Skanda Purana· Skanda Purāṇa
79
अध्याय 79 / 116

Adhyaya 79

66 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ66 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७९

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे कुण्डलेश्वरमहिमा अनुवर्णनोनाम अष्टसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ७९ मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र पिप्पलेश्वरम् उत्तमम् ।यत्र सिद्धो महायोगी पिप्पलादो महातपाः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe kuṇḍaleśvaramahimā anuvarṇanonāma aṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 79 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet tu rājendra pippaleśvaram uttamam / yatra siddho mahāyogī pippalādo mahātapāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, O great king, one should go to two excellent Tlrthas that destroy all sins, viz. Dadhiskanda and Madhuskanda. If the devotee takes his holy bath in Dadhiskanda and offers curd to Brahmanas, O descendant of Bharata, neither sickness nor old age, neither grief nor jealousy assail him in the course of seven births. He is born in a pure family and stays there as long as a thousand Moons last.

अध्याय ७९

श्लोक 2

युधिष्ठिर उवाच: पिप्पलादस्य चरितं श्रोतुमिच्छाम्य् अहं प्रभो ।माहात्म्यं तस्य तीर्थस्य यत्र सिद्धो महातपाः

yudhiṣṭhira uvāca: pippalādasya caritaṃ śrotumicchāmy ahaṃ prabho / māhātmyaṃ tasya tīrthasya yatra siddho mahātapāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Yudhishthira said: I wish to hear the story of Pippalada, lord, and the greatness of that holy place where the great ascetic attained perfection.

अध्याय ७९

श्लोक 3

कस्य पुत्रो महाभाग किमर्थं तप्तवांस् तपः ।एतद् विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ

kasya putro mahābhāga kimarthaṃ taptavāṃs tapaḥ / etad vistarataḥ sarvaṃ kathayasva mamānagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whose son was he, fortunate one, and why did he practise austerity? Tell me all this in detail, sinless one.

अध्याय ७९

श्लोक 4

मार्कण्डेय उवाच: मिथिलास्थो महाभाग वेदवेदाङ्गपारगः ।याज्ञवल्क्यश् च पुरतश् चचार विपुलं तपः

mārkaṇḍeya uvāca: mithilāstho mahābhāga vedavedāṅgapāragaḥ / yājñavalkyaś ca purataś cacāra vipulaṃ tapaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: Dwelling in Mithila, fortunate one, Yajnavalkya, master of the Vedas and Vedangas, formerly practised vast austerity.

अध्याय ७९

श्लोक 5

तापसी तस्य भगिनी याज्ञवल्क्यस्य धीमतः ।चचार सापि तत्रस्था शुश्रूषन्ती महत्तपः

tāpasī tasya bhaginī yājñavalkyasya dhīmataḥ / cacāra sāpi tatrasthā śuśrūṣantī mahattapaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The wise Yajnavalkya's sister, an ascetic, also lived there serving him and practising great austerity.

अध्याय ७९

श्लोक 6

ततस् त्व् एकस्मिन् समये स्नाताहनि रजस्वला ।अन्तर्वासं कृतवती दृष्ट्वा कर्कटकं रहः

tatas tv ekasmin samaye snātāhani rajasvalā / antarvāsaṃ kṛtavatī dṛṣṭvā karkaṭakaṃ rahaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then one day, after bathing at the end of her period, she put on an undergarment, having seen a karkataka in private.

अध्याय ७९

श्लोक 7

याज्ञवल्क्यो ऽपि तद् रात्रौ परिधानेन तेन वै ।स्वप्नं दृष्ट्वात्यजच् छुक्रं प्रभाते ऽन्वैषयत् पुनः

yājñavalkyo 'pi tad rātrau paridhānena tena vai / svapnaṃ dṛṣṭvātyajac chukraṃ prabhāte 'nvaiṣayat punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

That night Yajnavalkya, with that same garment, after a dream released his seed, and at dawn he searched for it again.

