Narada Purana· Nārada Purāṇa
69
अध्याय 69 / 167

Book 1 - Adhyaya 70

217 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ217 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६९

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे मन्त्रविधाननिरूपणं नामैकोनसप्ततितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अथ वक्ष्ये महाविष्णोर्मन्त्रान्लोकेषु दुर्लभान् ।यान्प्राप्य मानवास्तूर्णं प्राप्नुवन्ति निजेप्सितम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde mantravidhānanirūpaṇaṃ nāmaikonasaptatitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca atha vakṣye mahāviṣṇormantrānlokeṣu durlabhān / yānprāpya mānavāstūrṇaṃ prāpnuvanti nijepsitam

हिन्दी अर्थ

साथ वामदेवेश, धनुर्धरीके साथ वक्रतुण्ड, यामिनीके साथ द्विरण्ड, रात्रिसहित सेनानी, ग्रामणीसहित कामान्ध, शशिप्रभाके साथ मत्त, लोलनेत्राके साथ विमत्त, चञ्ललाके साथ मत्तवाह, दीप्तिके साथ

English

Henceforth, I shall recount the mantras of Mabivisnu, These mantras arc very rare in the world. On receiving them human beings attain their desired object.

अध्याय ६९

श्लोक 2

येषामुञ्चारणेनेव पापसंघः प्रलीयते ।ब्रह्मादयो ऽपि याञ्ज्ञात्वा समर्थाः स्युर्जगत्कृतौ

yeṣāmuñcāraṇeneva pāpasaṃghaḥ pralīyate / brahmādayo 'pi yāñjñātvā samarthāḥ syurjagatkṛtau

हिन्दी अर्थ

जटी, सुभगाके साथ मुण्डी, दुर्भगाके साथ खड्गी, शिवाके साथ वरेण्य, भगाके साथ वृषकेतन, भगिनीके साथ भक्त-प्रिय, भोगिनीके साथ गणेश, सुभगाके साथ मेघनाद, कालरात्रिसहित व्यापी

English

By the mere utterance of these mantras, hosts of sins get dissolved. It is on knowing these that Brahma and other become competent to create the universe.

अध्याय ६९

श्लोक 3

तारहृत्पूर्वकं ङेंतं नारायणपदं भवेत् ।अष्टाक्षरो मनुश्चास्य साध्यो नारायणो मुनिः

tārahṛtpūrvakaṃ ṅeṃtaṃ nārāyaṇapadaṃ bhavet / aṣṭākṣaro manuścāsya sādhyo nārāyaṇo muniḥ

हिन्दी अर्थ

तथा कालिकाके साथ गणेशका अपने अझ्लोंमें न्यास करना चाहिए । इस प्रकार विध्लेश-मातृकाका वर्णन किया गया है। गणेशमातृकाके गण ऋषि कहे गये हैं। निचृद् गायत्री छन्‍्द है तथा शक्तिसहित

English

Taraom, then the word namab» then he shall utter the word Sudariana in the dative case. Then 'astraya phat' is uttered. Thus the twelve-syllabled mantra has been recounted.

अध्याय ६९

श्लोक 4

छन्दः प्रोक्तं च गायत्री देवता विष्णुख्ययः ।ॐ बीजं यं च तथा शक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये

chandaḥ proktaṃ ca gāyatrī devatā viṣṇukhyayaḥ / oṃ bījaṃ yaṃ ca tathā śaktirviniyogo 'khilāptaye

हिन्दी अर्थ

गणेश्वर देवता हैं। छः: दीर्घ स्वरोंसे युक्त गणेशबीज (गां गीं गूं गैं गों ग:) के द्वारा अड्भन्यास करके उनका इस प्रकार ध्यान करे--गणेशजी अपने चारों भुजाओंमें क्रमश: पाश, अंकुर, अभय और

English

Th.i$ vejie gives the ffiantra c( Nir&yaca thus Om namo NSriyeciya.

अध्याय ६९

श्लोक 5

क्रुद्धोल्काय हृदाख्यातं महोल्काय शिरः स्मृतम् ।वीरोल्काय शिखा प्रोक्ता द्युल्काय कवचं मतम्

kruddholkāya hṛdākhyātaṃ maholkāya śiraḥ smṛtam / vīrolkāya śikhā proktā dyulkāya kavacaṃ matam

हिन्दी अर्थ

वर धारण किये हुए हैं, उनकी पत्नी सिद्धि हाथमें कमल ले उनसे सटकर बैठी हैं, उनका शरीर रक्तवर्णका है तथा उनके तीन नेत्र हैं, ऐसे गणपतिका में भजन करता हूँ। इस प्रकार ध्यान

English

It gives the mantro of Sudoriono thus l Om naniab Sudarianiya astriya pbat.

अध्याय ६९

श्लोक 6

महोल्कायेति चास्रं स्यादित्थं पञ्चाङ्गकल्पना ।पुनः षडङ्गमन्त्रोत्थैः षड्वर्णैश्च समाचरेत्

maholkāyeti cāsraṃ syāditthaṃ pañcāṅgakalpanā / punaḥ ṣaḍaṅgamantrotthaiḥ ṣaḍvarṇaiśca samācaret

हिन्दी अर्थ

करके स्वकीय बीजको पूर्वाक्षरके रूपमें रखकर उक्त मातृका-न्यास करना चाहिए। कला-मातृका-न्यास

English

One should fix the syllables of the mantra one by one enclosed between tara and bindu. But others say that each syllable should be fixed withnamab in the end (preceded by om)

अध्याय ६९

श्लोक 7

अवशिष्टौ न्यसेत्कुक्षिपृष्टयोर्मन्त्रवर्णकौ ।सुदर्शनस्य मन्त्रेण कुर्याद्दिग्बन्धनं ततः

avaśiṣṭau nyasetkukṣipṛṣṭayormantravarṇakau / sudarśanasya mantreṇa kuryāddigbandhanaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

(अब कला-मातृका-न्यास बताया जाता है--) निवृत्ति, प्रतिष्ठा, विद्या, शान्ति, इन्धिका, दीपिका, रोचिका, मोचिका, परा, सूक्ष्मा, असूक्ष्मा,

English

Thereafter, he shall perform the rite of Tattvanyasa for the attainment of the mood of Visu. It has been stated by ancient seers that it consists of eight syllables which have the characterisdes of eight Prakrtis.

अध्याय ६९

श्लोक 8

तारो नमश्चतुर्थ्यन्तं सुदर्शनपदं वदेत् ।अस्त्रायफडिति प्रोक्तो मन्त्रो द्वादशवर्णवान्

tāro namaścaturthyantaṃ sudarśanapadaṃ vadet / astrāyaphaḍiti prokto mantro dvādaśavarṇavān

हिन्दी अर्थ

अनन्ता, सृष्टि, समृद्धिका, स्मृति, मेधा, क्रान्ति,

English

These are the eight Prakrtis: viz the earth and four other bhutas (elements), then Aharhk ara (ego),Mahat and Prakrd.

अध्याय ६९

श्लोक 9

दशावृत्तिमय न्यासं वक्ष्ये विभूतिपञ्चरम् ।मूलार्णान्स्वतनौ न्यस्येदाधारे हृदये मुखे

daśāvṛttimaya nyāsaṃ vakṣye vibhūtipañcaram / mūlārṇānsvatanau nyasyedādhāre hṛdaye mukhe

हिन्दी अर्थ

क्षान्ति, ईश्वरी, रति, कामिका, वरदा, ह्वादिनी,

English

The excellent sadhaka shall perform a nyasa in the

अध्याय ६९

श्लोक 10

दोःपन्मूलेषु नासायां प्रथमावृत्तिरीरिता ।गले नाभौ हृदि कुचपार्श्वपृष्टेषु तत्पराः

doḥpanmūleṣu nāsāyāṃ prathamāvṛttirīritā / gale nābhau hṛdi kucapārśvapṛṣṭeṣu tatparāḥ

हिन्दी अर्थ

१. हू सां हृदयाय नम: ह् सीं शिरसे स्वाहा। ह् सूं शिखायै वषट्। ह् सैं कवचाय हुम्। ह सौ नेत्रत्रयाय वौषट्।

English

The learned devotee shall fix each syllable of the

अध्याय ६९

श्लोक 11

मूर्द्धास्यनेत्रश्रवणघ्राणेषु च तृतीयकाः ।दोःपादसंध्यङ्गुलिषु वेदावृत्त्या च विन्यसेत्

mūrddhāsyanetraśravaṇaghrāṇeṣu ca tṛtīyakāḥ / doḥpādasaṃdhyaṅguliṣu vedāvṛttyā ca vinyaset

हिन्दी अर्थ

२. ग अं विष्नेशहीभ्यां नमः: (ललाटे), ग॑ आं विप्रराजश्रीभ्यां नम: (मुखवृत्ते) इत्यादि रूपसे वाक्ययोजना कर

English

With the sense-organs under restraint (the devotee shall duly repeat the mantra as many hundred thousand times as there are syllables therein. Certainly the self is purified by the first hundred thousand.

अध्याय ६९

श्लोक 12

धातुप्राणेषु हृदये विन्यसेत्तदनन्तरम् ।शिरोनेत्रा स्यहृत्कुक्षिसोरुजङ्घापदद्वये

dhātuprāṇeṣu hṛdaye vinyasettadanantaram / śironetrā syahṛtkukṣisorujaṅghāpadadvaye

हिन्दी अर्थ

क्रोधिनी, क्रियाकारी, मृत्यु, पीता, श्वेता, अरुणा, असिता और अनन्ता--इस प्रकार कलामातृका कही गयी है। भक्त पुरुष उन-उन मातृकाओंका न्यास करे। इस कलामातृकाके प्रजापति ऋषि

English

By the repetition of the mantra for two hundred thousand times the purification of the mantra is achieved. If the japa is continued to three thousand times, he attains the heavenly region.

अध्याय ६९

श्लोक 13

एकैकशो न्यसेद्वर्णान्मन्त्रस्य क्रमतः सुधीः ।न्यसेद्धृदंसोरुपदेष्वर्णान्वेदमितान्मनोः

ekaikaśo nyasedvarṇānmantrasya kramataḥ sudhīḥ / nyaseddhṛdaṃsorupadeṣvarṇānvedamitānmanoḥ

हिन्दी अर्थ

कहे गये हैं। इसका छनन्‍्द गायत्री और देवता शारदा हैं। हस्व और दीर्घ स्वरके बीचमें प्रणव रखकर उसीके द्वारा षडड्भरन्यास करे (यथा--आं 3 आं हृदयाय नमः, इं ३» ईं शिरसे स्वाहा, उेँ

English

By the japa of znantra for four hundred thousand times a man attains the vicinity of Vtu. By the japa of mantra for five hundred thousand times knowledge becomes free from impurities.

अध्याय ६९

श्लोक 14

चक्रशं खगदांभोजपदेषु स्वस्वमुद्रया ।शेषांश्च न्यासवर्यो ऽयं विभूतिपञ्जराभिधः

cakraśaṃ khagadāṃbhojapadeṣu svasvamudrayā / śeṣāṃśca nyāsavaryo 'yaṃ vibhūtipañjarābhidhaḥ

हिन्दी अर्थ

अस्त्राय फट )। विद्वान् पुरुष मोतियोंके आभूषणोंसे विभूषित पञ्जमुखी शारदादेवीका भजन (ध्यान) करे। उनके तीन नेत्र हैं तथा वे अपने हाथोंमें

English

Through the japa extending to six hundred thousand times the repeater of the mantra attauns the steadiness of the mind to Viau. By performing the japa seven hundred thousand times the repeater of the mantra attains identity with

अध्याय ६९

श्लोक 15

न्यसेन्मूलार्णमेकैकं सचन्द्रं तारसम्पुटम् ।अथवा वै नमोन्तेन न्यसेदित्यपरे जगुः

nyasenmūlārṇamekaikaṃ sacandraṃ tārasampuṭam / athavā vai namontena nyasedityapare jaguḥ

हिन्दी अर्थ

(मृगचर्म) धारण करती हैं। इस प्रकार ध्यान करके 3“पूर्वक चतुर्थ्यन्त कलायुक्त मातृकाका न्यास करे (यथा--3» अं निवृत्त्ये नमः ललाटे,

English

The nine iakds are vimali (pure). Utkarfi (that which attains eminence), J&ana (knowledge), kriya (rite), Prahv! (humble), Satya (truthiul), Ittna (loidly). Anugrahi (blessing) is knovra to be ninth.

अध्याय ६९

श्लोक 16

तत्त्वन्यासं ततः कुर्याद्धिष्णुभावप्रसिद्धये ।अष्टार्णो ऽष्टप्रकृत्यात्मा गदितः पूर्वसूरिभिः

tattvanyāsaṃ tataḥ kuryāddhiṣṇubhāvaprasiddhaye / aṣṭārṇo 'ṣṭaprakṛtyātmā gaditaḥ pūrvasūribhiḥ

हिन्दी अर्थ

मूलमन्त्रके छहों अड्गोंका न्यास करना चाहिए। “हृदय ' आदि चतुर्थ्यन्त पदमें अड्भगन्यास-सम्बन्धी जातियोंका संयोग करके न्यास करे। “नमः ', “स्वाहा ',

English

Meditating on the extremely terrible lord Narasimha as hU own self and charging the weapon with the mantra, (if he applies it), it comes back to him after killing his enemies.

अध्याय ६९

श्लोक 17

पृथिव्यादीनि भूतानि ततो ऽहॄङ्कारमेव च ।महांश्च प्रकृतिश्चैवेत्यष्टौ प्रकृतयो मताः

pṛthivyādīni bhūtāni tato 'hṝṅkārameva ca / mahāṃśca prakṛtiścaivetyaṣṭau prakṛtayo matāḥ

हिन्दी अर्थ

कही गयी हैं (अर्थात् हृदयाय नमः, शिरसे स्वाहा,

English

They call it Sthitinyasa (preservation), if it begins with the heart and ends with the head. They know it saihha- raka nyasa if the fixation begins with the feet and ends with the head.

अध्याय ६९

श्लोक 18

पादे लिङ्गे हृदि मुखे मूर्ध्नि वक्षसि हृत्स्थले ।सर्वाङ्गे व्यापकं कुर्यादेकेन साधकोत्तमः

pāde liṅge hṛdi mukhe mūrdhni vakṣasi hṛtsthale / sarvāṅge vyāpakaṃ kuryādekena sādhakottamaḥ

हिन्दी अर्थ

अस्त्राय फट्--इस प्रकार संयोजना करे) । तत्पश्चात् आयुध और आभूषणोंसहित इष्टदेवका ध्यान करके उनकी मूर्तिमें छः: अज्ोंका न्यास करनेके पश्चात् पूजन प्रारम्भ करे। (पूर्व० ६६ अध्याय)

English

The Viyqu G&yatri rum thus:

अध्याय ६९

श्लोक 19

मन्त्रार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयान्तिमम् ।तत्तन्नाम समुञ्चार्य्य न्यसेत्तत्तत्स्थले बुधः

mantrārṇahṛtparāyādyamātmane hṛdayāntimam / tattannāma samuñcāryya nyasettattatsthale budhaḥ

हिन्दी अर्थ

सनत्कुमारजी कहते हैं--अब में साधकोंका अभीष्ट मनोरथ सिद्ध करनेवाली देवपूजाका वर्णन करता हूँ। अपने वाम भागमें त्रिकोण अथवा चतुष्कोणकी रचना करके उसकी पूजा करे और

English

TbcM vena give ibe Punnotiazna maatra thus: Oih kllfb irim Puniyoctamftya bun pbaf ivibi.

अध्याय ६९

श्लोक 20

अयं तत्त्वाभिधो न्यासः सर्वन्यासोत्तमोत्तमः ।मूर्तीन्यंसेद्द्वादश वै द्वादशादित्यसंयुताः

ayaṃ tattvābhidho nyāsaḥ sarvanyāsottamottamaḥ / mūrtīnyaṃseddvādaśa vai dvādaśādityasaṃyutāḥ

हिन्दी अर्थ

अस्त्र-मन्त्रद्दारा उसपर जल छिड़के। तत्पश्चात् हृदयसे आधारशक्तिकी भावना करके उसमें अग्नरिमण्डलका पूजन करे। फिर अस्त्रबीजसे पात्र धोकर आधारस्थानमें चमस रखकर उसमें

English

Classifying the syllables of the mantra in groups of one (bhu},one (candra)} one, six (rasa), two (aksi) and then two (aksi), he shall perform the nyasa in his limbs and then make a medication properly on Purusottama.

अध्याय ६९

श्लोक 21

द्वादशाक्षरवर्णाद्या द्वादशादित्यसंयुताः ।अष्टार्णो ऽयं मनुश्चाष्टप्रकृत्यात्मा समीरितः

dvādaśākṣaravarṇādyā dvādaśādityasaṃyutāḥ / aṣṭārṇo 'yaṃ manuścāṣṭaprakṛtyātmā samīritaḥ

हिन्दी अर्थ

सूर्यमण्डलकी भावना करे। विलोम मातृका मूलका उच्चारण करते हुए उस पात्रको जलसे भरे। फिर उसमें चन्द्रमण्डलकी पूजा करके पूर्ववत् उसमें तीर्थॉोका आवाहन करे। तदनन्तर थेनुमुद्रासे

English

One should meditate on &t\ Purusottama who resem¬ bles the rising sun, whose hands shine with a conch, a discus, an iron club and a lotus and who is clad in yellow garments.

अध्याय ६९

श्लोक 22

तासामात्मचतुष्कस्य योगादर्काक्षरो भवेत् ।ललाटकुक्षिहृत्कण्ठदक्षपार्श्वांसकेषु च

tāsāmātmacatuṣkasya yogādarkākṣaro bhavet / lalāṭakukṣihṛtkaṇṭhadakṣapārśvāṃsakeṣu ca

हिन्दी अर्थ

अमृतीकरण करके कवचसे उसको आच्छादित करे। फिर अस्त्रसे उसका संक्षालन करके उसके ऊपर आठ बार प्रणवका जप करे। यह मनुष्योंके

English

In the face he shall fix this mantra i. e. Brahmano- $ya mukhamasit (the brahmana was in his face). He shall fix the mantra Bahu Rajanyah (the royal family is his arm) in the pair of arms.

अध्याय ६९

श्लोक 23

गले च वामपार्श्वां सगलपृष्टेष्वनन्तरम् ।ककुद्यपि न्यसेन्मन्त्री मूर्तीर्द्वादश वै क्रमात्

gale ca vāmapārśvāṃ sagalapṛṣṭeṣvanantaram / kakudyapi nyasenmantrī mūrtīrdvādaśa vai kramāt

हिन्दी अर्थ

है। श्रेष्ठ साधक उस जलमेंसे किश्वित् निकालकर उसको अपने आपपर तथा सम्पूर्ण पूजन-सामग्रियोंपर पृथक्ू-पृथक् छिड़के। अपने वाम भागमें आगेकी ओर एक त्रिकोण मण्डल अद्धित करे। उस

English

He shall perform the nyasa of the mantra uru ta- dasya yadvaiyah (it is his thighs that produced the Vaiya) in the pair of the thighs. The repeater of the mantra shall fix in the pair of feet with the mantra padbhyarh iudro ajayata' (the sudra was bom of his feet).

अध्याय ६९

श्लोक 24

धात्रा तु केशवं न्यस्यार्यम्ण नारायणं पुनः ।मित्रेण माधवं न्यस्य गोविन्दं वरुणेन च

dhātrā tu keśavaṃ nyasyāryamṇa nārāyaṇaṃ punaḥ / mitreṇa mādhavaṃ nyasya govindaṃ varuṇena ca

हिन्दी अर्थ

त्रिकोणको षट्कोणसे आवृत करके उस सबको गोल रेखासे घेर दे, फिर सबको चतुष्कोण रेखासे आवृत करके अर्ध्य जलसे अभिषेक करे। तत्पश्चात् श्रेष्ठ साधक शड्खमुद्रासे स्तम्भन करे। आग्नेय

English

He shall fix the discus, conch, iron club and the lotus at the tips of his hands. After performing the rite of nya, he shall perform meditation in the platform mentioned before.

अध्याय ६९

श्लोक 25

विष्णुं चैवांशुना युक्तं भगेन मधुसूदनम् ।न्यसेद्विवस्वता युक्तं त्रिविक्रममतः परम्

viṣṇuṃ caivāṃśunā yuktaṃ bhagena madhusūdanam / nyasedvivasvatā yuktaṃ trivikramamataḥ param

हिन्दी अर्थ

आदि चार कोणोंमें हृदय, सिर, शिखा और कवच (भुजमूल)--इन चार अज्लेंकी पूजा करके मध्यभागमें नेत्रकी तथा दिशाओंमें अस्त्रकी (पुष्पाक्षत आदिसे) पूजा करे। फिर त्रिकोण मण्डलके मध्यमें स्थित

English

Te mantra consists of thirtythree syllables. (Rma*«3, agniS). Its sage is Bhargava. Anus(up is the metre, the deity is the primordial Boar.

