Skanda Purana· Skanda Purāṇa
113
अध्याय 113 / 116

Adhyaya 113

98 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ98 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ११३

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे मन्मथेश्वरमहिमानुवर्णनोनाम द्वादशाधिकशततमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ११३ मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र एरण्डीसङ्गमेश्वरम् ।प्रख्यातं सर्वलोकेषु ब्रह्महत्याप्रणाशनम्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe manmatheśvaramahimānuvarṇanonāma dvādaśādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 113 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet tu rājendra eraṇḍīsaṅgameśvaram / prakhyātaṃ sarvalokeṣu brahmahatyāpraṇāśanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Five cow Products, viz. milk, curds, butter and liquid and solid excreta.

अध्याय ११३

श्लोक 2

युधिष्ठिर उवाच: कारणं नैव जाने ऽहं तत्सर्वं कथयस्व मे ।एवम् उक्तस् तु धर्मात्मा धर्मपुत्रेण धीमता

yudhiṣṭhira uvāca: kāraṇaṃ naiva jāne 'haṃ tatsarvaṃ kathayasva me / evam uktas tu dharmātmā dharmaputreṇa dhīmatā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

After the day has dawned clearly on the eighth day, O king, the devotee should honour Brahmanas devoid of all faults or disqualifications. They should have all the limbs and organs complete. They should be adepts in all scriptures. They should be regularly practising study of the Vedas and th«y should be devoted to their own wives. The Brahmanas should be deserving ones for Sraddha, Dana and Vrata, O son of

अध्याय ११३

श्लोक 3

कथयामास तत्सर्वम् ऋषिसङ्घैः समावृतः ।मार्कण्डेय उवाच: कथितं चोमया पूर्वं शम्भुना परमेष्ठिना

kathayāmāsa tatsarvam ṛṣisaṅghaiḥ samāvṛtaḥ / mārkaṇḍeya uvāca: kathitaṃ comayā pūrvaṃ śambhunā parameṣṭhinā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter one goes to the Tirtha called Karania. There e takes the holy bath, O great king, and observes fast with

अध्याय ११३

श्लोक 4

तत् ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रूयतां भ्रातृभिः सह ।महेश्वर उवाच: अत्रिर् नामाह्वयो देव मानसो ब्रह्मणः सुतः

tat te 'haṃ sampravakṣyāmi śrūyatāṃ bhrātṛbhiḥ saha / maheśvara uvāca: atrir nāmāhvayo deva mānaso brahmaṇaḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O Yudhisthira, none of the following (evil things) shall occur to him in the course of seven births: misfortune, wretchedness, penury, grief-incurring bondage and infertility.

अध्याय ११३

श्लोक 5

अग्निहोत्ररतो नित्यं देवता ऽतिथिपूजकः ।सोमः संस्थापितो ऽत्रैव कृतो विप्रेण पर्वते

agnihotrarato nityaṃ devatā 'tithipūjakaḥ / somaḥ saṃsthāpito 'traiva kṛto vipreṇa parvate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, O great king, one should go to the excel¬ lent Bhandan Tirtha. It is the means of averting poverty for a period of nineteen Yugas.

अध्याय ११३

श्लोक 6

अनसूयेति नाम्ना वै तस्य भार्या गुणान्विता ।पतिव्रता पतिप्राणा पत्युः कार्यहिते रता

anasūyeti nāmnā vai tasya bhāryā guṇānvitā / pativratā patiprāṇā patyuḥ kāryahite ratā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, O king, one should go to the excellent Rohini Tirtha well-known in all the three worlds and extremely destructive of all sins.

अध्याय ११३

श्लोक 7

एवं जातः सदा कालो न पुत्रो न च पुत्रिका ।अपराह्णे महाबाहो सुखासीनौ तु तौ क्वचित्

evaṃ jātaḥ sadā kālo na putro na ca putrikā / aparāhṇe mahābāho sukhāsīnau tu tau kvacit

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

These words of the Lotus-navelled One were listened to by Lord (Brahma), O descendant of Bharata. He remem¬ bered (seven sages and) mentally created the seven sages with a desire for the welfare (of the worlds). These wise ones were remembered in this order: Pulastya, Pulaha, Kratu, Pracetas, Vasistha, Bhrgu and Narada.

अध्याय ११३

श्लोक 8

वदतः सुखदुःखानि दैवदत्तानि यानि च ।अत्रिर् उवाच: सौम्ये शुभे प्रिये कान्ते सुरूपे प्रियभाषिणि

vadataḥ sukhaduḥkhāni daivadattāni yāni ca / atrir uvāca: saumye śubhe priye kānte surūpe priyabhāṣiṇi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

She made her body emaciated through fasts for a single night, three nights together, six nights, twelve nights, a fortnight and even for months.

अध्याय ११३

श्लोक 9

पूर्णचन्द्रनिभाकारे प्रियकामे निरालसे ।न त्वया सदृशी लोके त्रैलोक्ये सचराचरे

pūrṇacandranibhākāre priyakāme nirālase / na tvayā sadṛśī loke trailokye sacarācare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, O king, one should go to the excellent Cakra TIrtha well-known as Senapura. It is conducive to the destruction of all sins.

अध्याय ११३

श्लोक 10

पतिपुत्रप्रिया नारी सुहृज्जनहिते रता ।पुत्रेण लोकाज् जयति पुत्रेण परमा गतिः

patiputrapriyā nārī suhṛjjanahite ratā / putreṇa lokāj jayati putreṇa paramā gatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The various weapons used by him were Sakti, Rsti, Pasa, Musala, Khadga (sword), Tomara (iron rod), Tahkana

अध्याय ११३

श्लोक 11

नास्ति पुत्रसमो बन्धुः पृथिव्यां चैव दृश्यते ।असिपत्रवने घोरे पतन्तं यो ऽभिरक्षति

nāsti putrasamo bandhuḥ pṛthivyāṃ caiva dṛśyate / asipatravane ghore patantaṃ yo 'bhirakṣati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

No kinsman equal to a son is seen on earth, who protects one falling into the dreadful sword-leaf forest.