अध्याय ७९

श्लोक 8

तत सा ब्राह्मणी तात किम् अन्वेष्यसि भारत ।केन कार्यं तव विभो वदस्व मम तत्त्वतः

tata sā brāhmaṇī tāta kim anveṣyasi bhārata / kena kāryaṃ tava vibho vadasva mama tattvataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the brahmin woman said: "What are you looking for, dear one? What do you need, lord? Tell me truly."

अध्याय ७९

श्लोक 9

याज्ञवल्क्य उवाच: अपवित्रो मया भद्रे स्वप्नो दृष्टो ऽद्य वै निशि ।शुक्लं मे चात्र वस्त्रं स्वं निक्षिप्तं तन् न दृश्यते

yājñavalkya uvāca: apavitro mayā bhadre svapno dṛṣṭo 'dya vai niśi / śuklaṃ me cātra vastraṃ svaṃ nikṣiptaṃ tan na dṛśyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Yajnavalkya said: "Good lady, I had an impure dream last night; I had left my white cloth here, and it cannot be seen."

अध्याय ७९

श्लोक 10

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणी वाक्यं भीतभीताभवन् नृप ।तद्वस्त्रं तु मया ब्रह्मन् स्नात्वान्तर्धानकं कृतम्

tacchrutvā brāhmaṇī vākyaṃ bhītabhītābhavan nṛpa / tadvastraṃ tu mayā brahman snātvāntardhānakaṃ kṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing this, the brahmin woman became greatly frightened, O king: "After bathing, brahmin, I used that cloth as an undergarment."

अध्याय ७९

श्लोक 11

तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा हाहेत्युक्त्वा महातपाः ।पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः

tasyās tad vacanaṃ śrutvā hāhetyuktvā mahātapāḥ / papāta sahasā bhūmau chinnamūla iva drumaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing her words, the great ascetic cried "Alas!" and suddenly fell to the ground like a tree cut at the root.

अध्याय ७९

श्लोक 12

किम् एतद् इति जल्पन्तम् आकाशाद् वाग्विनिर्गता ।तोषयन्ती च तं विप्रं प्रोवाच नृपते तदा

kim etad iti jalpantam ākāśād vāgvinirgatā / toṣayantī ca taṃ vipraṃ provāca nṛpate tadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As he was saying, "What is this?", a voice came forth from the sky and, consoling the brahmin, spoke then, O king:

अध्याय ७९

श्लोक 13

नास्य दोषो मया दृष्टस् तव चैव शुभव्रते ।तव गर्भोदयो येन तत्र दैवं परायणम्

nāsya doṣo mayā dṛṣṭas tava caiva śubhavrate / tava garbhodayo yena tatra daivaṃ parāyaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"I see no fault in him, nor in you, lady of good vows; as for the conception in your womb, fate is supreme in that.

अध्याय ७९

श्लोक 14

न विनाशो ऽस्य कर्तव्यो यावत् कालस्य पर्ययः ।तथेति व्रीडिता सा च दुर्मनेति विमानतः

na vināśo 'sya kartavyo yāvat kālasya paryayaḥ / tatheti vrīḍitā sā ca durmaneti vimānataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

It must not be destroyed until the time has run its course." Saying "So be it," she, ashamed and dejected from the disgrace,

अध्याय ७९

श्लोक 15

पालयामास तं गर्भं यावत् पुत्रो व्यजायत ।जातमात्रं तु तं गर्भं कथयित्वा न कंचन

pālayāmāsa taṃ garbhaṃ yāvat putro vyajāyata / jātamātraṃ tu taṃ garbhaṃ kathayitvā na kaṃcana

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

guarded that embryo until a son was born. As soon as the child was born, telling no one,

अध्याय ७९

श्लोक 16

अश्वस्थवृक्षमासाद्य सोत्ससर्ज महीतले ।यानि सत्त्वानि लोकेषु स्थावराणि चराणि वै

aśvasthavṛkṣamāsādya sotsasarja mahītale / yāni sattvāni lokeṣu sthāvarāṇi carāṇi vai

