Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
22
अध्याय 22 / 68

Adhyaya 22

16 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ16 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २२

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे सूर्यवंशकथनं नामैकविंशो ऽध्याय ॥ नर्प् २१ ॥ सोमवंशं शृणुष्वाथ भरद्वाज महामुने पुराणे विस्तरेणोक्तं संक्षेपात् कथये ऽधुना

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe sūryavaṃśakathanaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāya || narp 21 || somavaṃśaṃ śṛṇuṣvātha bharadvāja mahāmune purāṇe vistareṇoktaṃ saṃkṣepāt kathaye 'dhunā

हिन्दी अर्थ

मदसे मत्त रहते हैं, जिनके नेत्र भयंकर हैं और जो भक्तोके विघ्न दूर करनेवाले हैं, करोड़ों सूर्यके समान जिनकी कान्ति है, खानसे काटकर निकाले हुए कोयलेकी भाँति जिनकी श्याम प्रभा है तथा जो विमल और शान्त हैं, उन भगवान् विनायकको मै नमस्कार करता हूँ। मेरुगिरिंके समान रूप और हाथीके मुख- सदृश मुखवाले, कैलासवासी गणपतिको नमस्कार है। विनायक देव! आप विरूपधारी और ब्रह्मचारी हैं,

English

^r^fa?rraj:iiv9ii STTOSWl^bui) <ib<JiiriPH:ii<iii TFHI^Vejj ^4vc*l«il'0'd:ll^ II ?Rldl^lQdl^l i)Qdl^K^HIdl 3T^pTt fpftwtT uViu: Tf^irn^g^Lii^ii

अध्याय २२

श्लोक 2

आदौ तावद् ब्रह्मा ।ब्रह्मणो मानसः पुत्रो मरीचिर् मरीचेर् दाक्षायण्यां दाक्षायिण्यां कश्यपः

ādau tāvad brahmā | brahmaṇo mānasaḥ putro marīcir marīcer dākṣāyaṇyāṃ dākṣāyiṇyāṃ kaśyapaḥ

हिन्दी अर्थ

भक्तजन आपकी स्तुति करते हैं, आपको बारंबार नमस्कार है पुराणपुरुष! आपने पूर्ववर्ती देवताओंका कार्य सिद्ध करनेके लिये हाथीका स्वरूप धारण करके समस्त दानवोंको

English

Brahma first appeared, then Marlci was originated from him, Kasyapa from Marlci, Sun from Kasyapa, Manu from Sun, Iks vaku form Manu, Vikuksi from Iksvaku, Dyota from Iksvaku, Vena from Dyota, Prthu from Vena and Prthas'va form Prthu. Similarly, in a seriatim Asamkhyatasva was originated from Prthas'va, Mandhata from Asamkhyatasva, Purukutsa from Mandhata, Drsada from Daruna, Harsas'va from Sagara, Harita from Harsasva, Rohitasva from Harita, Arhs'uman from Rohitas'va, and Bhaglratha from Amsuman. Saudasa from Bhagfratha, Satrundama from Saudasa, Anaranya from Satrundama, Dlrghabahu from Anaranya, Aja from Dlrghabahu, Dasaratha from Aja, Sri Rama from Dasaratha, Lava from Sri Rama, Padma from Lava, Anuparna from Padma and Vastrapani from Anuparna. Similarly, Suddhodana from Vastrapani, and Budha (Budha) from Vastrapani. The clan of Sun (Suryavamsa) ceased from Budha.

अध्याय २२

श्लोक 3

कश्यपाद् अदितेर् आदित्यः ।आदित्यात् सुवर्णलायां मनुः

kaśyapād aditer ādityaḥ | ādityāt suvarṇalāyāṃ manuḥ

हिन्दी अर्थ

ऋषीणां देवतानां च नायकत्वं प्रकाशितम्। यतस्ततः सुरैरग्रे पूज्यसे त्वं भवात्मज त्वामाराध्य गणाध्यक्षं सर्वज्ञं कामरूपिणम्। कार्यार्थं रक्तकुसुमै रक्तचन्दनवारिभिः

English

^ jratfSrnr: i TjM! *pTT spfa: JITII^II itoh'ifdVitsEmtmv vh

अध्याय २२

श्लोक 4

ःमनोर् सुरूपायां सोमः ।ःसोमाद् रोहिण्यां बुधः ।ःबुधाद् इलायां पुरूरवाः

ḥmanor surūpāyāṃ somaḥ | ḥsomād rohiṇyāṃ budhaḥ | ḥbudhād ilāyāṃ purūravāḥ

हिन्दी अर्थ

त्रिकालमेककालं वा पूजयेन्नियताशनः राजानं राजपुत्रं वा राजमन्त्रिणमेव वा।

English

The Ksatriyas born in the clan of Sun have been described herein above selectively and only those names have been referred to here who had ruled ideally following justice. O hermit, this is the description of Suryavamsa in which a number of kings had ruled. Now listen to the description on the great kings born in the clan of Moon (Candravamsa). Thus, the twenty one chapter on about Suryavamsa in Sir Nrsimha Purana approaches