अध्याय ११३

श्लोक 12

दुर्भिक्षेष्व् अपि दैन्यादौ वृद्धकाले ऽपि पुत्रकः ।पुत्रं विना च किं भद्रे जीवितैः सधनैर् अपि

durbhikṣeṣv api dainyādau vṛddhakāle 'pi putrakaḥ / putraṃ vinā ca kiṃ bhadre jīvitaiḥ sadhanair api

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In famines, in distress and in old age too there is the son; without a son, good lady, what use is life even with wealth?

अध्याय ११३

श्लोक 13

व्याधिभिः परिभूतो ऽपि निर्विण्णो ऽपि यदा सुतः ।लोकलज्जानयत्रस्तः पवित्रं कर्तुम् अर्हति

vyādhibhiḥ paribhūto 'pi nirviṇṇo 'pi yadā sutaḥ / lokalajjānayatrastaḥ pavitraṃ kartum arhati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Even when a son is overcome by diseases or weary of the world, fearing people's shame, he is fit to perform the purifying rites.

अध्याय ११३

श्लोक 14

एतद् गुणसमायुक्तो निर्गुणः सगुणः सुतः ।पुत्रहीने कुतः सौख्यम् इह लोके परत्र च

etad guṇasamāyukto nirguṇaḥ saguṇaḥ sutaḥ / putrahīne kutaḥ saukhyam iha loke paratra ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Endowed with these virtues, a son is good whether he has qualities or not; for one without a son, where is happiness in this world or the next?

अध्याय ११३

श्लोक 15

अहश् च मध्यरात्रे च चिन्त्यमानश् च सर्वदा ।शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे कुसरितो यथा

ahaś ca madhyarātre ca cintyamānaś ca sarvadā / śuṣyanti mama gātrāṇi grīṣme kusarito yathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brooding on it by day and at midnight, always, my limbs dry up like shallow streams in summer.

अध्याय ११३

श्लोक 16

अनसूयोवाच: यत् त्वया सूचितं विप्र तत्सर्वं शोचयाम्य् अहम् ।तवोद्वेगकरं कार्यं तन् मे दहति चेतसि

anasūyovāca: yat tvayā sūcitaṃ vipra tatsarvaṃ śocayāmy aham / tavodvegakaraṃ kāryaṃ tan me dahati cetasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Anasuya said: "All that you have indicated, brahmin, I grieve over; what distresses you burns in my heart.

अध्याय ११३

श्लोक 17

ये च पुत्रा भविष्यन्ति दीर्घायुर् गुणसंयुताः ।तत्कार्यं च समीक्षे ऽहं येन तुष्टः प्रजापतिः

ye ca putrā bhaviṣyanti dīrghāyur guṇasaṃyutāḥ / tatkāryaṃ ca samīkṣe 'haṃ yena tuṣṭaḥ prajāpatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Sons who will be long-lived and endowed with virtues — I am considering the deed by which Prajapati will be pleased."

अध्याय ११३

श्लोक 18

अत्रिर् उवाच: तपस् तप्तं मया भद्रे जन्मप्रभृतिदुष्करम् ।व्रतोपवासैर् नियमैः शाकाहारेण सुन्दरि

atrir uvāca: tapas taptaṃ mayā bhadre janmaprabhṛtiduṣkaram / vratopavāsair niyamaiḥ śākāhāreṇa sundari

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Atri said: "I have practised austerity hard to perform since birth, good lady, with vows, fasts, restraints and a diet of vegetables, lovely one.

अध्याय ११३

श्लोक 19

क्षीणं देहं तु पश्यामि अशक्तो ऽहं शुभानने ।स्थातुं शोचामि चात्मानं रहस्यं कथितं मया

kṣīṇaṃ dehaṃ tu paśyāmi aśakto 'haṃ śubhānane / sthātuṃ śocāmi cātmānaṃ rahasyaṃ kathitaṃ mayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I see my body wasted and I am unable, fair-faced one; I grieve for myself as I remain — I have told you my secret."

अध्याय ११३

श्लोक 20

अनसूयोवाच: भर्तः पतिव्रता नारी पतिपुत्रविवर्द्धिनी ।त्रिवर्गसाधना सा च सेव्या सा विपुले जने

anasūyovāca: bhartaḥ pativratā nārī patiputravivarddhinī / trivargasādhanā sā ca sevyā sā vipule jane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Anasuya said: "Husband, a devoted wife increases her husband and sons; she accomplishes the three aims and is to be served among many people.

अध्याय ११३

श्लोक 21

जपस्तपस्तीर्थयात्रा पुत्रेज्यामन्त्रसाधनम् ।वदन्ति गुरवः सर्वे यथोक्तं गुरुभाषितम्

japastapastīrthayātrā putrejyāmantrasādhanam / vadanti guravaḥ sarve yathoktaṃ gurubhāṣitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Japa, austerity, pilgrimage, and the accomplishment of mantras and worship for a son — all the gurus declare this, as the guru's word has stated.

अध्याय ११३

श्लोक 22

अनुज्ञाता च दुःखे ऽहं तपस् तप्स्यामि दुष्करम् ।पुत्रार्थिनी बहुदिनान्य् अहं यामि सुरोत्तमम्

anujñātā ca duḥkhe 'haṃ tapas tapsyāmi duṣkaram / putrārthinī bahudināny ahaṃ yāmi surottamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

If you permit me in this sorrow, I shall practise hard austerity; desiring a son, I shall go for many days to the best of gods."

अध्याय ११३

श्लोक 23

अत्रिर् उवाच: साधु साधु महाप्राज्ञे मम सन्तोषकारिणि ।अनुज्ञाता मया भद्रे पुत्रार्थं तप आचर

atrir uvāca: sādhu sādhu mahāprājñe mama santoṣakāriṇi / anujñātā mayā bhadre putrārthaṃ tapa ācara

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Atri said: "Well done, well done, wise one who gives me contentment; permitted by me, good lady, practise austerity for a son.