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

she went to an ashvattha tree and left him on the ground: "Whatever beings there are in the worlds, unmoving and moving,

अध्याय ७९

श्लोक 17

तानि वै पालयन्त्व् एनं बालकं त्यजति स्म सा ।एवमुक्त्वा ततः साध्वी ब्राह्मणी नृपसत्तम

tāni vai pālayantv enaṃ bālakaṃ tyajati sma sā / evamuktvā tataḥ sādhvī brāhmaṇī nṛpasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

let them protect this child" — and she abandoned him. Having said this, the virtuous brahmin woman, best of kings,

अध्याय ७९

श्लोक 18

यथागतं जगामाथ सावस्थाय मुहूर्तकम् ।पादौ पाणी विनिक्षिप्य विमृज्य नयने शूभे

yathāgataṃ jagāmātha sāvasthāya muhūrtakam / pādau pāṇī vinikṣipya vimṛjya nayane śūbhe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went back as she had come, after lingering a moment. The child threw out his feet and hands, rubbed his lovely eyes,

अध्याय ७९

श्लोक 19

आस्यं च विकृतं कृत्वा रुरोदोच्चैरनाथवत् ।तेन शब्देन वित्रस्ताः स्थावरा जङ्गमाश् च ये

āsyaṃ ca vikṛtaṃ kṛtvā rurodoccairanāthavat / tena śabdena vitrastāḥ sthāvarā jaṅgamāś ca ye

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

twisted his face and wept aloud like an orphan; at that sound all beings, unmoving and moving, were terrified,

अध्याय ७९

श्लोक 20

अकम्पयत् महीं तात सशैलवनकन्दराम् ।ततो ज्ञात्वा महद्भूतं क्षुधाविष्टं द्विजर्षभम्

akampayat mahīṃ tāta saśailavanakandarām / tato jñātvā mahadbhūtaṃ kṣudhāviṣṭaṃ dvijarṣabham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and he shook the earth with its mountains, forests and caves, dear one. Then, knowing him to be a great being, a bull among the twice-born, overcome by hunger,

अध्याय ७९

श्लोक 21

न जहाति नगश् छायामार्पयच् च ततः पयः ।आप्यायितस् ततस् तेन अमृतेनैव भारत ।ततः स चिन्तयाविष्टो निर्ममे ग्रहगोचरम्

na jahāti nagaś chāyāmārpayac ca tataḥ payaḥ / āpyāyitas tatas tena amṛtenaiva bhārata / tataḥ sa cintayāviṣṭo nirmame grahagocaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the tree did not withdraw its shade and gave him its sap; he was nourished by it as if by nectar, O Bharata. Then, filled with thought, he considered the course of the planets.

अध्याय ७९

श्लोक 22

तेन क्रूरसम् आचारः क्रूरदृष्ट्या निरीक्षितः ।पपात सहसा भूमौ शनैश्चारी शनैश्चरः

tena krūrasam ācāraḥ krūradṛṣṭyā nirīkṣitaḥ / papāta sahasā bhūmau śanaiścārī śanaiścaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Glanced at by him with a fierce look, Shanaishchara, the slow-moving one of cruel conduct, suddenly fell to the ground.

अध्याय ७९

श्लोक 23

शनैश्चरं बालको ऽपि पादेनैव परामृशत् ।पीडितः सो ऽपि बालेन उवाच वचनं तदा

śanaiścaraṃ bālako 'pi pādenaiva parāmṛśat / pīḍitaḥ so 'pi bālena uvāca vacanaṃ tadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The child even touched Shanaishchara with his foot; afflicted by the child, Shani then said:

अध्याय ७९

श्लोक 24

किं मया ऽपकृतं विप्र पिप्पलाद महामुने ।निष्क्रामन् गगने चैव पातितो धरणीतले

kiṃ mayā 'pakṛtaṃ vipra pippalāda mahāmune / niṣkrāman gagane caiva pātito dharaṇītale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"What wrong have I done you, brahmin Pippalada, great sage, that as I was moving in the sky I have been thrown down to the ground?"