अध्याय ६९

श्लोक 26

वामनं च तथाद्रण पूष्णा श्रीधरमेव च ।हृषीकेशं न्यसेत्पश्चात्पर्जन्येन समन्वितम्

vāmanaṃ ca tathādraṇa pūṣṇā śrīdharameva ca / hṛṣīkeśaṃ nyasetpaścātparjanyena samanvitam

हिन्दी अर्थ

आधारशक्तिका मूलखण्डत्रयसे पूजन करे। इस प्रकार विधिवत् पूजन करके अस्त्र (फट)-के उच्चारणपूर्वक प्रक्षालित की हुई त्रिपादिका (तिरपाई) स्थापित करके निम्नाश्डित मन्त्रसे उसकी पूजा

English

The repeater of the mantra facing the north will put the stone inside ilte ground. Thus he will be able to ward off the troubles that may arise due to goblins, ghosts, serpents, thieves and others.

अध्याय ६९

श्लोक 27

त्वष्ट्रा युतं पद्मनाभं दामोदरं च विष्णुना ।द्वादसार्णं ततो मन्त्रं समस्ते शिरसि न्यसेत्

tvaṣṭrā yutaṃ padmanābhaṃ dāmodaraṃ ca viṣṇunā / dvādasārṇaṃ tato mantraṃ samaste śirasi nyaset

हिन्दी अर्थ

करे। “मं वहिमण्डलाय दशकलात्मने--

English

After performing worship by means of incense, lamp etc, he shall p>erform homa with the Caru soaked in ghee. The intelligent devotee shall perform homa in the consecrated fire one hundred and eight times.

अध्याय ६९

श्लोक 28

व्यापकं विन्यसेत्पश्चात्किरीटमनुना सुधीः ।ध्रुवःकिरीटकेयूरहारान्ते मकरेतिच

vyāpakaṃ vinyasetpaścātkirīṭamanunā sudhīḥ / dhruvaḥkirīṭakeyūrahārānte makaretica

हिन्दी अर्थ

यह चौबीस अक्षरोंका मन्त्र है। तत्पश्चात् शड्खको तत्सम्बन्धी मन्त्रद्दारा धोकर उसे स्थापित करनेके अनन्तर उसकी पूजा करे। शड्खके स्थापनका

English

Thus during seven Fridays the repeater of the mantra shall perform homas. The disputes regarding lands is removed, so also troubles from enemies, thieves etc. arc also dispelled.

अध्याय ६९

श्लोक 29

कुण्डलान्ते चक्रशङ्खगदान्तेंऽभोजहस्ततः ।पीतांबरान्ते श्रीवत्सां कितवक्षः स्थलेति च

kuṇḍalānte cakraśaṅkhagadānteṃ'bhojahastataḥ / pītāṃbarānte śrīvatsāṃ kitavakṣaḥ sthaleti ca

हिन्दी अर्थ

काम (क्लीं) है, उसके बाद 'महा' शब्द है, तत्पश्चात् ' जलचराय' है। फिर वर्म (हुम्), 'फट्'

English

He shall perform homa one hundred and thousand tunes by means of paficagavyas aloi with milk-pudding. There is no doubt that he attains thus the ovcr-lordship of the desired land.

अध्याय ६९

श्लोक 30

श्रीभूमिसहितस्वात्मज्योतिर्द्वयमतः परम् ।वदेद्दीप्तिकरायान्ति सहस्रादित्यतेजसे

śrībhūmisahitasvātmajyotirdvayamataḥ param / vadeddīptikarāyānti sahasrādityatejase

हिन्दी अर्थ

है। पूरा मन्त्र इस प्रकार समझना चाहिए--' ३»

English

The nidra (bha) shall be associated with the left ear (u) and then say Varahaya and end it with hft (namah). This mantra is preceded by tara (om) and consists of eight syllables: It bestows riches and glory.

अध्याय ६९

श्लोक 31

नमोन्तो बाणषङ्वर्णैः किरीटमनुरीरितः ।एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेन्नारायणं विभुम्

namonto bāṇaṣaṅvarṇaiḥ kirīṭamanurīritaḥ / evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā dhyāyennārāyaṇaṃ vibhum

हिन्दी अर्थ

द्वादशकलात्मने-” देवारध्यपात्रायथ नमः:' इस तेईस अक्षरवाले मन्त्रसे शड्खकी पूजा करनी चाहिए। (इष्टदेवका नाम जोड़नेसे अक्षर-संख्या पूरी होती है। उस मन्त्रसे पूजन करनेके अनन्तर

English

It gives the Varaha niantra thus;

अध्याय ६९

श्लोक 32

उद्यत्कोट्यर्कसदृशं शङ्खं चक्रं गदांबुजम् ।दधतं च करैर्भूमिश्रीभ्यां पार्श्वद्वयाञ्चितम्

udyatkoṭyarkasadṛśaṃ śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃbujam / dadhataṃ ca karairbhūmiśrībhyāṃ pārśvadvayāñcitam

हिन्दी अर्थ

उसमें सूर्यकी बारह कलाओंका क्रमशः पूजन करे। तत्पश्चात् विलोमक्रमसे मूलमातृका वर्णोका उच्चारण करते हुए शुद्ध जलसे शड्खको भर दे और उसकी निम्राड्डित मन्त्रसे पूजा

English

It gives the mdRiM. The text sa)*! it eonaists of nineteen

अध्याय ६९

श्लोक 33

श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् ।हारकेयूरवलयाङ्गदं पीतांबरं स्मरेत्

śrīvatsavakṣasaṃ bhrājatkaustubhāmuktakandharam / hārakeyūravalayāṅgadaṃ pītāṃbaraṃ smaret

हिन्दी अर्थ

करे--' 3 सोममण्डलाय षोडशकलात्मने देवाध्यामृताय नमः '। अर्घध्यपूजनके लिये यही

English

They give the Jaganmohana manira of Vitnu:

अध्याय ६९

श्लोक 34

वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं विधिवन्नियतेन्द्रियः ।प्रथमेन तु लक्षेण स्वात्मशुद्धिर्भवेद् ध्रुवम्

varṇalakṣaṃ japenmantraṃ vidhivanniyatendriyaḥ / prathamena tu lakṣeṇa svātmaśuddhirbhaved dhruvam

हिन्दी अर्थ

कलाओंकी पूजा करे। तदनन्तर पहले बताये अनुसार “गज़े च यमुने चैव' इत्यादि मन्त्रसे सब तीर्थोका उसमें आवाहन करके धनुमुद्राद्वारा' उसका अमृतीकरण' करे और मत्स्यमुद्राद्वारा उसे

English

At the end of the word Trailokyamohanaya one should utter the word vidmahe (we know). After repeating smaraya dhimahi we meditate on smara (cupid) he shall say tanno vipuh. pracodayat.

अध्याय ६९

श्लोक 35

लक्षद्वयजपेनाथ मन्त्रशुद्धिमवाप्नुयात् ।लक्षत्रयेण जप्तेन स्वर्लोकमधिगच्छति

lakṣadvayajapenātha mantraśuddhimavāpnuyāt / lakṣatrayeṇa japtena svarlokamadhigacchati

हिन्दी अर्थ

आच्छादित करे। फिर कवच (हुं बीज) द्वारा अवगुण्ठनों करके पुनः अस्त्र (फट)-द्वारा उसकी रक्षा करे। तदनन्तर इष्टदेवका चिन्तन करके मुद्रा प्रदर्शन करे। शट्ढु', मुसल, चक्र,

English

He shall then devoutedly worship the deity by the pervasive nya mantra. He shall worship vatsa in the breasts by irivatsa and hrdaya (namab)

अध्याय ६९

श्लोक 36

विष्णोः समीपमाप्नोति वेदलक्षजपान्नरः ।तथा च निर्मलं ज्ञानं पञ्चलक्षजपाद्भवेत्

viṣṇoḥ samīpamāpnoti vedalakṣajapānnaraḥ / tathā ca nirmalaṃ jñānaṃ pañcalakṣajapādbhavet

हिन्दी अर्थ

परमीकरण, महामुद्रा', तथा योनिमुद्राका, विद्वान्

English

With hft (namab) in the end he shall worship Kaustubha (the jewel) (Kaustubhaya namab—obeisance Kaustubha). With the words Vanamalayai hrt (namab) (obeisance to the garland of sylvan flowers) he shall worship in the neck.

अध्याय ६९

श्लोक 37

लक्षषष्टेन चाप्नोति मन्त्री विष्णौ१स्थिरा मतिम् ।सप्तलक्षजपान्मन्त्री विष्णोः सारूप्यमाप्नुयात्

lakṣaṣaṣṭena cāpnoti mantrī viṣṇau1sthirā matim / saptalakṣajapānmantrī viṣṇoḥ sārūpyamāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

१. धेनुमुद्राका लक्षण इस प्रकार है-- वामाडुलीनां मध्येषु दक्षिणाद्लुलिकास्तथा । संयोज्य तर्जनीं दक्षां मध्यमानामयोस्तथा॥

English

He shall duly worship the ancillary deities in the pericarp. Afterwards in the petals he shall worship Laki and others covered with Camaras (cbowries).

अध्याय ६९

श्लोक 38

अष्टलक्षं जपेन्मन्त्री निर्वाणमधिगच्छति ।एवं जप्त्वा ततः प्राज्ञो दशांशं सरसीरुहैः

aṣṭalakṣaṃ japenmantrī nirvāṇamadhigacchati / evaṃ japtvā tataḥ prājño daśāṃśaṃ sarasīruhaiḥ

हिन्दी अर्थ

दक्षयानामया वामां कनिष्ठां च नियोजयेतू्। विहिताधोमुखी चैषा धेनुमुद्रा प्रकीर्तिता॥

English

They have the lustre of bandhuka flowen (a kind of china rose). Their breasts shine with pearl necklaces. Their eyes resemble full blown lotuses. They are slow because of amorous grace originating from intoxication of love.

अध्याय ६९

श्लोक 39

मधुराक्तैः प्रजुहुयात्संस्कृते हव्यवाहने ।मण्डूकात्परतत्वान्तं पीठे संपूज्य यत्नतः

madhurāktaiḥ prajuhuyātsaṃskṛte havyavāhane / maṇḍūkātparatatvāntaṃ pīṭhe saṃpūjya yatnataḥ

हिन्दी अर्थ

'बायें हाथकी अंगुलियोंके बीचमें दाहिने हाथकी अंगुलियोंको संयुक्त करके दाहिनी तर्जनीको मध्यमाके बीचमें लगावे। दाहिने हाथकी मध्यमामें बायें हाथकी तर्जनीको मिलावे। फिर बायें हाथकी अनामिकासे दाहिने हाथकी कनिष्ठिका और दाहिने हाथकी अनामिकाके साथ बायें हाथकी कनिष्टिकाको संयुक्त करे। फिर इन सबका मुख नीचेकी ओर करे--यही धेनुमुद्रा कही गयी है।!'

English

The De>ds are l4aksmi, Sarasvati, Dbfti, Priti, Kanti, Santi, Tus and Pufi. The bija is used in the begin* ning. The above names are used in the dative case and end with namab*

अध्याय ६९

श्लोक 40

विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा ततः परा ।प्रह्वी सत्या तथेशाननुग्रहा नवमी मता

vimalotkarṣiṇī jñānā kriyā yogā tataḥ parā / prahvī satyā tatheśānanugrahā navamī matā

हिन्दी अर्थ

२. अमृतीकरणकी विधि यह है--' वं' इस अमृतबीजका उच्चारण करके उस धेनुमुद्राको दिखावे। ३.मत्स्यमुद्रा इस प्रकार है--बायें हाथके पृष्ठ भागपर दाहिने हाथकी हथेली रखे। दोनों अँगूठोंको फैलाये रखे। ४.बायीं मुट्ठी इस प्रकार बाँध ले, जिससे तर्जनी अंगुली निकली रहे, इस प्रकारकी मुट्ठीको शड्खके ऊपर घुमाना अवगुण्ठनी मुद्रा है। ५.शट्डमुद्राका लक्षण इस प्रकार है--बायें अँगूठेको दाहिनी मुद्ठीसे पकड़ ले। मुट्ठी उत्तान करके अँगूठेको फैला

English

The vme gives the Giyatri thus:

अध्याय ६९

श्लोक 41

तारो नमनो भगवते विष्णवे सर्वभू ततः ।तात्मने वासुदेवाय सर्वात्मेति पदं वदेत्

tāro namano bhagavate viṣṇave sarvabhū tataḥ / tātmane vāsudevāya sarvātmeti padaṃ vadet

हिन्दी अर्थ

दे। बायें हाथकी चारों अंगुलियोंको सटी हुई रखे और उन्हें फैलाकर दाहिने अँगूठेसे सटा दे। यह शड्खकी मुद्रा ऐश्वर्य देनेवाली है। ६. मुसलमुद्रा--

English

At the end of the word Mahapasa (great noose) utter the word bandha (bind) twice and the word ikaraya twice (pull, pull) hum, phaf and svaha. Obeisance to the noose. This is the mantra in the worship of the noose.

अध्याय ६९

श्लोक 42

संयोगयोगपद्मान्ते पीठाय हृदयान्तिमः ।षड्विंशदक्षरः पीठमन्त्रो ऽनेनासनं दिशेत्

saṃyogayogapadmānte pīṭhāya hṛdayāntimaḥ / ṣaḍviṃśadakṣaraḥ pīṭhamantro 'nenāsanaṃ diśet

हिन्दी अर्थ

दोनों हाथोंकी मुट्ठी बाँधकर बार्यीके ऊपर दाहिनी मुट्ठी रख दे। यह सब विप्लोंका नाश करनेवाली मुसलमुद्रा

English

(Closing the sequence of 'union' syllables) — a twenty-six-syllable seat mantra: with this one should offer the seat.

अध्याय ६९

श्लोक 43

मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यामावाह्य पूजयेत् ।आदौ चाङ्गानि संपूज्य मन्त्राणां केशरेषु च

mūrtiṃ saṃkalpya mūlena tasyāmāvāhya pūjayet / ādau cāṅgāni saṃpūjya mantrāṇāṃ keśareṣu ca

हिन्दी अर्थ

हस्तौ च सम्मुखो कृत्वा सुभुग्र सुप्रसारितौ। हब कह 'षष्ठको लग्नौ मुद्रैषा चक्रसंज्िका ॥

English

Having conceived the form with the root mantra, invoking and worshipping in it, first having worshipped the limbs and on the filaments of the mantras;

अध्याय ६९

श्लोक 44

प्रागादिदिग्दले वासुदेवं संकर्षणं तथा ।प्रद्युम्नमनिरुद्धं च शक्तीः कोणेष्वथार्चयेत्

prāgādidigdale vāsudevaṃ saṃkarṣaṇaṃ tathā / pradyumnamaniruddhaṃ ca śaktīḥ koṇeṣvathārcayet

हिन्दी अर्थ

दोनों हाथोंकों आमने-सामने करके उन्हें भलीभाँति फैलाकर खा दे और दोनों कनिष्ठिकाओं तथा अँगुठोंको परस्पर सटा दे। यह चक्रमुद्रा है। ८.दोनों हाथोंकी अंगुलियोंको परस्पर सटाकर हाथोंको अलग रखे--यही परमीकरण मुद्रा है।

English

on the petals in the directions east and so on, Vasudeva, Sankarshana, Pradyumna and Aniruddha; then in the corners the powers:

अध्याय ६९

श्लोक 45

शान्तिं श्रियं सरस्वत्या रतिं संपूजयेत्क्रमात् ।हेमपीततमालेन्द्रनीलाभाः पीतवाससः

śāntiṃ śriyaṃ sarasvatyā ratiṃ saṃpūjayetkramāt / hemapītatamālendranīlābhāḥ pītavāsasaḥ

हिन्दी अर्थ

अन्योज्न्यग्रथिताडुष्ठा प्रसारितकराद्भुली। महामुद्रेयमुदिता परमीकरणे बुधे: ॥

English

Shanti, Shri, Sarasvati and Rati, in order. They are gold, yellow, tamala-dark, and Indra-blue; clad in yellow;

अध्याय ६९

श्लोक 46

चतुर्भुजाः शङ्खचक्रगदांभघोजधरा इमे ।सितकाञ्चनगोदुग्धदूर्वावर्णाश्च शक्तयः

caturbhujāḥ śaṅkhacakragadāṃbhaghojadharā ime / sitakāñcanagodugdhadūrvāvarṇāśca śaktayaḥ

हिन्दी अर्थ

अँगूठोंको परस्पर ग्रधित करके दोनों हाथोंकी अंगुलियोंको फैला दे। विद्वानोंने इसीको परमीकरणमें महामुद्रा कहा है। १०. दोनों हाथोंको उत्तान रखते हुए दायें हाथकी अनामिकासे बायें हाथकी तर्जनीको और बायें हाथकी

English

four-armed, bearing conch, discus, mace and lotus; the powers are white, gold, cow-milk, and durva coloured.

अध्याय ६९

श्लोक 47

दलाग्रेषु चक्रशङ्खगदापङ्कजकौस्तुभान् ।पूजयेन्मुसलं खड्गं वनमालां यथाक्रमात्

dalāgreṣu cakraśaṅkhagadāpaṅkajakaustubhān / pūjayenmusalaṃ khaḍgaṃ vanamālāṃ yathākramāt

हिन्दी अर्थ

पुरुष क्रमश: प्रदर्शन करावे। गारुड़ी और गालिनी'--ये दो मुद्राएँ मुख्य कही गयी हैं। गन्ध-पुष्प आदिसे वहाँ देवताका पूजन और स्मरण करे। आठ बार मूल मन्त्रका तथा आठ बार

English

At the petal tips one should worship the discus, conch, mace, lotus, Kaustubha, pestle, sword and forest-garland in order.

अध्याय ६९

श्लोक 48

रक्ताजपीतकनकश्यामकृष्णासितार्जुनान् ।कुङ्कुमाभं समभ्यर्च्येद्वहिरग्रे खगेश्वरम्

raktājapītakanakaśyāmakṛṣṇāsitārjunān / kuṅkumābhaṃ samabhyarcyedvahiragre khageśvaram

हिन्दी अर्थ

प्रणवका जप करे। शट्डूसे दक्षिण दिशाकी ओर प्रोक्षणीपात्र रखे। शट्डुका थोड़ा-सा जल प्रोक्षणीपात्रमें डालकर उससे अपने ऊपर तीन बार अभिषेक करे। उस समय क्रमश: इन तीन मन्त्रोंका उच्चारण

English

Red, hibiscus-yellow, gold, dark, black, white, silver, saffron: having worshipped, outside in front the lord of birds (Garuda).

अध्याय ६९

श्लोक 49

पार्श्वयोः पूजयेत्पश्चाङ्खपद्मनिधी क्रमात् ।मुक्तामाणिक्यसंकाशौ पश्चिमे ध्वजमपर्चयेत्

pārśvayoḥ pūjayetpaścāṅkhapadmanidhī kramāt / muktāmāṇikyasaṃkāśau paścime dhvajamaparcayet

हिन्दी अर्थ

करे--' » आत्मतत्त्वात्मने नमः, 3» विद्यातत्त्वात्मने

English

On the two sides he should worship the conch and lotus treasures in order; in the west, pearl- and ruby-bright, the banner.

अध्याय ६९

श्लोक 50

रक्तं विघ्नं तथाग्नेये श्याममार्यं च राक्षसे ।दुर्गां श्यामां वायुकोणे सेनान्यं पीतमैश्वरे

raktaṃ vighnaṃ tathāgneye śyāmamāryaṃ ca rākṣase / durgāṃ śyāmāṃ vāyukoṇe senānyaṃ pītamaiśvare

हिन्दी अर्थ

विधिवत् प्रोक्षण करे और उसमें पुष्प तथा अक्षत भी बिखेरे अथवा मूलगायत्रीसे पूजाद्रव्योंका प्रोक्षण करे। फिर किसी आधार (चौकी)-पर पाद्य, अर्ध्य, आचमनीय तथा मधुपर्कके लिये अपने

English

In the south-east the red Vighna; in the south-west the dark Arya; in the north-west Durga, dark; in the north-east the yellow general.