अध्याय ११३

श्लोक 24

देवानां च मनुष्याणां पितॄणाम् अनृणं कुरु ।न भार्या सदृशो बन्धुस् त्रिषु लोकेषु विद्यते

devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ pitṝṇām anṛṇaṃ kuru / na bhāryā sadṛśo bandhus triṣu lokeṣu vidyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Free us from our debt to the gods, men and ancestors; there is no kinsman equal to a wife in the three worlds.

अध्याय ११३

श्लोक 25

नहि देवाः प्रशंसन्ति भार्यया रहितं सुखम् ।सम्मुखे सम्मुखा याति विलोमे च पराङ्मुखी

nahi devāḥ praśaṃsanti bhāryayā rahitaṃ sukham / sammukhe sammukhā yāti vilome ca parāṅmukhī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The gods do not praise happiness without a wife; she turns toward one who turns toward her and turns away from one who turns away;

अध्याय ११३

श्लोक 26

तेन भार्या प्रशंसन्ति सदेवासुरमानुषाः ।महाव्रते महाप्रज्ञे सत्यरूपे शुभे क्षणे

tena bhāryā praśaṃsanti sadevāsuramānuṣāḥ / mahāvrate mahāprajñe satyarūpe śubhe kṣaṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

therefore gods, asuras and men praise the wife. At an auspicious moment, you of great vows, great wisdom and true form,

अध्याय ११३

श्लोक 27

तपश्चरस्व शीघ्रं त्वं पुत्रार्थं च ममाज्ञया ।एतद् वाक्यावसाने सा साष्टाङ्गं प्रणता ऽब्रवीत्

tapaścarasva śīghraṃ tvaṃ putrārthaṃ ca mamājñayā / etad vākyāvasāne sā sāṣṭāṅgaṃ praṇatā 'bravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

practise austerity quickly for a son, by my command." At the end of these words she prostrated with eight limbs and said:

अध्याय ११३

श्लोक 28

त्वत्प्रसादेन विप्रेन्द्र सर्वम् एतद् अवाप्नुयाम् ।हंसलीलागतिर् यान्ती लोलाक्षी वरवर्णिनी

tvatprasādena viprendra sarvam etad avāpnuyām / haṃsalīlāgatir yāntī lolākṣī varavarṇinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"By your grace, chief of brahmins, may I obtain all this." Going with the playful gait of a swan, the lovely-eyed fair lady,

अध्याय ११३

श्लोक 29

विषमस्थानसूया तु प्राप्तासौ नर्मदां नदीम् ।सोमनाथेन तत् तुल्यं नात्र कार्या विचारणा

viṣamasthānasūyā tu prāptāsau narmadāṃ nadīm / somanāthena tat tulyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Anasuya, in her difficult state, reached the river Narmada — equal to Somanatha; there is no need for deliberation.

अध्याय ११३

श्लोक 30

ये स्मरन्ति दिवा रात्रौ योजनानां शतैर् अपि ।मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोके वसन्ति ते

ye smaranti divā rātrau yojanānāṃ śatair api / mucyante sarvapāpebhyo rudraloke vasanti te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who remember it by day or by night even from hundreds of yojanas away are freed from all sins and dwell in Rudra's world.

अध्याय ११३

श्लोक 31

नर्मदायाः समीपे तु द्वे तटे द्वे च योजने ।प्रविशन्ती तपस् तत्र रेवायां वरवर्णिनी

narmadāyāḥ samīpe tu dve taṭe dve ca yojane / praviśantī tapas tatra revāyāṃ varavarṇinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Near the Narmada, on both banks and within two yojanas, the fair lady entered upon austerity there at the Reva,

अध्याय ११३

श्लोक 32

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसंचयम् ।ततः तस्योत्तरे तीरे परे पर्णाशना शुभा

yasyā darśanamātreṇa naśyate pāpasaṃcayam / tataḥ tasyottare tīre pare parṇāśanā śubhā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the mere sight of whom the accumulation of sin perishes. Then on its northern bank the lovely one lived on leaves,

अध्याय ११३

श्लोक 33

नियमस्था विशालाक्षी शाकाहारेण सुन्दरी ।स्तुवन्ती तु ततो देवाञ् छुभैः स्तोत्रैश् च संयता

niyamasthā viśālākṣī śākāhāreṇa sundarī / stuvantī tu tato devāñ chubhaiḥ stotraiś ca saṃyatā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the wide-eyed beauty keeping observances on a diet of vegetables, restrained, praising the gods with auspicious hymns.

अध्याय ११३

श्लोक 34

ग्रीष्मेषु च महादेवी पञ्चाग्निं साधयेत् ततः ।वर्षाकाले सार्द्रवासाचरच् चान्द्रायणं व्रतम्

grīṣmeṣu ca mahādevī pañcāgniṃ sādhayet tataḥ / varṣākāle sārdravāsācarac cāndrāyaṇaṃ vratam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In summer the great lady practised the five fires; in the rainy season, in wet clothes, she kept the chandrayana vow;

अध्याय ११३

श्लोक 35

हेमन्ते च ततः प्राप्ते तोयवासाभवत् ततः ।प्रातः स्नानं ततः सान्ध्यं कुर्याद् देवादितर्पणम्

hemante ca tataḥ prāpte toyavāsābhavat tataḥ / prātaḥ snānaṃ tataḥ sāndhyaṃ kuryād devāditarpaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

when winter came she dwelt in the water; at dawn she bathed, then did the twilight rite and made offerings to the gods and others,

अध्याय ११३

श्लोक 36

देवानाम् अर्चनं कृत्वा होमं कृत्वा यथा विधि ।एवं वर्षशते प्राप्ते विष्णुरुद्रपितामहाः

devānām arcanaṃ kṛtvā homaṃ kṛtvā yathā vidhi / evaṃ varṣaśate prāpte viṣṇurudrapitāmahāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

worshipping the gods and performing oblation according to rule. When a hundred years had thus passed, Vishnu, Rudra and the Grandsire

अध्याय ११३

श्लोक 37

सम्प्राप्ता द्विजरूपेण एरण्ड्याः सङ्गमं प्रति ।संस्थिता अग्रतस् तस्या वेदम् अभ्युच्चरन्ति ते

samprāptā dvijarūpeṇa eraṇḍyāḥ saṅgamaṃ prati / saṃsthitā agratas tasyā vedam abhyuccaranti te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

came in the form of brahmins to the confluence of the Erandi; standing before her, they recited the Veda.

