Skanda Purana· Skanda Purāṇa
80
अध्याय 80 / 116

Adhyaya 80

61 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ61 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८०

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे पिप्पलेश्वरमहिमानुवर्णनो नामैकोनाशीतितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ८० मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र विमलेश्वरम् उत्तमम् ।तत्र देवशिला रम्या महादेवेन भाषिता

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe pippaleśvaramahimānuvarṇano nāmaikonāśītitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 80 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet tu rājendra vimaleśvaram uttamam / tatra devaśilā ramyā mahādevena bhāṣitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Here 'Jaya' seems to be a misprint for 'Japa'. There is no propriety of 'achieving victory' as there is no enemy to be defeated. In Devanagari script pa (*) and ya (*t) appear alike and the printed text if emended as ' japam kurvan, 'performing Japa' is more suitable in the context.

अध्याय ८०

श्लोक 2

गर्जनं खेटकं नाम तत्र देवशिला शुभा ।तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत् पितृदेवताः

garjanaṃ kheṭakaṃ nāma tatra devaśilā śubhā / tatra snātvā tu yo bhaktyā tarpayet pitṛdevatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Khetaka named Garjana, where there is the auspicious Devashila — whoever bathes there with devotion and satisfies the ancestors and gods,

अध्याय ८०

श्लोक 3

तस्य ते द्वादशाब्दानि सुतृप्ता दिवि मोदिताः ।तस्मिंस् तीर्थे तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् पूजयेन् नृप

tasya te dvādaśābdāni sutṛptā divi moditāḥ / tasmiṃs tīrthe tu yo bhaktyā brāhmaṇān pūjayen nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his ancestors rejoice in heaven well satisfied for twelve years. Whoever honours brahmins with devotion at that holy place, O king,

अध्याय ८०

श्लोक 4

स्वल्पेनापि हि दानेन तस्य चान्तो न विद्यते ।युधिष्ठिर उवाच: कानि दानानि विप्रेन्द्र शस्तानि धरणीतले

svalpenāpi hi dānena tasya cānto na vidyate / yudhiṣṭhira uvāca: kāni dānāni viprendra śastāni dharaṇītale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

even with a small gift, has no end to its merit. Yudhishthira said: Which gifts are praised on earth, chief of brahmins,

अध्याय ८०

श्लोक 5

यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ।मार्कण्डेय उवाच: सुवर्णं रजतं ताम्रं मणिं मौक्तिकम् एव च

yāni dattvā naro bhaktyā mucyate sarvakilbiṣaiḥ / mārkaṇḍeya uvāca: suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ maṇiṃ mauktikam eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by giving which with devotion a man is freed from all sins? Markandeya said: Gold, silver, copper, gems and pearls,

अध्याय ८०

श्लोक 6

भूमिदानं तथा गावो मोचयन्त्य् अंशुमान् नरम् ।तत्र तीर्थे तु यः कश्चित् कुरुते प्राणसंक्षयम्

bhūmidānaṃ tathā gāvo mocayanty aṃśumān naram / tatra tīrthe tu yaḥ kaścit kurute prāṇasaṃkṣayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the gift of land and cows release a man, radiant one. Whoever brings about the end of his life at that holy place

अध्याय ८०

श्लोक 7

रुद्रलोके वसेत् तावद् यावद् आहूतसंप्लवम् ।ततः पुष्करिणीं गच्छेत् कुरुक्षेत्रसमां नृप

rudraloke vaset tāvad yāvad āhūtasaṃplavam / tataḥ puṣkariṇīṃ gacchet kurukṣetrasamāṃ nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

dwells in Rudra's world until the deluge. Then one should go to Pushkarini, equal to Kurukshetra, O king;

अध्याय ८०

श्लोक 8

पूर्वं पुष्करिणी नाम कुरुक्षेत्रं कलौ स्मृतम् ।तत्र स्नात्वा यजेद् देवं तेजोराशिं दिवाकरम्

pūrvaṃ puṣkariṇī nāma kurukṣetraṃ kalau smṛtam / tatra snātvā yajed devaṃ tejorāśiṃ divākaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

formerly it was called Pushkarini, and in the Kali age it is known as Kurukshetra. Bathing there, one should worship the god Divakara, the mass of radiance.

