English

The seed, then "jaya jaya", then "Nrisimha" — eight syllables. The sage is Prajapati, the metre is declared Anushtubh,

अध्याय ७०

श्लोक 143

विदारणनृसिंहो ऽस्य देवता परिकीर्तितः ।जं बीजं हं तथा शक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये

vidāraṇanṛsiṃho 'sya devatā parikīrtitaḥ / jaṃ bījaṃ haṃ tathā śaktirviniyogo 'khilāptaye

हिन्दी अर्थ

मेरुपीठार्चनकारक, दक्षिणाशाभास्कर तथा सर्वविघ्नविनाशक। ( रामभक्ताय नमः, महातेजसे नमः, कपिराजाय नमः, महाबलाय नमः, द्रौणाद्रिहारकाय नमः, मेरुपीठार्चनकारकाय नमः,

English

the deity is Vidarana-Nrisimha ("tearing"); "jam" the seed, "ham" the power; application for obtaining all.

अध्याय ७०

श्लोक 144

दीर्घाढ्येन नृसिंहेन षडङ्गन्यासमाचरेत् ।रौद्रं ध्यायेन्नृसिंहं तु शत्रुवक्षो विदारणम्

dīrghāḍhyena nṛsiṃhena ṣaḍaṅganyāsamācaret / raudraṃ dhyāyennṛsiṃhaṃ tu śatruvakṣo vidāraṇam

हिन्दी अर्थ

दक्षिणाशाभास्कराय नमः, सर्वविशक्नविनाशकाय नमः ) इस प्रकार नामोंकी पूजा करके दलोंके अग्रभागमें क्रमश: सुग्रीव, अद्भद, नील, जाम्बवान्, नल, सुषेण, द्विविद तथा मैन्दकी पूजा करे। तत्पश्चात्

English

With the Nrisimha seed rich in long vowels he should perform the six-limb placing. He should meditate on the fierce Nrisimha tearing the enemy's chest,

अध्याय ७०

श्लोक 145

नखदंष्ट्रायुधं भक्ताभयद श्रीनिकेतनम् ।तप्तहाटककेशान्तज्वलप्तावकलोचनम्

nakhadaṃṣṭrāyudhaṃ bhaktābhayada śrīniketanam / taptahāṭakakeśāntajvalaptāvakalocanam

हिन्दी अर्थ

लोकपालों तथा उनके वज्र आदि आयुधोंकी पूजा करे। ऐसा करनेसे मन्त्र सिद्ध हो जाता है। जो मानव लगातार दस दिनोंतक रातमें नौ सौ मन्त्र जप करता है, उसके राजभय और शबत्रुभय नष्ट

English

with nails, tusks and weapons, giving fearlessness to devotees, abode of Shri, with hair like heated gold and blazing eyes,

अध्याय ७०

श्लोक 146

वज्राधिकनखस्पर्श दिव्यसिंह नमो ऽस्तु ते ।।मुनिर्ब्रह्मा समाख्यातो ऽनुष्टुप्छन्दः समीरितः

vajrādhikanakhasparśa divyasiṃha namo 'stu te /. munirbrahmā samākhyāto 'nuṣṭupchandaḥ samīritaḥ

हिन्दी अर्थ

हो जाते हैं। एक सौ आठ बार मन्त्रसे अभिमन्त्रित किया हुआ जल विषका नाश करनेवाला होता

English

"touch of nails greater than the thunderbolt, divine lion, homage to you." The sage is declared Brahma, the metre Anushtubh,

अध्याय ७०

श्लोक 147

देवतास्य रगदार्णस्य दिव्यपूर्वो नृकेसरी ।पादैश्चतुर्भिः सर्वेण पञ्चाङ्गानि समाचरेत्

devatāsya ragadārṇasya divyapūrvo nṛkesarī / pādaiścaturbhiḥ sarveṇa pañcāṅgāni samācaret

हिन्दी अर्थ

है। भूत, अपस्मार (मिरगी) और कृत्या (मारण आदिके प्रयोग)-से ज्वर उत्पन्न हो तो उक्त मन्त्रसे अभिमन्त्रित भस्म अथवा जलसे क्रोधपूर्वक ज्वर्ग्रस्त पुरुषपर प्रहार करे । ऐसा करनेपर वह मनुष्य तीन

English

the deity of this syllable-ocean is Divya-Nrikesari. With four feet and all, he should make the five limbs.

अध्याय ७०

श्लोक 148

ध्यानपूजादिकं सर्वं प्राग्वत्प्रोक्तं मुनीश्वर ।पूर्वोक्तानि च सर्वाणि कार्याण्यायान्ति सिद्धताम्

dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ prāgvatproktaṃ munīśvara / pūrvoktāni ca sarvāṇi kāryāṇyāyānti siddhatām

हिन्दी अर्थ

दिनमें ज्वस्से छूट जाता और सुख पाता है। हनुमानूजीके उक्त मन्त्रसे अभिमन्त्रित औषध या जल खा- पीकर मनुष्य सब रोगोंको मार भगाता और तत्क्षण सुखी हो जाता है। उक्त मन्त्रसे अभिमन्त्रित भस्मको

English

All meditation, worship and the rest has been told before, O lord of sages. All the things stated before become successful.

अध्याय ७०

श्लोक 149

तारो नमो भगवते नरसिंहाय हृञ्च ते ।जस्तेजसे आविराविर्भव वज्रनखान्ततः

tāro namo bhagavate narasiṃhāya hṛñca te / jastejase āvirāvirbhava vajranakhāntataḥ

हिन्दी अर्थ

अपने अज्ोंमें लगाकर अथवा उससे अभिमन्त्रित जलको पीकर जो मन्त्रोपासक युद्धके लिये जाता है, वह शस्त्रोंके समुदायसे पीड़ित नहीं होता। किसी शस्त्रसे कटकर घाव हुआ हो या फोड़ा

English

Om, "namo Bhagavate Narasimhaya", the heart; "jastejase avir avir bhava vajranakha"...

अध्याय ७०

श्लोक 150

व्रजदंष्ट्रेति कर्मान्ते त्वासयाक्रन्दयद्वयम् ।तमो ग्रसद्वयं पश्चात्स्वाहान्ते चाभयं ततः

vrajadaṃṣṭreti karmānte tvāsayākrandayadvayam / tamo grasadvayaṃ paścātsvāhānte cābhayaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

फूटकर बहता हो, लूता (मकरी) रोग फूटा हो, तीन बार मन्त्र जपकर अभिमन्त्रित किये हुए भस्मसे उनपर स्पर्श कराते ही वे सभी घाव सूख जाते हैं, इसमें संशय नहीं है। ईशान कोणमें स्थित

English

"vajradamshtra karmanta", "asaya akrandaya" twice, "tamo grasa" twice, then ending "svaha", then "abhayam",

अध्याय ७०

श्लोक 151

आत्मन्यन्ते च भूयिष्टा ध्रुवो बीजान्तिमो मनुः ।द्विषष्ट्यर्मो ऽस्य मुन्यादि सर्वं पूर्ववदीरितम्

ātmanyante ca bhūyiṣṭā dhruvo bījāntimo manuḥ / dviṣaṣṭyarmo 'sya munyādi sarvaṃ pūrvavadīritam

हिन्दी अर्थ

करंज नामक वृक्षकी जड़को ले आकर उसके द्वारा हनुमानूजीकी अँगूठे बराबर प्रतिमा बनावे; फिर उसमें प्राण-प्रतिष्ठा करके सिन्दूर आदिसे उसकी पूजा करे। तत्पश्चात् उस प्रतिमाका मुख

English

(on) the Self, at the end the many; the mantra whose seed ends with "dhruva", of sixty-two syllables. Its sage and the rest are told as before.