अध्याय ६९

श्लोक 51

लोकेशा नायुधैर्युक्तान्बहिः संपूजयेत्सुधीः ।एवमावरणैर्युक्तं योर्ऽचजयेद्विष्णुमव्ययम्

lokeśā nāyudhairyuktānbahiḥ saṃpūjayetsudhīḥ / evamāvaraṇairyuktaṃ yor'cajayedviṣṇumavyayam

हिन्दी अर्थ

(सावाँ), दूर्वा, कमल, विष्णुक्रान्ता नामक ओषधि और जल--इनके मेलसे भगवान्के लिये पाद्य बनता है। फूल, अक्षत, जौ, कुशाग्र, तिल, सरसों, गन्ध तथा दूर्वादल, इनके द्वारा भगवान्के लिये

English

The wise one should worship outside the lords of the worlds with their weapons. He who thus worships the imperishable Vishnu with enclosures

अध्याय ६९

श्लोक 52

भुक्त्वेहसकलान्भोगानन्ते विष्णुपदं व्रजेत् ।क्षेत्रधान्यसुवर्णानां प्पाप्तये धारणीं स्मरेत्

bhuktvehasakalānbhogānante viṣṇupadaṃ vrajet / kṣetradhānyasuvarṇānāṃ ppāptaye dhāraṇīṃ smaret

हिन्दी अर्थ

अर्ध्य देनेकी विधि है। आचमनके लिये शुद्ध जलमें जायफल, कंकोल और लवड्र मिलाकर रखना चाहिए। मधु, घी और दहीके मेलसे मधुपर्क बनता है। अथवा एक पात्रमें पाद्य आदिकी व्यवस्था

English

enjoys all pleasures here and at the end goes to Vishnu's abode. For gaining fields, grain and gold, he should recall the dharana:

अध्याय ६९

श्लोक 53

देवीं दूर्वादलश्यामां दधानां शालिमञ्जरीम् ।चिन्तयेद्भारतीं देवीं वीणापुस्तकधारिणीम्

devīṃ dūrvādalaśyāmāṃ dadhānāṃ śālimañjarīm / cintayedbhāratīṃ devīṃ vīṇāpustakadhāriṇīm

हिन्दी अर्थ

करे। भगवान् शट्डूर और सूर्यदेवके पूजनमें शट्भुमय पात्र अच्छा नहीं माना गया है। श्वेत, कृष्ण, अरुण, पीत, श्याम, रक्त, शुक्ल, असित (काली), लाल वस्त्र धारण करनेवाली और हाथमें अभयकी

English

the goddess dark as durva leaf, holding a sheaf of rice; he should contemplate the goddess Bharati holding a lute and a book,

अध्याय ६९

श्लोक 54

दक्षिणे देवदेवस्य पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।क्षीराब्धिफेनपुञ्जाभे वसानां श्वेतवाससी

dakṣiṇe devadevasya pūrṇacandranibhānanām / kṣīrābdhiphenapuñjābhe vasānāṃ śvetavāsasī

हिन्दी अर्थ

मुद्रासे युक्त पीठ-शक्तियोंका ध्यान करना चाहिए। सुवर्ण आदिके पत्रपर लिखे हुए यन्त्रमें, शालग्राम- शिलामें, मणिमें अथवा विधिपूर्वक स्थापित की हुई प्रतिमामें इष्टदेवकी पूजा करनी चाहिए। घरमें

English

on the right of the God of gods, her face like the full moon, bright as the foam of the Milk Ocean, clad in white garments.

अध्याय ६९

श्लोक 55

भारत्या सहितं यो वै ध्यायेद्द्वेवं परात्परम् ।वेदवेदार्थतत्त्वज्ञो जायते सर्ववित्तमः

bhāratyā sahitaṃ yo vai dhyāyeddvevaṃ parātparam / vedavedārthatattvajño jāyate sarvavittamaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रतिदिन पूजाके लिये वही प्रतिमा कल्याणदायिनी होती है जो स्वर्ण आदि धातुओंकी बनी हो और कम-से-कम अँगूठेके बराबर तथा अधिक-से- अधिक एक बित्तेकी हो। जो टेढ़ी हो, जली हुई

English

One who meditates on the supreme God together with Bharati becomes the knower of the Veda and its meaning, the best of knowers.

अध्याय ६९

श्लोक 56

नारसिंहमिवात्मानं देवं ध्यात्वातिभैरवम् ।शश्त्रं संमन्त्र्य मन्त्रेण शब्रून्हत्वा निवर्तते

nārasiṃhamivātmānaṃ devaṃ dhyātvātibhairavam / śaśtraṃ saṃmantrya mantreṇa śabrūnhatvā nivartate

हिन्दी अर्थ

हो, खण्डित हो, जिसका मस्तक या आँख फूटी हुई हो अथवा जिसे चाण्डाल आदि अस्पृश्य मनुष्योंने छू दिया हो, वैसी प्रतिमाकी पूजा नहीं करनी चाहिए। अथवा समस्त शुभ लक्षणोंसे

English

Meditating on himself as Narasimha, the god most terrible, having consecrated a weapon with the mantra, he returns having slain his enemies.

अध्याय ६९

श्लोक 57

नारसिंहेन बीजेन मन्त्रं संयोज्य साधकः ।शतमष्टोत्तरं जण्त्वा वामहस्ताभिमन्त्रिताः

nārasiṃhena bījena mantraṃ saṃyojya sādhakaḥ / śatamaṣṭottaraṃ jaṇtvā vāmahastābhimantritāḥ

हिन्दी अर्थ

सुशोभित बाण आदि लिड्में पूजा करे या मूलमन्त्रके उच्चारणपूर्वक मूर्तिका निर्माण करके इष्टदेवके शास्त्रोक्त स्वरूपका ध्यान करे। फिर उसमें देवताका परिवारसहित आवाहन करके पूजा करे। शालग्राम-

English

The practitioner, joining the mantra with the Narasimha seed, chanting a hundred and eight times, and with the left hand consecrating water,

अध्याय ६९

श्लोक 58

पुनः पुनरपः सिंचेत्सर्पदष्टो ऽपि जीवति ।गारुडेन च संयोज्य पञ्चार्णेन जपेत्तदा

punaḥ punarapaḥ siṃcetsarpadaṣṭo 'pi jīvati / gāruḍena ca saṃyojya pañcārṇena japettadā

हिन्दी अर्थ

शिलामें तथा पहले स्थापित की हुई देवप्रतिमामें आवाहन और विसर्जन नहीं किये जाते।

English

sprinkling again and again; even one bitten by a serpent lives. Joined with the Garuda mantra, he should chant the five-syllable one.

अध्याय ६९

श्लोक 59

निर्विषीकरणे ध्यायेद्विष्णुं गरुडवाहनम् ।अशोकफलके तार्क्ष्यमालिख्याशोकसंहतौ

nirviṣīkaraṇe dhyāyedviṣṇuṃ garuḍavāhanam / aśokaphalake tārkṣyamālikhyāśokasaṃhatau

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर पुष्पाञ्नलि लेकर इष्टदेवका ध्यान करते हुए इस मन्त्रका उच्चारण करे--

English

For removing poison he should meditate on Vishnu riding Garuda. On an ashoka plank, drawing Tarkshya with ashoka...

अध्याय ६९

श्लोक 60

अशोकपुष्पैः संपूज्य भगवन्तं तदग्रतः ।जुहुयात्तानि पुष्पाणि त्रिसंध्यं सप्तपत्रकम्

aśokapuṣpaiḥ saṃpūjya bhagavantaṃ tadagrataḥ / juhuyāttāni puṣpāṇi trisaṃdhyaṃ saptapatrakam

हिन्दी अर्थ

अनामिकासे दायें हाथकी तर्जनीको पकड़ ले और दोनों मध्यमाओं तथा कनिष्ठिकाओंको परस्पर सटी रखकर दोनों अजुष्ठोंको तर्जनीके मूलसे मिलाये रखे--यही योनिमुद्रा है।

English

worshipping the Lord in front with ashoka flowers, he should offer those flowers at the three twilights, seven leaves at a time.

अध्याय ६९

श्लोक 61

प्रत्यक्षो जायते पक्षी वरमिष्टं प्रयच्छति ।गाणपत्येन संयोज्य जपेल्लक्षं पयोव्रतः

pratyakṣo jāyate pakṣī varamiṣṭaṃ prayacchati / gāṇapatyena saṃyojya japellakṣaṃ payovrataḥ

हिन्दी अर्थ

११. गरुडमुद्राका लक्षण इस प्रकार है--

English

The bird appears directly and grants the desired boon. Joined with the Ganapati mantra, he should chant a hundred thousand on a milk diet:

अध्याय ६९

श्लोक 62

महागणपतिं देवं प्रत्यक्षमिह पश्यति ।वाणिबीजेन संयुक्तं षण्मासं योजयेन्नरः

mahāgaṇapatiṃ devaṃ pratyakṣamiha paśyati / vāṇibījena saṃyuktaṃ ṣaṇmāsaṃ yojayennaraḥ

हिन्दी अर्थ

सम्मुखौ तु करौ कृत्वा ग्रन्थयित्वा कनिष्टिके। पुनश्चाधोमुखे कृत्वा तर्जन्यौ योजयेत्तयो: ॥ मध्यमानामिके द्वे तु पक्षाविव विचालयेतू। मुद्रैषा पक्षिराजस्य सर्वविधघ्ननिवारिणी ॥

English

one sees the great god Ganapati directly here. Joined with the Vani seed, a man should practise it for six months:

अध्याय ६९

श्लोक 63

महाकविवरो भूत्वा मोहयेत्सकलं जगत् ।हुत्वा गुङ्चीशकलान्यर्द्धागुलमितानि च

mahākavivaro bhūtvā mohayetsakalaṃ jagat / hutvā guṅcīśakalānyarddhāgulamitāni ca

हिन्दी अर्थ

दोनों हाथोंको सम्मुख करके दोनों कनिष्ठटिकाओंको परस्पर बद्ध कर दे और अधोमुख करके उनमें तर्जनियोंको मिला दे। फिर मध्यमा और अनामिकाओंको पाँखकी भाँति हिलावे। यह गरुडमुद्रा सब विध्रोंका निवारण

English

he becomes a great poet and bewilders the whole world. Having offered pieces of guduchi, half a finger long,

अध्याय ६९

श्लोक 64

दधिमध्वाज्ययुक्तानि मृत्युं जयति साधकः ।शनैश्वर दिने सम्यक् स्पृष्ट्वा श्वत्थं च पाणिना

dadhimadhvājyayuktāni mṛtyuṃ jayati sādhakaḥ / śanaiśvara dine samyak spṛṣṭvā śvatthaṃ ca pāṇinā

हिन्दी अर्थ

१२. कनिष्ठाड्ुष्ठकौ सक्तौ करयोरितरेतरम्। तर्जनीमध्यमानामा: संहता भुग्रवर्जिता: ॥ दोनों हाथोंकी कनिष्ठिका और अँगूठे परस्पर सटे रहें और तर्जनी, मध्यमा तथा अनामिका अंगुलियाँ सीधी- सीधी रहकर परस्पर मिली रहें। यह गालिनीमुद्रा कही गयी है।

English

mixed with curd, honey and ghee, the practitioner conquers death. On a Saturday, having touched the ashvattha tree properly with the hand,

अध्याय ६९

श्लोक 65

जप्त्वा चाष्टशतं युद्धे ह्यपमृत्युं जयत्यसौ ।पञ्चविंशतिधा जप्त्वा नित्यं प्रातः पिबेज्जलम्

japtvā cāṣṭaśataṃ yuddhe hyapamṛtyuṃ jayatyasau / pañcaviṃśatidhā japtvā nityaṃ prātaḥ pibejjalam

हिन्दी अर्थ

अरण्यामिव हतव्यांशं मूर्तावावाहयाम्यहम्॥

English

chanting a hundred and eight times, he conquers untimely death in battle. Chanting twenty-five times and drinking water every morning,

अध्याय ६९

श्लोक 66

सर्वपापविनिर्मुक्तो ज्ञानवान् रोगवर्जितः ।कुंभं संस्थाप्य विधिवदापूर्य शुद्धवारिणा

sarvapāpavinirmukto jñānavān rogavarjitaḥ / kuṃbhaṃ saṃsthāpya vidhivadāpūrya śuddhavāriṇā

हिन्दी अर्थ

भक्तरनेहसमाकृष्ट दीपवत्स्थापयाम्यहम्॥ सर्वान्तर्यामिणे देव सर्वबीजमयं शुभम्। स्वात्मस्थाय पर शुद्धमासनं कल्पयाम्यहम्॥ अनन्या तब देवेश मूर्तिशक्तिरियं प्रभो।

English

he is freed from all sins, wise and free of disease. Setting up a pot by rule, filling it with pure water,

अध्याय ६९

श्लोक 67

जप्त्वायुतं ततस्तेनाभिषेकः सर्वरोगनुत् ।चन्द्रसूर्योपरागे तु ह्युपोष्याष्टसहस्रकम्

japtvāyutaṃ tatastenābhiṣekaḥ sarvaroganut / candrasūryoparāge tu hyupoṣyāṣṭasahasrakam

हिन्दी अर्थ

सांनिध्यं कुरु तस्यां त्वं भक्तानुग्रहकारक॥

English

chanting ten thousand over it, the sprinkling with it destroys all disease. At an eclipse of moon or sun, having fasted, eight thousand,

अध्याय ६९

श्लोक 68

स्पृष्ट्वा ब्राह्मीधृतं जप्त्वा पिबेत्साधकसत्तमः ।मेधां कवित्वं वाक्सिद्धिं लभते नात्र संशयः

spṛṣṭvā brāhmīdhṛtaṃ japtvā pibetsādhakasattamaḥ / medhāṃ kavitvaṃ vāksiddhiṃ labhate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

यस्य दर्शनमिच्छन्ति देवा: स्वाभीष्टसिद्धये

English

touching ghee with brahmi and chanting, the best of practitioners should drink: he gains intelligence, poetic power and word-success, without doubt.

अध्याय ६९

श्लोक 69

जुहुयादयुतं विल्वैर्महाधनपतिर्भवेत् ।नारायणस्य मन्त्रो ऽयं सर्वमन्त्रोत्तमोत्तमः

juhuyādayutaṃ vilvairmahādhanapatirbhavet / nārāyaṇasya mantro 'yaṃ sarvamantrottamottamaḥ

हिन्दी अर्थ

आगतो देवदेवेश: सुखागतमिदं पुनः॥

English

Offering ten thousand with bilva, he becomes a great lord of wealth. This is Narayana's mantra, best of all mantras,

अध्याय ६९

श्लोक 70

आलयः सर्वसिद्धीनां कथितस्तव नारद ।नारायणाय शब्दान्ते विद्महे पदमीरयेत्

ālayaḥ sarvasiddhīnāṃ kathitastava nārada / nārāyaṇāya śabdānte vidmahe padamīrayet

हिन्दी अर्थ

परमेश्वर! आप अपने-आपमें स्थित, अजन्मा एवं शुद्ध-बुद्ध-स्वरूप हैं। जैसे अरणीमें अग्रि छिपी हुई है, उसी प्रकार इस मूर्तिमें आप गूढरूपसे व्याप्त हैं, मैं आपका आवाहन करता हूँ। प्रभो!

English

the abode of all successes, told to you, Narada: "Narayanaya" — at the end of the word, he should say "vidmahe";

अध्याय ६९

श्लोक 71

वासुदेवपदं ङेंतं धीमहीति ततो वदेत् ।तन्नो विष्णुः प्रचोवर्णान्संवदेञ्चोदयादिति

vāsudevapadaṃ ṅeṃtaṃ dhīmahīti tato vadet / tanno viṣṇuḥ pracovarṇānsaṃvadeñcodayāditi

हिन्दी अर्थ

यह आपकी महामूर्ति है, में इसके भीतर आप सर्वव्यापी परमात्माको, जो कि भक्तके प्रति स्नेहवश स्वयं खिंच आये हैं, दीपकी भाँति स्थापित करता हूँ। देव! अपने अन्त:करणमें स्थित आप

English

"Vasudevaya" in the dative, then "dhimahi"; "Tan no Vishnuh prachodayat".

अध्याय ६९

श्लोक 72

एषोक्ता विष्णुगायत्री सर्वपापप्रणाशिनी ।तारो हृद्भगवान् ङेंतो वासुदेवाय कीर्तितः

eṣoktā viṣṇugāyatrī sarvapāpapraṇāśinī / tāro hṛdbhagavān ṅeṃto vāsudevāya kīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

सर्वान्तर्यामी प्रभुके लिये मैं सर्ववीजमय, शुभ एवं शुद्ध आसन प्रस्तुत करता हूँ। देवेश! यह आपकी अनन्य मूर्ति-शक्ति है। भक्तोंपर अनुग्रह करनेवाले प्रभो! आप इसमें निवास कीजिये।

English

This is called the Vishnu-Gayatri, destroyer of all sins. Om, heart, "Bhagavate", "Vasudevaya" in the dative:

अध्याय ६९

श्लोक 73

द्वादशार्णो महामन्त्रो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः ।स्त्रीशूद्राणां वितारो ऽयं सतारस्तु द्विजन्मनाम्

dvādaśārṇo mahāmantro bhuktimuktipradāyakaḥ / strīśūdrāṇāṃ vitāro 'yaṃ satārastu dvijanmanām

हिन्दी अर्थ

अज्ञानसे, प्रमादसे अथवा साधनहीनताके कारण यदि मेरा यह अनुष्ठान अपूर्ण रह जाय तो भी

English

the twelve-syllable great mantra, giver of enjoyment and liberation. It is for women and Shudras without Om; for the twice-born with Om.

अध्याय ६९

श्लोक 74

प्रजापतिर्मुनिश्चास्य गायत्री छन्द ईरितः ।देवता वासुदेवस्तु बीजं शक्तिर्ध्रुवश्च हृत्

prajāpatirmuniścāsya gāyatrī chanda īritaḥ / devatā vāsudevastu bījaṃ śaktirdhruvaśca hṛt

हिन्दी अर्थ

सुधावर्षिणी दृष्टिद्वारा सब त्रुटियोंकों पूर्ण करते

English

Its sage is Prajapati, metre Gayatri, deity Vasudeva, seed "dhruva", power the heart.

अध्याय ६९

श्लोक 75

चन्द्राक्षिवेदपञ्चर्णैः समस्तेनाङ्गकल्पनम् ।मूर्ध्नि भाले दृशोरास्ये गले दोर्हृदये पुनः

candrākṣivedapañcarṇaiḥ samastenāṅgakalpanam / mūrdhni bhāle dṛśorāsye gale dorhṛdaye punaḥ

हिन्दी अर्थ

हुए यज्ञकी पूर्णताके लिये इस यज्ञासनपर अथवा मूर्तिमें स्थित होइये। आपका प्रकाश या तेज अभक्त जनोंके मन, वचन, नेत्र और कानसे कोसों दूर है। भगवन्! आप सब ओर अपने तेज:पुझसे

English

With the syllables (moon, eye, Veda, five) all together the limbs are made: on the head, forehead, eyes, mouth, throat, arms, heart,

अध्याय ६९

श्लोक 76

कुक्षौ नाभौ ध्वजे जानुद्वये पादद्वये तथा ।न्यासेत्क्रमान् मन्त्रवर्णान्सृष्टिन्यासो ऽयमीरितः

kukṣau nābhau dhvaje jānudvaye pādadvaye tathā / nyāsetkramān mantravarṇānsṛṣṭinyāso 'yamīritaḥ

हिन्दी अर्थ

शीघ्र आवृत हो जाइये। देवतालोग अपने अभीष्ट मनोरथकी सिद्धिके लिये सदा जिनका दर्शन चाहते हैं, उन्हीं आप परमेश्वरके लिये मेरा बारम्बार स्वागत है, स्वागत है। देवदेवेश्वर प्रभु आ गये।

English

belly, navel, banner (organ), the two knees and two feet, he should place the mantra-syllables in order: this is called the placing of creation.

अध्याय ६९

श्लोक 77

हृदादिमस्तकान्तं तु स्थितिन्यासं प्रचक्षते ।पादादारभ्य मूर्द्धानं न्यासं संहारकं विदुः

hṛdādimastakāntaṃ tu sthitinyāsaṃ pracakṣate / pādādārabhya mūrddhānaṃ nyāsaṃ saṃhārakaṃ viduḥ

हिन्दी अर्थ

मेरा जीवन सफल हो गया। मैं पुन: इस शुभागमनके लिये प्रभुका स्वागत करता हूँ।

English

From heart to head is called the placing of preservation; from feet to head they know the placing of dissolution.

अध्याय ६९

श्लोक 78

तत्त्वन्यासं ततः कुर्यात्सर्वतन्त्रेषु गोपितम् ।बीवं प्राणं तथा चित्तं हृत्पद्मं सूर्यमण्डलम्

tattvanyāsaṃ tataḥ kuryātsarvatantreṣu gopitam / bīvaṃ prāṇaṃ tathā cittaṃ hṛtpadmaṃ sūryamaṇḍalam

हिन्दी अर्थ

यद्धक्तिलेशसम्पर्कात् परमानन्दसम्भव: ।

English

Then one should do the placing of the principles, hidden in all tantras: seed, breath, mind, heart-lotus, the disc of the sun,

अध्याय ६९

श्लोक 79

चन्द्राग्निमण्डले चैव वासुदेवं ततः परम् ।संकर्षणं च प्रद्युम्नमनिरुद्धं ततः परम्

candrāgnimaṇḍale caiva vāsudevaṃ tataḥ param / saṃkarṣaṇaṃ ca pradyumnamaniruddhaṃ tataḥ param

हिन्दी अर्थ

जिनकी लेशमात्र भक्तिका सम्पर्क होनेसे परमानन्दका समुद्र उमड़ आता है, आपके उन शुद्ध चरण-कमलोंके लिये पाद्य प्रस्तुत किया

English

the discs of moon and fire, then Vasudeva, Sankarshana, Pradyumna, Aniruddha, then

अध्याय ६९

श्लोक 80

नारायणं चक्रमतस्तत्त्वानि द्वादशैव तु ।मूलार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयान्तिमम्

nārāyaṇaṃ cakramatastattvāni dvādaśaiva tu / mūlārṇahṛtparāyādyamātmane hṛdayāntimam

हिन्दी अर्थ

तापत्रयहर॑ दिव्यं परमानन्दलक्षणम्। तापत्रयविनिर्मुक्ट्ये तवार्ध्य कल्पयाम्यहम्॥ ४८ ॥

English

Narayana, the discus: thus twelve principles. The root syllables, the heart-supreme, the Self, ending in the heart...

अध्याय ६९

श्लोक 81

तत्त्वे नाम समुञ्चर्य्य न्यसेन्मूर्द्धादिषु क्रमात् ।पूर्वोक्तं ध्यानमत्रापि भानुलक्षजपो मनोः

tattve nāma samuñcaryya nyasenmūrddhādiṣu kramāt / pūrvoktaṃ dhyānamatrāpi bhānulakṣajapo manoḥ

हिन्दी अर्थ

देव! मैं तीन प्रकारके तापोंसे छुटकारा पानेके लिये आपकी सेवामें त्रितापहारी परमानन्द- स्वरूप दिव्य अर्घ्य अर्पण करता हूँ।

English

pronouncing the name at the principle, he should place in order on the head and the rest. The meditation is as before; the mantra's chanting is a hundred thousand.