अध्याय ८०

श्लोक 9

ऋचम् एकां जपेत् सौम्यः सामवेदफलं लभेत् ।यजुर्वेदस्य जपनं ऋग्वेदस्य तथैव च

ṛcam ekāṃ japet saumyaḥ sāmavedaphalaṃ labhet / yajurvedasya japanaṃ ṛgvedasya tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A gentle man who recites one verse of the Rik obtains the fruit of the Sama Veda, and likewise of reciting the Yajur Veda and the Rig Veda;

अध्याय ८०

श्लोक 10

त्र्यक्षरं वा जपेन् मन्त्रं ध्यायमानो दिवाकरम् ।आदित्यहृदयं जप्त्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

tryakṣaraṃ vā japen mantraṃ dhyāyamāno divākaram / ādityahṛdayaṃ japtvā mucyate sarvakilbiṣaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

or one may recite the three-syllabled mantra meditating on the sun; reciting the Adityahridaya one is freed from all sins.

अध्याय ८०

श्लोक 11

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा विधिना पूजयेद् द्विजान् ।तस्य कोटिगुणं दानं जायते नात्र संशयः

tatra tīrthe tu yaḥ snātvā vidhinā pūjayed dvijān / tasya koṭiguṇaṃ dānaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever bathes at that holy place and honours brahmins according to rule, his gift becomes a crore times greater, no doubt.

अध्याय ८०

श्लोक 12

कार्तिक्यां च तथा माध्यां वैशाख्यां तु विशेषतः ।अमावास्यां व्यतीपाते संक्रमे वैधृतौ रवौ

kārtikyāṃ ca tathā mādhyāṃ vaiśākhyāṃ tu viśeṣataḥ / amāvāsyāṃ vyatīpāte saṃkrame vaidhṛtau ravau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On the full moons of Kartika, Magha and especially Vaishakha, on the new moon, at vyatipata, at a transit, at vaidhriti and on Sunday,

अध्याय ८०

श्लोक 13

कुरुक्षेत्रे नरः स्नात्वा रुद्रस्यानुचरो भवेत् ।अनाशके जले ह्य् अग्नौ पञ्चाग्नौ वा तथापि वा

kurukṣetre naraḥ snātvā rudrasyānucaro bhavet / anāśake jale hy agnau pañcāgnau vā tathāpi vā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a man who bathes at Kurukshetra becomes a follower of Rudra. Whoever dies at that holy place by fasting, in water, in fire or among the five fires

अध्याय ८०

श्लोक 14

तस्मिंस् तीर्थे मृतो यस् तु स याति परमां गतिम् ।ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा नृपसत्तम

tasmiṃs tīrthe mṛto yas tu sa yāti paramāṃ gatim / brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā nṛpasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

goes to the supreme goal. A brahmin, kshatriya, vaishya or shudra, best of kings,

अध्याय ८०

श्लोक 15

विहितं कर्मकुर्वाणः स गच्छति सतां गतिम् ।युधिष्ठिर उवाच: किं जपन् मुच्यते व्याधेर् ज्ञात्वा वर्णं द्विजोत्तम

vihitaṃ karmakurvāṇaḥ sa gacchati satāṃ gatim / yudhiṣṭhira uvāca: kiṃ japan mucyate vyādher jñātvā varṇaṃ dvijottama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

doing his prescribed work, goes to the goal of the good. Yudhishthira said: Reciting what is one freed from disease, chief of brahmins, knowing one's caste?