अध्याय २२

श्लोक 5

पुरूरवस आयुः ।आयो रूपवत्यां नहुषः

purūravasa āyuḥ | āyo rūpavatyāṃ nahuṣaḥ

हिन्दी अर्थ

यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम्। तत्फलं पूर्णमाप्नोति स्तुत्वा देवं विनायकम् एवं स्तुत्वा पुरा राजा गणाध्यक्षं द्विजोत्तम। तापसं वेषमास्थाय तपश्चर्तु गतो वनम्

English

Description of Candravariisa Timci-vi '^jTjjwrar snarer

अध्याय २२

श्लोक 6

नहुषात् पितृवत्यां ययातिः ।ययातेः शर्मिष्ठायां पूरुः

nahuṣāt pitṛvatyāṃ yayātiḥ | yayāteḥ śarmiṣṭhāyāṃ pūruḥ

हिन्दी अर्थ

अक्षसूत्रमलंकारं फलैः पद्मस्य शोभनम् २४ भयभीत किया था। शिवपुत्र! आपने ऋषि और देवताओंपर अपना स्वामित्व प्रकट कर दिया है, इसीसे देवगण आपकी प्रथम पूजा करते हैं। सर्वविध्नेश्वर! यदि मनुष्य रक्तवस्त्र धारणकर नियमित आहार करके अपने कार्यकी सिद्धिके

English

Suta said- O great hermit Bharadvaja, listen to the description on Candravariis'a now. It has been described in detail in other Puranas, so I would like to give a succinct account of this herein.

अध्याय २२

श्लोक 7

ःपूरोर् वंशदायां संपातिः ।ःसंपातेर् भानुदत्तायां सार्वभौमः ।ःसार्वभौमस्य वैदेह्यां भोजः

ḥpūror vaṃśadāyāṃ saṃpātiḥ | ḥsaṃpāter bhānudattāyāṃ sārvabhaumaḥ | ḥsārvabhaumasya vaidehyāṃ bhojaḥ

हिन्दी अर्थ

लिये लाल पुष्पों और रक्तचन्दन-युक्त जलसे चतुर्थीके दिन तीनों काल या एक कालमें आप कामरूपी सर्वज्ञ 'पूजन करे तथा आपका नाम जपे तो वह पुरुष राजा, राजकुमार, राजमन्त्रीको राज्य अथवा समस्त राष्ट्रसहित अपने वशमें कर सकता है॥ १३--१७॥

English

3TT^ dlq<vsi$ll sT^RTf mMH : pr ■trnl^f^feTratRrt n

अध्याय २२

श्लोक 8

भोजस्य लिङ्गायां दुष्यन्तः ।दुष्यन्तस्य शकुन्तलायां भरतः

bhojasya liṅgāyāṃ duṣyantaḥ | duṣyantasya śakuntalāyāṃ bharataḥ

हिन्दी अर्थ

विनायक! मैं आपकी स्तुति करता हूँ। आप मेरे द्वारा भक्तिपूर्वक स्तवन एवं विशेषरूपसे पूजन किये जानेपर मेरी तपस्याके विश्नको दूर कर दें। सम्पूर्ण तीर्थो और समस्त यज्ञोंमें जो फल प्राप्त होता है, उसी फलको मनुष्य भगवान् विनायकका स्तवन करके पूर्णरूपसे प्राप्त कर लेता है। उसपर कभी संकट नहीं आता, उसका कभी तिरस्कार नहीं होता और न उसके कार्यमें विघ्न ही पड़ता है; वह जन्म लेनेके बाद पूर्वजन्मकी

English

3 tiRcdietic(Tjdriri *13:11311 *Rt: ftcsgiili ^t!T:l tiWl£lfe<KTT <pt:imi dUIKdTdi WtfT: 3 TRT: 1 3 TPTt Wlrtfl TgqiffT^SIrElt ^ranf?r:l

अध्याय २२

श्लोक 9

भरतस्य नन्दायाम् अजमीढः ।अजमीढस्य सुदेव्यां पृश्निः ।पृश्नेर् उग्रसेनायां प्रसरः ।ःप्रसरस्य बहुरूपायां शंतनुः ।ःशंतनोर् योजनगन्धायां विचित्रवीर्यः ।ःविचित्रवीर्यस्याम्बिकायां पाण्डुः

bharatasya nandāyām ajamīḍhaḥ | ajamīḍhasya sudevyāṃ pṛśniḥ | pṛśner ugrasenāyāṃ prasaraḥ | ḥprasarasya bahurūpāyāṃ śaṃtanuḥ | ḥśaṃtanor yojanagandhāyāṃ vicitravīryaḥ | ḥvicitravīryasyāmbikāyāṃ pāṇḍuḥ