अध्याय ७०

श्लोक 152

तारो नृसिंहबीजं च नमो भगवते ततः ।नरसिंहाय तारश्च बीजमस्य यदा ततः

tāro nṛsiṃhabījaṃ ca namo bhagavate tataḥ / narasiṃhāya tāraśca bījamasya yadā tataḥ

हिन्दी अर्थ

घरकी ओर करके मन्त्रोच्चारणपूर्वक उसे दरवाजेपर गाड़ दे। उससे ग्रह, अभिचार, रोग, अग्नि, विष, चोर तथा राजा आदिके उपद्रव कभी उस घरमें नहीं आते और वह घर दीर्घकालतक प्रतिदिन

English

Om, the Nrisimha seed, "namo Bhagavate", then "Narasimhaya" and Om, when the seed is that,

अध्याय ७०

श्लोक 153

रूपाय तारः स्वर्बीजं कूर्मरूपाय तारकम् ।बीजं वराहरूपाय तारो बीज नृसिंहतः

rūpāya tāraḥ svarbījaṃ kūrmarūpāya tārakam / bījaṃ varāharūpāya tāro bīja nṛsiṃhataḥ

हिन्दी अर्थ

धन-पुत्र आदिसे अभ्युदयको प्राप्त होता रहता है।

English

"rupaya", Om and own seed, "Kurmarupaya" Om, seed; "Varaharupaya", Om, seed, then "Nrisimha-";

अध्याय ७०

श्लोक 154

रूपाय तार स्वं बीजं वामनान्ते च रूपतः ।पापध्रुवत्रयं बीजं रामाय निगमादितः

rūpāya tāra svaṃ bījaṃ vāmanānte ca rūpataḥ / pāpadhruvatrayaṃ bījaṃ rāmāya nigamāditaḥ

हिन्दी अर्थ

विशुद्ध अन्तःकरणवाला पुरुष अष्टमी या चतुर्दशीको मंगलवार या रविवारके दिन किसी तख्तेपर तैलयुक्त उड़दके बेसनसे हनुमानजीकी सुन्दर तथा समस्त शुभ लक्षणोंसे सुशोभित एक

English

"rupaya" Om and own seed; at the end of "Vamana-rupaya"; "papa" and the three "dhruva" seed; "Ramaya" at the head of the Veda;

अध्याय ७०

श्लोक 155

बीजं कृष्णाय तारान्ते बीजं च कल्किने ततः ।जयद्वयं ततः शालग्रामान्ते च निवासिने

bījaṃ kṛṣṇāya tārānte bījaṃ ca kalkine tataḥ / jayadvayaṃ tataḥ śālagrāmānte ca nivāsine

हिन्दी अर्थ

प्रतिमा बनावे। वाम भागमें तेलका और दाहिने भागमें घीका दीपक जलाकर रखे। फिर मन्त्रज्ञ पुरुष मूलमन्त्रसे उक्त प्रतिमामें हनुमानजीका आवाहन करे। आवाहनके पश्चात् प्राणप्रतिष्ठा करके उन्हें

English

the seed "Krishnaya" at the end of Om, and then the seed "Kalkine"; "jaya jaya"; then at the end of Shaligrama, "nivasine",

अध्याय ७०

श्लोक 156

दिव्यसिंहाय ङेन्तः स्यात्स्वयंभूः पुरुषाय हृत् ।तारः स्वं बीजमित्येष महासाम्राज्यदायकः

divyasiṃhāya ṅentaḥ syātsvayaṃbhūḥ puruṣāya hṛt / tāraḥ svaṃ bījamityeṣa mahāsāmrājyadāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

पाद्य, अर्ध्य आदि अर्पण करे। लाल चन्दन, लाल फूल तथा सिन्दूर आदिसे उनकी पूजा करे। धूप

English

"Divya-simhaya" in the dative, "Svayambhuh Purushaya" heart; Om, own seed: this gives great sovereignty.

अध्याय ७०

श्लोक 157

नृसिंहमन्त्रः खाङ्कार्णो मुनिरत्रिः प्रकीर्तितः ।छन्दो ऽतिजगती प्रोक्तं देवता कथिता मनोः

nṛsiṃhamantraḥ khāṅkārṇo muniratriḥ prakīrtitaḥ / chando 'tijagatī proktaṃ devatā kathitā manoḥ

हिन्दी अर्थ

और दीप देकर नैवेद्य निवेदन करे। मन्त्रवेत्ता उपासक मूलमन्त्रसे पूआ, भात, साग, मिठाई, बड़े, पकौड़ी आदि भोज्य पदार्थोको घृतसहित समर्पित करके फिर सत्ताईस पानके पत्तोंको तीन-

English

The Nrisimha mantra of "kha-anka" syllables has the sage Atri; the metre is Atijagati; the deity of the mantra is told:

अध्याय ७०

श्लोक 158

दशावतारो नृहरिं बीजं खं शक्तिरव्ययः ।षडूदीर्घाढ्येन बीजेन कृत्वाङ्गानि च भावयेत्

daśāvatāro nṛhariṃ bījaṃ khaṃ śaktiravyayaḥ / ṣaḍūdīrghāḍhyena bījena kṛtvāṅgāni ca bhāvayet

हिन्दी अर्थ

तीन आवृत्ति मोड़कर उनके भीतर सुपारी आदि रखकर मुख-शुद्धिके लिये मूलमन्त्रसे ही अर्पण करे। मन्त्रज्मसआाधक इस प्रकार भलीभाँति पूजा करके एक हजार मन्त्रका जप करे। तत्पश्चात्

English

the Ten Incarnations, Nrihari; the seed "kham"; the power imperishable. Having made the limbs with the seed rich in six long vowels, he should contemplate:

अध्याय ७०

श्लोक 159

अनेकचन्द्रप्रतिमो लक्ष्मीमुखकृतेक्षणः ।दशावतारैः सहितस्तनोतु नृहरिः सुखम्

anekacandrapratimo lakṣmīmukhakṛtekṣaṇaḥ / daśāvatāraiḥ sahitastanotu nṛhariḥ sukham

हिन्दी अर्थ

विद्वान् पुरुष कपूरकी आरती करके नाना प्रकारसे हनुमानजीकी स्तुति करे और अपना अभीष्ट मनोरथ उनसे निवेदन करके विधिपूर्वक उनका विसर्जन करे। इसके बाद नैवेद्य लगाये हुए अन्नद्वारा सात

English

"Like many moons, his eyes turned on Lakshmi's face, with the ten incarnations — may Nrihari spread happiness."

अध्याय ७०

श्लोक 160

जपो ऽयुतं दशांशेन होमः स्यात्पायसेन तु ।प्रागुक्ते पूजयेत्पीठे मूर्तिसंकल्प्य मूलतः

japo 'yutaṃ daśāṃśena homaḥ syātpāyasena tu / prāgukte pūjayetpīṭhe mūrtisaṃkalpya mūlataḥ

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणोंको भोजन करावे और चढ़ाये हुए पानके पत्ते उन्हींको बॉटकर दे दे। विद्वान् पुरुष अपनी शक्तिके अनुसार उन ब्राह्मणोंको दक्षिणा भी देकर विदा करे। तत्पश्चात् इष्ट बन्धुजनोंके साथ स्वयं

English

Chanting ten thousand; the offering is a tenth part with milk-rice; he should worship on the seat stated before, conceiving the form from the root.

अध्याय ७०

श्लोक 161

अङ्गान्यादौ च मत्स्याद्यान्दिग्दलेषु ततोर्ऽचयेत् ।इन्द्राद्यानपि वज्राद्यान्सम्पूज्येष्टमवाप्नुयात्

aṅgānyādau ca matsyādyāndigdaleṣu tator'cayet / indrādyānapi vajrādyānsampūjyeṣṭamavāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

भी मौन होकर भोजन करे। उस दिन पृथ्वीपर शयन और ब्रह्मचर्यका पालन करे। जो मानव इस प्रकार आराधना करता है, वह कपीश्वर हनुमान्जीके प्रसादसे शीघ्र ही सम्पूर्ण कामनाओंको अवश्य

English

First the limbs, and then Matsya and the others on the petals in the directions; having worshipped Indra and the rest and Vajra and the rest, he attains his desire.

अध्याय ७०

श्लोक 162

सहस्रार्णं महामन्त्रं वक्ष्ये तन्त्रेषु गोपितम् ।तारो माया रमा कामो बीजं क्रोधपदं ततः

sahasrārṇaṃ mahāmantraṃ vakṣye tantreṣu gopitam / tāro māyā ramā kāmo bījaṃ krodhapadaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

भूमिपर हनुमानूजीका चित्र अद्धित करे और उनके अग्रभागमें मन्त्रका उल्लेख करे। साथ ही साध्यवस्तु या व्यक्तिका द्वितीयान्त नाम लिखकर उसके आगे “विमोचय विमोचय ' लिखे, लिखकर

English

Now I shall tell the great mantra of a thousand syllables, hidden in the tantras: Om, Maya, Rama, Kama, the seed, then "krodha" word,

अध्याय ७०

श्लोक 163

मूर्ते नृसिंह शब्दान्ते महापुरुष ईरयेत् ।प्रधानधर्माधर्मान्ते निगडेतिपदं वदेत्

mūrte nṛsiṃha śabdānte mahāpuruṣa īrayet / pradhānadharmādharmānte nigaḍetipadaṃ vadet

हिन्दी अर्थ

उसे बायें हाथसे मिटा दे, उसके बाद फिर लिखे। इस प्रकार एक सौ आठ बार लिख-लिखकर उसे पुनः मिटावे। ऐसा करनेपर महान् कारागारसे वह शीभघ्र मुक्त हो जाता है। ज्वरमें दूर्वा, गुरुचि,