अध्याय ६९

श्लोक 82

तदृशांशं तिलैराज्यलोलितैर्हवनं चरेत् ।पीठे पूर्वोदिते मन्त्री मूर्ति संकल्प्य मूलतः

tadṛśāṃśaṃ tilairājyalolitairhavanaṃ caret / pīṭhe pūrvodite mantrī mūrti saṃkalpya mūlataḥ

हिन्दी अर्थ

वेदानामपि वेदाय देवानां देवतात्मने।

English

A tenth part with sesame mixed in ghee for the offering. On the seat before, the mantra-knower, conceiving the form from the root,

अध्याय ६९

श्लोक 83

तस्यामावाह्य देवेशं वासुदेवं प्रपूजयेत् ।अङ्गानि पूर्वमभ्यर्च्य वासुदेवादिकास्ततः

tasyāmāvāhya deveśaṃ vāsudevaṃ prapūjayet / aṅgāni pūrvamabhyarcya vāsudevādikāstataḥ

हिन्दी अर्थ

भगवन्! आप वेदोंके भी वेद और देवताओंके भी देवता हैं। शुद्ध पुरुषोंकी भी परम शुद्धिके हेतु हैं। मैं आपके लिये आचमनीय प्रस्तुत

English

invoking the Lord of gods there, should worship Vasudeva; having worshipped the limbs first, then Vasudeva and the others;

अध्याय ६९

श्लोक 84

शान्त्यादिशक्तयः पूज्याः प्राग्वद्दिक्षु विदिक्षु च ।तृतीयावरणे पूज्याः प्रोक्ता द्वादश मूर्तयः

śāntyādiśaktayaḥ pūjyāḥ prāgvaddikṣu vidikṣu ca / tṛtīyāvaraṇe pūjyāḥ proktā dvādaśa mūrtayaḥ

हिन्दी अर्थ

सर्वकालुष्ययहीनाय. परिपूर्णसुखात्मने। मधुपर्कमिंदं देव कल्पयामि प्रसीद मे॥४९॥

English

the powers Shanti and the rest in the directions and corners as before; in the third enclosure the twelve forms are to be worshipped.

अध्याय ६९

श्लोक 85

इन्द्राद्यानायुधैर्युक्तान् पूजयेद्धरणीगृहे ।एवमावरणैरिष्ट्वा पञ्चभिर्विष्णुमव्ययम्

indrādyānāyudhairyuktān pūjayeddharaṇīgṛhe / evamāvaraṇairiṣṭvā pañcabhirviṣṇumavyayam

हिन्दी अर्थ

देव! आप सम्पूर्ण कलुषतासे रहित तथा

English

Indra and the others with their weapons are to be worshipped in the earth's abode. Having thus worshipped the imperishable Vishnu with five enclosures,

अध्याय ६९

श्लोक 86

प्राप्नुयात्सकलानर्थानन्ते विष्णुपदे व्रजेत् ।पुरुषोत्तमसंज्ञस्य विष्णोर्भेदचतुष्टयम्

prāpnuyātsakalānarthānante viṣṇupade vrajet / puruṣottamasaṃjñasya viṣṇorbhedacatuṣṭayam

हिन्दी अर्थ

परिपूर्ण सुखस्वरूप हैं, मैं आपके लिये मधुपर्क रखा है। मैं आपके लिये वस्त्र अर्पण करता हूँ।

English

one obtains all aims and at the end goes to Vishnu's abode. Of Vishnu named Purushottama there are four forms:

अध्याय ६९

श्लोक 87

त्रैलोक्यमोहनस्तेषां प्रथमः परिकीर्तितः ।श्रीकरश्च हृषीकेशः कृषअणश्चात्र चतुर्थकः

trailokyamohanasteṣāṃ prathamaḥ parikīrtitaḥ / śrīkaraśca hṛṣīkeśaḥ kṛṣaaṇaścātra caturthakaḥ

हिन्दी अर्थ

अर्पण करता हूँ। मुझपर प्रसन्न होइये।

English

Trailokyamohana is told as first; Shrikara, Hrishikesha and Krishna is the fourth here.

अध्याय ६९

श्लोक 88

तारः कामो रमा पश्चान् ङेंतः स्यात्पुरुषोत्तमः ।वर्मास्त्राण्यग्निप्रियान्तो मन्त्रो वह्नीन्दुवर्णवान्

tāraḥ kāmo ramā paścān ṅeṃtaḥ syātpuruṣottamaḥ / varmāstrāṇyagnipriyānto mantro vahnīnduvarṇavān

हिन्दी अर्थ

जिनके स्मरण करनेमात्रसे जूँठा या अपवित्र मनुष्य भी शुद्धि प्रात्त कर लेता है, उन्हीं आप परमेश्वरके लिये पुन: आचमनार्थ (जल) उपस्थित

English

Om, Kama, Rama, then in the dative: Purushottama. Armour and weapon with "agnipriya" at the end: a mantra with the form of fire and moon.

अध्याय ६९

श्लोक 89

ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दः प्रोक्तो ऽथ देवता ।पुरुषोत्तमसंज्ञो ऽत्र बीजशक्तीस्मरन्दिरे

brahmā muniḥ syādgāyatrī chandaḥ prokto 'tha devatā / puruṣottamasaṃjño 'tra bījaśaktīsmarandire

हिन्दी अर्थ

जगदीश्वर! आपका अन्त:करण विशाल है। सम्पूर्ण लोकोंमें आप ही शुद्ध-बुद्ध आत्मा हैं, मैं आपको यह उत्तम स्नेह (तैल) अर्पण करता हूँ, आप इस स्नेहको ख्रेहपूर्वक ग्रहण कीजिये।

English

Brahma is the sage, Gayatri the metre, the deity is called Purushottama; the seed and power are in the love-abode.

अध्याय ६९

श्लोक 90

भूचन्द्रैकरसाक्ष्यक्षिमन्त्रवर्णोर्विभागतः ।कृत्वाङ्गानि ततो ध्यायेद्विधिवत्पुरुषोत्तमम्

bhūcandraikarasākṣyakṣimantravarṇorvibhāgataḥ / kṛtvāṅgāni tato dhyāyedvidhivatpuruṣottamam

हिन्दी अर्थ

ईश! आपका निज स्वरूप तो निरन्तर परमानन्दमय ज्ञानके अगाध महासागरमें निमग्र रहता है, (आपके लिये बाह्य स्नानकी क्‍या आवश्यकता है ?) तथापि मैं आपके लिये यह साड़ोपाड़ स्नानकी व्यवस्था करता हूँ।

English

With the earth-moon-one-taste-eye syllables, by divisions of the mantra's syllables, having made the limbs, he should meditate on Purushottama by rule:

अध्याय ६९

श्लोक 91

समुद्यदादित्यनिभं शङ्खचक्रगदांबुजैः ।लसत्करं पीतवस्रं स्मरेच्छ्रीपुरुषोत्तमम्

samudyadādityanibhaṃ śaṅkhacakragadāṃbujaiḥ / lasatkaraṃ pītavasraṃ smarecchrīpuruṣottamam

हिन्दी अर्थ

आदिसे तथा मन्त्रद्वारा सहख् अथवा सौ बार आपका अभिषेक करता हूँ।

English

bright as the rising sun, with conch, discus, mace and lotus in his shining hands, clothed in yellow — he should remember Shri Purushottama,

अध्याय ६९

श्लोक 92

महारत्नौघखचितस्फुरत्तोरणमण्डपे ।मौक्तिकौघशमदमविराजितवितानके

mahāratnaughakhacitasphurattoraṇamaṇḍape / mauktikaughaśamadamavirājitavitānake

हिन्दी अर्थ

मायाचित्रपटच्छन्ननिजगुहथोरुतेजसे..। निरावरणविज्ञान वासस्ते कल्पयाम्यहम्॥५४॥

English

in a pavilion with shining arches studded with heaps of great gems, with a canopy resplendent with heaps of pearls, peace and self-control,

अध्याय ६९

श्लोक 93

नृत्यद्देवाङ्गनावृन्दक्वणात्किङ्किणिनूपुरे ।लसन्माणिक्यवेद्यां तु दीत्पार्कायुततेजसि

nṛtyaddevāṅganāvṛndakvaṇātkiṅkiṇinūpure / lasanmāṇikyavedyāṃ tu dītpārkāyutatejasi

हिन्दी अर्थ

विचित्र पटके द्वारा अपने महान् तेजको छिपा

English

with the tinkling anklets of dancing divine women, on a dais of shining rubies, with brilliance like ten thousand suns,

अध्याय ६९

श्लोक 94

वृन्दारकव्रातकिरीटाग्ररत्नाभिचर्चिते ।नवलक्षं जपेन्मन्त्रं जुहुयात्तद्दशांशतः

vṛndārakavrātakirīṭāgraratnābhicarcite / navalakṣaṃ japenmantraṃ juhuyāttaddaśāṃśataḥ

हिन्दी अर्थ

जिनके आश्रित रहकर भगवती महामाया सदा सम्पूर्ण जगत्को मोहित किया करती है, उन्हीं आप परमेश्वरके लिये मैं उत्तरीय अर्पण करता हूँ। दुर्गा देवी, भगवान् सूर्य तथा गणेशजीके लिये लाल वस्त्र अर्पण करना चाहिए। भगवान् विष्णुको पीत वस्त्र और भगवान् शिवको श्वेत

English

adorned by the crown-tips of hosts of gods. He should chant the mantra nine hundred thousand times and offer a tenth part.

अध्याय ६९

श्लोक 95

उत्फुल्लैः कमलैः पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवेर्ऽचयेत् ।एवमाराध्य देवेशं प्राप्नोति महतीं श्रियम्

utphullaiḥ kamalaiḥ pīṭhe pūrvokte vaiṣṇaver'cayet / evamārādhya deveśaṃ prāpnoti mahatīṃ śriyam

हिन्दी अर्थ

जिनकी त्रिविध शक्तियोंसे यह सम्पूर्ण जगत् सदा तृप्त रहता है, जो स्वयं ही यज्ञसूत्ररूप हैं, उन्हीं आप प्रभुको मैं यज्ञसूत्र अर्पण करता हूँ।

English

He should worship with blossomed lotuses on the Vaishnava seat stated before. Worshipping the Lord of gods so, he gains great prosperity,

अध्याय ६९

श्लोक 96

पुत्रान्पौत्रान्यशः कान्तिं भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति ।उत्तिष्टेति पदं पश्चाच्छ्रीकराग्निप्रियान्तिमः

putrānpautrānyaśaḥ kāntiṃ bhuktiṃ muktiṃ ca vindati / uttiṣṭeti padaṃ paścācchrīkarāgnipriyāntimaḥ

हिन्दी अर्थ

देवपूजित प्रभो! आपके श्रीअद्भ स्वभावसे ही परम सुन्दर हैं। आप नाना शक्तियोंके आश्रय हैं, मैं आपको ये विचित्र आभूषण अर्पण करता हूँ।

English

sons, grandsons, fame, beauty, enjoyment and liberation. "Uttishtha" (rise), then "Shrikara", ending in "agnipriya";

अध्याय ६९

श्लोक 97

अष्टार्णो ऽस्य मुनिर्व्यासः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतम् ।श्रीकाराख्यो हरिः प्रोक्तो देवता सकलेष्टदः

aṣṭārṇo 'sya munirvyāsaḥ paṅktiśchanda udāhṛtam / śrīkārākhyo hariḥ prokto devatā sakaleṣṭadaḥ

हिन्दी अर्थ

परमेश्वर! जिसने अपनी परमानन्दमयी सुगन्धसे सम्पूर्ण दिशाओंको भर दिया है, उस परम उत्तम दिव्य गन्धको आप कृपापूर्वक स्वीकार करें।

English

of this eight-syllable mantra the sage is Vyasa, the metre Pankti; the deity is called Shrikara Hari, giver of all desires.

अध्याय ६९

श्लोक 98

भीषयद्वितयं हृत्स्यात् त्रासयद्वितयं शिरः ।शिखा प्रमर्द्दयद्वन्द्वं वर्म प्रध्वंसयद्वयम्

bhīṣayadvitayaṃ hṛtsyāt trāsayadvitayaṃ śiraḥ / śikhā pramarddayadvandvaṃ varma pradhvaṃsayadvayam

हिन्दी अर्थ

प्रभो! तीनों अवस्थाओंसे परे तुरीयरूपी वनमें प्रकट हुए इस परम उत्तम दिव्य पुष्पको

English

"Bhishaya" twice for the heart; "trasaya" twice for the head; "pramardaya" twice for the tuft; "pradhvamsaya" twice for the armour,

अध्याय ६९

श्लोक 99

अस्रं रक्षद्वयं सर्वे हुमन्ताः समुदीरिताः ।मस्तके नेत्रयोः कण्ठहृदये नाभिदेशके

asraṃ rakṣadvayaṃ sarve humantāḥ samudīritāḥ / mastake netrayoḥ kaṇṭhahṛdaye nābhideśake

हिन्दी अर्थ

ग्रहण कीजिये। यह अनेक प्रकारके गुणोंके कारण अत्यन्त मनोहर है, इसकी सुगन्ध कभी मन्द नहीं होती। केतकी, कुटज, कुन्द, बन्धूक (दुपहरिया),

English

"raksha" twice for the weapon — all ending in "hum" are declared. On the head, eyes, throat, heart, navel,

अध्याय ६९

श्लोक 100

ऊरूजङ्घांयुग्मेषु मन्त्रवर्णान्क्रमान्न्यतसेत् ।ततः पुरुषसूक्तोक्तमन्त्रैर्न्यासं समाचरेत्

ūrūjaṅghāṃyugmeṣu mantravarṇānkramānnyataset / tataḥ puruṣasūktoktamantrairnyāsaṃ samācaret

हिन्दी अर्थ

नागकेसर, जवा तथा मालती--ये फूल भगवान् शद्डूरको नहीं चढ़ाने चाहिए। मातुलिड्र (विजौरा नीबू) और तगर कभी सूर्यको नहीं चढ़ावे। दूर्वा, आक और मदार--ये सब दुर्गाजीको अर्पण न

English

thighs and shanks he should place the mantra-letters in order. Then he should perform the placing with the mantras told in the Purusha hymn:

अध्याय ६९

श्लोक 101

मुखे न्यसेद्ब्राह्मणो ऽस्य मुखमासीदिमं मनुम् ।बाहुयुग्मे तथा बाहूंराजन्य इति विन्यसेत्

mukhe nyasedbrāhmaṇo 'sya mukhamāsīdimaṃ manum / bāhuyugme tathā bāhūṃrājanya iti vinyaset

हिन्दी अर्थ

करे तथा गणेश-पूजनमें तुलसीको सर्वथा त्याग दे। कमल, दौना, मरुआ, कुश, विष्णुक्रान्ता, पान, दुर्वा, अपामार्ग, अनार, आंवला और अगस्त्यके पत्रोंसे देवपूजा करनी चाहिए। केला, बेर, आँवला,

English

on the mouth, "Brahmano 'sya mukham asit"; on the two arms, "Bahu rajanyah kritah";

अध्याय ६९

श्लोक 102

ऊरू तदस्य यद्वैश्य इममूरुद्वये न्यसेत् ।न्यसेत्पादद्वये मन्त्री पद्भ्यां शूद्रो अजायत

ūrū tadasya yadvaiśya imamūrudvaye nyaset / nyasetpādadvaye mantrī padbhyāṃ śūdro ajāyata

हिन्दी अर्थ

और कटहल नामक वृक्षके फलोंसे विद्वान् पुरुष

English

on the two thighs, "Tad asya yad vaishyah"; on the two feet, "Padbhyam shudro ajayata."

अध्याय ६९

श्लोक 103

चक्रं शङ्खं गदां पद्मं कराग्रेष्वथ विन्यसेत् ।एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेत्पूर्वोक्तमण्डपे

cakraṃ śaṅkhaṃ gadāṃ padmaṃ karāgreṣvatha vinyaset / evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā dhyāyetpūrvoktamaṇḍape

हिन्दी अर्थ

फलोंसे कभी देवताका पूजन न करे। मुने! आँवला, खैर, बिल्व और तमालके पत्र यदि

English

He should then place discus, conch, mace and lotus on the finger-tips. Having done the placing thus, he should meditate in the pavilion as before,

अध्याय ६९

श्लोक 104

अरुणाब्जासनस्थस्य तार्क्ष्यस्योपरि संस्थितम् ।पूर्वोक्तरूपिणं देवं श्रीकरं लोकमोहनम्

aruṇābjāsanasthasya tārkṣyasyopari saṃsthitam / pūrvoktarūpiṇaṃ devaṃ śrīkaraṃ lokamohanam

हिन्दी अर्थ

नहीं कहते। कमल और आँवला तीन दिनोंतक शुद्ध रहता है। तुलसीदल और बिल्वपत्र-ये सदा शुद्ध होते हैं। पलाश और कासके फूलोंसे तथा तमाल, तुलसी, आँवला और दूवकि पत्तोंसे कभी

English

on the god seated above Garuda on a red lotus seat, Shrikara in the form told before, bewildering the world.

अध्याय ६९

श्लोक 105

ध्यात्वैवं पूजयेदष्टलक्षं मन्त्री दशांशतः ।रक्तांबुजैः समिद्भिश्च विल्वक्षीरिद्रुमोद्भवैः

dhyātvaivaṃ pūjayedaṣṭalakṣaṃ mantrī daśāṃśataḥ / raktāṃbujaiḥ samidbhiśca vilvakṣīridrumodbhavaiḥ

हिन्दी अर्थ

जगदम्बा दुर्गाजीकी पूजा न करे। फूल, फल और पत्रको देवतापर अधोमुख करके न चढ़ावे। ब्रह्मन्! पत्र-पुष्ष आदि जिस रूपमें उत्पन्न हों, उसी रूपमें उन्हें देवतापर चढ़ाना चाहिए।

English

Having meditated so, the practitioner should worship eight hundred thousand with a tenth part, with red lotuses and fuel-sticks of bilva and milk-trees,

अध्याय ६९

श्लोक 106

पयो ऽन्नैः सर्पिषा हुत्वा प्रत्येकं सुसमाहितः ।अश्वत्थोदुंबरप्लक्षवटाः क्षीरिद्रुमाः स्मृता

payo 'nnaiḥ sarpiṣā hutvā pratyekaṃ susamāhitaḥ / aśvatthoduṃbaraplakṣavaṭāḥ kṣīridrumāḥ smṛtā

हिन्दी अर्थ

देवदेवेश्वर! यह सूँघने योग्य धूप भक्तिपूर्वक आपकी सेवामें अर्पित हैं, इसे ग्रहण करें। यह वनस्पतिका सुगन्धयुक्त परम मनोहर दिव्य रस है।

English

offering each with milk-rice and ghee attentively. The ashvattha, udumbara, plaksha and banyan are held the milk-trees.

अध्याय ६९

श्लोक 107

पूजयेद्वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः ।अङ्गावरणदिक्पालहेतिभिः सहितं विभुम्

pūjayedvaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ / aṅgāvaraṇadikpālahetibhiḥ sahitaṃ vibhum

हिन्दी अर्थ

सुप्रकाशं महादीपं सर्वदा तिमिरापहम।

English

He should worship on the Vaishnava seat, conceiving the form from the root, the Lord together with limbs, enclosures, guardians and weapons.

अध्याय ६९

श्लोक 108

इत्थं सिद्धे मनौ मत्री प्रयोगान्पूर्ववञ्चरेत् ।तारो हृद्भगवान् ङेंतो वराहेति ततः परम्

itthaṃ siddhe manau matrī prayogānpūrvavañcaret / tāro hṛdbhagavān ṅeṃto varāheti tataḥ param

हिन्दी अर्थ

संक्षिप्त नारदपुराण

English

When the mantra is perfected, he should perform the applications as before: Om, heart, Bhagavate, then "Varaha"

अध्याय ६९

श्लोक 109

रूपाय भूर्भुवः स्वः स्याल्लोहितकामिका च ये ।भूपतित्वं च मे देहि ददापय शुचिप्रिया

rūpāya bhūrbhuvaḥ svaḥ syāllohitakāmikā ca ye / bhūpatitvaṃ ca me dehi dadāpaya śucipriyā

हिन्दी अर्थ

भगवन्! यह घीकी बत्तीसे युक्त महान् दीप सत्कारपूर्वक आपकी सेवामें समर्पित है। यह उत्तम प्रकाशसे युक्त और सदा अन्धकार दूर करनेवाला है। आप इसे स्वीकार करें।

English

"rupaya Bhur-bhuvah-svah" ... "grant me kingship over the earth"...

अध्याय ६९

श्लोक 110

रामाग्निवर्णो मन्त्रो ऽयं भार्गवो ऽस्य मुनिर्मतः ।छन्दो ऽनुष्टुब्देवतादिवराहः समुदीरितः

rāmāgnivarṇo mantro 'yaṃ bhārgavo 'sya munirmataḥ / chando 'nuṣṭubdevatādivarāhaḥ samudīritaḥ

हिन्दी अर्थ

अन्नं चतुर्विधं स्वादु रसे: षड्भि: समन्वितम्। भक्‍त्या गृहाण मे देव नेवेद्यं तुष्टिदं सदा॥ ७३॥

English

This mantra, with the colour of Rama and fire, has Bhargava as its sage; the metre is Anushtubh, the deity declared as Adi-Varaha.