अध्याय ११३

श्लोक 38

अनसूया जपं त्यक्त्वा निरीक्षन्ती मुहुर्मुहुः ।उत्थिता सा विशालाक्षी अर्घं दत्त्वा यथाविधि

anasūyā japaṃ tyaktvā nirīkṣantī muhurmuhuḥ / utthitā sā viśālākṣī arghaṃ dattvā yathāvidhi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Anasuya stopped her japa, looked at them again and again, rose, the wide-eyed one, and gave them guest-water according to rule:

अध्याय ११३

श्लोक 39

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः ।दर्शनेन तु विप्राणां सर्वपापैः प्रमुच्यते

adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ tapaḥ / darśanena tu viprāṇāṃ sarvapāpaiḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Today my birth is fruitful, today my austerity is fruitful; by the sight of brahmins one is freed from all sins."

अध्याय ११३

श्लोक 40

प्रदक्षिणां ततः कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणता ऽब्रवीत् ।कन्दमूलफलैर् दिव्यैर् अद्याहं तर्पयामि वः

pradakṣiṇāṃ tataḥ kṛtvā sāṣṭāṅgaṃ praṇatā 'bravīt / kandamūlaphalair divyair adyāhaṃ tarpayāmi vaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, circumambulating them, she prostrated with eight limbs and said: "Today I shall satisfy you with divine bulbs, roots and fruits."

अध्याय ११३

श्लोक 41

विप्रा ऊचुः: तपसा तु विचित्रेण तव सत्येन सुव्रते ।तृप्ता वै सर्वकामैस् तु तपस्विन्याश् च दर्शनात्

viprā ūcuḥ: tapasā tu vicitreṇa tava satyena suvrate / tṛptā vai sarvakāmais tu tapasvinyāś ca darśanāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The brahmins said: "By your wondrous austerity and your truth, lady of good vows, we are satisfied with all desires by the sight of an ascetic woman.

अध्याय ११३

श्लोक 42

अस्माकं कौतुकं जातं किम् अर्थं तप्यते त्वया ।स्वर्गमोक्षं तु रक्षार्थं तपस् तप्यसि दुष्करम्

asmākaṃ kautukaṃ jātaṃ kim arthaṃ tapyate tvayā / svargamokṣaṃ tu rakṣārthaṃ tapas tapyasi duṣkaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Curiosity has arisen in us: why do you practise austerity? You practise hard austerity to secure heaven or liberation?"

अध्याय ११३

श्लोक 43

अनसूयोवाच: तपसा सिध्यते स्वर्गस् तपसा परमा गतिः ।तपसा चैव भो विप्राः सर्वकामम् अवाप्नुयात्

anasūyovāca: tapasā sidhyate svargas tapasā paramā gatiḥ / tapasā caiva bho viprāḥ sarvakāmam avāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Anasuya said: "By austerity heaven is won, by austerity the supreme goal; by austerity, brahmins, one obtains every desire."

अध्याय ११३

श्लोक 44

ब्राह्मणा ऊचुः: तन्वी श्यामा विशालाक्षी स्निग्धाङ्गी रूपसंयुता ।हंसलीलागतिस् त्वं हि किं चात्मानं विशोषसि

brāhmaṇā ūcuḥ: tanvī śyāmā viśālākṣī snigdhāṅgī rūpasaṃyutā / haṃsalīlāgatis tvaṃ hi kiṃ cātmānaṃ viśoṣasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The brahmins said: "Slender, youthful, wide-eyed, of smooth limbs and endowed with beauty, with the playful gait of a swan — why do you dry yourself up?"

अध्याय ११३

श्लोक 45

अनसूयोवाच: युवत्वे च तपः कार्यं युवत्वे परमा गति ।युवत्वे च सुतोत्पत्तिर् वृद्धत्वे सर्वम् अप्रियम्

anasūyovāca: yuvatve ca tapaḥ kāryaṃ yuvatve paramā gati / yuvatve ca sutotpattir vṛddhatve sarvam apriyam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Anasuya said: "Austerity should be done in youth; in youth is the supreme goal; in youth the birth of sons; in old age everything is unpleasant."

अध्याय ११३

श्लोक 46

विप्रा ऊचुः: साधु साधु महाप्राज्ञे वरं प्रार्थय सुव्रते ।यत् त्वया चाभिलषितं तत्सर्वं प्रददाम्य् अहम्

viprā ūcuḥ: sādhu sādhu mahāprājñe varaṃ prārthaya suvrate / yat tvayā cābhilaṣitaṃ tatsarvaṃ pradadāmy aham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The brahmins said: "Well done, well done, wise one; ask a boon, lady of good vows; whatever you desire we shall give you in full.

अध्याय ११३

श्लोक 47

अहं विष्णुर् अहं रुद्रो ह्य् अहं साक्षात् पितामहः ।गूढरूपधरा लोके स्वचिह्नैर् उपलक्षिताः

ahaṃ viṣṇur ahaṃ rudro hy ahaṃ sākṣāt pitāmahaḥ / gūḍharūpadharā loke svacihnair upalakṣitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I am Vishnu, I am Rudra, I am the Grandsire himself — bearing hidden forms in the world, marked by our own signs."