English

"murte Nrisimha" at the end, "mahapurusha" he should say; "pradhana-dharma-adharma" at the end "nigada",

अध्याय ७०

श्लोक 164

निर्मोचनान्ते कालेति तततः पुरुष ईरयेत् ।कालान्तकसदृक्तोयं स्वेश्वरान्ते सदृग्जलम्

nirmocanānte kāleti tatataḥ puruṣa īrayet / kālāntakasadṛktoyaṃ sveśvarānte sadṛgjalam

हिन्दी अर्थ

दही, दूध अथवा घृतसे होम करे। शूल रोग होनेपर करंज या वातारि (एरंड)-की समिधाओंको तैलमें डुबोकर उनके द्वारा होम करे अथवा शेफालिका (सिंदुवार)-की तैलसिक्त समिधाओंसे प्रयत्रपूर्वक

English

"nirmochana" at the end, "kala", then "purusha" he should say; "kalantaka-sadrik toya" ... "sveshvara" at the end "sadrik jala",

अध्याय ७०

श्लोक 165

श्रान्तान्ते तु निविष्टेति चैतन्यचित्सदा ततः ।भासकान्ते तु कालाद्यतीतनित्योदितेति च

śrāntānte tu niviṣṭeti caitanyacitsadā tataḥ / bhāsakānte tu kālādyatītanityoditeti ca

हिन्दी अर्थ

होम करना चाहिए। सौभाग्यसिद्धिके लिये चन्दन, कपूर, रोचना, इलाइची और लवंगकी आहुति दे।

English

"shranta", at the end "nivishta", "chaitanya-chit-sada", then "bhasaka", at the end "kaladi-atita-nityodita",

अध्याय ७०

श्लोक 166

उदयास्तमयाक्रान्तमहाकारुणिकेति च ।हृदयाब्जचतुश्चोक्ता दलान्ते तु निविष्टितः

udayāstamayākrāntamahākāruṇiketi ca / hṛdayābjacatuścoktā dalānte tu niviṣṭitaḥ

हिन्दी अर्थ

वस्त्रकी प्राप्तिक लिये सुगन्धित पुष्पोंसे हवन करे। विभिन्न धान्योंकी प्राप्तिके लिये उन्हीं धान्योंसे होम करना चाहिए। धान्यके होमसे धान्य प्राप्त होता है और अन्नके होमसे अन्नकी वृद्धि होती

English

"udayastamaya-akranta-mahakarunika"; stated for the four-petalled heart lotus: at the end of the petals "nivishtita",

अध्याय ७०

श्लोक 167

चैतन्यात्मंश्चतुरामन्द्वादशात्मंस्ततः परम् ।चतुर्विंशात्मन्नन्ते तु पञ्चविंशात्मन्नित्यपि

caitanyātmaṃścaturāmandvādaśātmaṃstataḥ param / caturviṃśātmannante tu pañcaviṃśātmannityapi

हिन्दी अर्थ

है। तिल, घी, दूध और मधुकी आहुति देनेसे गाय-भैंसकी वृद्धि होती है। अधिक कहनेकी क्या आवश्यकता है ? विष और व्याधिके निवारणमें, शान्तिकर्ममें, भूतजनित भय और संकटमें, युद्धमें,

English

"chaitanyatman", "chatur-amandvadashatman", then "chaturvinshatman", "panchavinshatman" at the end;

अध्याय ७०

श्लोक 168

बको हरिः सहस्रान्ते मूर्ते एह्येहि शब्दतः ।भगवन्नृसिंहपुरुष क्रोधेश्वर रसा सह

bako hariḥ sahasrānte mūrte ehyehi śabdataḥ / bhagavannṛsiṃhapuruṣa krodheśvara rasā saha

हिन्दी अर्थ

हैवी क्षति प्राप्त होनेपर, बन्धनसे छूटनेमें और महान् वनमें पड़ जानेपर आदि सभीमें यह सिद्ध किया हुआ मन्त्र मनुष्योंको निश्चय ही कल्याण प्रदान करता है।

English

"Baka Hari" at the end of "sahasra", "murte ehy ehi"; "Bhagavan Nrisimha Purusha Krodheshvara" with "rasa",

अध्याय ७०

श्लोक 169

स्रवन्दितान्ते पादेति कल्पान्ताग्निसहस्र च ।कोट्याभान्ते महादेव निकायदशशब्दतः

sravanditānte pādeti kalpāntāgnisahasra ca / koṭyābhānte mahādeva nikāyadaśaśabdataḥ

हिन्दी अर्थ

द्वादशाक्षर-मन्त्रमें जो अन्तिम छ: अक्षर ( हनुमते नमः) हैं इनको और आदि बीज (हों)-को छोड़कर शेष बचे हुए पाँच बीजोंका जो पश्चाक्षर-मन्त्र बनता है, वह सम्पूर्ण मनोरथोंको

English

"sravanditanta pada", "kalpantagni-sahasra", "koti-abha", "mahadeva", "nikaya-dasha";

अध्याय ७०

श्लोक 170

शतयज्ञातलं ज्ञेयं ततश्चामलयुग्मकम् ।पिङ्गलेक्षणसटादष्ट्रा दंष्ट्रायुध नखायुध

śatayajñātalaṃ jñeyaṃ tataścāmalayugmakam / piṅgalekṣaṇasaṭādaṣṭrā daṃṣṭrāyudha nakhāyudha

हिन्दी अर्थ

देनेवाला है। इसके श्रीरामचन्द्रजी ऋषि, गायत्री छनन्‍्द और हनुमान् देवता कहे गये हैं। सम्पूर्ण कामनाओंकी प्राप्तेोकि लिये इसका विनियोग किया जाता है। इसके पाँच बीजों तथा सम्पूर्ण

English

"shatayajnatala" to be known, then a pair "amala-amala"; "pingalekshana-sata-damshtra", "damshtrayudha-nakhayudha",

अध्याय ७०

श्लोक 171

दानवेन्द्रान्तकावह्निणशोणितपदं ततः ।सं सक्तिविग्रहान्ते तु भूतापस्मारयातुधान्

dānavendrāntakāvahniṇaśoṇitapadaṃ tataḥ / saṃ saktivigrahānte tu bhūtāpasmārayātudhān

हिन्दी अर्थ

लट्ढाप्रासादभञझन--ये पाँच नाम हैं, इनके पहले 'हनुमत्' यह नाम और है। हनुमत् आदि पाँच नामोंक आदिमें पाँच बीज और अन्तमें डे विभक्ति लगायी जाती है। अन्तिम नामके साथ

English

"danavendrantaka", "vahni-shonita"; "sam-sakti-vigraha"; "bhutapasmara-yatudhan" (spirits, epilepsy, demons),

अध्याय ७०

श्लोक 172

सुरासुरवन्द्यमानपादपङ्कजशब्दतः ।भगवन्व्योमचक्रेश्वरान्ते तु प्रभवाप्यय

surāsuravandyamānapādapaṅkajaśabdataḥ / bhagavanvyomacakreśvarānte tu prabhavāpyaya

हिन्दी अर्थ

उक्त पाँचों बीज जुड़ते हैं, ये ही षडड्भ-न्यासके छः: मन्त्र हैं"। इसके ध्यान-पूजन आदि कार्य पूर्वोक्त द्वादशाक्षर मन्त्रके समान ही हैं।

English

"suraasura-vandyamana-pada-pankaja", "Bhagavan vyomachakreshvara", "prabhavapyaya",

अध्याय ७०

श्लोक 173

रूपेणोत्तिष्ट चोत्तिष्ट अविद्यानिचयं दह ।दह ज्ञानैश्वर्यमन्ते प्रकाशययुगं ततः

rūpeṇottiṣṭa cottiṣṭa avidyānicayaṃ daha / daha jñānaiśvaryamante prakāśayayugaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

तीन दीर्घ स्वरोंसे युक्त मायाबीज (हां हीं हं)

English

"rupena uttishtha uttishtha"; "avidya-nichayam daha daha" (burn the heap of ignorance); "jnana-aishvaryam", "prakashaya prakashaya",

अध्याय ७०

श्लोक 174

ॐ सर्वज्ञ अरोषान्ते जंभाजृंभ्यवतारकम् ।सत्यपुरुष शब्दान्ते सदसन्मध्य ईरयेत्

oṃ sarvajña aroṣānte jaṃbhājṛṃbhyavatārakam / satyapuruṣa śabdānte sadasanmadhya īrayet

हिन्दी अर्थ

हसौं ) यह ग्यारह अक्षरोंका मन्त्र सम्पूर्ण सिद्धियोंको

English

"Om sarvajna aroshanta", "jambha jrimbha", "avatara", "satyapurusha" at the end, "sadasan-madhya" he should say:

अध्याय ७०

श्लोक 175

निविष्टं मम दुःस्वप्नभयं निगडशब्दतः ।भयं कान्तारशब्दान्ते भयं विषपदात्ततः

niviṣṭaṃ mama duḥsvapnabhayaṃ nigaḍaśabdataḥ / bhayaṃ kāntāraśabdānte bhayaṃ viṣapadāttataḥ

हिन्दी अर्थ

देनेवाला है। इसके भी ध्यान-पूजन आदि सब कार्य पूर्वव॒त् होते हैं। इस मन्त्रकी आराधना की जाय तो यह समस्त अभीष्ट मनोरथोंको देनेवाला है। 'नमो भगवते आज्जनेयाय महाबलाय स्वाहा।'

English

"nivishtam mama duhsvapna-bhayam", "nigada", "bhayam kantara", "bhayam visha",

अध्याय ७०

श्लोक 176

ज्वरान्ते डाकिनी कृत्याध्वरेवतीभयं ततः ।अशन्यन्ते भयं दुर्भिक्षभयं मारीशब्दतः

jvarānte ḍākinī kṛtyādhvarevatībhayaṃ tataḥ / aśanyante bhayaṃ durbhikṣabhayaṃ mārīśabdataḥ

हिन्दी अर्थ

यह अठारह अक्षरोंका मन्त्र है। इसके ईश्वर ऋषि, अनुष्टप् छन्‍द, पवनकुमार हनुमान् देवता, हं बीज और स्वाहा शक्ति है, ऐसा मनीषी पुरुषोंका कथन है। 'आज्जनेयाय नमः' का

English

"jvara", "dakini", "krityadhvare revatibhayam", "ashani", "bhayam durbhiksha-bhayam mari",

अध्याय ७०

श्लोक 177

भयं मारीचशब्दान्ते भयं छायापदं ततः ।स्कन्दापस्मारशब्दान्ते भयं चौरभयं ततः

bhayaṃ mārīcaśabdānte bhayaṃ chāyāpadaṃ tataḥ / skandāpasmāraśabdānte bhayaṃ caurabhayaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

हृदयमें, 'रुद्रमूर्तये नमः का सिरमें, “वायुपुत्राय नमः' का शिखामें, “अग्गमिगर्भाय नमः' का कवचमें, 'रामदूताय नम: ' का नेत्रोंमें तथा ' ब्रह्मास्त्राय नमः” के अस्त्रस्थानमें न्यास करे। इस प्रकार

English

"bhayam marica", "bhayam chhaya", "skanda-apasmara", "bhayam chora-bhayam",

अध्याय ७०

श्लोक 178

जलस्वप्नाग्निभयं गजसिंहभुजङ्गगतः ।भयं जन्मजरान्ते मरणादिशब्दमीरयेत्

jalasvapnāgnibhayaṃ gajasiṃhabhujaṅgagataḥ / bhayaṃ janmajarānte maraṇādiśabdamīrayet

हिन्दी अर्थ

तप्तचामीकरनिभं भीष्न॑ संविहिताझललिम्।

English

"jala-svapna-agni-bhayam", "gaja-simha-bhujanga", "bhayam janma-jara-marana" and so on:

अध्याय ७०

श्लोक 179

भयं निर्मोचययुगं प्रशमययुगं ततः ।ज्ञेयरूपधारणान्ते नृसिंहबृहत्सामतः

bhayaṃ nirmocayayugaṃ praśamayayugaṃ tataḥ / jñeyarūpadhāraṇānte nṛsiṃhabṛhatsāmataḥ

हिन्दी अर्थ

मर: ककबकक “८८८ पका पा“ अू-- पलक: ३४,

English

"bhayam nirmochaya" twice, "prashamaya" twice, "jneya-rupa-dharana", "Nrisimha-brihatsama", ...

अध्याय ७०

श्लोक 180

पुरुषान्ते सर्वभयनिवारणपदं ततः ।अष्टाष्टकं चतुःषष्टि चेटिकाभयमीरयेत्

puruṣānte sarvabhayanivāraṇapadaṃ tataḥ / aṣṭāṣṭakaṃ catuḥṣaṣṭi ceṭikābhayamīrayet

हिन्दी अर्थ

जिनकी दिव्य कान्ति तपाये हुए सुवर्णके समान है, जो भयका नाश करनेवाले हैं, जिन्होंने

English

"purusha" at the end "sarvabhaya-nivarana"; eight-eights (sixty-four) "cheti-abhaya" he should say;

अध्याय ७०

श्लोक 181

विद्यावृतस्त्रयस्त्रिंशद्देवताकोटिशब्दतः ।नमितान्ते पदपदात्पङ्कजान्वित ईरयेत्

vidyāvṛtastrayastriṃśaddevatākoṭiśabdataḥ / namitānte padapadātpaṅkajānvita īrayet

हिन्दी अर्थ

यथा- हस्फ्रें हनुमते नमः, हृदयाय नम:। ख्फ्रें रामभक्ताय नम: शिरसे स्वाहा। हस््रों लक्ष्मणप्राणदात्रे नमः शिखायै वषट्।' हसख्कें अक्षनीसुताय नम: कवचाय हुम्।' 'हसौं सीताशोकविनाशाय नम: नेत्रत्रयाय वौषट्। हस़ें

English

"vidya-vrita", thirty-three crores of deities, "namita", "pada-pada-pankajanvita" he should say;

अध्याय ७०

श्लोक 182

सह स्रवदनान्ते तु सहस्रोदर संवदेत् ।सहस्रेक्षणशब्दान्ते सहस्रपादमीरयेत्

saha sravadanānte tu sahasrodara saṃvadet / sahasrekṣaṇaśabdānte sahasrapādamīrayet

हिन्दी अर्थ

अपने प्रभु (श्रीराम)-का चिन्तन करके उनके छन्द, श्रीहनुमानूजी देवता, ह॑ं बीज और “हुम्' लिये अज्ञलि बाँध रखी है, जिनका सुन्दर मुख शक्ति कही गयी है। छः दीर्घस्वरोंसे युक्त बीज हिलते हुए कुण्डलोंसे उद्धासित हो रहा है तथा (हां हीं हूं हैं हों ह: )-के द्वारा षडड्र-न्यास करे। जिनके नेत्र कमलके समान शोभायमान हैं, उन ध्यान

English

"saha sravadana", "sahasrodara", "sahasrekshana", "sahasrapada";

अध्याय ७०

श्लोक 183

सहस्रभुज संप्रोच्य सहस्रजिह्व संवदेत् ।सहस्तान्ते ललाटेति सहस्रायुधतो धरात्

sahasrabhuja saṃprocya sahasrajihva saṃvadet / sahastānte lalāṭeti sahasrāyudhato dharāt

हिन्दी अर्थ

पवनकुमार हनुमानूजीका ध्यान करे। महाशैलं समुत्पाटय धावन्तं रावणं प्रति॥ इस प्रकार ध्यान करके दस हजार मन्त्र-जप लाक्षारसारुणं रौद्रं कालान्तकयमोपमम्। करे। तत्पश्चात् घृतमिश्रित तिलसे दशांश होम ज्वलदग्निसमं जैत्र॑ सूर्यकोटिसमप्रभम्॥ करे। पूर्वोक्त रीतिसे वैष्णव-पीठपर पूजन करे। अड्डदाद्येर्महावीरैर्वेष्टिते. रुद्ररूपिणम्।

English

"sahasrabhuja", "sahasrajihva", "sahasta", "lalata", "sahasrayudha";

अध्याय ७०

श्लोक 184

तमःप्रकाशक पुरमथनान्ते तु सर्व च ।मन्त्रेराजेश्वरपदाद्विहायसगतिप्रद

tamaḥprakāśaka puramathanānte tu sarva ca / mantrerājeśvarapadādvihāyasagatiprada

हिन्दी अर्थ

प्रतिदिन केवल रातमें भोजनका नियम लेकर तिष्ठ तिष्ठ रणे दुष्ट सृजन्तं घोरनि:स्वनम्॥ जितेन्द्रिभावसे एक सौ आठ बार जप करे तो शैवरूपिणमभ्यर्च्य ध्यात्वा लक्ष॑ं जपेन्मनुम। मनुष्य छोटे-मोटे रोगोंसे छूट जाता है, इसमें (७४। १२२--१२५) संशय नहीं है। बड़े भारी रोगोंसे मुक्त होनेके े टी आकत 7

English

"tamah-prakashaka", "puramathana", "sarva", "mantraraja-ishvara", "vihayasa-gati-prada",

अध्याय ७०

श्लोक 185

पातालगतिप्रदान्ते यन्त्रमर्द्दन ईरयेत् ।घोराट्टहासहसितविश्वावासपदं ततः

pātālagatipradānte yantramarddana īrayet / ghorāṭṭahāsahasitaviśvāvāsapadaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