अध्याय ६९

श्लोक 111

एकदंष्ट्राय हृदयं व्योमोल्कायग शिरः स्मृतम् ।शिखा तेजो ऽधिपतये विश्वरूपाय वर्म च

ekadaṃṣṭrāya hṛdayaṃ vyomolkāyaga śiraḥ smṛtam / śikhā tejo 'dhipataye viśvarūpāya varma ca

हिन्दी अर्थ

देव! यह छ: रसोंसे संयुक्त चार प्रकारका स्वादिष्ट अन्न भक्तिपूर्वक नैवेद्यके रूपमें समर्पित है, यह सदा संतोष प्रदान करनेवाला है। आप इसे ग्रहण करें।

English

"Ekadamshtraya" for the heart; "Vyomolkaya" for the head; the tuft is "Tejodhipataye"; the armour "Vishvarupaya";

अध्याय ६९

श्लोक 112

महादंष्ट्राय चास्त्रं स्यात्पञ्चाङ्गमिति कल्पयेत् ।अथवा गिरिषट्सप्तबाणैर्वसुभिरक्षरैः

mahādaṃṣṭrāya cāstraṃ syātpañcāṅgamiti kalpayet / athavā giriṣaṭsaptabāṇairvasubhirakṣaraiḥ

हिन्दी अर्थ

प्रभो। यह उत्तम पान सुपारी, कत्था और चूनासे संयुक्त है, इसमें कपूर आदि सुगन्धित वस्तु डाली गयी है; यह जो आपकी सेवामें अर्पित है, इसे मुझसे ग्रहण करें।

English

the weapon is "Mahadamshtraya": thus the five limbs are conceived; or with eight syllables divided by mountain-six-seven-arrow-Vasu,

अध्याय ६९

श्लोक 113

विभक्तैर्मन्त्रवर्यस्य पञ्चागांनि प्रकल्पयेत् ।ततौ ध्यायेदनेकार्कनिभमादिवराहकम्

vibhaktairmantravaryasya pañcāgāṃni prakalpayet / tatau dhyāyedanekārkanibhamādivarāhakam

हिन्दी अर्थ

करे। जिस दिशाकी ओर मुँह करके पूजन करे उसीको पूर्व दिशा समझे और उससे भिन्न दसों दिशाओंका निश्चय करे। कमलके केशरोंमें अग्निकोण आदिसे आरम्भ करके हृदय आदि अज्ेंकी पूजा

English

the five limbs of the excellent mantra should be formed. Then he should meditate on the primal Varaha, bright as many suns,

अध्याय ६९

श्लोक 114

आं ह्रीं स्वर्णनिभं जान्वोरधो नाभेः सितप्रभम् ।इष्टाभीतिगदाशङ्खचक्रशक्त्यसिखेटकान्

āṃ hrīṃ svarṇanibhaṃ jānvoradho nābheḥ sitaprabham / iṣṭābhītigadāśaṅkhacakraśaktyasikheṭakān

हिन्दी अर्थ

करे। अपने आगे नेत्रकी और सब दिशाओंमें अस्त्रकी अद्भ-मन्त्रोंद्वारा क्रमश: पूजा करे। क्रमश:

English

"Am, Hrim", golden below the knees and white above the navel, bearing in his hands boon, protection, mace, conch, discus, spear, sword and shield,

अध्याय ६९

श्लोक 115

दधतं च करैर्दंष्ट्राग्रलसद्धरणिं स्मरेत् ।एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं सरसीरुहैः

dadhataṃ ca karairdaṃṣṭrāgralasaddharaṇiṃ smaret / evaṃ dhyātvā japellakṣaṃ daśāṃśaṃ sarasīruhaiḥ

हिन्दी अर्थ

वर्णवाली अड्भरशक्तियोंका अपनी-अपनी दिशाओंमें ध्यान करना चाहिए। उन सबके हाथमें वर और अभयकी मुद्रा सुशोभित है। 'अमुक आवरणके अन्तर्वर्ती देवताओंकी पूजा करता हूँ” ऐसा कहे।

English

and on the tip of his tusk the earth shining. Having meditated thus, he should chant a hundred thousand and offer a tenth with lotuses,

अध्याय ६९

श्लोक 116

मध्वक्तैर्जुहयात्पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवे यजेत् ।मूलेन मूर्तिं सङ्कल्प्य तस्यां सम्पूजयेद्विभुम्

madhvaktairjuhayātpīṭhe pūrvokte vaiṣṇave yajet / mūlena mūrtiṃ saṅkalpya tasyāṃ sampūjayedvibhum

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् अलंकार, अड्भ, परिचारक, वाहन तथा आयुधोंसहित समस्त देवताओंकी पूजा करके यह कहे “उपर्युक्त सब देवता पूजित तथा तर्पित होकर वरदायक हों '। मूलमन्त्रके अन्तमें निम्नाद्धित

English

soaked in honey, on the Vaishnava seat, as before. Conceiving the form from the root mantra, he should worship the Lord in it,

अध्याय ६९

श्लोक 117

अङ्गावरणदिक्पालहेतियन्त्रप्रसिद्धये ।जपादेवावर्नि दद्याद्धनं धान्यं महीं श्रियम्

aṅgāvaraṇadikpālahetiyantraprasiddhaye / japādevāvarni dadyāddhanaṃ dhānyaṃ mahīṃ śriyam

हिन्दी अर्थ

वाक्यका उच्चारण करके इष्टदेवको पूजा समर्पित

English

with limbs, enclosures, guardians, and weapons; for success of the yantra, by chanting, the god gives wealth, grain, land and prosperity.

अध्याय ६९

श्लोक 118

सिंहार्के सितपक्षस्याष्टम्यां गव्येषु पञ्चसु ।शिलां शुद्धां विनिक्षिप्य स्पृष्ट्वा तामयुतं जपेत्

siṃhārke sitapakṣasyāṣṭamyāṃ gavyeṣu pañcasu / śilāṃ śuddhāṃ vinikṣipya spṛṣṭvā tāmayutaṃ japet

हिन्दी अर्थ

कीजिये। में आपको भक्तिपूर्वक अमुक आवरणकी पूजा समर्पित करता हूँ। (अमुकके स्थानपर 'प्रथम' या द्वितीय” आदि पद बोलना चाहिए) ।' ऐसा कहकर इष्टदेवके मस्तकपर पुष्पाझञलि बिखेरे। तदनन्तर कल्पोक्त आवरणोंकी क्रमशः पूजा करनी चाहिए। आयुध और वाहनोंसहित

English

In the month of Leo (Simha), on the eighth of the bright half, placing a pure stone in the five cow-products, touching it, he should chant ten thousand;

अध्याय ६९

श्लोक 119

उदङ्मुखस्वतो मन्त्री तां शिलां लिखनेद्भुवि ।भूतप्रेताहिचौरादिकृतां बाधां निवारयेत्

udaṅmukhasvato mantrī tāṃ śilāṃ likhanedbhuvi / bhūtapretāhicaurādikṛtāṃ bādhāṃ nivārayet

हिन्दी अर्थ

कच्छप--ये दिद्ठानोंद्वारा इन्द्रादि देवताओंके वाहन माने गये हैं, जो द्वितीय आवरणमें पूजित होते हैं ।

English

the practitioner, facing north, should inscribe that stone on the ground; he would ward off harm made by ghosts, spirits, serpents, thieves and the like.

अध्याय ६९

श्लोक 120

प्रातर्भृगुदिने साध्यभूतलान्मृदमाहरेत् ।मन्त्रितां मूलमन्त्रेण विभजेत्तां त्रिधा पुनः

prātarbhṛgudine sādhyabhūtalānmṛdamāharet / mantritāṃ mūlamantreṇa vibhajettāṃ tridhā punaḥ

हिन्दी अर्थ

त्रिशूल, कमल और चक्र-ये क्रमश: इन्द्रादिके आयुध है (जो तृतीय आवरणमें पूजित होते हैं) । इस प्रकार आवरणपूजा समाप्त करके भगवान्की आरती करे। फिर शट्डका जल चारों ओर

English

On a Friday morning he should bring clay from the place to be accomplished, consecrated with the root mantra; he should divide it into three...

अध्याय ६९

श्लोक 121

चुल्ल्यामेकं समालिप्याप्यपरं पाकभाजने ।गोदुग्धे परमालोड्य शोधितांस्तन्दुलान् क्षिपेत्

cullyāmekaṃ samālipyāpyaparaṃ pākabhājane / godugdhe paramāloḍya śodhitāṃstandulān kṣipet

हिन्दी अर्थ

छिड़ककर ऊपर बाँह उठाये हुए भगवान्का नाम लेकर नृत्य करे और दण्डकी भाँति पृथ्वीपर पड़कर साष्टाड़ प्रणाम करे। उसके बाद उठकर अपने इष्टदेवकी प्रार्थना करे। प्रार्थनाके पश्चात्

English

Smearing one (portion) and putting the other in a cooking vessel, he should stir the purified rice grains in cow's milk and cook them.

अध्याय ६९

श्लोक 122

सम्यक् शुद्धे शुचिः केशे जपन्मन्त्रं पचेञ्चरुम् ।अवतार्य चरुं पश्चाद्वह्नौ देयं यथाविधि

samyak śuddhe śuciḥ keśe japanmantraṃ paceñcarum / avatārya caruṃ paścādvahnau deyaṃ yathāvidhi

हिन्दी अर्थ

दक्षिण भागमें वेदी बनाकर उसका संस्कार करे। मूलमन्त्रसे ईक्षण, अस्त्र (फट्)-द्वारा प्रोक्षण और कुशोंसे ताड़न (मार्जज) करके कवच (हुम्) के द्वारा पुन: वेदीका अभिषेक करे। उसके बाद

English

Pure, with hair purified, chanting the mantra, he should cook the offering (charu); having removed the charu, it should be given in the fire by rule.

अध्याय ६९

श्लोक 123

सम्पूज्य धूपदीपाद्यैः पश्चादाज्यप्लुतं चरुम् ।जुहुयात्संस्कृते वह्नौ अष्टोत्तरशतं सुधीः

sampūjya dhūpadīpādyaiḥ paścādājyaplutaṃ carum / juhuyātsaṃskṛte vahnau aṣṭottaraśataṃ sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

वेदीकी पूजा करके उसपर अग्निकी स्थापना करे। फिर अग्निको प्रज्जलित करके उसमें इष्टदेवका ध्यान करते हुए आहुति दे। समस्त महाव्याहतियोंसे चार बार घीकी आहुति देकर उत्तम साधक भात,

English

Having worshipped with incense, lamps and the like, the wise one should offer the charu soaked in ghee in a consecrated fire a hundred and eight times.

अध्याय ६९

श्लोक 124

एवं प्रजुहुयान्मन्त्री कविवारेषु सप्तसु ।विरोधो नश्यति क्षेत्रे शत्रुचौराद्युपद्रवाः

evaṃ prajuhuyānmantrī kavivāreṣu saptasu / virodho naśyati kṣetre śatrucaurādyupadravāḥ

हिन्दी अर्थ

करे। फिर व्याहतिसे होम करके गन्ध आदिके द्वारा पुनः इष्टदेवकी पूजा करे। भगवान्की मूर्तिमें अग्रिके लीन होनेकी भावना करे। उसके बाद निम्नाद्धित प्रार्थना पढ़कर अग्निका विसर्जन करे--

English

Thus the mantra-knower should offer on seven Fridays; quarrels in the field vanish, and troubles from enemies, thieves and the like.

अध्याय ६९

श्लोक 125

भानूदयेप्यारवारे साध्यक्षेत्रान्मृदं पुनः ।आदाय पूर्वविधिना हविरापाद्य पूर्ववत्

bhānūdayepyāravāre sādhyakṣetrānmṛdaṃ punaḥ / ādāya pūrvavidhinā havirāpādya pūrvavat

हिन्दी अर्थ

भो भो वह्ने महाशक्ते सर्वकर्मप्रसाधक कर्मान्तरेषपि सम्प्राप्ते सान्निध्यं कुरु सादरम्॥ ९३॥ है अग्निदेव! आपकी शक्ति बहुत बड़ी है। आप सम्पूर्ण कर्मोंकी सिद्धि करानेवाले हैं। कोई

English

On a Tuesday at sunrise he should again take clay from the field to be gained, prepare the offering as before,

अध्याय ६९

श्लोक 126

जुहुयादेधिते वह्नौ पूर्वसंख्याकमादरात् ।एवं स सप्तारवारेषु जुहुयात्क्षेत्रसिद्धये

juhuyādedhite vahnau pūrvasaṃkhyākamādarāt / evaṃ sa saptāravāreṣu juhuyātkṣetrasiddhaye

हिन्दी अर्थ

दूसरा कार्य प्राप्त होनेपप भी आप यहाँ सादर

English

and with respect offer in the kindled fire the same number as before. Thus on seven Tuesdays he should offer for success of the field.

अध्याय ६९

श्लोक 127

जुहुयाल्लक्षसंख्याकं गव्यै श्चैव सपायसैः ।अभीष्टभूम्याधिपत्यं लभते नात्र संशयः

juhuyāllakṣasaṃkhyākaṃ gavyai ścaiva sapāyasaiḥ / abhīṣṭabhūmyādhipatyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार विसर्जन करके अग्रिदेवताके लिये आचमनार्थ जल दे। फिर बचे हुए हविष्यसे इष्टदेवको, पूर्वोक्त पार्षदोंको भी गन्ध, पुष्प और अक्षतसहित बलि दे। इसके बाद सब दिशाओंमें

English

He should offer a hundred thousand with cow products and milk-rice; he gets lordship over the land he desires, without doubt.

अध्याय ६९

श्लोक 128

उद्यद्दोः परिधं दिव्यं सितदंष्ट्राग्रभूधरम् ।स्वर्णाभं पार्थिवे पीते मण्डले सुसमाहितः

udyaddoḥ paridhaṃ divyaṃ sitadaṃṣṭrāgrabhūdharam / svarṇābhaṃ pārthive pīte maṇḍale susamāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

योगिनी आदिको बलि अर्पण करे। ये रौद्रा रौद्रकर्माणो रौद्रस्थाननिवासिन:।

English

With a shining arm-bar lifted, the mountain-earth on his white tusk-tip, golden — in the yellow earth-circle, attentive,

अध्याय ६९

श्लोक 129

ध्यात्वाप्नोति महीं रम्यां वराहस्य प्रसादतः ।वारुणे मण्डले ध्यायेद्वाराहं हिमसन्निभघम्

dhyātvāpnoti mahīṃ ramyāṃ varāhasya prasādataḥ / vāruṇe maṇḍale dhyāyedvārāhaṃ himasannibhagham

हिन्दी अर्थ

जो भयंकर हैं, जिनके कर्म भयंकर हैं, जो भयंकर स्थानोंमें निवास करते हैं, जो उग्र रूपवाली योगिनियाँ हैं, जो गणोंके स्वामी तथा विप्रस्वरूप हैं और प्रत्येक दिशा तथा विदिशामें स्थित हैं, वे

English

meditating on Varaha, one gets a lovely earth by Varaha's grace. In the water-circle he should meditate on Varaha, bright as snow:

अध्याय ६९

श्लोक 130

महोपद्रवशान्तिः स्यात्साधकस्य न संशयः ।वश्यार्थं च सदा ध्यायेद्वर्ह्याभं वह्निमण्डे

mahopadravaśāntiḥ syātsādhakasya na saṃśayaḥ / vaśyārthaṃ ca sadā dhyāyedvarhyābhaṃ vahnimaṇḍe

हिन्दी अर्थ

सब प्रसन्नचित्त होकर यह बलि ग्रहण करें। इस प्रकार आठों दिशाओंमें बलि अर्पण करके पुनः भूतबलि दे। तत्पश्चात् धेनुमुद्राद्वारा जलका अमृतीकरण करके इष्टदेवताके हाथमें

English

for the practitioner the great calamities are pacified, without doubt. For subduing, he should always meditate on one peacock-bright in the fire-circle;

अध्याय ६९

श्लोक 131

ध्यायेदेवं रिपूञ्चाटे कृष्णाभं वायुमण्डले ।ह्यमण्डलगतं स्वच्छं वाराहं सर्वसिद्धिदम्

dhyāyedevaṃ ripūñcāṭe kṛṣṇābhaṃ vāyumaṇḍale / hyamaṇḍalagataṃ svacchaṃ vārāhaṃ sarvasiddhidam

हिन्दी अर्थ

पुनः: आचमनीयके लिये जल दे। फिर मूर्तिमें स्थित देवताका विसर्जन करके पुन: उस मूर्तिमें ही उनको प्रतिष्ठित करे। तत्पश्चात् भगवत्प्रसादभोजी पार्षदको नैवेद्य दे। महादेवजीके “चण्डेश” भगवान्

English

for driving away enemies, one dark in the wind-circle; Varaha in the clear horse-circle gives all success.

अध्याय ६९

श्लोक 132

शत्रुभूतग्रहक्ष्वेडामयपीडादिशान्तये ।भग्वर्धीशयुतं व्योमबिन्दुभूषितमस्तकम्

śatrubhūtagrahakṣveḍāmayapīḍādiśāntaye / bhagvardhīśayutaṃ vyomabindubhūṣitamastakam

हिन्दी अर्थ

विष्णुके 'विष्वक्सेन' सूर्यके 'चण्डांशु” गणेशजीके 'वक्रतुण्ड”' और भगवती दुर्गाकी “उच्चिष्ट

English

For pacifying enemies, spirits, planets, fevers, diseases and afflictions: with the head adorned with a dot of space and joined with "bhagavat",

अध्याय ६९

श्लोक 133

एकाक्षरो वराहस्य मन्त्रः कल्पद्रुमो ऽपरः ।पूजाद्यार्ध्यादिकं सर्वमस्यां पूर्वोक्तवञ्चरेत्

ekākṣaro varāhasya mantraḥ kalpadrumo 'paraḥ / pūjādyārdhyādikaṃ sarvamasyāṃ pūrvoktavañcaret

हिन्दी अर्थ

.. "ये सब उच्छिष्टभोजी कहे गये हैं। तदनन्तर मूलमन्त्रके ऋषि आदिका स्मरण करके मूलसे ही षडड्ग-न्यास करे और यथाशक्ति

English

the one-syllable Varaha mantra is another wish-granting tree. Worship, arghya and all else should be done with it as stated before.

अध्याय ६९

श्लोक 134

सवामकर्णानिद्रास्याद्वराहाय हृदन्तिमः ।ताराद्यो वसुवर्णो ऽयं सर्वैश्वर्यप्रदायकः

savāmakarṇānidrāsyādvarāhāya hṛdantimaḥ / tārādyo vasuvarṇo 'yaṃ sarvaiśvaryapradāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

“देव! आप गुह्मसे अतिगुह्य वस्तुकी भी रक्षा करनेवाले हैं। आप मेरे द्वारा किये गये इस जपको ग्रहण करें। आपके प्रसादसे आपके भीतर

English

With the left ear (letter), "Varahaya" with the heart at the end, beginning with Om, eight-syllabled — it gives all lordship.

अध्याय ६९

श्लोक 135

ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दो वाराहसंज्ञकः ।देवश्चन्द्रेद्वब्धिनेत्रैः सवेणाङ्गक्रिया मता

brahmā muniḥ syādgāyatrī chando vārāhasaṃjñakaḥ / devaścandredvabdhinetraiḥ saveṇāṅgakriyā matā

हिन्दी अर्थ

इसके बाद पराड्मुख अर्ध्य देकर फूलोंसे पूजा करे। पूजनके पश्चात् प्रणाम करना चाहिए। दोनों हाथोंसे, दोनों पैरोंसे, दोनों घुटनोंसे, छातीसे, मस्तकसे, नेत्रोंसे, मससे और वाणीसे जो नमस्कार

English

Brahma is the sage, Gayatri the metre, the deity is called Varaha; the limb-rite is conceived with (moon-sky-seas-eyes) syllables.

अध्याय ६९

श्लोक 136

ध्यानपूजाप्रयोगादि प्राग्वदस्यापि कल्पयेत् ।प्रणवादौ च ङेन्तं च भगवतीति पदं ततः ।धरणिद्वितयं पश्चाद्धरेर्द्वयमुदीरयेत्

dhyānapūjāprayogādi prāgvadasyāpi kalpayet / praṇavādau ca ṅentaṃ ca bhagavatīti padaṃ tataḥ / dharaṇidvitayaṃ paścāddharerdvayamudīrayet

हिन्दी अर्थ

किया जाता है उसे “अष्टाड़ प्रणाम” कहा गया है। दोनों बाहुओंसे, घुटनोंसे, छातीसे, मस्तकसे जो प्रणाम किया जाता है, वह “पश्माड़ प्रणाम ' है। पूजामें ये दोनों अष्टाड्र और पश्चाड़ प्रणाम

English

Meditation, worship and application should be done as before. At the start Om and the dative, then the word "Bhagavati", then "Dharani" twice, then "Hare" twice should be said.