अध्याय ११३

श्लोक 48

तस्या वाक्यावसाने तु स्वरूपं दर्शयन्ति ते ।स्वैः स्वै रूपैः स्थिता देवाः सूर्यकोटिसमप्रभाः

tasyā vākyāvasāne tu svarūpaṃ darśayanti te / svaiḥ svai rūpaiḥ sthitā devāḥ sūryakoṭisamaprabhāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the end of her words they showed their true forms; the gods stood in their own forms, shining like crores of suns:

अध्याय ११३

श्लोक 49

चतुर्भुजो वासुदेवः शङ्खचक्रगदाधरः ।अतसीपुष्पवर्णस् तु पीतवासा जनार्दनः

caturbhujo vāsudevaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ / atasīpuṣpavarṇas tu pītavāsā janārdanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

four-armed Vasudeva bearing conch, discus and mace, Janardana of the colour of the flax flower, clad in yellow,

अध्याय ११३

श्लोक 50

गरुत्मान् वाहनं यस्य श्रिया च सहितो हरिः ।प्रसन्नवदनः श्रीमाञ् छिवरूपो व्यवस्थितः

garutmān vāhanaṃ yasya śriyā ca sahito hariḥ / prasannavadanaḥ śrīmāñ chivarūpo vyavasthitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hari whose mount is Garutmat, together with Shri, of gracious face and glorious, stood in auspicious form;

अध्याय ११३

श्लोक 51

सितवासा महाभागश् चतुर्वदनसंयुतः ।हंसोपरिसमारूढो ह्य् अक्षमालाकरो ऽनघ

sitavāsā mahābhāgaś caturvadanasaṃyutaḥ / haṃsoparisamārūḍho hy akṣamālākaro 'nagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

clad in white, the fortunate one with four faces, mounted on a swan, holding a rosary in his hand, sinless,

अध्याय ११३

श्लोक 52

आगतो नर्मदातीरे ब्रह्मा लोकपितामहः ।वृषभं तु समारूढो दशबाहुसमन्वितः

āgato narmadātīre brahmā lokapitāmahaḥ / vṛṣabhaṃ tu samārūḍho daśabāhusamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahma, Grandsire of the world, had come to the bank of the Narmada; mounted on the bull, with ten arms,

अध्याय ११३

श्लोक 53

भस्मोद्धूलितगात्रस् तु पञ्चवक्त्रस्त्रिलोचनः ।जटामुकुटसंयुक्तश् चन्द्रार्धकृतशेखरः

bhasmoddhūlitagātras tu pañcavaktrastrilocanaḥ / jaṭāmukuṭasaṃyuktaś candrārdhakṛtaśekharaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his limbs smeared with ash, five-faced and three-eyed, with a crown of matted hair and the half-moon as his crest —

अध्याय ११३

श्लोक 54

एतद्रूपधरो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः ।अनसूया तु तत्रैव देवानां दर्शनात् परम्

etadrūpadharo devaḥ sarvavyāpī maheśvaraḥ / anasūyā tu tatraiva devānāṃ darśanāt param

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bearing this form was the god Maheshvara, the all-pervading. And Anasuya there, at the supreme sight of the gods,

अध्याय ११३

श्लोक 55

वेपमाना रहस्ये तु तान् पश्यन्ती मुहुर् मुहुः ।अहं ब्रह्मा ह्य् अहं विष्णुर् अहं रुद्रः प्रकीर्तितः

vepamānā rahasye tu tān paśyantī muhur muhuḥ / ahaṃ brahmā hy ahaṃ viṣṇur ahaṃ rudraḥ prakīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

trembling in that secluded place, looked at them again and again: "I am declared Brahma, I Vishnu, I Rudra."

अध्याय ११३

श्लोक 56

आनन्दिता तु सा देवी दृष्ट्वैतान् महाव्रत ।अनसूयोवाच: किं व्यापाराश् च के यूयं विष्णुरुद्रपितामहाः

ānanditā tu sā devī dṛṣṭvaitān mahāvrata / anasūyovāca: kiṃ vyāpārāś ca ke yūyaṃ viṣṇurudrapitāmahāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing them, the lady of great vows was filled with joy. Anasuya said: "What are your functions, and who are you — Vishnu, Rudra and the Grandsire?

अध्याय ११३

श्लोक 57

तद् अहं श्रोतुम् इच्छामीमं प्रश्नं कथयन्तु ते ।ब्रह्मोवाच: प्रावृट्कालो ह्य् अहं प्रोक्त आपश् चैव प्रकीर्तितः

tad ahaṃ śrotum icchāmīmaṃ praśnaṃ kathayantu te / brahmovāca: prāvṛṭkālo hy ahaṃ prokta āpaś caiva prakīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I wish to hear it; tell me this question." Brahma said: "I am called the rainy season and am proclaimed as the waters;

अध्याय ११३

श्लोक 58

मेघरूपो ह्य् अहं प्रोक्तो वर्षामि वसुधातले ।अहं सर्वाणि भूतानि प्राक्सन्ध्या ह्युदिते रवौ

megharūpo hy ahaṃ prokto varṣāmi vasudhātale / ahaṃ sarvāṇi bhūtāni prāksandhyā hyudite ravau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I am called the form of the clouds; I rain upon the earth. I am all beings, the morning twilight when the sun has risen.

अध्याय ११३

श्लोक 59

एतस्मात् कारणाद् भावरहस्यं कथितं मया ।विष्णुर् उवाच: हेमन्तत्वाच् च विहितं विष्णुरूपं चराचरम्

etasmāt kāraṇād bhāvarahasyaṃ kathitaṃ mayā / viṣṇur uvāca: hemantatvāc ca vihitaṃ viṣṇurūpaṃ carācaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

For this reason the secret of my nature has been told by me." Vishnu said: "Because of being the winter, the moving and unmoving is of Vishnu's form;

अध्याय ११३

श्लोक 60

पालनीयं जगत् सर्वं विष्णोर् माहात्म्यम् उत्तमम् ।रुद्र उवाच: ग्रीष्मकालो ह्य् अहं प्रोक्तः सर्वभूतक्षयंकरः

pālanīyaṃ jagat sarvaṃ viṣṇor māhātmyam uttamam / rudra uvāca: grīṣmakālo hy ahaṃ proktaḥ sarvabhūtakṣayaṃkaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the whole world is to be protected — that is Vishnu's excellent greatness." Rudra said: "I am called the hot season, destroyer of all beings;

अध्याय ११३

श्लोक 61

शोषयामि जगत्सर्वं रुद्ररूपस् तपस्विनि ।एवं ब्रह्मा च विष्णुश् च रुद्रश् चैव महीपते

śoṣayāmi jagatsarvaṃ rudrarūpas tapasvini / evaṃ brahmā ca viṣṇuś ca rudraś caiva mahīpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in Rudra's form I dry up the whole world, ascetic lady." Thus Brahma, Vishnu and Rudra, lord of the earth —

अध्याय ११३

श्लोक 62

तिस्रः सन्ध्यास् त्रयो देवास् त्रयः कालास् त्रयो ऽग्नयः ।तथा ब्रह्मा च विष्णुश् च रुद्रश् चैकत्वम् आगताः

tisraḥ sandhyās trayo devās trayaḥ kālās trayo 'gnayaḥ / tathā brahmā ca viṣṇuś ca rudraś caikatvam āgatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

three twilights, three gods, three times, three fires — so Brahma, Vishnu and Rudra came to oneness.