अध्याय ८०

श्लोक 16

किं कुर्वन् मुच्यते प्राणी याति लोकम् अनामयम् ।मार्कण्डेय उवाच: शृणु राजन्न् अवहित इतिहासं पुरातनम्

kiṃ kurvan mucyate prāṇī yāti lokam anāmayam / mārkaṇḍeya uvāca: śṛṇu rājann avahita itihāsaṃ purātanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Doing what is a living being freed and does he go to the world without sickness? Markandeya said: Listen attentively, O king, to an ancient history

अध्याय ८०

श्लोक 17

गुह्यतीर्थे समासाद्य ब्राह्मणो मुक्तवान् यथा ।पुरा द्विजवरश् चासीद् गोविन्दो नाम नामतः

guhyatīrthe samāsādya brāhmaṇo muktavān yathā / purā dvijavaraś cāsīd govindo nāma nāmataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

of how a brahmin was released on reaching Guhyatirtha. Long ago there was an excellent brahmin named Govinda.

अध्याय ८०

श्लोक 18

तस्य भार्या सुसम्पन्ना ब्राह्मणी च पतिव्रता ।तस्यां संजनयामास पुत्रम् एकं च सुन्दरम्

tasya bhāryā susampannā brāhmaṇī ca pativratā / tasyāṃ saṃjanayāmāsa putram ekaṃ ca sundaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

His wife, a brahmin woman, was well endowed and devoted to her husband; in her he begot a single handsome son.

अध्याय ८०

श्लोक 19

स बाल एव भवने क्रीडते शिशुलीलया ।कदाचिद् ब्राह्मणश्रेष्ठः काष्ठमानयितुं गतः

sa bāla eva bhavane krīḍate śiśulīlayā / kadācid brāhmaṇaśreṣṭhaḥ kāṣṭhamānayituṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The boy used to play in the house with childish games. Once the excellent brahmin went to fetch wood;

अध्याय ८०

श्लोक 20

वनान् नीत्वा काष्ठभारं गृहे पश्चाच् च क्षिप्तवान् ।क्रीडन्न् आस्ते शिशुस् तत्र काष्ठभारेण पीडितः

vanān nītvā kāṣṭhabhāraṃ gṛhe paścāc ca kṣiptavān / krīḍann āste śiśus tatra kāṣṭhabhāreṇa pīḍitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bringing a load of wood from the forest, he threw it down at the back of the house. The child, who was playing there, was crushed by the load of wood,

अध्याय ८०

श्लोक 21

ममार बालकस् तत्र द्विजो न ज्ञातवांस् तदा ।ब्राह्मण्य् अपि तदा तस्मै न शशंस भयात् तथा

mamāra bālakas tatra dvijo na jñātavāṃs tadā / brāhmaṇy api tadā tasmai na śaśaṃsa bhayāt tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the boy died there, but the brahmin did not know it; the brahmin woman, out of fear, did not tell him.

अध्याय ८०

श्लोक 22

पुर्नद्विजः स गोविन्दो विपिनं संजगाम ह

purnadvijaḥ sa govindo vipinaṃ saṃjagāma ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Again the brahmin Govinda went to the forest.

अध्याय ८०

श्लोक 23

ब्राह्मण्य् उवाच: रावणो ब्रह्मणः पौत्रस् त्रैलोक्यं यस्य शङ्कते ।स हतो रामचन्द्रेण सपुत्रामात्यबान्धवः

brāhmaṇy uvāca: rāvaṇo brahmaṇaḥ pautras trailokyaṃ yasya śaṅkate / sa hato rāmacandreṇa saputrāmātyabāndhavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The brahmin woman said: "Ravana, Brahma's grandson, whom the three worlds feared, was slain by Ramachandra with his sons, ministers and kin.