अध्याय ६९

श्लोक 136-2

ध्यानपूजाप्रयोगादि प्राग्वदस्यापि कल्पयेत् ।प्रणवादौ च ङेन्तं च भगवतीति पदं ततः ।धरणिद्वितयं पश्चाद्धरेर्द्वयमुदीरयेत्

dhyānapūjāprayogādi prāgvadasyāpi kalpayet / praṇavādau ca ṅentaṃ ca bhagavatīti padaṃ tataḥ / dharaṇidvitayaṃ paścāddharerdvayamudīrayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ माने गये हैं। मन्त्रका साधक दण्डवत्-प्रणाम करके भगवान्की परिक्रमा करे। भगवान् विष्णुकी चार बार, भगवान् शट्लटूरकी आधी बार, भगवती दुर्गकी एक बार, सूर्यकी सात बार और

English

Meditation, worship and application should be done as before. At the start Om and the dative, then the word "Bhagavati", then "Dharani" twice, then "Hare" twice should be said.

अध्याय ६९

श्लोक 137

एकोनविंशत्यर्णाढ्यो मन्त्रो वह्निप्रियान्तिमः ।वराहो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री निवृदादिका

ekonaviṃśatyarṇāḍhyo mantro vahnipriyāntimaḥ / varāho 'sya muniśchando gāyatrī nivṛdādikā

हिन्दी अर्थ

गणेशजीकी तीन बार परिक्रमा करनी चाहिए। तत्पश्चात् मन्त्रोंपासक भक्तिपूर्वक स्तोत्र-पाठ करे। इसके बाद इस प्रकार कहे-- '3० इतः पूर्व प्राणबुद्धिदेहधर्माधिकारतो

English

A mantra with nineteen syllables ending in "agnipriya". Varaha is its sage; metre Gayatri, with Nivrid and others;

अध्याय ६९

श्लोक 137-2

एकोनविंशत्यर्णाढ्यो मन्त्रो वह्निप्रियान्तिमः ।वराहो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री निवृदादिका

ekonaviṃśatyarṇāḍhyo mantro vahnipriyāntimaḥ / varāho 'sya muniśchando gāyatrī nivṛdādikā

हिन्दी अर्थ

आदिमें प्रणव है, उसके बाद बयासी अक्षरोंका यह मन्त्र है, इसीसे भगवान्को आत्म-समर्पण करना चाहिए। इसके बाद नीचे लिखे अनुसार क्षमा-प्रार्थना करे--

English

A mantra with nineteen syllables ending in "agnipriya". Varaha is its sage; metre Gayatri, with Nivrid and others;

अध्याय ६९

श्लोक 138

देवता धरणी बीजं तारःशक्तिर्वसुप्रिया ।रामवेदाग्निबाणाक्षिनेत्रार्णैरङ्गरकल्पनम्

devatā dharaṇī bījaṃ tāraḥśaktirvasupriyā / rāmavedāgnibāṇākṣinetrārṇairaṅgarakalpanam

हिन्दी अर्थ

द्रव्यहीनं क्रियाहीनं॑ मन्त्रहीन॑ मयान्यथा।

English

the deity is Dharani (Earth); the seed is Om; the power is Vasupriya. The limbs are conceived with the syllables (Rama-Veda-Agni-arrow-eye-eyes).

अध्याय ६९

श्लोक 138-2

देवता धरणी बीजं तारःशक्तिर्वसुप्रिया ।रामवेदाग्निबाणाक्षिनेवार्णैरङ्गकल्पनम्

devatā dharaṇī bījaṃ tāraḥśaktirvasupriyā / rāmavedāgnibāṇākṣinevārṇairaṅgakalpanam

हिन्दी अर्थ

यन्मया क्रियते कर्म जाग्रत्स्वप्रसुषुप्तिषु। तत्सर्व तावकी पूजा भूयाद भूत्ये च मे प्रभो॥

English

the deity is Dharani (Earth); the seed is Om; the power is Vasupriya. The limbs are conceived with the syllables (Rama-Veda-Agni-arrow-eye-eyes).

अध्याय ६९

श्लोक 139

श्यामां चित्रविभूषाढ्यां पद्मस्थां तुङ्गसुस्तनीम् ।नीलांबुजद्वयं शालिमञ्जरीं च शुक्रं करैः

śyāmāṃ citravibhūṣāḍhyāṃ padmasthāṃ tuṅgasustanīm / nīlāṃbujadvayaṃ śālimañjarīṃ ca śukraṃ karaiḥ

हिन्दी अर्थ

त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो॥

English

He should remember the Earth, dark, rich in varied ornaments, seated on a lotus with lofty fine breasts, holding in her hands two blue lotuses, a sheaf of rice and a parrot,

अध्याय ६९

श्लोक 139-2

श्यामां चित्रविभूषाढ्यां पद्मस्थां तुङ्गसुस्तनीम् ।नीलांबुजद्वयं शालिमञ्जरीञ्च शुकं करैः

śyāmāṃ citravibhūṣāḍhyāṃ padmasthāṃ tuṅgasustanīm / nīlāṃbujadvayaṃ śālimañjarīñca śukaṃ karaiḥ

हिन्दी अर्थ

तस्मात् कारुण्यभावेन क्षमस्व परमेश्चर॥

English

He should remember the Earth, dark, rich in varied ornaments, seated on a lotus with lofty fine breasts, holding in her hands two blue lotuses, a sheaf of rice and a parrot,

अध्याय ६९

श्लोक 140

दधतीं चित्रवसनां धरां भगवतीं स्मरेत् ।एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसेन तु

dadhatīṃ citravasanāṃ dharāṃ bhagavatīṃ smaret / evaṃ dhyātvā japellakṣaṃ daśāṃśaṃ pāyasena tu

हिन्दी अर्थ

' भगवन्! अज्ञानसे, प्रमादसे तथा साधनकौ कमीसे मेरे द्वारा जो न्‍्यूनता या अधिकताका दोष बन गया हो, उसे आप क्षमा करेंगे। ईश्वर! दयानिधे! मैंने जो द्रव्यहीन, क्रियाहीन तथा मन्त्रहीन

English

clothed in variegated garments, the Lady Dhara. Having meditated thus, he should chant a hundred thousand and offer a tenth in milk-rice.

अध्याय ६९

श्लोक 140-2

दधतीं चित्रवसनां धरां भगवतीं स्मरेत् ।एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसेन तु

dadhatīṃ citravasanāṃ dharāṃ bhagavatīṃ smaret / evaṃ dhyātvā japellakṣaṃ daśāṃśaṃ pāyasena tu

हिन्दी अर्थ

विधिविपरीत कर्म किया है, उसे आप कृपापूर्वक क्षमा करें। प्रभो! मैंने जाग्रत्, स्वप्र और सुषुप्ति- अवस्थाओंमें जो कर्म किया है, वह सब आपकी पूजारूप हो जाय और मेरे लिये कल्याणकारी

English

clothed in variegated garments, the Lady Dhara. Having meditated thus, he should chant a hundred thousand and offer a tenth in milk-rice.

अध्याय ६९

श्लोक 141

साज्येन जुहुयान्मन्त्री विष्णोः पीठ्ठे समर्चयेत् ।मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यां वसुमतीं यजेत्

sājyena juhuyānmantrī viṣṇoḥ pīṭhṭhe samarcayet / mūrtiṃ saṃkalpya mūlena tasyāṃ vasumatīṃ yajet

हिन्दी अर्थ

हो। धरतीपर जो लड़खड़ाकर गिरते हैं, उनको ब्रह्मार्पणं भवतु स्वाहा। मां मदीयं च सकल विष्णवे सहारा देनेवाली भी धरती ही है, उसी प्रकार ते समर्पये ३० तत्सत्। आपके प्रति अपराध करनेवाले मनुष्योंके लिये यह दिद्वानोंने 'ब्रह्मार्पण मन्त्र' कहा है। इसके भी आप ही शरणदाता हैं, परमेश्वर! आपके

English

The mantra-knower should offer with ghee and worship on Vishnu's seat; conceiving the form from the root, he should worship Vasumati (Earth) in it.

अध्याय ६९

श्लोक 141-2

साज्येन जुहुयान्मन्त्री विष्णोः पीठे समर्चयेत् ।मूर्तिं संकल्प्य गूलेन तस्यां वसुमतीं यजेत्

sājyena juhuyānmantrī viṣṇoḥ pīṭhe samarcayet / mūrtiṃ saṃkalpya gūlena tasyāṃ vasumatīṃ yajet

हिन्दी अर्थ

इसका भावार्थ इस प्रकार है--'इससे पहले प्राण, बुद्धि, देहधर्मके अधिकारसे जाग्रत्, स्वप्न, सुषुप्त अवस्थाओंमें मनसे, वाणीसे, दोनों हाथोंसे, चरणोंसे, उदरसे, लिड्गसे मैंने जो कुछ सोचा है, जो बात कही है तथा जो कर्म किया है, वह ब्रह्मार्पण हो, स्वाहा। मैं अपनेको और अपने सर्वस्वको आप श्रीविष्णुकी सेवामें समर्पित करता हूँ। ३» तत्सत्।'

English

The mantra-knower should offer with ghee and worship on Vishnu's seat; conceiving the form from the root, he should worship Vasumati (Earth) in it.

अध्याय ६९

श्लोक 142

अङ्गानि पूर्वमाराध्य भूवह्निजलमारुतान् ।दिक्पात्रेषु च सम्पूज्य कोणपत्रेषु तत्कलाः

aṅgāni pūrvamārādhya bhūvahnijalamārutān / dikpātreṣu ca sampūjya koṇapatreṣu tatkalāḥ

हिन्दी अर्थ

... दूसरा कोई शरण नहीं है। आप ही मेरे वे अपने आराध्यदेवको निवेदित किये हुए नैवेद्य- शरणदाता हैं। अत: करुणापूर्वक मेरी त्रुटियोंको प्रसादको ग्रहण करें। भगवान् शिवको निवेदित क्षमा करें। जगत्पते! मेरे द्वारा रात-दिन सहस्रों निर्माल्य--पत्र, पुष्प, फल और जल ग्रहण करने अपराध बनते हैं। अत: “यह मेरा दास है।' ऐसा योग्य नहीं है, किंतु शालग्राम-शिलाका स्पर्श

English

Having worshipped the limbs first, the earth, fire, water, wind in the vessels of the directions, and their digits in the corner petals,

अध्याय ६९

श्लोक 142-2

अङ्गानि पूर्वमाराध्य भूवह्निजलमारुतान् ।दिक्पात्रेषु च सम्पूज्य कोणपत्रेषु तत्कलाः

aṅgāni pūrvamārādhya bhūvahnijalamārutān / dikpātreṣu ca sampūjya koṇapatreṣu tatkalāḥ

हिन्दी अर्थ

समझकर क्षमा करें। परमेश्वर! मैं आवाहन करना होनेसे वह सब पवित्र (ग्राह्म) हो जाता है। नहीं जानता, विसर्जन भी नहीं जानता और पूजा पूजाके पाँच प्रकार करना भी अच्छी तरह नहीं जानता, अब आप नारद! सबने पाँच प्रकारकी पूजा बतायी ही मेरी गति हैं--सहारे हैं।' है--आतुरी, सौतिकी, त्रासी, साधनाभाविनी तथा

English

Having worshipped the limbs first, the earth, fire, water, wind in the vessels of the directions, and their digits in the corner petals,

अध्याय ६९

श्लोक 143

निवृत्तिश्च प्रतिष्टा च विद्यानां तैश्च तत्कलाः ।इन्द्राद्यानपि वञ्चादीन्पूजयेत्तदनन्तरम्

nivṛttiśca pratiṣṭā ca vidyānāṃ taiśca tatkalāḥ / indrādyānapi vañcādīnpūjayettadanantaram

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार प्रार्थना करके मन्त्रका साधक दौर्बोधी। इनके लक्षणोंका मुझसे क्रमश: वर्णन मूलमन्त्र पढ़कर विसर्जनके लिये नीचे लिखे सुनो--रोग आदिसे युक्त मनुष्य न स्रान करे, न श्लोकका पाठ करे और पुष्पाञझ्ञलि दे-- जप करे और न पूजन ही करे। आराध्यदेवकी गच्छ गच्छ पर स्थानं जगदीश जगन्मय। पूजा, प्रतिमा अथवा सूर्यमण्डलका दर्शन एवं

English

Nivritti, Pratishtha, Vidya and their digits; then Indra and the rest, and Vajra and the rest.

अध्याय ६९

श्लोक 143-2

निवृत्तिश्च प्रतिष्टा च विद्यानां तैश्च तत्कलाः ।इन्द्राद्यानपि वज्रादीन्पूजयेत्तदनन्तरम्

nivṛttiśca pratiṣṭā ca vidyānāṃ taiśca tatkalāḥ / indrādyānapi vajrādīnpūjayettadanantaram

हिन्दी अर्थ

यन्न ब्रह्मादयों देवा जानन्ति च सदाशिव: ॥ ३१८ ॥ प्रणाम करके मन्त्र-स्मरणपूर्वक उनके लिये पुष्पाझजनलि

English

Nivritti, Pratishtha, Vidya and their digits; then Indra and the rest, and Vajra and the rest.

अध्याय ६९

श्लोक 144

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेदिष्टमात्मनः ।धरणी प्रभजन्नेवं पशुरत्नांबरादिभिः

evaṃ siddhe manau mantrī sādhayediṣṭamātmanaḥ / dharaṇī prabhajannevaṃ paśuratnāṃbarādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

धामको पधारिये, जिसे ब्रह्मा आदि देवता तथा नमस्कार करके गुरुकी पूजा करे तथा उनसे भगवान् शिव भी नहीं जानते हैं।' प्रार्थना करे--“ जगन्नाथ ! जगत्पूज्य ! दयानिधे! आपके इस प्रकार पुष्पाञललि देकर संहार-मुद्राके प्रसादसे मुझे पूजा छोड़नेका दोष न लगे।' द्वारा भगवानको उनके अड्रभूत पार्षदोंसहित तत्पश्चात् यथाशक्ति ब्राह्मणोंका भी पूजन करके

English

When the mantra is perfected, the practitioner accomplishes his own desire. Worshipping the Earth with animals, jewels, garments and the like,

अध्याय ६९

श्लोक 144-2

पूर्नं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेदिष्टमात्मनः ।धरणीं प्रभजन्नेवं पशुरत्नांबरादिभिः

pūrnaṃ siddhe manau mantrī sādhayediṣṭamātmanaḥ / dharaṇīṃ prabhajannevaṃ paśuratnāṃbarādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

सुषुम्णा नाडीके मार्गसे अपने हृदयकमलमें स्थापित उन्हें दक्षिणा आदिसे संतुष्ट करे और उनसे आशीर्वाद करके पुष्प सूँघकर विद्वान् पुरुष भगवान्का लेकर पूर्ववत् भगवान्की पूजा करे। यह 'आतुरी विसर्जन करे। दो शट्छु, दो चक्रशिला (गोमतीचक्र), पूजा” कही गयी है। अब सौतिकी पूजा बतायी दो शिवलिड्र, दो गणेशमूर्ति दो सूर्यप्रतिमा और जाती है। सूतक दो प्रकारका कहा गया है--

English

When the mantra is perfected, the practitioner accomplishes his own desire. Worshipping the Earth with animals, jewels, garments and the like,

अध्याय ६९

श्लोक 145

धरम्या वल्लभः स स्यात्सुखी जीवेच्छतं समा ।त्रैलोक्यमोहनो मन्त्रो जगन्नाथस्य कीर्त्यते

dharamyā vallabhaḥ sa syātsukhī jīvecchataṃ samā / trailokyamohano mantro jagannāthasya kīrtyate

हिन्दी अर्थ

दुर्गीजीकी तीन प्रतिमाओंका पूजन एक घरमें जातसूतक और मृतसूतक। दोनों ही सूतकोंमें नहीं करना चाहिए; अन्यथा दुःखकी प्राप्ति होती एकाग्रचित्त हो मानसी संध्या करके मनसे ही है। इसके बाद निम्राद्धित मन्त्र पढ़कर भगवान्का भगवानूका पूजन और मनसे ही मन्त्रका जप चरणामृत पान करे-- करे। फिर सूतक बीत जानेपर पूर्ववत् गुरु और

English

he becomes the beloved of the Earth, lives happily a hundred years. The Trailokyamohana mantra of Jagannatha is told:

अध्याय ६९

श्लोक 145-2

धरण्या वल्लभः स स्यात्सुखी जीवेच्छतं समा ।त्रैलोक्यमोहनो मन्त्रो जगन्नाथस्य कीर्त्यते

dharaṇyā vallabhaḥ sa syātsukhī jīvecchataṃ samā / trailokyamohano mantro jagannāthasya kīrtyate

हिन्दी अर्थ

अकालपृत्युहरणं . सर्वव्याधिविनाशनम्। ब्राह्मणोंका पूजन करके उनसे आशीर्वाद लेकर सर्वपापक्षयकरं विष्णुपादोदक॑ शुभम्॥ १२१-१२२॥ सदाकी भाँति पूजाका क्रम प्रारम्भ कर दे। यह भगवान् विष्णुका शुभ चरणामृत अकालमृत्युका 'सौीतिकी पूजा” कही गयी। अब त्रासी पूजा अपहरण, सम्पूर्ण व्याधियोंका नाश तथा समस्त बतायी जाती है। दुष्टोंसे त्रासको प्राप्त हुआ मनुष्य

English

he becomes the beloved of the Earth, lives happily a hundred years. The Trailokyamohana mantra of Jagannatha is told:

अध्याय ६९

श्लोक 146

तारः कामो रमा बीजं हृदन्ते पुरुषोत्तमः ।श्रीकण्ठः प्रतिरूपान्ते लक्ष्मीति च निवासि च

tāraḥ kāmo ramā bījaṃ hṛdante puruṣottamaḥ / śrīkaṇṭhaḥ pratirūpānte lakṣmīti ca nivāsi ca

हिन्दी अर्थ

पापोंका संहार करनेवाला है।!' यथाप्राप्त उपचारोंसे अथवा मानसिक उपचारोंसे भिन्न-भिन्न देवताओंके भक्तोंको चाहिए कि भगवान्की पूजा करे। यह “त्रासी पूजा” कही तत्र ज्नात्वा मानसीं तु कृत्वा संध्यांसमाहित:। मनसैव यजेद् देवं॑ मनसैव जपेन्मनुम्॥ निवृत्ते सूतके प्राग्वत् सम्पूज्य च गुरुंद्विजानू। तेभ्यश्वाशिषमादाय ततो नित्यक्रमं॑ चरेत्॥

English

Om, Kama, Rama (seeds), at the end of heart (hrid), Purushottama; Shrikantha at the end of "pratirupa"; "Lakshmi" and "nivasin" ...

अध्याय ६९

श्लोक 146-2

तारः कामो रमा बीजं हृदन्ते पुरुषोत्तमः ।श्रीकण्ठः प्रतिरूपान्ते लक्ष्मीति च निवासिं च

tāraḥ kāmo ramā bījaṃ hṛdante puruṣottamaḥ / śrīkaṇṭhaḥ pratirūpānte lakṣmīti ca nivāsiṃ ca

हिन्दी अर्थ

गयी है। पूजा-साधन-सामग्री जुटानेकी शक्ति न

English

Om, Kama, Rama (seeds), at the end of heart (hrid), Purushottama; Shrikantha at the end of "pratirupa"; "Lakshmi" and "nivasin" ...

अध्याय ६९

श्लोक 147

सकलान्ते जगत्पश्चात्क्षोभणेति पदं वदेत् ।सर्वस्त्रीहृदयान्ते तु विदारणपदं वदेत्

sakalānte jagatpaścātkṣobhaṇeti padaṃ vadet / sarvastrīhṛdayānte tu vidāraṇapadaṃ vadet

हिन्दी अर्थ

होनेपर यथाप्राप्त पत्र, पुष्प और फलका संग्रह करके उन्हींके द्वारा या मानसोपचारसे भगवान्का पूजन करे। यह 'साधनाभाविनी पूजा' कही गयी है। नारद! अब दौर्बोधी पूजाका परिचय सुनो--

English

Then at the end of "sakala" the word "jagat", then "kshobhana"; at the end of "sarvastrihridaya" he should say "vidarana";

अध्याय ६९

श्लोक 147-2

सकलान्ते जगत्पश्चात्क्षोभणेति पदं वदेत् ।सर्वस्त्रीहृदयान्ते तु विदारणपदं वदेत्

sakalānte jagatpaścātkṣobhaṇeti padaṃ vadet / sarvastrīhṛdayānte tu vidāraṇapadaṃ vadet

हिन्दी अर्थ

ज्ञानकेक अनुसार जिस किसी क्रमसे जो भी पूजा करते हैं, उसे 'दौर्बोधी पूजा” कहते हैं। इस प्रकार साधकको जिस किसी तरह भी सम्भव हो, देवपूजा करनी चाहिए। देवपूजाके बाद

English

Then at the end of "sakala" the word "jagat", then "kshobhana"; at the end of "sarvastrihridaya" he should say "vidarana";

अध्याय ६९

श्लोक 148

ततस्त्रिभुवनान्तं तु मदोन्मादकरेति च ।सुरासुरान्ते मनुजसुंदरीजनवर्णतः

tatastribhuvanāntaṃ tu madonmādakareti ca / surāsurānte manujasuṃdarījanavarṇataḥ

हिन्दी अर्थ

बलिवैश्वदेव आदि करके श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको भोजन कराये। तत्पश्चात् भगवान्को अर्पित किया हुआ प्रसाद स्वयं स्वजनोंक साथ भोजन करे। फिर आचमन एवं मुख-शुद्धि करके कुछ देर विश्राम

English

then ending with "tribhuvana", "madonmadakara"; at the end of "surasura", the class of "manuja-sundari"...