अध्याय ७९

श्लोक 25

सौरिणाप्य् एवम् उक्तस् तु पिप्पलादो महामुनिः ।क्रोधरूपो ऽब्रवीद् वाक्यं तच् छृणुष्व नराधिप

sauriṇāpy evam uktas tu pippalādo mahāmuniḥ / krodharūpo 'bravīd vākyaṃ tac chṛṇuṣva narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus addressed by the son of the Sun, the great sage Pippalada, wrath incarnate, spoke these words; hear them, lord of men:

अध्याय ७९

श्लोक 26

पितृमातृविहीनस्य बालभावस्य दुर्मते ।पीडां करोषि कस्मात् त्वं सौरे त्वम् अवशेषितः

pitṛmātṛvihīnasya bālabhāvasya durmate / pīḍāṃ karoṣi kasmāt tvaṃ saure tvam avaśeṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Why do you, evil-minded one, torment a child bereft of father and mother, son of the Sun? You are spared only by a remnant."

अध्याय ७९

श्लोक 27

शनैश्चर उवाच: क्रूरस्वभावसंजाता मम दृष्टि द्विजोत्तम ।मुञ्च त्वं मां च कर्ताहं यद् ब्रवीषि न संशयः

śanaiścara uvāca: krūrasvabhāvasaṃjātā mama dṛṣṭi dvijottama / muñca tvaṃ māṃ ca kartāhaṃ yad bravīṣi na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Shanaishchara said: "My gaze is born of a cruel nature, best of the twice-born; release me, and I will do what you say, no doubt."

अध्याय ७९

श्लोक 28

पिप्पलाद उवाच: अद्य प्रभृतिबालानां जन्मतः षोडशीः समाः ।पीडा त्वया न कर्तव्या एष ते समयः परः

pippalāda uvāca: adya prabhṛtibālānāṃ janmataḥ ṣoḍaśīḥ samāḥ / pīḍā tvayā na kartavyā eṣa te samayaḥ paraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Pippalada said: "From today, for sixteen years from birth, you must not afflict children; this is your supreme covenant."

अध्याय ७९

श्लोक 29

एवम् अस्त्व् इति तं चोक्त्वा प्रजगाम यथागतः ।देवमार्गं शनैश्चारी प्रणम्य ऋषिसत्तमम्

evam astv iti taṃ coktvā prajagāma yathāgataḥ / devamārgaṃ śanaiścārī praṇamya ṛṣisattamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Saying to him "So be it," the slow-moving one bowed to the best of sages and went back by the path of the gods as he had come;

अध्याय ७९

श्लोक 30

ततश् चादर्शनं तत्र गतवान् स महाग्रहः ।विचिन्तयानश् चैकाकी क्रोधेन कलुषीकृतः

tataś cādarśanaṃ tatra gatavān sa mahāgrahaḥ / vicintayānaś caikākī krodhena kaluṣīkṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

then that great planet vanished there. Pondering alone, the child was clouded with anger;

अध्याय ७९

श्लोक 31

आग्नेयीं हि दिशं ध्यात्वा जनयामास पावकम् ।कृत्त्वा मांसं जुहावाग्नौ क्रियासम्भवतत्त्वतः

āgneyīṃ hi diśaṃ dhyātvā janayāmāsa pāvakam / kṛttvā māṃsaṃ juhāvāgnau kriyāsambhavatattvataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

meditating on the south-eastern quarter he produced fire, and cutting his flesh he offered it into the fire according to the true method of generating a kritya.

अध्याय ७९

श्लोक 32

तावच् च जनिता कृत्या ज्वालामालाविभूषिता ।हुतभुक्सदृशाकारा किंकरोमीति चाब्रवीत्

tāvac ca janitā kṛtyā jvālāmālāvibhūṣitā / hutabhuksadṛśākārā kiṃkaromīti cābravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At once a kritya was born, adorned with garlands of flame, in form like the fire, and she said: "What shall I do?