हिन्दी अर्थ

बातोंको स्मरण करनेवाला होता है। जो प्रतिदिन इस स्तोत्रका पाठ करता है, वह छः महीनोंतक निरन्तर पाठ करनेसे गणेशजीसे मनोवाज्छित वर प्राप्त करता है और एक वर्षमें पूर्णतः सिद्धि प्राप्त कर लेता है--इसमें तनिक भी संशय नहीं है॥ १८--२१॥

English

R|4rIhbi ej^lt W5T:ll\9ll W7TPI fefriil ^Rr:i <prtpi 'TOTTS Ttfrarowfe: i SNRttew ^oqj ■gf??: i

अध्याय २२

श्लोक 10

पाण्डोः कुन्तिदेव्याम् अर्जुनः ।अर्जुनात् सुभद्रायाम् अभिमन्युः

pāṇḍoḥ kuntidevyām arjunaḥ | arjunāt subhadrāyām abhimanyuḥ

हिन्दी अर्थ

सूतजी बोले--द्विजोत्तमगण! इस ' प्रकार राजा इक्ष्वाकु पहले गणेशजीका स्तवन करके, फिर तपस्वीका वेष धारणकर तप करनेके लिये वनमें चले गये। साँपकी त्वचाके समान मुलायम एवं बहुमूल्य वस्त्र त्यागकर वे श्रेष्ठ महाराज कमरमें वृक्षोंकी कठोर छाल पहनने लगे। दिव्य रत्नोंके हार और कड़े निकालकर हाथमें अक्षसूत्र तथा गलेमें कमलगट्टोंकी बनी हुई सुन्दर माला धारण करने लगे। इसी प्रकार वे नरेश मस्तकपरसे

English

VHHi4l'jHJi-yiiii faffed: i ^jifi4chiyi ^Tnf:ii<?n ■crrcrst: g>Pd^cijw4d:i ^hic^rii-

अध्याय २२

श्लोक 11

ःअभिमन्योर् उत्तरायां परीक्षितः ।ःपरीक्षितस्य मातृवत्यां जनमेजयः ।ःजनमेजयस्य पुण्यवत्यां शतानीकः

ḥabhimanyor uttarāyāṃ parīkṣitaḥ | ḥparīkṣitasya mātṛvatyāṃ janamejayaḥ | ḥjanamejayasya puṇyavatyāṃ śatānīkaḥ

हिन्दी अर्थ

रत्न तथा सुवर्णसे सुशोभित मुकुट हटाकर वहाँ तपस्याके लिये जटाजूट रखने लगे॥ २२--२५॥ . इस प्रकार वसिष्ठजीके कथनानुसार तापस-वेष धारणकर तपोवनमें प्रविष्ट हो, वे शाक और फल- मूलका आहार करते हुए तपस्यामें प्रवृत्त हो 'गये।

English

3Tfw-4l*>THNi xrfrt^RT:l hfifydW hl<jdpyi VMIHl^T yojctriji WWf

अध्याय २२

श्लोक 12

ःशतानीकस्य पुष्पवत्यां सहस्रानीकः ।ःसहस्रानीकस्य मृगवत्याम् उदयनः ।ःतस्य वासवदत्तायां नरवाहनः

ḥśatānīkasya puṣpavatyāṃ sahasrānīkaḥ | ḥsahasrānīkasya mṛgavatyām udayanaḥ | ḥtasya vāsavadattāyāṃ naravāhanaḥ

हिन्दी अर्थ

ग्रीष्मे पञ्चाग्रिमध्यस्थोञतपत्काले 'महातपाः। वर्षाकाले निरालम्बो हेमन्ते च सरोजले इन्द्रियाणि समस्तानि नियम्य हृदये पुनः। मनो विष्णौ समावेश्य मन्त्र वै द्वादशाक्षरम्

English

frrgrr£rw?^R:i tresr anrera^ffrrat •hi M<d9TT TPTTTII^II

अध्याय २२

श्लोक 13

नरवाहनस्याश्वमेधायां क्षेमकः ।क्षेमकान्ताः पाण्डवाः सोमवंशो निवर्तते

naravāhanasyāśvamedhāyāṃ kṣemakaḥ | kṣemakāntāḥ pāṇḍavāḥ somavaṃśo nivartate

हिन्दी अर्थ

आविर्बभूव भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः तमागतमथालोक्य पद्मयोनिं चतुर्मुखम्। प्रणम्य भक्तिभावेन स्तुत्या च पर्यतोषयत्