अध्याय ११३

श्लोक 63

वरं ददामि ते भद्रे यत् ते मनसि वर्तते ।अनसूयोवाच: वन्ध्या लोकैर् अहं लोके ख्याप्यमाना च सर्वदा

varaṃ dadāmi te bhadre yat te manasi vartate / anasūyovāca: vandhyā lokair ahaṃ loke khyāpyamānā ca sarvadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"We give you a boon, good lady, whatever is in your mind." Anasuya said: "I am always proclaimed barren by the people in the world.

अध्याय ११३

श्लोक 64

ब्रह्मा विष्णुश् च रुद्रश् च प्रसादात् सुमुखा यतः ।परितुष्टास् त्रयो देवा दुर्धर्षा ऽपि ममोपरि

brahmā viṣṇuś ca rudraś ca prasādāt sumukhā yataḥ / parituṣṭās trayo devā durdharṣā 'pi mamopari

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Since Brahma, Vishnu and Rudra are gracious and well disposed, the three gods, though unassailable, are well pleased with me;

अध्याय ११३

श्लोक 65

अस्मिंस् तीर्थे तु सान्निध्यं वरं ददतु मे ऽधुना ।देवा ऊचुः: एवं भवतु ते वाक्यं यत् त्वया प्रार्थितं शुभे

asmiṃs tīrthe tu sānnidhyaṃ varaṃ dadatu me 'dhunā / devā ūcuḥ: evaṃ bhavatu te vākyaṃ yat tvayā prārthitaṃ śubhe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

let them now grant me the boon of their presence at this holy place." The gods said: "Let your words be as you have asked, auspicious one;

अध्याय ११३

श्लोक 66

प्रत्यक्षा वैष्णवी माया एरण्डी चैव नामतः ।अनसूयोवाच: यदि तुष्टास् त्रयो देवा मम भक्तिप्रबोधिताः

pratyakṣā vaiṣṇavī māyā eraṇḍī caiva nāmataḥ / anasūyovāca: yadi tuṣṭās trayo devā mama bhaktiprabodhitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Vishnu's maya is manifest here, named Erandi." Anasuya said: "If the three gods are pleased, awakened by my devotion,

अध्याय ११३

श्लोक 67

मम पुत्रा भवन्त्व् अत्र हरिरुद्रपितामहाः ।विष्णुर् उवाच: अर्थदाः पुत्रतां यान्ति न कदाचिच् छ्रुतं मया

mama putrā bhavantv atra harirudrapitāmahāḥ / viṣṇur uvāca: arthadāḥ putratāṃ yānti na kadācic chrutaṃ mayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

let Hari, Rudra and the Grandsire become my sons here." Vishnu said: "I have never heard of givers of wealth becoming sons.

अध्याय ११३

श्लोक 68

भद्रे ददामि तान् पुत्रान् देवतुल्यपराक्रमान् ।पितृतुल्यगुणोपेतान् सोमयाजि बहुश्रुतान्

bhadre dadāmi tān putrān devatulyaparākramān / pitṛtulyaguṇopetān somayāji bahuśrutān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Good lady, I will give you sons equal in valour to the gods, endowed with virtues like their father's, soma-sacrificers, deeply learned."

अध्याय ११३

श्लोक 69

अनसूयोवाच: ईप्सितं तु प्रदातव्यं यन् मया प्रार्थितं हरे ।नान्यथा तच् च कर्तव्यं निवसन्तु ममोदरे

anasūyovāca: īpsitaṃ tu pradātavyaṃ yan mayā prārthitaṃ hare / nānyathā tac ca kartavyaṃ nivasantu mamodare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Anasuya said: "What I have asked, Hari, should be given; it must not be done otherwise — let them dwell in my womb."

अध्याय ११३

श्लोक 70

श्रीभगवान् उवाच: पूर्वं तु भृगुसंवादे गर्भवास उपार्जितः ।तस्याहं चैव पारं तु न च पश्यामि शोभने

śrībhagavān uvāca: pūrvaṃ tu bhṛgusaṃvāde garbhavāsa upārjitaḥ / tasyāhaṃ caiva pāraṃ tu na ca paśyāmi śobhane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Blessed Lord said: "Long ago, in the dialogue with Bhrigu, dwelling in the womb was incurred by me, and I see no end of it, lovely one.

अध्याय ११३

श्लोक 71

स्मरमाणः पुरावृत्तं चिन्तयामि पुनः पुनः ।एवं संचिन्त्यमानौ हि पितामहमहेश्वरौ

smaramāṇaḥ purāvṛttaṃ cintayāmi punaḥ punaḥ / evaṃ saṃcintyamānau hi pitāmahamaheśvarau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Remembering what happened long ago, I reflect again and again." As the Grandsire and Maheshvara reflected thus:

अध्याय ११३

श्लोक 72

अयोनिजा भविष्यामस्तव पुत्राः सुशोभने ।योनिवासं च वै देवा नैव यान्ति वरानने

ayonijā bhaviṣyāmastava putrāḥ suśobhane / yonivāsaṃ ca vai devā naiva yānti varānane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"We shall be your sons not born of a womb, lovely one; the gods do not dwell in a womb, fair-faced one."