अध्याय ७९

श्लोक 33

शोषयामि समुद्रं किं चूर्णयामि च पर्वतम् ।भूमिं च वेष्टयामीह पातयित्वा नभस्तलम्

śoṣayāmi samudraṃ kiṃ cūrṇayāmi ca parvatam / bhūmiṃ ca veṣṭayāmīha pātayitvā nabhastalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Shall I dry up the ocean? Shall I grind a mountain to dust? Shall I bring down the vault of the sky and wrap up the earth here?

अध्याय ७९

श्लोक 34

कस्य मूर्ध्नि पतिष्यामि घातयामि च कं द्विज ।शीघ्रमादिश मे कार्यं न कालातिक्रमो भवेत्

kasya mūrdhni patiṣyāmi ghātayāmi ca kaṃ dvija / śīghramādiśa me kāryaṃ na kālātikramo bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On whose head shall I fall, and whom shall I slay, brahmin? Quickly tell me my task, lest the time pass."

अध्याय ७९

श्लोक 35

तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा पिप्पलादो महातपाः ।क्रोधरक्तान्तनयन इदं वचनम् अब्रवीत्

tasyās tad vacanaṃ śrutvā pippalādo mahātapāḥ / krodharaktāntanayana idaṃ vacanam abravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing her words, the great ascetic Pippalada, the corners of his eyes red with anger, said this:

अध्याय ७९

श्लोक 36

महता क्रोधवेगेन मया त्वं चिन्तिता शुभे ।पिता मे याज्ञवल्क्यस् तु तं त्वं घातय माचिरम्

mahatā krodhavegena mayā tvaṃ cintitā śubhe / pitā me yājñavalkyas tu taṃ tvaṃ ghātaya māciram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"I conjured you up with a great surge of wrath, lovely one; my father is Yajnavalkya — slay him without delay."

अध्याय ७९

श्लोक 37

एवमुक्ता तु सा शीघ्रं स्फुटन्तीव नभस् तलम् ।मिथिलास्थो महाप्राज्ञो यत्र तेपे महातपाः

evamuktā tu sā śīghraṃ sphuṭantīva nabhas talam / mithilāstho mahāprājño yatra tepe mahātapāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus addressed, she swiftly went, as if splitting the vault of the sky, to Mithila, where the great ascetic of great wisdom was practising austerity.

अध्याय ७९

श्लोक 38

यावत् पश्यति दिङ्मार्गं ज्वलनार्कसमप्रभम् ।याज्ञवल्क्यो महातेजास् तद्भूतं समुपस्थितम्

yāvat paśyati diṅmārgaṃ jvalanārkasamaprabham / yājñavalkyo mahātejās tadbhūtaṃ samupasthitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As the mighty Yajnavalkya looked along the path of the quarters, he saw that being arrive, blazing like fire and the sun.

अध्याय ७९

श्लोक 39

तां दृष्ट्वा सहसायान्तीं भीतभीतो महामुनिः ।भूतेनाक्रमितो विप्रो जनकं नृपतिं ययौ

tāṃ dṛṣṭvā sahasāyāntīṃ bhītabhīto mahāmuniḥ / bhūtenākramito vipro janakaṃ nṛpatiṃ yayau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing her suddenly approaching, the great sage was greatly frightened; pursued by the being, the brahmin went to King Janaka:

अध्याय ७९

श्लोक 40

शरणार्थम् अनुप्राप्तं विद्धि मां नृपसत्तम ।महाभूताच् च मां रक्ष यदि शक्नोषि मानद

śaraṇārtham anuprāptaṃ viddhi māṃ nṛpasattama / mahābhūtāc ca māṃ rakṣa yadi śaknoṣi mānada

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Know that I have come to you for refuge, best of kings; protect me from the great being, if you can, giver of honour."

अध्याय ७९

श्लोक 41

राजोवाच: ब्रह्मतेजोभवम् भूतम् अनिवार्यं दुरासदम् ।प्रभुर् नैवाद्य शक्नोमि अन्यं गच्छ महामते

rājovāca: brahmatejobhavam bhūtam anivāryaṃ durāsadam / prabhur naivādya śaknomi anyaṃ gaccha mahāmate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king said: "The being born of brahmin power is irresistible and unassailable; though a ruler, I am not able today; go to another, wise one."