अध्याय ६९

श्लोक 148-2

ततस्त्रिभुवनान्तं तु मदोन्मादकरेति च ।सुरासुरान्ते मनुजसुंदरीजनवर्णतः

tatastribhuvanāntaṃ tu madonmādakareti ca / surāsurānte manujasuṃdarījanavarṇataḥ

हिन्दी अर्थ

करे। फिर स्वजनोंके साथ बैठकर पुराण तथा

English

then ending with "tribhuvana", "madonmadakara"; at the end of "surasura", the class of "manuja-sundari"...

अध्याय ६९

श्लोक 149

मनांसि तापयद्वन्द्वं दीपयद्वितयं ततः ।शोषयद्वितयं पश्चान्मारयद्वितयं ततः

manāṃsi tāpayadvandvaṃ dīpayadvitayaṃ tataḥ / śoṣayadvitayaṃ paścānmārayadvitayaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

विधियों )-के सम्पादनमें समर्थ होकर भी अनुकल्प (पीछे बताये हुए अपूर्ण विधान)-का अनुष्ठान करता है, उस उपासकको सम्पूर्ण फलकी प्राप्ति नहीं होती है। (पूर्व० ६७ अध्याय)

English

"Manamsi tapaya" twice, "dipaya" twice, then "shoshaya" twice, then "maraya" twice,

अध्याय ६९

श्लोक 149-2

मनांसि तापयद्वन्द्वं दीपयद्वितयं ततः ।शोषयद्वितयं पश्चान्मारयद्वितयं ततः

manāṃsi tāpayadvandvaṃ dīpayadvitayaṃ tataḥ / śoṣayadvitayaṃ paścānmārayadvitayaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीमहाविष्णुसम्बन्धी अष्टाक्षर, द्वादशाक्षर आदि विविध मन्त्रोंके अनुष्ठानकी विधि

English

"Manamsi tapaya" twice, "dipaya" twice, then "shoshaya" twice, then "maraya" twice,

अध्याय ६९

श्लोक 150

स्तंभयद्वितयं भूयो मोहयद्वितय ततः ।द्रावयद्वितयं तावदाकर्षययुगं ततः

staṃbhayadvitayaṃ bhūyo mohayadvitaya tataḥ / drāvayadvitayaṃ tāvadākarṣayayugaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

सनत्कुमारजी कहते हैं--नारद! अब में महाविष्णुके मन्त्रोंका वर्णन करता हूँ, जो लोकमें अत्यन्त दुर्लभ हैं। जिन्हें पाकर मनुष्य शीघ्र ही अपने अभीष्ट वस्तुओंको प्राप्त कर लेते हैं।

English

"stambhaya" twice, "mohaya" twice, "dravaya" twice, then "akarshaya" twice,

अध्याय ६९

श्लोक 150-2

स्तंभयद्वितयं भूयो मोहयद्वितय ततः ।द्रावयद्वितयं तावदाकर्षययुगं ततः

staṃbhayadvitayaṃ bhūyo mohayadvitaya tataḥ / drāvayadvitayaṃ tāvadākarṣayayugaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

जिनके उच्चारणमात्रसे ही राशि-राशि पाप नष्ट हो जाते हैं। ब्रह्मा आदि भी जिन मन्त्रोंका ज्ञान प्राप्त करके ही संसारकी सृष्टिमें समर्थ होते हैं।

English

"stambhaya" twice, "mohaya" twice, "dravaya" twice, then "akarshaya" twice,

अध्याय ६९

श्लोक 151

समस्तपरमो येन सुभगेन च संयुतम् ।सर्वसौभाग्यशब्दान्ते करसर्वपदं वदेत्

samastaparamo yena subhagena ca saṃyutam / sarvasaubhāgyaśabdānte karasarvapadaṃ vadet

हिन्दी अर्थ

पद हो तो '३७» नमो नारायणाय' यह अष्टाक्षर

English

joined with "samastaparama" and "subhaga"; at the end of "sarvasaubhagya", he should say "kara-sarva".

अध्याय ६९

श्लोक 152

कामप्रदादमुन्ब्रह्मासेंदुर्हनुयुगं ततः ।चक्रेण गदया पश्चात्खड्गेन तदनन्तरम्

kāmapradādamunbrahmāseṃdurhanuyugaṃ tataḥ / cakreṇa gadayā paścātkhaḍgena tadanantaram

हिन्दी अर्थ

गायत्री छन्‍्द है, अविनाशी भगवान् विष्णु देवता हैं, ३० बीज है, नम: शक्ति है तथा सम्पूर्ण मनोरथोंकी प्राप्तिक लिये इसका विनियोग किया जाता है। इसका पशद्ञाड़-न्यास इस प्रकार है--

English

"Kamapradaya", Brahma, moon, "hanu" twice, then "with the discus", "with the mace", then "with the sword",

अध्याय ६९

श्लोक 153

सर्वबाणैर्भेदियुगं पाशेनान्ते कटद्वयम् ।अङ्कुशेनेति संप्रोच्य ताडयद्वितयं पुनः

sarvabāṇairbhediyugaṃ pāśenānte kaṭadvayam / aṅkuśeneti saṃprocya tāḍayadvitayaṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

क़ुद्धोल्काय हृदयाय नमः, महोल्काय शिरसे स्वाहा, वीरोल्काय शिखाये वषद, अत्युल्काय कवचाय हुं, सहस्नोल्काय अस्त्राय फट। इस प्रकार पश्चाड्रकी कल्पना करनी चाहिए। फिर

English

"with all arrows pierce twice", "with the noose" at the end "katadvaya", saying "with the goad", "strike" twice again,

अध्याय ६९

श्लोक 154

कुरुशब्दद्वयमथो किं तिष्टसि पदं वदेत् ।तावद्यावत्पदस्यान्ते समाहितमनन्तरम् ।ततो मे सिद्धिराभास्य भवमन्ते च वर्म फट्

kuruśabdadvayamatho kiṃ tiṣṭasi padaṃ vadet / tāvadyāvatpadasyānte samāhitamanantaram / tato me siddhirābhāsya bhavamante ca varma phaṭ

हिन्दी अर्थ

इसके बाद सुदर्शन-मन्त्रसे दिग्बन्ध करना चाहिए । '3७ नमः सुदर्शनाय अस्त्राय फद्' यह बारह अक्षरोंका मन्त्र 'सुदर्शन-मन्त्र” कहा गया है।

English

"kuru" twice, then "kim tishthasi" (why do you stand?), until the end of the word, attentively afterward; "then grant me success", and at the end the armour "phat".

अध्याय ६९

श्लोक 155

हृदन्तो ऽयं महामन्त्रो द्विशतार्णः समीरितः ।जैमिनिर्मुनिरस्योक्तश्छन्दश्चामितमीरितम्

hṛdanto 'yaṃ mahāmantro dviśatārṇaḥ samīritaḥ / jaiminirmunirasyoktaśchandaścāmitamīritam

हिन्दी अर्थ

अब में विभूतिपञ्लर नामक दशावृत्तिमय न्‍्यासका वर्णन करता हूँ। मूल मन्त्रके अक्षरोंका अपने शरीरके मूलाधार हृदय, मुख, दोनों भुजा तथा दोनों चरणोंके मूलभाग तथा नासिकामें

English

This great mantra, ending in the heart, is declared of two hundred syllables. Its sage is said to be Jaimini; the metre is declared limitless;

अध्याय ६९

श्लोक 156

देवता जगतां मोहे जगन्नाथः प्रकीर्तितः ।कामो बीजं रमा शक्तिर्विनियोगो ऽखिलाप्तये

devatā jagatāṃ mohe jagannāthaḥ prakīrtitaḥ / kāmo bījaṃ ramā śaktirviniyogo 'khilāptaye

हिन्दी अर्थ

न्यास करे। यह प्रथम आवृत्ति कही गयी है।

English

the deity is called Jagannatha, in bewildering the worlds. Kama is the seed, Rama is the power; the application is for gaining all.

अध्याय ६९

श्लोक 157

पुरुषोत्तमत्रिभुवनोन्मादकान्ते ऽग्निवर्म च ।हृदयं कीर्तितं पश्चाज्जगत्क्षोभणशब्दतः

puruṣottamatribhuvanonmādakānte 'gnivarma ca / hṛdayaṃ kīrtitaṃ paścājjagatkṣobhaṇaśabdataḥ

हिन्दी अर्थ

तथा पृष्ठभागमें पुनः मन्त्राक्षरोंका न्यास करे। यह द्वितीय आवृत्ति बतायी गयी है। मूर्धा, मुख, दोनों नेत्र, दोनों श्रवण तथा नासिका-छिद्रोंमें मन्त्राक्षरोंका न्यास करे। यह तृतीय आवृत्ति है। दोनों भुजाओं

English

"Purushottama-tribhuvana-unmadaka" and fire-armour, then the heart is declared with the word "jagatkshobhana";

अध्याय ६९

श्लोक 158

लक्ष्मीदयितवर्मान्तः शिरः प्रोक्तं शिखा पुनः ।मन्मथो तमशब्दान्ते मङ्गजे पदमीरयेत्

lakṣmīdayitavarmāntaḥ śiraḥ proktaṃ śikhā punaḥ / manmatho tamaśabdānte maṅgaje padamīrayet

हिन्दी अर्थ

और दोनों पैरोंकी सटी हुई अंगुलियोंमें चौथी आवृत्तिका न्यास करे। धातु, प्राण और हृदयमें पाँचवीं आवृत्तिका न्यास करे। सिर, नेत्र, मुख और हृदय, कुक्षि, ऊरु, जद्भा तथा दोनों पैरोंमें

English

the head is called "Lakshmi-dayita" ending in armour; the tuft again; "Manmatha", at the end "tama", he should say in "manmathe";

अध्याय ६९

श्लोक 159

कामदायेति हुं प्रोच्य न्यसेद्वम ततः परम् ।परमान्ते भृगुकर्णाभ्यां च सर्वपदं ततः

kāmadāyeti huṃ procya nyasedvama tataḥ param / paramānte bhṛgukarṇābhyāṃ ca sarvapadaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

विद्वानू पुरुष एक-एक करके क्रमश: मन्त्र- वर्णोका न्यास करे। (यह छठी, सातवीं, आठवीं आवृत्ति है) हृदय, कंधा, ऊरु तथा चरणोंमें

English

saying "Kamadaya hum" he should place the armour, then after "parama" with "Bhrigu" and "karna", the word "sarva",

अध्याय ६९

श्लोक 160

सौभाग्यकरवर्मान्ते कवचं पारिकीर्तितम् ।सुरासुरान्ते मनुजसुंदरीति पदं वदेत्

saubhāgyakaravarmānte kavacaṃ pārikīrtitam / surāsurānte manujasuṃdarīti padaṃ vadet

हिन्दी अर्थ

चक्र, शड्ख, गदा और कमलकोी मुद्रा बनाकर उनमें न्यास करे (यह नवम, दशम आवृत्ति है)। यह सर्वश्रेष्ठ न्यास विभूति-पञ्चर नामसे विख्यात है। मूलके एक-एक अक्षरको अनुस्वारसे युक्त

English

at the end of "saubhagyakara" with armour, the shield is declared. At the end of "surasura" he should say "manuja-sundari",

अध्याय ६९

श्लोक 161

हृदयान्ते विदा पश्चाद्रणसर्वपदं वदेत् ।ततः प्रहरणधरसर्वकामुकतत्पदम्

hṛdayānte vidā paścādraṇasarvapadaṃ vadet / tataḥ praharaṇadharasarvakāmukatatpadam

हिन्दी अर्थ

करके उसके दोनों ओर प्रणवका सम्पुट लगाकर

English

at the end of heart, then "vida", then "rana-sarva"; then "praharanadhara-sarvakamuka",

अध्याय ६९

श्लोक 162

हनयुग्मं च हृदयं बन्धनानि ततो वदेत् ।आकर्षयद्वयं पश्चान्महाबलपदं ततः

hanayugmaṃ ca hṛdayaṃ bandhanāni tato vadet / ākarṣayadvayaṃ paścānmahābalapadaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

. करे अथवा आदिमें प्रणण और अन्तमें नम: लगाकर मन्त्राक्षरोंका न्यास करे। ऐसा दूसरे विद्वानोंका कथन है।

English

"hana" twice and the heart; then "bandhanani"; "akarshaya" twice, then "mahabala",

अध्याय ६९

श्लोक 163

वर्म चास्त्रं समाख्यातं नेत्रं स्यात्तदनन्तरम् ।वदेत्रिभुवनं पश्चाच्चर सर्वजनेति च

varma cāstraṃ samākhyātaṃ netraṃ syāttadanantaram / vadetribhuvanaṃ paścāccara sarvajaneti ca

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात् बारह आदित्योंसहित द्वादश मूर्तियोंका न्यास करे। ये बारह मूर्तियाँ आदियें द्वादशाक्षरके एक-एक मन्त्रसे युक्त होती हैं और इनके साथ बारह आदित्योंका संयोग होता है। यह अष्टाक्षर-

English

armour and weapon declared, then the eye; he should say "tribhuvana", then "chara sarvajana",

अध्याय ६९

श्लोक 164

मनांसि हरयुग्मान्ते दारयद्वितयं च मे ।वशमानय वर्मान्ते नेत्रमन्त्रः समीरितः

manāṃsi harayugmānte dārayadvitayaṃ ca me / vaśamānaya varmānte netramantraḥ samīritaḥ

हिन्दी अर्थ

चार आत्माका योग होनेसे द्वादशाक्षर होता है।

English

"manamsi hara" twice, "daraya" twice for me; "vasham anaya" with armour at the end — the eye mantra is declared.

अध्याय ६९

श्लोक 165

षडङ्गमन्त्रास्ताराद्याः फट्नमोन्ताः प्रकीर्तिताः ।तारस्त्रैलोक्यशब्दान्ते मोहनेति पदं वदेत्

ṣaḍaṅgamantrāstārādyāḥ phaṭnamontāḥ prakīrtitāḥ / tārastrailokyaśabdānte mohaneti padaṃ vadet

हिन्दी अर्थ

अज्जेंमें मनत्रसाधक क्रमश: बारह मूर्तियोंका न्यास करे। केशवका धाताके साथ ललाठमें न्यास करके नारायणका अर्यमाके साथ कुक्षिमें, माधवका मित्रके साथ हृदयमें तथा गोविन्दका

English

The six limb mantras, beginning with Om, ending in "phat" and "namah", are declared. Om, at the end of "trailokya", the word "mohana",

अध्याय ६९

श्लोक 166

हृषीकेशेति संप्रोच्याप्रतिरूपादिशब्दतः ।मम्नथानन्तरं सर्वस्त्रीणां हृदयमीरयेत्

hṛṣīkeśeti saṃprocyāpratirūpādiśabdataḥ / mamnathānantaraṃ sarvastrīṇāṃ hṛdayamīrayet

हिन्दी अर्थ

वरुणके साथ कण्ठकूपमें न्यास करे। विष्णुका अंशुके साथ, मधुसूदनका भगके साथ, त्रिविक्रमका विवस्वान्के साथ, वामनका इन्द्रके साथ, श्रीधरका पूषाके साथ और हृषीकेशका पर्जन्यके साथ

English

after saying "Hrishikesha" and from the word "apratirupa", after "manmatha" he should say "sarvastrinam hridayam",

अध्याय ६९

श्लोक 167

आकर्षणपदा गच्छदागच्छहृदयान्तिमः ।अनेन व्यापकं कृत्वा जगन्नाथं स्मरेत् सुधीः

ākarṣaṇapadā gacchadāgacchahṛdayāntimaḥ / anena vyāpakaṃ kṛtvā jagannāthaṃ smaret sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

न्यास करे। पद्मनाभका त्वष्टाके साथ तथा दामोदरका विष्णुके साथ न्यास करे'। तत्पश्चात् द्वादशाक्षर-

English

"akarshana", "gaccha agaccha" ending in the heart. By this, having made it all-pervading, the wise one should remember Jagannatha.

अध्याय ६९

श्लोक 168

क्षीराब्धेस्तु तटे रम्यं सुरद्रुमलताञ्चितम् ।उद्यदर्काभुजालाभं स्वधाम्नोज्वालदिङ्मुखम्

kṣīrābdhestu taṭe ramyaṃ suradrumalatāñcitam / udyadarkābhujālābhaṃ svadhāmnojvāladiṅmukham

हिन्दी अर्थ

विद्वान् पुरुष किरीट मन्त्रके द्वारा व्यापकन्यास करे। किरीट मन्त्र प्रणयके अतिरिक्त पैंसठ अक्षरका बताया गया है---' ३० किरीटकेयूरहारमकर-

English

On the bank of the Milk Ocean, lovely, adorned with creepers of wish-trees, bright as a mass of rising suns, shining by its own radiance in all directions,

अध्याय ६९

श्लोक 169

प्रसूनावलिसौरभ्यमाद्यन्मधुकरारवम् ।दिव्यवातोञ्चलत्कञ्जपरागोद्धूलितांबरम्

prasūnāvalisaurabhyamādyanmadhukarāravam / divyavātoñcalatkañjaparāgoddhūlitāṃbaram

हिन्दी अर्थ

मयदीमप्तकराय सहस्त्रादित्यतेजसे नमः ।' इस प्रकार न्यासविधि करके सर्वव्यापी भगवान् नारायणका

English

with the fragrance of rows of flowers, the humming of intoxicated bees, with garments dusted by pollen of lotuses moving in the divine breeze,

अध्याय ६९

श्लोक 170

स्वर्वधूगीतमाधुर्याभिराम चिन्तयेद्वनम् ।तदन्तर्मणिसम्पत्तिस्फुरत्तोरणमण्डपे

svarvadhūgītamādhuryābhirāma cintayedvanam / tadantarmaṇisampattisphurattoraṇamaṇḍape

हिन्दी अर्थ

उद्यत्कोट्यर्कसदृशं शड्खं चक्र गदाम्बुजम्। दधतं च करैरभूमिश्रीभ्यां पार्श्द्वयाश्चितम्॥

English

a charming forest with the sweetness of songs of celestial women: he should contemplate it. Within it a pavilion with arches shining with gem wealth,

अध्याय ६९

श्लोक 171

विलसन्मौक्तिकोद्दामदामराजद्वितानके ।मणिवेद्यादि वियत्किरीटाग्रसमर्चिते

vilasanmauktikoddāmadāmarājadvitānake / maṇivedyādi viyatkirīṭāgrasamarcite

हिन्दी अर्थ

हारकेयूरवलयाड्रदं पीताम्बर स्मरेत्॥

English

with a canopy with garlands of pearls shining, with a gem-dais and so on, worshipped with the crown tips in the sky,

अध्याय ६९

श्लोक 172

दिव्यसिंहासने विप्र समासीनं स्मरेद्विभुम् ।शङ्खपाशेषु चापानि मुसलं नन्दकं गदाम्

divyasiṃhāsane vipra samāsīnaṃ smaredvibhum / śaṅkhapāśeṣu cāpāni musalaṃ nandakaṃ gadām

हिन्दी अर्थ

जिनकी दिव्य कान्ति उदय-कालके कोटि- कोटि सूर्योके सदृश है, जो अपने चार भुजाओंमें शट्ड, चक्र, गदा और कमल धारण करते हैं, भूदेवी तथा श्रीदेवी जिनके उभय पार्थकी शोभा

English

seated on a divine lion-throne, O Brahmin, he should remember the Lord, holding in his arms conch, noose, bows, pestle, Nandaka sword, mace,

अध्याय ६९

श्लोक 173

अङ्कुशं दधतं दोर्भिः श्लिष्टे कमलयोरसि ।पश्यत्यङ्कस्थयांभोजश्रिया रागोल्लसदृशा

aṅkuśaṃ dadhataṃ dorbhiḥ śliṣṭe kamalayorasi / paśyatyaṅkasthayāṃbhojaśriyā rāgollasadṛśā

हिन्दी अर्थ

बढ़ा रही हैं, जिनका वक्ष:स्थल श्रीवत्सचिहसे सुशोभित है, जो अपने गलेमें चमकीली कौस्तुभमणि धारण करते हैं और हार, केयूर, वलय तथा अंगद आदि दिव्य आभूषण जिनके श्रीअड्ोंमें

English

goad, embraced on the lotus-chest, looking at Lakshmi seated on his lap with eyes sparkling with love.

अध्याय ६९

श्लोक 174

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षचतुष्कं तद्दशांशतः ।कुण्डेर्ऽद्धचन्द्रे पद्मैर्वा जातीपुष्पैश्च होमयेत्

dhyātvaivaṃ prajapellakṣacatuṣkaṃ taddaśāṃśataḥ / kuṇḍer'ddhacandre padmairvā jātīpuṣpaiśca homayet

हिन्दी अर्थ

१. आत्मा, अन्तरात्मा, परमात्मा तथा ज्ञानात्मा--ये चार आत्मा हैं। २. यह मूर्तिपञ्लर-न्यास कहलाता है। इसका प्रयोग इस प्रकार है--

English

Having meditated thus, he should chant four hundred thousand and offer a tenth part in a semicircular fire-pit with lotuses or jasmine flowers.