अध्याय ८०

श्लोक 24

एवं पुत्रं विना सौख्यं मर्त्ये नाके न विद्यते ।यश आख्यायितं यस्य स्वर्गार्थं यस्य भारती

evaṃ putraṃ vinā saukhyaṃ martye nāke na vidyate / yaśa ākhyāyitaṃ yasya svargārthaṃ yasya bhāratī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

So without a son there is no happiness in the mortal world or in heaven. He whose fame is proclaimed, whose speech is for heaven,

अध्याय ८०

श्लोक 25

मिष्टान्नं ब्राह्मणस्यार्थे स्वर्गवासो ऽपि विद्यते ।पुत्रोत्पत्तिविनाशाभ्यां नापरं सुखदुःखयोः

miṣṭānnaṃ brāhmaṇasyārthe svargavāso 'pi vidyate / putrotpattivināśābhyāṃ nāparaṃ sukhaduḥkhayoḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

who gives sweet food for a brahmin — he too has a dwelling in heaven. There is nothing beyond a son's birth and death for joy and sorrow,

अध्याय ८०

श्लोक 26

ब्रह्महत्याश्वमेधाभ्यां नापरं पापपुण्ययोः ।किं ब्रवीमीति हे वत्स नानुसौख्यं सुतं विना

brahmahatyāśvamedhābhyāṃ nāparaṃ pāpapuṇyayoḥ / kiṃ bravīmīti he vatsa nānusaukhyaṃ sutaṃ vinā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

nothing beyond the killing of a brahmin and the horse sacrifice for sin and merit. What shall I say, child? There is no happiness without a son."

अध्याय ८०

श्लोक 27

एवं बहुविधं दुःखं प्रलपित्वा पुनः पुनः ।बालं गृहगते विप्रे संगोप्य ब्राह्मणी तथा

evaṃ bahuvidhaṃ duḥkhaṃ pralapitvā punaḥ punaḥ / bālaṃ gṛhagate vipre saṃgopya brāhmaṇī tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Lamenting her many kinds of grief again and again, the brahmin woman hid the child when the brahmin came home.

अध्याय ८०

श्लोक 28

एवं तस्यां विलपन्त्यां गता रात्रिर् युधिष्ठिर ।भूम्यां प्रसुप्तं गोविन्दं पुत्रशोकेन पीडिता

evaṃ tasyāṃ vilapantyāṃ gatā rātrir yudhiṣṭhira / bhūmyāṃ prasuptaṃ govindaṃ putraśokena pīḍitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As she lamented thus, the night passed, Yudhishthira; tormented by grief for her son, as she looked at Govinda asleep on the ground,

अध्याय ८०

श्लोक 29

यावन् निरीक्षते भार्या भर्तारं दुःखपीडितम् ।कृमिराशिम् अयं तावद् गोविन्दं नृपसत्तम

yāvan nirīkṣate bhāryā bhartāraṃ duḥkhapīḍitam / kṛmirāśim ayaṃ tāvad govindaṃ nṛpasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

her husband afflicted by sorrow, the wife saw Govinda, best of kings, to be made of a mass of worms.

अध्याय ८०

श्लोक 30

दुःखाद् दुःखतरे मग्ना दृष्ट्वा तं पातकान्वितम् ।एवं दुःखनिमग्नायाः शर्वरी विगता तदा

duḥkhād duḥkhatare magnā dṛṣṭvā taṃ pātakānvitam / evaṃ duḥkhanimagnāyāḥ śarvarī vigatā tadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Sunk in sorrow upon sorrow at seeing him thus burdened with sin, as she lay sunk in grief, the night passed.

अध्याय ८०

श्लोक 31

पुनः प्रातस् तु गोविन्दो दर्भाय च वनं गतः ।एवं न ज्ञातवान् विप्रः काष्ठेन च हतं सुतम्

punaḥ prātas tu govindo darbhāya ca vanaṃ gataḥ / evaṃ na jñātavān vipraḥ kāṣṭhena ca hataṃ sutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Again at dawn Govinda went to the forest for darbha grass; thus the brahmin did not know that his son had been killed by the wood.