अध्याय ७९

श्लोक 42

ततश् चान्यं नृपश्रेष्ठं शरणार्थी महातपाः ।जगाम तेन चैवोक्त इन्द्रस्य शरणं ययौ

tataś cānyaṃ nṛpaśreṣṭhaṃ śaraṇārthī mahātapāḥ / jagāma tena caivokta indrasya śaraṇaṃ yayau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the great ascetic went for refuge to another excellent king; told the same by him, he went to Indra for refuge:

अध्याय ७९

श्लोक 43

देवराज नमस्ते ऽस्तु महाभूताच् च रक्ष माम् ।तस्य तद् वचनं श्रुत्वाब्रवीद् इन्द्रस् तदा वचः

devarāja namaste 'stu mahābhūtāc ca rakṣa mām / tasya tad vacanaṃ śrutvābravīd indras tadā vacaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"King of the gods, salutation to you; protect me from the great being." Hearing his words, Indra then said:

अध्याय ७९

श्लोक 44

न च शक्तः परित्रातुं ब्रह्मतेजो हि दुःसहम् ।ततश् च ब्रह्मभवनं ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः

na ca śaktaḥ paritrātuṃ brahmatejo hi duḥsaham / tataś ca brahmabhavanaṃ brāhmaṇo brahmavittamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"I am not able to protect you, for brahmin power is hard to bear." Then the brahmin, best of knowers of Brahman, went to Brahma's abode,

अध्याय ७९

श्लोक 45

जगाम विष्णुभवनं शक्तो ऽपि त्यक्तवान् भयात् ।ततः स परमोद्विग्नो निराशो जीविते नृप

jagāma viṣṇubhavanaṃ śakto 'pi tyaktavān bhayāt / tataḥ sa paramodvigno nirāśo jīvite nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

then to Vishnu's abode; though able, they abandoned him out of fear. Then, supremely distressed and despairing of his life, O king,

अध्याय ७९

श्लोक 46

अनुगम्यमानो भूतेन अगच्छच् च महेश्वरम् ।तस्य योगबलोपेतो महादेवस्य पाण्डव

anugamyamāno bhūtena agacchac ca maheśvaram / tasya yogabalopeto mahādevasya pāṇḍava

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

pursued by the being, he went to Maheshvara. Endowed with the power of yoga, son of Pandu,

अध्याय ७९

श्लोक 47

नखमांसान्तरे लुप्तो यथा देवो न पश्यति ।अदृष्टम् अगमद् भूतं ज्वलनार्कसमप्रभम्

nakhamāṃsāntare lupto yathā devo na paśyati / adṛṣṭam agamad bhūtaṃ jvalanārkasamaprabham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he hid in the space between Mahadeva's nail and flesh, so that the god did not see him. The being, blazing like fire and the sun, came up without seeing him

अध्याय ७९

श्लोक 48

मुञ्च मुञ्चेति पुरुष मुञ्चेश्वरम् उवाच ह ।एवम् उक्तो महादेवस् तेन भूतेन भारत

muñca muñceti puruṣa muñceśvaram uvāca ha / evam ukto mahādevas tena bhūtena bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and said to the Lord, "Release him, release him, O Person, release him!" Thus addressed by that being, O Bharata, Mahadeva

अध्याय ७९

श्लोक 49

योगीन्द्रं दर्शयाम् आस नखमांसान्तरे स्थितम् ।संस्थाप्य कृत्यां भूतेशो ज्वलत्कालानलप्रभाम्

yogīndraṃ darśayām āsa nakhamāṃsāntare sthitam / saṃsthāpya kṛtyāṃ bhūteśo jvalatkālānalaprabhām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

revealed the lord of yogis standing between his nail and flesh. Holding back the kritya, which blazed like the fire of doom, the lord of beings