लिये तो प्रतिदिन एक हजार जप करना चाहिए। सुग्रीवके साथ श्रीरामकी मित्रता कराते हुए हनुमानूजीका ध्यान करके जो दस हजार मन्त्र- जप करता है, वह परस्पर द्वेष रखनेवाले दो

English

"patala-gati-prada", "yantra-mardana", "ghora-attahasa-hasita-vishva-avasa",

अध्याय ७०

श्लोक 186

वासुदेव ततो ऽक्रूर ततो हयमुखेति च ।परमहंस विश्वेश विश्वान्ते तु विडंबन

vāsudeva tato 'krūra tato hayamukheti ca / paramahaṃsa viśveśa viśvānte tu viḍaṃbana

हिन्दी अर्थ

विरोधियोंमें संधि करा सकता है। जो यात्राके समय हनुमानूजीका स्मरण करते हुए मन्त्र-जप करता है, उसके बाद यात्रा करता है, वह शीघ्र ही अपना अभीष्ट-साधन करके घर लौट आता

English

"Vasudeva", then "akrura", then "hayamukha", "paramahamsa", "vishvesha", "vishva-vidambana",

अध्याय ७०

श्लोक 187

निविष्टान्ते ततःप्रदुर्भावकारक ईरयेत् ।हृषीकेश च स्वच्छन्द निःशेषजीव विन्यसेत्

niviṣṭānte tataḥpradurbhāvakāraka īrayet / hṛṣīkeśa ca svacchanda niḥśeṣajīva vinyaset

हिन्दी अर्थ

है। जो अपने घरमें मन्त्र-जप करते हुए सदा हनुमानूजीकी आराधना करता है, वह आरोग्य, लक्ष्मी तथा कान्ति पाता है और किसी प्रकारके उपद्रवमें नहीं पड़ता। वनमें यदि इस मन्त्रका

English

"nivishta", "pradurbhava-karaka", "Hrishikesha", "svachchhanda", "nihshesha-jiva",

अध्याय ७०

श्लोक 188

ग्रासकान्ते महा पश्चात्पिशितासृगितीरयेत् ।लंपटान्ते खेचरीति सिद्ध्यतें तु प्रदायक

grāsakānte mahā paścātpiśitāsṛgitīrayet / laṃpaṭānte khecarīti siddhyateṃ tu pradāyaka

हिन्दी अर्थ

स्मरण किया जाय तो यह व्याप्र आदि हिंसक जन्तुओं तथा चोर-डाकुओंसे रक्षा करता है। सोते समय शब्यापर एकाग्रचित्त होकर इस मन्त्रका स्मरण करना चाहिए। जो ऐसा करता है, उसे

English

"grasaka", "maha", "pishita-asrik", "lampata", "khecari", "siddhyate pradayaka",

अध्याय ७०

श्लोक 189

अजेयाव्यय अव्यक्त ब्रह्माण्डोदर इत्यपि ।ततो ब्रह्मसहस्रान्ते कोटिस्रग्रुण्डशब्दतः

ajeyāvyaya avyakta brahmāṇḍodara ityapi / tato brahmasahasrānte koṭisragruṇḍaśabdataḥ

हिन्दी अर्थ

दुःस्वप्न और चोर आदिका भय कभी नहीं होता। वियत् (ह) इन्दु (अनुस्वार)-से युक्त हो, उसके बाद 'हनुमते रुद्रात्मकाय' ये दो पद हों, फिर वर्म (हुं) और अस्त्र (फट) हो तो (हं। हनुमानजी एक बहुत बड़ा पर्वत उखाड़कर

English

"ajeya avyaya avyakta brahmanda-udara", then "brahma-sahasra", "koti-sragrunda",

अध्याय ७०

श्लोक 190

माल पण्डितमुण्डेति मत्स्य कूर्मं ततः परम् ।वराहान्ते नृसिंहेति वामनान्ते समीरयेत्

māla paṇḍitamuṇḍeti matsya kūrmaṃ tataḥ param / varāhānte nṛsiṃheti vāmanānte samīrayet

हिन्दी अर्थ

हनुमते रुद्रात्मकाय हुँ फद ) यह बारह अक्षरोंका रावणकी ओर दौड़ रहे हैं। वे लाक्षा (महावर)- महामन्त्र होता है, जो अणिमा आदि अष्ट सिद्धियोंको के रंगके समान अरुणवर्ण हैं। काल, अन्तक तथा देनेवाला है। इसके श्रीरामचन्द्रजी ऋषि, जगती यमके समान भयंकर जान पड़ते हैं। उनका तेज

English

"mala-pandita-munda", "matsya kurma", "varaha-nrisimha-vamana",

अध्याय ७०

श्लोक 191

त्रैलोक्याक्रमणान्ते तु पादशालिक ईरयेत् ।रामत्रय ततो विष्णुरूपान्ते धर एव च

trailokyākramaṇānte tu pādaśālika īrayet / rāmatraya tato viṣṇurūpānte dhara eva ca

हिन्दी अर्थ

प्रज्जलित अग्रिके समान है। वे विजयशील तथा करोड़ों सूर्योके समान तेजस्वी हैं। अंगद आदि महावीर उन्हें चारों ओरसे घेरकर चलते हैं। वे साक्षात् रुद्रस्वरूप हैं। भयंकर सिंहनाद करते हुए

English

"trailokya-akramana", "pada-shalika", "rama-traya", "vishnu-rupa", "dhara",

अध्याय ७०

श्लोक 192

तत्त्वत्रयान्ते प्रणवाधारतस्तच्छिखां पदम् ।निविष्टवह्निजायान्ते स्वधा चैव ततो वषट्

tattvatrayānte praṇavādhāratastacchikhāṃ padam / niviṣṭavahnijāyānte svadhā caiva tato vaṣaṭ

हिन्दी अर्थ

वे रावणसे कहते हैं--' अरे ओ दुष्ट ! युद्धमें खड़ा रह, खड़ा तो रह!” इस प्रकार शिवावतार भगवान् हनुमानजीका ध्यान और पूजन करके एक लाख

English

"tattva-traya", "pranava-adhara", "tat-shikha", "nivishta-vahni-jaya", "svadha", "vashat",

अध्याय ७०

श्लोक 193

नेत्र वर्मास्त्रमुञ्चार्य्य प्राणाधार इतरियेत् ।आदिदेवपदात्प्राणापानपश्चान्निविष्टितः

netra varmāstramuñcāryya prāṇādhāra itariyet / ādidevapadātprāṇāpānapaścānniviṣṭitaḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर दूध, दही, घी मिलाये चावलसे दशांश होम करे। विमलादि शक्तियोंसे युक्त पूर्वोक्त वैष्णवपीठपर मूल मन्त्रसे मूर्ति-कल्पना करके हनुमानूजीकी पूजा करनी चाहिए। एकमात्र ध्यान

English

"netra-varma-astra", "pranadhara", "adidevapada", "prana-apana", "nivishtita",

अध्याय ७०

श्लोक 194

पाञ्चरात्रिक दितिज विनिधनान्ते करेति च ।महामाया अमोघान्ते दर्यं दैत्यन्द्रशब्दतः

pāñcarātrika ditija vinidhanānte kareti ca / mahāmāyā amoghānte daryaṃ daityandraśabdataḥ

हिन्दी अर्थ

करनेसे भी मनुष्योंको सिद्धि प्राप्त होती है। इसमें संशय नहीं है। अब मैं लोकहितकी इच्छासे इस

English

"pancharatrika", "ditija-vinidhana", "kara", "mahamaya", "amogha", "darya", "daityendra",

अध्याय ७०

श्लोक 195

दर्यान्ते दलनेत्युक्ता तेजोराशिन् ध्रुवं स्मरः ।तेजस्वरान्ते पुरुषपंङेंते सत्यपूरुष

daryānte dalanetyuktā tejorāśin dhruvaṃ smaraḥ / tejasvarānte puruṣapaṃṅeṃte satyapūruṣa

हिन्दी अर्थ

पुण्यमय है, वह बड़े-बड़े पातकोंका नाश करनेवाला है। यह लोकमें अत्यन्त गुह्मतम रहस्य है और शीघ्र उत्तम सिद्धि प्रदान करनेवाला है। इसके प्रसादसे मन्त्र-साधक पुरुष तीनों लोकोंमें विजयी

English

"darya", "dalana", "tejorashin", "dhruvam smara", "tejasvara", "purusha", "satyapurusha",

अध्याय ७०

श्लोक 196

अस्त्रतारो ऽच्युतास्त्रं च तारो वाचा सुदेव फट् ।तारमायामूर्तेः फट् वः कामः स्वरादिमः

astratāro 'cyutāstraṃ ca tāro vācā sudeva phaṭ / tāramāyāmūrteḥ phaṭ vaḥ kāmaḥ svarādimaḥ