अध्याय ८०

श्लोक 32

गताश् च दिवसाः पञ्चब्राह्मण्या गोपितं च यत् ।पशुपालः पञ्चमे ऽह्नि महिषीरुत्तमाश् च गाः

gatāś ca divasāḥ pañcabrāhmaṇyā gopitaṃ ca yat / paśupālaḥ pañcame 'hni mahiṣīruttamāś ca gāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Five days passed while the brahmin woman kept it hidden. On the fifth day the herdsman, having left the fine buffaloes and cows

अध्याय ८०

श्लोक 33

अरण्ये महिषीर् मुक्त्वा गाश् च भोक्तुं गृहं गतः ।विज्ञप्तः पशुपालेन गोविन्दो ब्राह्मणोत्तमः

araṇye mahiṣīr muktvā gāś ca bhoktuṃ gṛhaṃ gataḥ / vijñaptaḥ paśupālena govindo brāhmaṇottamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in the forest, went home to eat; the excellent brahmin Govinda was asked by the herdsman:

अध्याय ८०

श्लोक 34

यावद् भक्षाम्य् अहं स्वामिन् महिषीर् गाश् च रक्षय ।ततः स त्वरितो गाश् च ब्राह्मणो महिषीः प्रति

yāvad bhakṣāmy ahaṃ svāmin mahiṣīr gāś ca rakṣaya / tataḥ sa tvarito gāś ca brāhmaṇo mahiṣīḥ prati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"While I eat, master, guard the buffaloes and cows." Then the brahmin hurried to the cows and buffaloes

अध्याय ८०

श्लोक 35

जगाम महिषीर् गाश् च विप्रस्य तस्य रक्षतः ।धावमानस्य गावश् च महिष्यः सङ्गमं गताः

jagāma mahiṣīr gāś ca viprasya tasya rakṣataḥ / dhāvamānasya gāvaś ca mahiṣyaḥ saṅgamaṃ gatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and went among them; as the brahmin guarded them and ran after them, the cows and buffaloes went to the confluence

अध्याय ८०

श्लोक 36

तत्र प्रविष्टास् तु जले नद्या रेवासुसङ्गमे ।तज् जलं पीतमात्रं तु त्वरया तेन वारिताः

tatra praviṣṭās tu jale nadyā revāsusaṅgame / taj jalaṃ pītamātraṃ tu tvarayā tena vāritāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and entered the water there at the good confluence with the river Reva. As soon as they had drunk the water he hurriedly drove them back;

अध्याय ८०

श्लोक 37

अकामात् सलिलं पीत्वा प्रक्षाल्य नयने शुभे ।आजगाम ततः पश्चाद् भवनं दिनसंक्षये

akāmāt salilaṃ pītvā prakṣālya nayane śubhe / ājagāma tataḥ paścād bhavanaṃ dinasaṃkṣaye

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

without intending it he drank the water and washed his lovely eyes, and afterwards came home at the close of day.

अध्याय ८०

श्लोक 38

भुक्त्वा दुःखान्वितो रात्रौ गोविन्दः शयनं ययौ ।निद्राभिभूतो दुःखेन श्रमेणैव तु खेदितः

bhuktvā duḥkhānvito rātrau govindaḥ śayanaṃ yayau / nidrābhibhūto duḥkhena śrameṇaiva tu kheditaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having eaten, Govinda, full of sorrow, went to bed at night, overcome by sleep, wearied by grief and toil.

अध्याय ८०

श्लोक 39

पुनस् तं चार्धरात्रे तु तस्य भार्या निरीक्षते ।कृमिभिर् वेष्टितं गात्रं क्वचित् पश्यत्य् अवेष्टितम्

punas taṃ cārdharātre tu tasya bhāryā nirīkṣate / kṛmibhir veṣṭitaṃ gātraṃ kvacit paśyaty aveṣṭitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Again at midnight his wife looked at him and saw his body covered with worms in places and in places free of them.

अध्याय ८०

श्लोक 40

पुनः सा विस्मयाविष्टा तस्य भार्या गुणान्विता ।उवाच दुष्कृतं तस्य साध्वसाविष्टचेतना

punaḥ sā vismayāviṣṭā tasya bhāryā guṇānvitā / uvāca duṣkṛtaṃ tasya sādhvasāviṣṭacetanā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Again filled with wonder, his virtuous wife, her mind seized with fear, told him of his evil deed.