अध्याय ११३

श्लोक 73

इत्य् उक्त्वा च तया सार्धं प्रत्यक्षास्ते ऽभवंस् तदा ।त्रयो देवा गताः पार्थ नर्मदायोत्तरे तटे

ity uktvā ca tayā sārdhaṃ pratyakṣāste 'bhavaṃs tadā / trayo devā gatāḥ pārtha narmadāyottare taṭe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, they were manifest together with her then; the three gods went to the northern bank of the Narmada, son of Pritha.

अध्याय ११३

श्लोक 74

प्राप्ता वरं तु सा देवी प्रियं माहेन्द्रपर्वते ।क्षीणदेहा च सा नारी शुष्कदेहा सुदारुणा

prāptā varaṃ tu sā devī priyaṃ māhendraparvate / kṣīṇadehā ca sā nārī śuṣkadehā sudāruṇā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The lady obtained her dear boon on the Mahendra mountain; that woman, her body wasted, dried up and most gaunt,

अध्याय ११३

श्लोक 75

कृतयज्ञोपवीता सा तपोनिष्ठा शुभेक्षणा ।शिलातले निषण्णा सा ऽपश्यत् कान्ता महाव्रतम्

kṛtayajñopavītā sā taponiṣṭhā śubhekṣaṇā / śilātale niṣaṇṇā sā 'paśyat kāntā mahāvratam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

wearing the sacred thread, devoted to austerity, fair-eyed, seated on a flat rock, saw her husband of great vows.

अध्याय ११३

श्लोक 76

हृष्टा तुष्टा महादेवी तिष्ठ कान्तेति चाब्रवीत् ।तां दृष्ट्वा स मुनिर् धीमान् पुनः कान्ताम् उवाच ह

hṛṣṭā tuṣṭā mahādevī tiṣṭha kānteti cābravīt / tāṃ dṛṣṭvā sa munir dhīmān punaḥ kāntām uvāca ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Delighted and content, the great lady said, "Stay, husband." Seeing her, the wise sage spoke to his wife again.

अध्याय ११३

श्लोक 77

अत्रिर् उवाच: साधु साधु महाप्राज्ञे अनसूये महाव्रते ।असाध्यं सर्वनारीणां वरं प्राप्तासि दुर्लभम्

atrir uvāca: sādhu sādhu mahāprājñe anasūye mahāvrate / asādhyaṃ sarvanārīṇāṃ varaṃ prāptāsi durlabham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Atri said: "Well done, well done, wise Anasuya of great vows; you have obtained a rare boon impossible for all women."

अध्याय ११३

श्लोक 78

अनसूयोवाच: त्वत्प्रसादान् महर्षे ऽहं वरं प्राप्ता च दुर्लभम् ।तेनाहं ते प्रयच्छामि पुत्रान् ऋषितपोधनान्

anasūyovāca: tvatprasādān maharṣe 'haṃ varaṃ prāptā ca durlabham / tenāhaṃ te prayacchāmi putrān ṛṣitapodhanān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Anasuya said: "By your grace, great sage, I have obtained a rare boon; by it I give you sons, sages rich in austerity."

अध्याय ११३

श्लोक 79

एवम् उक्त्वा ततो देवी हर्षेण महता युता ।अलोकयत् तदा कान्तं तेनापि शुभदर्शना

evam uktvā tato devī harṣeṇa mahatā yutā / alokayat tadā kāntaṃ tenāpi śubhadarśanā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, the lady, filled with great joy, then looked at her husband, and he too at the fair-eyed one.

अध्याय ११३

श्लोक 80

दर्शनाद् एव संजातं ललाटे मण्डलं शुभम् ।नवयोजनसाहस्ररश्मि जालसमावृतम्

darśanād eva saṃjātaṃ lalāṭe maṇḍalaṃ śubham / navayojanasāhasraraśmi jālasamāvṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

From that very look an auspicious disc arose on his forehead, surrounded by a net of rays nine thousand yojanas wide,

अध्याय ११३

श्लोक 81

कदम्बगोलकाकारं त्रिगणं परिमण्डलम् ।तस्य मध्ये तु देवेशः पुरुषो दिव्यरूपधृक्

kadambagolakākāraṃ trigaṇaṃ parimaṇḍalam / tasya madhye tu deveśaḥ puruṣo divyarūpadhṛk

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

shaped like a kadamba ball, a threefold circle; in its midst was the lord of gods, a person bearing a divine form,

अध्याय ११३

श्लोक 82

हेमवर्णः स वै देवः सूर्यकोटिसमप्रभः ।पूर्वपुत्रो ऽनसूयायाः साक्षाद् देवः पितामहः

hemavarṇaḥ sa vai devaḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ / pūrvaputro 'nasūyāyāḥ sākṣād devaḥ pitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

that god of golden colour, shining like crores of suns, the first son of Anasuya, the Grandsire himself,

अध्याय ११३

श्लोक 83

चन्द्रमा इति विख्यातः सोमः पुत्रो नृपात्मज ।इष्टः पुत्रो वरीयांस् तु कलाषोडशसंयुतः

candramā iti vikhyātaḥ somaḥ putro nṛpātmaja / iṣṭaḥ putro varīyāṃs tu kalāṣoḍaśasaṃyutaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the son renowned as Chandramas, Soma, prince, the beloved and excellent son, endowed with sixteen digits:

अध्याय ११३

श्लोक 84

प्रतिपच् च द्वितीया च तृतीया च तथा नृप ।चतुर्थी पञ्चमी षष्ठी सप्तमी चाष्टमी तथा

pratipac ca dvitīyā ca tṛtīyā ca tathā nṛpa / caturthī pañcamī ṣaṣṭhī saptamī cāṣṭamī tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the first, second and third, O king, the fourth, fifth, sixth, seventh and eighth,

अध्याय ११३

श्लोक 85

नवमी दशमी चैव तथा चैकादशी परा ।द्वादशी च त्रयोदशी चतुर्दशी ततः परम्

navamī daśamī caiva tathā caikādaśī parā / dvādaśī ca trayodaśī caturdaśī tataḥ param

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the ninth, tenth and the further eleventh, the twelfth, thirteenth and then the fourteenth,

अध्याय ११३

श्लोक 86

ततः पञ्चदशी देवी पूर्णमासी प्रकीर्तिता ।अमावास्या तु विख्याता अथ सा षोडशी कला

tataḥ pañcadaśī devī pūrṇamāsī prakīrtitā / amāvāsyā tu vikhyātā atha sā ṣoḍaśī kalā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

then the fifteenth, the goddess proclaimed as the full moon; the new moon is renowned as the sixteenth digit.