हिन्दी अर्थ

होता है। प्रातःकाल स्नान करके नदीके तटपर कुशासनपर बैठे और मूल-मन्त्रसे प्राणायाम तथा षडज्ू-न्यास सब कार्य करे। फिर सीतासहित भगवान् श्रीरामचन्द्रजीका ध्यान करके उन्हें आठ

English

"astra", "tara", "achyutastra", "tara", "vacha", "sudeva", "phat"; "tara", "maya", "murti", "phat", "vah", "kama";

अध्याय ७०

श्लोक 197

मूर्तेस्त्रमव्ययोबीजं विश्वमूर्तेस्त्रिमव्ययः ।मायाविश्वात्मने षट् च तारः सौचं तुरात्मने

mūrtestramavyayobījaṃ viśvamūrtestrimavyayaḥ / māyāviśvātmane ṣaṭ ca tāraḥ saucaṃ turātmane

हिन्दी अर्थ

बार पुष्पाझ्नलि अर्पित करे। तत्पश्चात् घिसे हुए लाल चन्दनसे उसीकी शलाकाद्वारा ताम्र-पात्रमें अष्टदल कमल लिखे। कमलकी कर्णिकामें मन्त्र लिखे । उसमें कपीश्वर हनुमानुजीका आवाहन करे।

English

"murti-astra", "avyaya", "bija", "vishvamurti", "avyaya", "mayavishvatmane", "shat", "tara";

अध्याय ७०

श्लोक 198

फट् तारोहं विश्वरूपिन्नस्त्रं च तदनन्तरम् ।तारौह्नैपरमान्ते तु ह्रंसफट्प्रणवस्ततः

phaṭ tārohaṃ viśvarūpinnastraṃ ca tadanantaram / tārauhnaiparamānte tu hraṃsaphaṭpraṇavastataḥ

हिन्दी अर्थ

मूल-मन्त्रसे मूर्ति-निर्माण करके ध्यान तथा आवाहनपूर्वक पाद्य आदि उपचार अर्पण करे। गन्ध, पुष्प आदि सब सामग्री मूल-मन्त्रसे ही निवेदन करके कमलके केसरोंमें छ: अड्गों (हृदय,

English

"phat", "tara", "aham", "vishvarupin", "astra", "tara", "uhnai-paramanta", "hram", "sa", "phat", "pranava";

अध्याय ७०

श्लोक 199

ह्रः हिरणअयगर्भरूप धारणान्ते च फट् ध्रुवः ।ह्रैं अनौपम्यरूपधारिणास्त्रं ध्रुवस्ततः

hraḥ hiraṇaayagarbharūpa dhāraṇānte ca phaṭ dhruvaḥ / hraiṃ anaupamyarūpadhāriṇāstraṃ dhruvastataḥ

हिन्दी अर्थ

सिर, शिखा, कवच, नेत्र तथा अस्त्र)-का पूजन करके आठ दलोमें सुग्रीव आदिका पूजन करे।

English

"hrah", "hiranyagarbha-rupa", "dharana", "phat", "dhruva", "hraim", "anaupamya-rupa-dharin", "astra", "dhruva";

अध्याय ७०

श्लोक 200

क्षैं नृसिंहरूपधारिन् ॐ क्लं श्लश्च स्वरादिकः ।ष्टाङ्गविन्यासविन्य स्तमूर्तिधारिंस्ततश्च फट्

kṣaiṃ nṛsiṃharūpadhārin oṃ klaṃ ślaśca svarādikaḥ / ṣṭāṅgavinyāsavinya stamūrtidhāriṃstataśca phaṭ

हिन्दी अर्थ

कुमुद और केसरीका एक-एक दलमें पूजन करना

English

"ksaim", "Nrisimha-rupa-dharin", "Om", "klam", "shlam"...; "ashtanga-vinyasa", "murti-dharin", "phat";

अध्याय ७०

श्लोक 201

ह्रौ निसर्गसिद्ध्यैकरूपधारिंस्ततश्च फट् ।तारो वर्मत्रयं संकरं वं चामुकमस्तकम्

hrau nisargasiddhyaikarūpadhāriṃstataśca phaṭ / tāro varmatrayaṃ saṃkaraṃ vaṃ cāmukamastakam

हिन्दी अर्थ

चाहिए। तदनन्तर इन्द्र आदि दिक्‍पालों तथा वच्न आदि आयुधोंका पूजन करे। इस प्रकार मन्त्र

English

"hrau", "nisarga-siddhi-eka-rupa-dharin", "phat", "tara", "varma-traya", "sankara", "vam", "amuka-mastaka";

अध्याय ७०

श्लोक 202

खण्डद्वयं खाद येतिद्वयं क्लीं साध्यमानय ।द्वयं ततो महात्मन्स्यान्सम्यग्दर्शययुग्मकम्

khaṇḍadvayaṃ khāda yetidvayaṃ klīṃ sādhyamānaya / dvayaṃ tato mahātmansyānsamyagdarśayayugmakam

हिन्दी अर्थ

नदीके तटपर, किसी वनमें, पर्वतपर अथवा कहीं भी एकान्त प्रदेशमें श्रेष्ठ साधक भूमि-ग्रहणपूर्वक साधन प्रारम्भ करे। आहार, श्वास, वाणी और इन्द्रियोंपर संयम रखे दिग्बन्ध आदि करके न्यास

English

"khanda khanda", "khadaya khadaya", "klim", "sadhyam anaya" twice, then "mahatman", "samyag darshaya" twice,

अध्याय ७०

श्लोक 203

षड्दीर्घाड्यां स्वबीजं च क्षपितान्ते तु कल्मष ।उत्तरायं द्वयं पञ्चबाणबीजानि वोञ्चरेत्

ṣaḍdīrghāḍyāṃ svabījaṃ ca kṣapitānte tu kalmaṣa / uttarāyaṃ dvayaṃ pañcabāṇabījāni voñcaret

हिन्दी अर्थ

और ध्यान आदिका सम्यक् सम्पादन करनेके पश्चात् पूर्ववत् पूजन करके उक्त मन्त्रराजका एक लाख जप करे। एक लाख जप पूर्ण हो जानेपर दूसरे दिन सबेरे साधक महान् पूजन करे। उस

English

the seed rich in six long vowels, "kshapita", "kalmasha", "uttaraya" twice, the five arrow-seeds he should say;

अध्याय ७०

श्लोक 204

नृसिंहान्ते ततो ज्वालात्मने स्वाहा समीरयेत् ।नृसिंहान्ते ततः कालात्मने स्वाहा ध्रुवस्ततः

nṛsiṃhānte tato jvālātmane svāhā samīrayet / nṛsiṃhānte tataḥ kālātmane svāhā dhruvastataḥ

हिन्दी अर्थ

दिन एकाग्रचित्तसे पवननन्दन हनुमानूजीका सम्यक् ध्यान करके दिन-रात जपमें लगा रहे। तबतक जप करता रहे, जबतक दर्शन न हो जाय । साधकको सुदृढ़ जानकर आधी रातके समय पवननन्दन

English

at the end of "Nrisimha", then "jvalatmane svaha" he should say; at the end of Nrisimha, then "kalatmane svaha", "dhruva";

अध्याय ७०

श्लोक 205

खबीजं कामबीजं च लक्ष्मीबीजद्वयं ततः ।मायातारान्तिमो मन्त्रः सहस्राक्षरसंमितः

khabījaṃ kāmabījaṃ ca lakṣmībījadvayaṃ tataḥ / māyātārāntimo mantraḥ sahasrākṣarasaṃmitaḥ

हिन्दी अर्थ

हनुमानजी अत्यन्त प्रसन्न हो उसके सामने जाते हैं। कपीश्वर हनुमानजी उस साधकको इच्छानुसार वर देते हैं; वर पाकर वह श्रेष्ठ साधक अपनी मौजसे इधर-उधर विचरता रहता है। यह पुण्यमय

English

the sky-seed, the Kama-seed, two Lakshmi-seeds, the ends Maya-Om: the mantra measured as a thousand syllables.

अध्याय ७०

श्लोक 206

कपिलो ऽस्य मुनिश्छन्दो जगती देवता पुनः ।श्रीलक्ष्मीर्नृहरिर्बीजं क्षैं शक्तिर्वह्निवल्लभा

kapilo 'sya muniśchando jagatī devatā punaḥ / śrīlakṣmīrnṛharirbījaṃ kṣaiṃ śaktirvahnivallabhā

हिन्दी अर्थ

साधन देवताओंके लिये भी दुर्लभ है; क्योंकि गूढ़ रहस्यरूप है। मैंने सम्पूर्ण लोकोंके हितकी इच्छासे इसे यहाँ प्रकाशित किया है।

English

Its sage is Kapila, metre Jagati; the deity is Shri Lakshmi-Nrihari; the seed "ksaim", the power "Vahnivallabha" (svaha).