English

Brahma was born very first, then his thought-churned (Manasa) son Marlci, was born. Marlci reproduced from the womb of a son namely, Kasyapa. Then the sun was born from the womb of Aditi, the wife of Kasyapa also. Surya reproduced from the womb of Suvarcala (Samjna) a son Manu. Manu reproduced Soma from the womb of Surupa and Soma reproduced Budha from the womb of Rohinl. Budha reproduced Pururava from the womb of Ila. Pururava reproduced Ayu and Ayu reproduced from the womb of Rupavatl a son namely, Nahusa. Nahusa reproduced Yayati from the womb of Pitrvatl and Yayati reproduced Puru from the womb of Sarmistha. Puru with the co-operation of his wife Vamsada gave birth to Sampati and he by virtue of intercourse with Bhanudatta gave birth to Sarvabhauma. Sarvabhauma with the co-operation of his wife Vaidehl gave birth to Bhoja. Bhoja married Linga and gave birth to Dusyanta. Dusyanta married Sakuntala and brought in Bharata. Bharata married Nanda and gave birth to Ajamldha. Ajamldha married and gave birth to Prsni. Prsni gave birth to Prasara as a result of coition with her. Prasara reproduced Santanu from the womb of Bahurupa. Santanu made wife Yojanagandha and gave birth to Vicitravlrya. Vicitravlrya reproduced Pandu from the womb of Ambika. Pandu got Arjuna from the womb of Kunti, Arjuna reproduced Abhimanyu form the womb of Subhadra. Abhimanyu reproduced from the womb of Uttara a son Parlksita, Parlksita gave birth to Janamejaya from his wife Matrvat! and Janamejaya got Satanlka from the womb of his wife Puspavati. Satanlka got a son Sahastranlka from the womb of his wife Puspavati. Sahastranlka got Udayana from the womb of Mrgavatl and Udayana got a son Naravahana from his wife Vasavadatta. Naravahana got a son Ks emaka from his wife Asvamedha. Ksemaka was the last king of the Pandavas dynasty and Candravathsa ceased.

अध्याय २२

श्लोक 14

य इदं शृणुयान् नित्यं राजवंशम् अनुत्तमम् सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति

ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ rājavaṃśam anuttamam sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokaṃ sa gacchati

हिन्दी अर्थ

नमो हिरण्यगर्भाय जगत्स्रष्ट्रे महात्मने। वेदशास्त्रार्थविदुषे चतुर्वक्त्राय ते नमः इति स्तुतो जगत्सष्टा ब्रह्मा प्राह नपोत्तमम्।

English

Vi'JJdlpTpq TMdyWddhRI vTISJUTT fcfWItflcfi IT wflTI I V& 11 XI 3 ^ ftrJi STTt| C|T

अध्याय २२

श्लोक 15

यश् चेदं पठते नित्यं श्राद्धे वा श्रावयेत् पितॄन् वंशानुकीर्तनं पुण्यं पितॄणां दत्तम् अक्षयम्

yaś cedaṃ paṭhate nityaṃ śrāddhe vā śrāvayet pitṝn vaṃśānukīrtanaṃ puṇyaṃ pitṝṇāṃ dattam akṣayam

हिन्दी अर्थ

लोकप्रकाशको राजन् सूर्यस्तव पितामहः तपः करोषि घोरं त्वं समाचक्ष्व महामते

English

civil^lH-i jpt fq^Ult ^rPT^Ppil^mi TI?rr f| hlhp£T w rl^Rdt

अध्याय २२

श्लोक 16

राज्ञां हि सोमस्य मया तवेरिता वंशानुकीर्तिर् द्विज पापनाशनी शृणुष्व विप्रेन्द्र मयोच्यमानं मन्वन्तरं चापि चतुर्दशाख्यम्

rājñāṃ hi somasya mayā taveritā vaṃśānukīrtir dvija pāpanāśanī śṛṇuṣva viprendra mayocyamānaṃ manvantaraṃ cāpi caturdaśākhyam

हिन्दी अर्थ

इत्युक्तो ब्रह्मणा राजा तं प्रणम्याब्रवीद्ूचः। द्ृष्ट्मिच्छंस्तपश्चर्यांबलेन मधुसूदनम् करोम्येवं तपो ब्रह्मन् शङ्खचक्रगदाधरम्। इत्युक्तः प्राह राजानं पद्मजन्मा हसन्निव

English

The man who listens to always this great royal dynasty becomes absolved from all

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Narasimha Purana — Chapter 22
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.