अध्याय ७९

श्लोक 50

उवाच मा भैस्त्वं विप्र मा च गच्छ महामुने ।ततस् तं सूक्ष्मदेहस्थं महादेवो ऽब्रवीद् इदम्

uvāca mā bhaistvaṃ vipra mā ca gaccha mahāmune / tatas taṃ sūkṣmadehasthaṃ mahādevo 'bravīd idam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

said: "Do not fear, brahmin, and do not go away, great sage." Then Mahadeva said this to the one standing in subtle form:

अध्याय ७९

श्लोक 51

किमस्य त्वं महाभूत कर्ता कृत्य वदस्व मे ।कृत्योवाच: क्रोधदीप्तेन देवेश पिप्पलादेन चिन्तिता

kimasya tvaṃ mahābhūta kartā kṛtya vadasva me / kṛtyovāca: krodhadīptena deveśa pippalādena cintitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"What are you to do to him, great being, kritya? Tell me." The kritya said: "I was conjured by Pippalada, blazing with anger, lord of the gods;

अध्याय ७९

श्लोक 52

अस्य देहे पतिष्यामि अहिंस्यां विद्धि मां प्रभो ।एतच् छ्रुत्वा महादेवो भूतस्य वदनाच् च्युतम्

asya dehe patiṣyāmi ahiṃsyāṃ viddhi māṃ prabho / etac chrutvā mahādevo bhūtasya vadanāc cyutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall fall upon his body — know me to be one who cannot be turned aside, lord." Hearing this from the being's mouth, Mahadeva

अध्याय ७९

श्लोक 53

वरिष्ठं बन्धयामास याज्ञवल्क्यस्य घातकम् ।योगीश्वरं तं विप्रेन्द्रं दत्त्वाभीतिं युधिष्ठिर

variṣṭhaṃ bandhayāmāsa yājñavalkyasya ghātakam / yogīśvaraṃ taṃ viprendraṃ dattvābhītiṃ yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bound that mighty slayer of Yajnavalkya, and having given fearlessness to the lord of yogis, the chief of brahmins, Yudhishthira,

अध्याय ७९

श्लोक 54

विसर्जयित्वा देवस् तं तत्रैवान्तरधीयत ।प्रेषयित्वा तु तं भूतं पिप्पलादो ऽपि दुर्मनाः

visarjayitvā devas taṃ tatraivāntaradhīyata / preṣayitvā tu taṃ bhūtaṃ pippalādo 'pi durmanāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the god dismissed him and vanished right there. Pippalada too, having sent off that being, was dejected;

अध्याय ७९

श्लोक 55

मातापितृविहीनस् तु नर्मदातटम् आश्रितः ।एकनिष्ठो निराहारो वर्षाणि षोडशैव तु

mātāpitṛvihīnas tu narmadātaṭam āśritaḥ / ekaniṣṭho nirāhāro varṣāṇi ṣoḍaśaiva tu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bereft of mother and father, he resorted to the bank of the Narmada, single-minded and without food, for sixteen years,

अध्याय ७९

श्लोक 56

तोषयामास देवेशम् उमया सह शङ्करम् ।हर उवाच: परितुष्टो ऽस्मि ते विप्र तपसानेन सुव्रत

toṣayāmāsa deveśam umayā saha śaṅkaram / hara uvāca: parituṣṭo 'smi te vipra tapasānena suvrata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and propitiated the lord of gods, Shankara with Uma. Hara said: "I am well pleased with you, brahmin of good vows, by this austerity;

अध्याय ७९

श्लोक 57

वरं वृणीष्व ते दद्यां मनसाभीप्सितं शुभम् ।पिप्पलाद उवाच: यदि मे भगवांस् तुष्टो यदि देयो वरो मम

varaṃ vṛṇīṣva te dadyāṃ manasābhīpsitaṃ śubham / pippalāda uvāca: yadi me bhagavāṃs tuṣṭo yadi deyo varo mama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

choose a boon, and I will give you the auspicious thing your mind desires." Pippalada said: "If the Blessed One is pleased with me, if a boon is to be given to me,