अध्याय ७०

श्लोक 207

श्वेतो वर्ण उदात्तश्च स्वरः प्रोक्तो मनीषिभिः ।क्षेत्रं च परमात्मा तु विनियोगो ऽखिलात्पये

śveto varṇa udāttaśca svaraḥ prokto manīṣibhiḥ / kṣetraṃ ca paramātmā tu viniyogo 'khilātpaye

हिन्दी अर्थ

इसी प्रकार साधक अपने लिये हितकर अन्यान्य प्रयोगोंका भी अनुष्ठान करे। इन्दु (अनुस्वार)-युक्त वियत् (ह) अर्थात् 'हं' के

English

The colour is white, the tone udatta, as the wise say; the field is the Supreme Self; the application is for obtaining all.

अध्याय ७०

श्लोक 208

क्षः सहस्रबाहवेन्ते सहस्रायुधधराय च ।नृसिंहान्तं वह्निजायास्त्रायफटू मन्त्र ईरितः

kṣaḥ sahasrabāhavente sahasrāyudhadharāya ca / nṛsiṃhāntaṃ vahnijāyāstrāyaphaṭū mantra īritaḥ

हिन्दी अर्थ

अन्तमें वहिप्रिया (स्वाहा) हो तो ( हं पवननन्दनाय स्वाहा ) यह दस अक्षरका मन्त्र होता है, जो सम्पूर्ण कामनाओंको देनेवाला है। इसके ऋषि आदि भी पहले बताये अनुसार हैं। षडड्भ-न्यास

English

"Ksah sahasrabahave sahasrayudhadharaya Nrisimhaya agnijaya astraya phat" — the mantra is declared.

अध्याय ७०

श्लोक 209

अनेन करशुद्धिं च कृत्वाङ्गानि समाचरेत् ।तारः क्षां च सहस्रान्ते क्षरशब्दाद्विजृंभितम्

anena karaśuddhiṃ ca kṛtvāṅgāni samācaret / tāraḥ kṣāṃ ca sahasrānte kṣaraśabdādvijṛṃbhitam

हिन्दी अर्थ

ध्यायेद्रणः हनूमन्त॑ सूर्यकोटिसमप्रभम्।

English

With this, having purified the hands, he should perform the limbs: Om, "ksham", at the end of "sahasra", "kshara", "vijrimbhita";

अध्याय ७०

श्लोक 210

नृसिंहायाग्निजायान्तो हृदये मनुरीरितः ।मारः क्षीं च महातेनुं प्रभान्ते विकरेति च

nṛsiṃhāyāgnijāyānto hṛdaye manurīritaḥ / māraḥ kṣīṃ ca mahātenuṃ prabhānte vikareti ca

हिन्दी अर्थ

हाहाकारैः सर्दर्पेश्न॒ कम्पयन्तं॑ जगत्त्रयम्।

English

"Nrisimhaya agnijaya" at the end — the heart mantra is declared. "Mara", "ksim", "mahatenu", "prabha", "vikara";

अध्याय ७०

श्लोक 211

नृसिंहायाग्निजायान्ते शिरोमन्त्रः प्रकीर्तितः ।तारः क्षूं तप्तयंहायश्चादृक्केशान्त ईरयेत्

nṛsiṃhāyāgnijāyānte śiromantraḥ prakīrtitaḥ / tāraḥ kṣūṃ taptayaṃhāyaścādṛkkeśānta īrayet

हिन्दी अर्थ

लड्ढडाकी रणभूमिमें महावीर लक्ष्मणको गिरा देख हनुमानजी तुर्त उठ खड़े हुए हैं, वे हृदयमें महान् क्रोध भरकर एक विशाल एवं भारी पर्वतको उठाने तथा रावणको मार गिरानेके

English

"Nrisimhaya agnijaya" at the end — the head mantra is declared. Om, "ksum", "taptayamhaya", at the end "adrik-kesha" he should say:

अध्याय ७०

श्लोक 212

ज्वलत्यावकलो मूर्मो दीर्घा वज्राधिकेति च ।नख स्पर्शाद्दिव्यसिंह नमो ऽस्तु भगवन् हरिः

jvalatyāvakalo mūrmo dīrghā vajrādhiketi ca / nakha sparśāddivyasiṃha namo 'stu bhagavan hariḥ

हिन्दी अर्थ

लिये वेगसे दौड़ पड़े हैं। उनका तेज करोड़ों सूर्योकी प्रभाकों लज्जित कर रहा है। वे ब्रह्माण्डव्यापी भयंकर एवं विराट् शरीर धारण करके दर्पपूर्ण हुंकारसे तीनों लोकोंको कम्पित

English

"jvalati-avakala", "dirgha", "vajradhika", "nakha-sparsha", "divyasimha, homage to you, Lord Hari",

अध्याय ७०

श्लोक 213

महाध्वस्त जगद्रूप नृसिंहाय द्वयन्द्वयम् ।अनेन च शिखा प्रोक्ता कवचं तदनन्तरम्

mahādhvasta jagadrūpa nṛsiṃhāya dvayandvayam / anena ca śikhā proktā kavacaṃ tadanantaram

हिन्दी अर्थ

किये देते हैं। इस प्रकार युद्ध-भूमिमें हनुमानूजीका चिन्तन करना चाहिए। ध्यानके पश्चात् विद्वान साधक एक लाख जप और पूर्ववत् दशांश हवन करे। इस मन्त्रका भी

English

"mahadhvasta jagadrupa Nrisimhaya" twice, with this the tuft is told, then the armour.

अध्याय ७०

श्लोक 214

तारः क्षैं च सुवर्णं ते मदमत्तपदं ततः ।विह्वलितनृसिंहाय स्वाहान्तं कवचं स्मृतम्

tāraḥ kṣaiṃ ca suvarṇaṃ te madamattapadaṃ tataḥ / vihvalitanṛsiṃhāya svāhāntaṃ kavacaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

विधिवत् पूजन पहले-जैसा ही बताया गया है। इस प्रकार मन्त्र सिद्ध होनेपर मन्त्रोपासक अपना हित-साधन कर सकता है। इस श्रेष्ठ मन्त्रका साधन भी गोपनीय रहस्य ही है। सब तन्‍्त्रोंमें इसे

English

Om, "ksaim", "suvarnam te", "madamatta"; "vihvalita-Nrisimhaya svaha": the armour is remembered.

अध्याय ७०

श्लोक 215

तारः र्क्षौ च सहस्राक्ष विश्वस्राक्ष विश्वरूपपदं वदेत् ।धारणेग्नि प्रियान्तो ऽयं नेत्रमन्त्रः प्रकीर्तितः

tāraḥ rkṣau ca sahasrākṣa viśvasrākṣa viśvarūpapadaṃ vadet / dhāraṇegni priyānto 'yaṃ netramantraḥ prakīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

अत्यन्त गोप्य बताया गया है। इसका उपदेश हर एकको नहीं देना चाहिए। ब्राह्ममुहूर्तमें उठकर शौचादि नित्यकर्म करके पवित्र हो नदीके तटपर जाकर तीर्थके आवाहनपूर्वक स्रान करे। स्रानके

English

Om, "rksau", "sahasraksha", "vishvasraksha", "vishvarupa", "dharana", "agnipriya" at the end: the eye mantra is declared.

अध्याय ७०

श्लोक 216

तारो क्षश्च सहस्रान्ते वारावेपदमीरयेत् ।सहस्रान्ते युधायाथं नृसिंहायाग्निसुंदरी

tāro kṣaśca sahasrānte vārāvepadamīrayet / sahasrānte yudhāyāthaṃ nṛsiṃhāyāgnisuṃdarī

हिन्दी अर्थ

समय आठ बार मूलमन्त्रकी आवृत्ति करे। तत्पश्चात् बारह बार मन्त्र पढ़कर अपने ऊपर जल छिड़के। इस प्रकार स्नान, संध्या, तर्पण आदि करके गड़ाजीके तटपर, पर्वतपर अथवा वनमें भूमिग्रहणपूर्वक

English

Om, "ksha", at the end of "sahasra", "varavepa"; at the end of "sahasra", "yudhaya", "Nrisimhaya agnisundari" (svaha).