अध्याय ६९

श्लोक 175

यागभूमिं तथात्मानं यागोपकरणं तथा ।पूजयिष्यन् जगन्नाथं गायत्र्या प्रोक्षयेद्वुधः

yāgabhūmiṃ tathātmānaṃ yāgopakaraṇaṃ tathā / pūjayiṣyan jagannāthaṃ gāyatryā prokṣayedvudhaḥ

हिन्दी अर्थ

दक्षिणांसे--3» वम् ऊम् मधुसूदनाय भगाय नमः।

English

Intending to worship Jagannatha, the wise one should sprinkle the sacrificial ground, himself and the ritual implements with the Gayatri:

अध्याय ६९

श्लोक 176

त्रैलोक्यमोहनायान्ते विद्महे पदमीरयेत् ।स्मराय धीमहीत्युक्त्वा तन्नो विष्णुः प्रचोदयात्

trailokyamohanāyānte vidmahe padamīrayet / smarāya dhīmahītyuktvā tanno viṣṇuḥ pracodayāt

हिन्दी अर्थ

वामांसे--3» सुम् ओम श्रीधराय पृष्णे नमः ।

English

"Trailokyamohanaya", at the end he should say "vidmahe"; "Smaraya dhimahi", then "Tan no Vishnuh prachodayat".

अध्याय ६९

श्लोक 177

गायत्र्येषा समाख्याता सर्वशुद्धिकरी परा ।कल्पयेदासनं पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवे सुधीः

gāyatryeṣā samākhyātā sarvaśuddhikarī parā / kalpayedāsanaṃ pīṭhe pūrvokte vaiṣṇave sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

गलवामभागे-- ३» देम् औम् हषीकेशाय पर्जन्याय नमः।

English

This is declared the Gayatri, the supreme purifier of all. The wise one should place a seat on the Vaishnava pitha described before.

अध्याय ६९

श्लोक 178

पक्षिराजाय ठद्वन्द्वं पीठमन्त्रो ऽयमीरितः ।मूर्तिं संकल्पमूलेन तस्यामावाहयेदतः

pakṣirājāya ṭhadvandvaṃ pīṭhamantro 'yamīritaḥ / mūrtiṃ saṃkalpamūlena tasyāmāvāhayedataḥ

हिन्दी अर्थ

पड़कर धन्य हो रहे हैं, उन पीताम्बरधारी भगवान् विष्णुका चिन्तन करना चाहिए। इन्द्रियोंको वशमें रखकर मन्त्रमें जितने वर्ण हैं, उतने लाख मन्त्रका विधिवत् जप करे। प्रथम

English

"Pakshirajaya" with two "tha": this is declared the seat mantra. Conceiving the form with the root mantra, he should invoke it there.

अध्याय ६९

श्लोक 179

व्यापकन्यासमन्त्रेण ततः सम्पूज्य भक्तितः ।श्रीवत्सहृदयं तेन श्रीवत्सं स्तनयोर्यजेत्

vyāpakanyāsamantreṇa tataḥ sampūjya bhaktitaḥ / śrīvatsahṛdayaṃ tena śrīvatsaṃ stanayoryajet

हिन्दी अर्थ

लाख मन्त्रके जपसे निश्चय ही आत्मशुद्धि होती है। दो लाख जप पूर्ण होनेपर साधकको मन्त्र- शुद्धि प्रात्त होती है। तीन लाखके जपसे साधक स्वर्गलोक प्राप्त कर लेता है। चार लाखके जपसे

English

Then, with the all-pervading placing mantra, worshipping with devotion, by it he should worship Shrivatsa on the breasts as the heart-Shrivatsa;

अध्याय ६९

श्लोक 180

कौस्तुभाय हृदन्तेन यजेद्वक्षसि कौस्तुभम् ।पूजयेद्वनमालायै हृदन्तेन गले च ताम्

kaustubhāya hṛdantena yajedvakṣasi kaustubham / pūjayedvanamālāyai hṛdantena gale ca tām

हिन्दी अर्थ

मनुष्य भगवान् विष्णुके समीप जाता है। पाँच लाखके जपसे निर्मल ज्ञान प्राप्त होता है। छठे लाखके जपसे मन्त्र-साधककी बुद्धि भगवान् विष्णुमें स्थिर हो जाती है। सात लाखके जपसे

English

with "Kaustubhaya" ending in the heart, the Kaustubha on the chest; the forest garland with the heart-ending on the neck.

अध्याय ६९

श्लोक 181

कर्णिकायां ततो ऽभ्यर्चयेद्विधिवञ्चाङ्गदेवताः ।दलेषु पूजयेत्पश्चाल्लक्ष्म्याद्यावृत्तचामराः

karṇikāyāṃ tato 'bhyarcayedvidhivañcāṅgadevatāḥ / daleṣu pūjayetpaścāllakṣmyādyāvṛttacāmarāḥ

हिन्दी अर्थ

है। आठ लाखका जप पूर्ण कर लेनेपर मन्त्र-जप करनेवाला पुरुष निर्वाण (परम शान्ति एवं मोक्ष)- को ग्रास्त होता है। इस प्रकार जप करके

English

Then he should worship the deities of the limbs on the pericarp by rule; then on the petals the Lakshmi and others waving chowries,

अध्याय ६९

श्लोक 182

बन्धूककुसुमाभासाःमुक्ताहारलसत्कुचाः ।उत्फुल्लांभघोजनयना मदविभ्रममन्थराः

bandhūkakusumābhāsāḥmuktāhāralasatkucāḥ / utphullāṃbhaghojanayanā madavibhramamantharāḥ

हिन्दी अर्थ

अग्रिमें दशांश होम करे। मण्ड्कसे लेकर परतत्त्वपर्यन्त सबका पीठपर यत्रपूर्वक पूजन करे। विमला, उत्कर्षिणी, ज्ञाना, क्रिया, योगा, प्रह्बी, सत्या,

English

bright as bandhuka flowers, their breasts shining with pearl necklaces, lotus-eyed, slow with the play of intoxication.

अध्याय ६९

श्लोक 183

लक्ष्मी सरस्वती चैव धृतिः प्रीतिस्ततः परम् ।कान्तिः शान्तिस्तुष्टिपुष्टिबीजाद्या ङेनमोन्तिकाः

lakṣmī sarasvatī caiva dhṛtiḥ prītistataḥ param / kāntiḥ śāntistuṣṭipuṣṭibījādyā ṅenamontikāḥ

हिन्दी अर्थ

हैं। (इन सबका पूजन करना चाहिए।) इसके

English

Lakshmi, Sarasvati, Dhriti, Priti, then Kanti, Shanti, Tushti, Pushti — with the seeds in the dative.

अध्याय ६९

श्लोक 184

भृगुः खड्राशचन्द्राढ्यो देव्या बीजमुदाहृतम् ।ह्रस्वत्रयक्लीबसर्वरहितस्वरसंयुतम्

bhṛguḥ khaḍrāśacandrāḍhyo devyā bījamudāhṛtam / hrasvatrayaklībasarvarahitasvarasaṃyutam

हिन्दी अर्थ

वासुदेवाय सर्वात्मसंयोगयोगपदापीठाय नम: ' यह छत्तीस अक्षरका पीठमन्त्र है, इससे भगवान्को आसन देना चाहिए। मूलमन्त्रसे मूर्ति-निर्माण कराकर उसमें भगवान्का आवाहन करके पूजा

English

The seed of the goddess is declared: "Bhrigu" with "kha", "ra", "sa" and moon; with the three short vowels and without the neuter...

अध्याय ६९

श्लोक 185

देव्या बीजं क्रमादासामादौ च विनियोजयेत् ।दलाग्रेषु यजेच्छङ्खं शार्ङ्गं चक्रमसिं गदाम्

devyā bījaṃ kramādāsāmādau ca viniyojayet / dalāgreṣu yajecchaṅkhaṃ śārṅgaṃ cakramasiṃ gadām

हिन्दी अर्थ

करे। पहले कमलके केसरोंमें मन्त्रसम्बन्धी छः: अड्ोंका पूजन करना चाहिए। इसके बाद अष्टदल कमलके पूर्व आदि दलोंमें क्रमश: वासुदेव, संकर्षण, प्रद्युम्न तथा अनिरुद्धका और आग्नेय

English

the seed of the goddess is to be applied first, in order, to them. On the petal tips he should worship the conch, Sharnga bow, discus, sword, mace,

अध्याय ६९

श्लोक 186

अङ्कुशं मुसलं पाशं स्वमुद्रामनुभिः पृथक् ।महाजलचरा यान्ते वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा

aṅkuśaṃ musalaṃ pāśaṃ svamudrāmanubhiḥ pṛthak / mahājalacarā yānte varmāstraṃ vahnivallabhā

हिन्दी अर्थ

आदि कोणों क्रमश: उनकी शक्तियोंका पूजन करे। उनके नाम इस प्रकार हैं--शान्ति, श्री, रति तथा सरस्वती। इनकी क्रमश: पूजा करनी चाहिए। वासुदेवकी अड्भकान्ति सुवर्णके समान

English

goad, pestle, noose, each with its own mudra and mantras. "Mahajalachara" at the end, armour, weapon and "svaha".

अध्याय ६९

श्लोक 187

पाञ्चजन्या प्रताराद्यो नमोन्तः शङ्खपूजने ।शार्ङ्गाय सशयान्ते च वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा

pāñcajanyā pratārādyo namontaḥ śaṅkhapūjane / śārṅgāya saśayānte ca varmāstraṃ vahnivallabhā

हिन्दी अर्थ

है। संकर्षण पीत वर्णके हैं। प्रद्युम्न तमालके समान श्याम और अनिरुद्ध इन्द्रनील मणिके सदृश हैं। ये सब-के-सब पीताम्बर धारण करते हैं। इनके चार भुजाएँ हैं। ये शड्ख, चक्र, गदा

English

"Panchajanya" for the worship of the conch, with Om at the beginning and "namah" at the end; for the Sharnga, with armour, weapon and "svaha",

अध्याय ६९

श्लोक 188

शार्ङ्गाय हृदयं मन्त्रो महाद्यः शार्ङ्गपूजने ।सुदर्शनमहान्ते तु चक्रराजपदं वदेत्

śārṅgāya hṛdayaṃ mantro mahādyaḥ śārṅgapūjane / sudarśanamahānte tu cakrarājapadaṃ vadet

हिन्दी अर्थ

और कमल धारण करनेवाले हैं। शान्तिका वर्ण श्वेत, श्रीका वर्ण सुवर्ण-गौर, सरस्वतीका रंग गोदुग्धके समान उज्वल तथा रतिका वर्ण दूर्वादलके समान श्याम है। इस प्रकार ये सब शक्तियाँ हैं।

English

"Sharngaya hridayam" is the mantra in the worship of Sharnga, beginning with "maha". At the end of "Sudarshana-maha", he should say "chakraraja",

अध्याय ६९

श्लोक 189

हययुग्मं सर्वदुष्टभयमन्ते कुरुद्वयम् ।छिन्धिद्वयं ततः पश्चाद्विदारययुगं ततः

hayayugmaṃ sarvaduṣṭabhayamante kurudvayam / chindhidvayaṃ tataḥ paścādvidārayayugaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

कमलदलोंके अग्रभागमें चक्र, शड्ख, गदा, कमल, कौस्तुभभणि, मुसल, खड़ग और वनमालाका क्रमश: पूजन करे। चक्रका रंग लाल, शड्खका रंग चन्द्रमाके समान श्वेत, गदाका पीला, कमलका

English

"haya" twice, "sarvadushtabhaya", at the end "kuru" twice, "chhindhi" twice, then "vidaraya" twice,

अध्याय ६९

श्लोक 190

परमन्त्रान् ग्रसद्वन्द्वं भक्षयद्वितयं पुनः ।भूकानि त्रासयद्वन्द्वं वर्मफड्वह्निसुंदरी

paramantrān grasadvandvaṃ bhakṣayadvitayaṃ punaḥ / bhūkāni trāsayadvandvaṃ varmaphaḍvahnisuṃdarī

हिन्दी अर्थ

सुवर्णके समान, कोस्तुभका श्याम, मुसलका काला, तलवारका श्रेत और वनमालाका उज्ज्वल है। इनके बाह्मभागमें भगवान्के सम्मुख हाथ जोड़कर खड़े हुए कुंकुम वर्णवाले पक्षिराज

English

"paramantran grasa" twice, "bhakshaya" twice, "bhutani trasaya" twice, armour, "phat", "svaha".

अध्याय ६९

श्लोक 191

सुदर्शनाय हृदयं प्रोक्तश्चक्रर्चने मनुः ।महाखड्गतीक्ष्णपदाच्छिवियुग्मं समीरयेत्

sudarśanāya hṛdayaṃ proktaścakrarcane manuḥ / mahākhaḍgatīkṣṇapadācchiviyugmaṃ samīrayet

हिन्दी अर्थ

गरुड़का पूजन करे। तत्पश्चात् क्रमश: दक्षिण पार्थमें शइखनिधि और वाम पार्श्रमें पद्मनिधिकी पूजा करे। इनका वर्ण क्रमशः मोती और माणिक्यके समान है। पश्चिममें ध्वजकी पूजा

English

"Sudarshanaya hridayam" is the mantra in the worship of the discus. After "mahakhadga-tikshna" he should say "chhindhi" twice,

अध्याय ६९

श्लोक 192

हुं फट् स्वाहा च खड्गाय नमः खड्गार्चने मनुः ।महाकौमोदकीत्यन्ते वदेञ्चैव महाबले

huṃ phaṭ svāhā ca khaḍgāya namaḥ khaḍgārcane manuḥ / mahākaumodakītyante vadeñcaiva mahābale

हिन्दी अर्थ

करे। अग्निकोणमें रक्तवर्णके विघ्न (गणेश)-का,

English

"hum phat svaha", "Khadgaya namah" is the mantra in sword-worship. After "Mahakaumodaki" he should say "mahabale",

अध्याय ६९

श्लोक 193

सर्वासुरान्तके पश्चात्प्रसीदयुगलेति च ।वर्मास्त्रवह्निजायान्तकौमोदकि हृक्षतिमः

sarvāsurāntake paścātprasīdayugaleti ca / varmāstravahnijāyāntakaumodaki hṛkṣatimaḥ

हिन्दी अर्थ

नेर््रत्य कोणमें श्याम वर्णवाले आर्यका, वायव्यकोणमें श्यामवर्ण दुर्गुका तथा ईशान कोणमें पीतवर्णके सेनानीका पूजन करना चाहिए। इनके बाह्मभागमें विद्वान् पुरुष इन्द्र आदि लोकपालोंका उनके

English

"sarvasurantake", then "prasida" twice; armour, weapon, "svaha"; "Kaumodakyai hrit".

अध्याय ६९

श्लोक 194

कौमोदक्यर्चने प्रोक्तो मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ।महाङ्कुशपदात्कुट्चयुग्मं हुंफट्वसुप्रिया

kaumodakyarcane prokto mantraḥ sarvārthasādhakaḥ / mahāṅkuśapadātkuṭcayugmaṃ huṃphaṭvasupriyā

हिन्दी अर्थ

आयुधोंसहित पूजन करे। जो इस प्रकार आवरणोंसहित अविनाशी भगवान् विष्णुका पूजन करता है, वह इस लोकमें सम्पूर्ण भोगोंका उपभोग करके अन्तमें भगवान् विष्णुके धामको जाता है। खेत,

English

In the worship of Kaumodaki, the mantra is declared as accomplishing all aims. After "mahankusha", "kuta" twice, "hum phat svaha":

अध्याय ६९

श्लोक 195

अङ्कुशाय नमः प्रोक्तो मन्त्रग्रौवाकुशर्चने ।संवर्तकमहान्ते तु मुसलेति पदं वदेत्

aṅkuśāya namaḥ prokto mantragrauvākuśarcane / saṃvartakamahānte tu musaleti padaṃ vadet

हिन्दी अर्थ

धान्य और सुवर्णकी प्राप्तिके लिये धरणीदेवीका चिन्तन करे। उनकी कान्ति दूर्वादलके समान श्याम है और वे अपने हाथोंमें धानकी बाल लिये रहती हैं। देवाधिदेव भगवान्के दक्षिणभागमें पूर्ण

English

"Ankushaya namah" is the mantra in goad-worship. After "Samvartaka-maha" he should say "musala",

अध्याय ६९

श्लोक 196

योधयद्वितयं वर्म फडन्ते वह्निसुंदरी ।मुसलाय नमः प्रोक्तो मन्त्रो सुसलपूजने

yodhayadvitayaṃ varma phaḍante vahnisuṃdarī / musalāya namaḥ prokto mantro susalapūjane

हिन्दी अर्थ

चन्द्रमाके समान मुखवाली वीणा-पुस्तकधारिणी सरस्वतीदेवीका चिन्तन करे। वे क्षीरसागरके फेनपुझकी भाँति उज्ज्वल दो वस्त्र धारण करती हैं। जो सरस्वतीदेवीके साथ परात्पर भगवान्

English

"yodhaya" twice, armour, "phat" at the end, "svaha"; "Musalaya namah" is the mantra in pestle-worship.

अध्याय ६९

श्लोक 197

महापाश हदादघटयमाकर्षयद्वयम् ।हुं फटे स्वाहा च पाशाय नमः पाशार्चने मनुः

mahāpāśa hadādaghaṭayamākarṣayadvayam / huṃ phaṭe svāhā ca pāśāya namaḥ pāśārcane manuḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुका ध्यान करता है, वह वेद और वेदाड्रोंका तत्त्वज्ञ तथा सर्वज्ञोंमें श्रेष्ठ होता है।

English

"Mahapasha ... ghataya akarshaya" twice, "hum phat svaha"; "Pashaya namah" is the mantra in noose-worship.

अध्याय ६९

श्लोक 198

ताराद्या मनवो ह्येते ततः शक्रादिकान्यजेत्

tārādyā manavo hyete tataḥ śakrādikānyajet

हिन्दी अर्थ

जो प्रतिदिन प्रात:काल पच्चीस बार ( ३» नमो नारायण ) इस अष्टाक्षर मन्त्रका जप करके जल पीता है, वह सब पापोंसे मुक्त, ज्ञानवान् तथा नीरोग होता है। चन्द्रग्रहण और सूर्यग्रहणके

English

These mantras begin with Om. Then he should worship Indra and the rest.

अध्याय ६९

श्लोक 199

वज्राद्यानपि संपूज्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ।मासमात्रं तु कुसुमैः पूजयित्वा हयारिजैः

vajrādyānapi saṃpūjya sarvasiddhīśvaro bhavet / māsamātraṃ tu kusumaiḥ pūjayitvā hayārijaiḥ

हिन्दी अर्थ

समय उपवासपूर्वक ब्राह्मी घृतका स्पर्श करके उक्त मन्त्रका आठ हजार जप करनेके पश्चात् ग्रहण शुद्ध होनेपर श्रेष्ठ साधक उस घृतको पी ले। ऐसा करनेसे वह मेधा (धारणशक्ति),

English

Having worshipped Vajra and the rest, he becomes lord of all success. For a month, worshipping with flowers born of "hayari" (kind of oleander),

अध्याय ६९

श्लोक 200

कुमुदैर्वा प्रजुहुयादष्टोत्तरसहस्रकम् ।मासमात्रेण वश्याःस्युस्तस्य सर्वे नृपोत्तमाः

kumudairvā prajuhuyādaṣṭottarasahasrakam / māsamātreṇa vaśyāḥsyustasya sarve nṛpottamāḥ

हिन्दी अर्थ

कवित्वशक्ति तथा वाकुसिद्धि प्राप्त कर लेता है। यह नारायणमन्त्र सब मन्त्रोंमें उत्तम-से-उत्तम है। नारद! यह सम्पूर्ण सिद्धियोंका घर है; अतः मैंने तुम्हें इसका उपदेश किया है। 'नारायणाय'

English

or offering with lilies a thousand and eight, within a month all the best kings become subject to him.

अध्याय ६९

श्लोक 201

यस्य नाम युतं मन्त्रं जपेदयुतसंख्यया ।स भवेद्दासवत्सद्यो मन्त्रस्यास्य प्रभावतः

yasya nāma yutaṃ mantraṃ japedayutasaṃkhyayā / sa bhaveddāsavatsadyo mantrasyāsya prabhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

पदके अन्तमें 'बिद्महे' पदका उच्चारण करे। फिर 'डे” विभक्त्यन्त 'वासुदेव” पद ( बासुदेवाय )- का उच्चारण करे, उसके बाद 'धीमहि' यह पद बोले। अन्तमें “तन्नो विष्णु: प्रचोदयात्' इन

English

He who chants the mantra joined with a person's name ten thousand times becomes his servant at once, by the power of this mantra.

अध्याय ६९

श्लोक 202

बहुना किमिहोक्तेन मनुनानेन साधकः ।साधयेत्सकलान्कामान्विष्णुतुल्यो न संशयः

bahunā kimihoktena manunānena sādhakaḥ / sādhayetsakalānkāmānviṣṇutulyo na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

अक्षरोंका उच्चारण करे। यह ( ३» नारायणाय विदाहे वासुदेवाय धीमहि तत्नो विष्णु: प्रचोदयात् ) विष्णुगायत्री बतायी गयी है, जो सब पापोंका नाश करनेवाली है।

English

What more need be said here? With this mantra the practitioner accomplishes all desires and becomes equal to Vishnu, without doubt.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narada Purana — Chapter 69
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.