अध्याय ११३

श्लोक 87

चतुर्विधस्य लोकस्य सूक्ष्मो भूत्वा वरानने ।आप्यायते जगत् सर्वं सोमो ऽयं सचराचरम्

caturvidhasya lokasya sūkṣmo bhūtvā varānane / āpyāyate jagat sarvaṃ somo 'yaṃ sacarācaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Becoming subtle, fair-faced one, for the fourfold world, this Soma nourishes the whole world with the moving and unmoving.

अध्याय ११३

श्लोक 88

सुरासुराश् च गन्धर्वा राक्षसाः पन्नगास् तथा ।पिशाचाश् च तथादित्याः पितरश् च पितामहः

surāsurāś ca gandharvā rākṣasāḥ pannagās tathā / piśācāś ca tathādityāḥ pitaraś ca pitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Gods and asuras, gandharvas, rakshasas and serpents, pishachas, Adityas, the ancestors and the Grandsire —

अध्याय ११३

श्लोक 89

सर्वे तम् उपजीवन्ति हुतं द्रव्यं तु तत्स्थितम् ।वनस्पतिगते सोमे यच्छिन्द्याच् च वनस्पतिम्

sarve tam upajīvanti hutaṃ dravyaṃ tu tatsthitam / vanaspatigate some yacchindyāc ca vanaspatim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all live on him; the offered substance abides in him. When Soma has entered the plants, whoever cuts a plant

अध्याय ११३

श्लोक 90

भुङ्क्ते दुःखं च वै मूढो दहत्य् अब्दकृतं शुभम् ।वनस्पतिगते सोमे यो भक्षेद् दन्तधावनम्

bhuṅkte duḥkhaṃ ca vai mūḍho dahaty abdakṛtaṃ śubham / vanaspatigate some yo bhakṣed dantadhāvanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

suffers sorrow, the fool, and burns up a year's good deeds; when Soma has entered the plants, whoever chews a tooth-stick

अध्याय ११३

श्लोक 91

चन्द्रमा भक्षितस् तेन पितृवंशस् तु घातितः ।अमावास्यां तु राजेन्द्र स्नानं कुर्याद् यथाविधि

candramā bhakṣitas tena pitṛvaṃśas tu ghātitaḥ / amāvāsyāṃ tu rājendra snānaṃ kuryād yathāvidhi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

has eaten the moon and destroyed the line of his ancestors. On the new moon, king of kings, one should bathe according to rule;

अध्याय ११३

श्लोक 92

अब्दम् एकं विशालाक्षि पितॄणां परमा गतिः ।हिरण्यं रजतं वस्त्रं यो ददति द्विजातिषु

abdam ekaṃ viśālākṣi pitṝṇāṃ paramā gatiḥ / hiraṇyaṃ rajataṃ vastraṃ yo dadati dvijātiṣu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for a year, wide-eyed one, the ancestors have the supreme goal. Whoever gives gold, silver and clothing to the twice-born

अध्याय ११३

श्लोक 93

सर्वं लक्षगुणं राजंल् लभते नात्र संशयः ।एतद् गुणविशिष्टो ऽसौ सोमरूपः प्रजापतिः

sarvaṃ lakṣaguṇaṃ rājaṃl labhate nātra saṃśayaḥ / etad guṇaviśiṣṭo 'sau somarūpaḥ prajāpatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

obtains everything a lakh-fold, O king, no doubt. Distinguished by these qualities is that Prajapati in the form of Soma,

अध्याय ११३

श्लोक 94

संजातः प्रथमः पुत्रो ऽनसूयायास् तु नन्दनः ।द्वितीयस् तु महाभाग दुर्वासा नाम नामतः

saṃjātaḥ prathamaḥ putro 'nasūyāyās tu nandanaḥ / dvitīyas tu mahābhāga durvāsā nāma nāmataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

born as the first son, the delight of Anasuya. The second, fortunate one, was named Durvasas,

अध्याय ११३

श्लोक 95

सृष्टिसंहारकर्ता च स्वयं साक्षान् महेश्वरः ।इन्द्रो ऽपि शापितस् तेन द्वितीयेन वरानने

sṛṣṭisaṃhārakartā ca svayaṃ sākṣān maheśvaraḥ / indro 'pi śāpitas tena dvitīyena varānane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the maker of creation and dissolution, Maheshvara himself; even Indra was cursed by that second son, fair-faced one.

अध्याय ११३

श्लोक 96

द्वितीयस्य तु पुत्रस्य सम्भवः कथितो मया ।दत्तात्रेयस् तु नाम्ना वै तृतीयो मधुसूदनः

dvitīyasya tu putrasya sambhavaḥ kathito mayā / dattātreyas tu nāmnā vai tṛtīyo madhusūdanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The birth of the second son has been told by me. The third, by name Dattatreya, is Madhusudana,

अध्याय ११३

श्लोक 97

जगद्व्यापी जगन्नाथः स्वयं देवो जनार्दनः ।अवतीर्णो महाभागब्रह्मशम्भुसमन्वितः

jagadvyāpī jagannāthaḥ svayaṃ devo janārdanaḥ / avatīrṇo mahābhāgabrahmaśambhusamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the all-pervading lord of the world, the god Janardana himself, who descended, fortunate one, together with Brahma and Shambhu.

अध्याय ११३

श्लोक 98

पुत्रप्राप्तिपदं तीर्थं नर्मदायोत्तरे तटे ।अनसूयाकृतं पार्थ सर्वपापक्षयं करम्

putraprāptipadaṃ tīrthaṃ narmadāyottare taṭe / anasūyākṛtaṃ pārtha sarvapāpakṣayaṃ karam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The holy place Putraptipada on the northern bank of the Narmada, made by Anasuya, son of Pritha, destroys all sins.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 113
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.