अध्याय ७०

श्लोक 217

अस्त्रमन्त्रः समाख्यातस्ततो ध्यायेन्नृकेसरी ।उद्यदर्कसहस्राभं त्रीक्षणं भीसभूषणम्

astramantraḥ samākhyātastato dhyāyennṛkesarī / udyadarkasahasrābhaṃ trīkṣaṇaṃ bhīsabhūṣaṇam

हिन्दी अर्थ

अकारादि स्वरवर्णोंका उच्चारण करके पूरक, 'क' से लेकर 'म' तकके पाँचवर्गके अक्षरोंसे कुम्भक तथा 'य” से लेकर अवशेष वर्णोंका उच्चारण करके रेचक करना चाहिए। इस प्रकार प्राणायाम

English

This is called the weapon mantra. Then he should meditate on Nrikesari, bright as a thousand rising suns, three-eyed, with fearful ornaments,

अध्याय ७०

श्लोक 218

सुतीक्ष्णाग्रभुजो दण्डैर्दैत्यदारणकं स्मरेत् ।एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सहस्रं पायेन चग

sutīkṣṇāgrabhujo daṇḍairdaityadāraṇakaṃ smaret / evaṃ dhyātvā japenmantrī sahasraṃ pāyena caga

हिन्दी अर्थ

करके भूत-शुद्धिसे लेकर पीठन्यासतकके सब कार्य करे। फिर पूर्वोक्त रीतिसे कपीश्वर हनुमानूजीका

English

with very sharp-pointed arms and staffs, tearing the demons. Having meditated thus, the mantra-knower should chant a thousand with milk-rice,

अध्याय ७०

श्लोक 219

आज्यप्लुतेन जुहुयात्सम्यक्सिद्धो भवेन्मनुः ।प्रागुक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः

ājyaplutena juhuyātsamyaksiddho bhavenmanuḥ / prāgukte vaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ

हिन्दी अर्थ

ध्यान और पूजन करके उनके आगे बैठकर साधक प्रतिदिन आदरपूर्वक दस हजार मन्त्र-जप करे। सातवें दिन विशेषरूपसे पूजन करे। उस दिन

English

and offer soaked in ghee; then the mantra is well perfected. On the Vaishnava seat stated before, conceiving the form from the root,

अध्याय ७०

श्लोक 220

संपूज्य नृहरिं पश्चादादावङ्गानि पूजयेत् ।चक्र शङ्खं च पाशं वाङ्कुशं कुलिशमेव च

saṃpūjya nṛhariṃ paścādādāvaṅgāni pūjayet / cakra śaṅkhaṃ ca pāśaṃ vāṅkuśaṃ kuliśameva ca

हिन्दी अर्थ

तीन पहर बीत जानेपर चौथे पहरमें महान् भय दिखाकर कपीश्वर पवननन्दन हनुमानजी अवश्य साधकके सम्मुख पधारते हैं और उसे अभीष्ट वर देते हैं। साधक अपनी रुचिके अनुसार विद्या,

English

having worshipped Nrihari, he should first worship the limbs: the discus, conch, noose, goad, thunderbolt,

अध्याय ७०

श्लोक 221

गदाकृपाणिक्ष्वेडानि दलेषु परिपूजयेत् ।लोकेशानपि वज्राद्यान्पूजयेत्तदनन्तरम्

gadākṛpāṇikṣveḍāni daleṣu paripūjayet / lokeśānapi vajrādyānpūjayettadanantaram

हिन्दी अर्थ

धन, राज्य अथवा विजय तत्काल प्राप्त कर लेता है। यह सर्वथा सत्य है, इसमें संशयका लेश भी नहीं है। वह इहलोकमें सम्पूर्ण कामनाओंका उपभोग करके अन्तमें मोक्ष प्राप्त कर लेता है।

English

mace, sword, shield on the petals; then the lords of the worlds and Vajra and the rest.

अध्याय ७०

श्लोक 222

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री प्रयोगान्कर्तुमर्हति ।भस्माभिमन्त्रितं कृत्वा ग्रहग्रस्तं विलेपयेत्

evaṃ siddhe manau mantrī prayogānkartumarhati / bhasmābhimantritaṃ kṛtvā grahagrastaṃ vilepayet

हिन्दी अर्थ

यो) 'हनूमन्त' का उच्चारण करे। फिर 'फल' के अन्तमें 'फ' तथा नेत्र (३) युक्त क्रिया (ल) एवं कामिका (त)-का उच्चारण करे। तत्पश्चात् ' धग्गधगित' बोलकर ' आयुराष' पदका उच्चारण

English

When the mantra is perfected, the mantra-knower is fit to do applications: having consecrated ash, he should smear one seized by a planet;

अध्याय ७०

श्लोक 223

भस्मसंलेपनादेव सर्वग्रहविनाशनम् ।अनेनैव विधानेन यक्षराक्षसकिन्नरः

bhasmasaṃlepanādeva sarvagrahavināśanam / anenaiva vidhānena yakṣarākṣasakinnaraḥ

हिन्दी अर्थ

करे, तदनन्तर लोहित (प) तथा “रुडाह” का उच्चारण करना चाहिए। (पूरा मन्त्र इस प्रकार है--' ३७ यो यो हनूमन्त फलफलित धग्गधगित आयुराष परुडाह') यह पचीस अक्षरका मन्त्र

English

merely by smearing with ash all planets are destroyed. By this same rule, yakshas, rakshasas, kinnaras,

अध्याय ७०

श्लोक 224

भूतप्रेतपिशाचाश्च नश्यन्त्येव न संशयः ।पराभिचारकृत्यानि मनुनानेन मन्त्रितम्

bhūtapretapiśācāśca naśyantyeva na saṃśayaḥ / parābhicārakṛtyāni manunānena mantritam

हिन्दी अर्थ

है। इसके भी ऋषि आदि पूर्वोक्त ही हैं। 'प्लीहा' रोग दूर करनेवाले वानरराज हनुमानजी इसके

English

spirits, ghosts and pishachas are destroyed, without doubt. Hostile rites done by others are neutralised by ash consecrated with this mantra;

अध्याय ७०

श्लोक 225

भस्म संलेपयेत्सद्यो दुराधर्षो भवेन्नरः ।सुदिने स्थापयेत्कुम्भे सर्वतोभद्रमण्डले

bhasma saṃlepayetsadyo durādharṣo bhavennaraḥ / sudine sthāpayetkumbhe sarvatobhadramaṇḍale

हिन्दी अर्थ

पानका पत्ता रखे, उनके ऊपर आठ पर्व लपेटा हुआ वस्त्र रखकर उसे ढक दे। तत्पश्चात् श्रेष्ठ साधक हनुमानूजीका स्मरण करके उस वस्त्रके ऊपर एक बाँसका टुकड़ा डाल दे। इसके बाद

English

smeared at once, the man becomes unassailable. On an auspicious day he should set a pot on the all-auspicious diagram,

अध्याय ७०

श्लोक 226

तीर्थतोयेन संपूर्य जपेदष्टोत्तरं शतम् ।तेनाभिषिक्तो मनुजः सर्वापत्तिं तरेद् ध्रुवम्

tīrthatoyena saṃpūrya japedaṣṭottaraṃ śatam / tenābhiṣikto manujaḥ sarvāpattiṃ tared dhruvam

हिन्दी अर्थ

बेरके वृक्षकी लकड़ीसे बनी हुई छड़ी लेकर उसे जंगली पत्थरसे प्रकट हुई आगमें मन्त्रसे सात बार तपावे, फिर उस छड़ीसे पेटपर रखे हुए बाँसके डुकड़ेपर सात बार प्रहार करे। इससे मनुष्योंका

English

fill it with holy water and chant a hundred and eight times; a man sprinkled with it surely crosses all calamity.

अध्याय ७०

श्लोक 227

किं बहूक्तेन सर्वेष्टदायको ऽयं मनूत्तमः ।वज्रनखाय विद्महे तीक्ष्णदंष्ट्राय धीमहि ।तन्नो नृसिंहः शब्दान्ते वदेंश्चैव प्रचोदयात्

kiṃ bahūktena sarveṣṭadāyako 'yaṃ manūttamaḥ / vajranakhāya vidmahe tīkṣṇadaṃṣṭrāya dhīmahi / tanno nṛsiṃhaḥ śabdānte vadeṃścaiva pracodayāt

हिन्दी अर्थ

प्लीहा रोग अवश्य ही नष्ट हो जाता है।

English

What need of saying more? This best mantra grants all desires. "Vajranakhaya vidmahe tikshnadamshtraya dhimahi; Tan no Nrisimhah prachodayat."

अध्याय ७०

श्लोक 228

एषा नृसिंहगायत्री सर्वाभीष्टप्रदायिनी ।एतस्याः स्मरणादेव सर्वपापक्षयो भवेत्

eṣā nṛsiṃhagāyatrī sarvābhīṣṭapradāyinī / etasyāḥ smaraṇādeva sarvapāpakṣayo bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रृद्धुलां त्रोटय त्रोटय बन्धमोक्ष॑ कुरु कुरु स्थाहा।'

English

This is the Nrisimha Gayatri, granting all desired things; merely by remembering it all sin is destroyed.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 70
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.