अध्याय ७९

श्लोक 58

अत्र सन्निहितो देव मम नाम्ना च शङ्कर ।एवम् उक्तस् तथेत्य् उक्त्वा पिप्पलादं महामुनिम्

atra sannihito deva mama nāmnā ca śaṅkara / evam uktas tathety uktvā pippalādaṃ mahāmunim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

be present here, god Shankara, under my name." Thus addressed, saying "So be it" to the great sage Pippalada,

अध्याय ७९

श्लोक 59

जगामादर्शनं देवो भूतसङ्घैर् निषेवितः ।पिप्पलादो गते देवे स्नात्वा तत्र महाम्भसि

jagāmādarśanaṃ devo bhūtasaṅghair niṣevitaḥ / pippalādo gate deve snātvā tatra mahāmbhasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the god, attended by hosts of bhutas, vanished. When the god had gone, Pippalada bathed there in the great water,

अध्याय ७९

श्लोक 60

स्थापयित्वा महदेवं जगामोत्तरपर्वतम् ।तत्र तीर्थे नरो भक्त्या स्नात्वा मन्त्रयुतो नृप

sthāpayitvā mahadevaṃ jagāmottaraparvatam / tatra tīrthe naro bhaktyā snātvā mantrayuto nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

installed Mahadeva and went to the northern mountain. A man who bathes at that holy place with devotion and with mantras, O king,

अध्याय ७९

श्लोक 61

तर्पयित्वा पितॄन् देवान् पूजयित्वा महेश्वरम् ।अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्य् अनुत्तमम्

tarpayitvā pitṝn devān pūjayitvā maheśvaram / aśvamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoty anuttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

satisfies the ancestors and gods and worships Maheshvara, obtains the unsurpassed fruit of the horse sacrifice;

अध्याय ७९

श्लोक 62

मृतो रुद्रपुरं याति पिप्पलेश्वरसन्निधौ ।अथवा भोजयेद् विप्रान् पितॄन् उद्दिश्य भक्तितः

mṛto rudrapuraṃ yāti pippaleśvarasannidhau / athavā bhojayed viprān pitṝn uddiśya bhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

dying in the presence of Pippaleshvara he goes to Rudra's city. Or if he feeds brahmins with devotion for the sake of the ancestors,

अध्याय ७९

श्लोक 63

द्वादशाब्दसहस्राणि तृप्ता गच्छन्ति सद्गतिम् ।संन्यासेन तु यः कश्चित् तत्र तीर्थे तनुं त्यजेत्

dvādaśābdasahasrāṇi tṛptā gacchanti sadgatim / saṃnyāsena tu yaḥ kaścit tatra tīrthe tanuṃ tyajet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they are satisfied for twelve thousand years and go to the good goal. Whoever gives up his body at that holy place by renunciation,

अध्याय ७९

श्लोक 64

अनिवर्तिका गतिस् तस्य यथा मे शङ्करो ऽब्रवीत् ।एतत् सर्वं समाख्यातं यत् त्वं मां परिपृष्टवान्

anivartikā gatis tasya yathā me śaṅkaro 'bravīt / etat sarvaṃ samākhyātaṃ yat tvaṃ māṃ paripṛṣṭavān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his goal is one of no return, as Shankara told me. All this I have told you, as you asked me:

अध्याय ७९

श्लोक 65

माहात्म्यं पिप्पलादस्य पिप्पलेश्वरम् उत्तमम् ।एतत् पुण्यं पापहरं धन्यं दुःखप्रणाशनम्

māhātmyaṃ pippalādasya pippaleśvaram uttamam / etat puṇyaṃ pāpaharaṃ dhanyaṃ duḥkhapraṇāśanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the greatness of Pippalada and the excellent Pippaleshvara. This is holy, removes sin, is blessed and destroys sorrow,

अध्याय ७९

श्लोक 66

पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रमोचनम्

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva sarvapāpapramocanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

releasing from all sins those who recite and hear it.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 79
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.