अध्याय ८०

श्लोक 41

भार्योवाच: अतीते पञ्चमे चाह्णि इन्धनं क्षिपता तु ते ।गृहे पश्चात् स्थितो बालस् त्व् अज्ञातो घातितस् त्वया

bhāryovāca: atīte pañcame cāhṇi indhanaṃ kṣipatā tu te / gṛhe paścāt sthito bālas tv ajñāto ghātitas tvayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The wife said: "On the fifth day past, as you threw down the firewood, the boy standing at the back of the house was killed by you unknowingly.

अध्याय ८०

श्लोक 42

मया तत् पातकं घोरं त्वत् कृतं न प्रकाशितम् ।तेन प्रच्छन्नपापेन दह्यमाना दिवानिशम्

mayā tat pātakaṃ ghoraṃ tvat kṛtaṃ na prakāśitam / tena pracchannapāpena dahyamānā divāniśam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I did not reveal that dreadful sin you had committed; burning day and night with that hidden sin,

अध्याय ८०

श्लोक 43

न सुखं तव गात्रस्य न च पश्यामि चात्मनः ।निद्रा प्रणष्टा मे नाथ रतिश् चैव त्वया सह

na sukhaṃ tava gātrasya na ca paśyāmi cātmanaḥ / nidrā praṇaṣṭā me nātha ratiś caiva tvayā saha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I see no ease in your body nor in my own; my sleep has vanished, lord, and my delight with you.

अध्याय ८०

श्लोक 44

श्रूयते मानवे शास्त्रे श्लोको गीतो महर्षिभिः ।स्मृत्वा स्मृत्वा च तं रात्रौ परितापो न शाम्यति

śrūyate mānave śāstre śloko gīto maharṣibhiḥ / smṛtvā smṛtvā ca taṃ rātrau paritāpo na śāmyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A verse sung by the great sages is heard in the law book of Manu; remembering it again and again at night, my torment does not cease:

अध्याय ८०

श्लोक 45

कीर्तनान् नश्यते ऽधर्मो वर्धते ऽसौ च गूहनात् ।इह लोके परे चैव पापस्यान्तो न विद्यते

kīrtanān naśyate 'dharmo vardhate 'sau ca gūhanāt / iha loke pare caiva pāpasyānto na vidyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

'Adharma perishes by confession and grows by concealment; in this world and the next there is no end to sin.'

अध्याय ८०

श्लोक 46

एवं संचिन्त्यमानाहं स्थिता रात्रौ भयातुरा ।कृमिराशिमयं त्वां तु पश्यामि कथयामि किम्

evaṃ saṃcintyamānāhaṃ sthitā rātrau bhayāturā / kṛmirāśimayaṃ tvāṃ tu paśyāmi kathayāmi kim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Reflecting thus, I stayed awake at night, stricken with fear; I see you as made of a mass of worms — what shall I say?

अध्याय ८०

श्लोक 47

पुनश् च कान्त त्वद् देहं भ्रूणहत्याकृमिप्लुतम् ।क्वचित् तुदन्ति ते चैव क्वचिन्नष्टाः समन्ततः

punaś ca kānta tvad dehaṃ bhrūṇahatyākṛmiplutam / kvacit tudanti te caiva kvacinnaṣṭāḥ samantataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

And again, beloved, your body is flooded with the worms of child-murder; in places they bite you, in places they have vanished all around.

अध्याय ८०

श्लोक 48

एतत्संस्मृत्य संस्मृत्य विमृशन्ती पुनः पुनः ।न जाने कारणं किंचित् पृच्छामि कथयस्व मे

etatsaṃsmṛtya saṃsmṛtya vimṛśantī punaḥ punaḥ / na jāne kāraṇaṃ kiṃcit pṛcchāmi kathayasva me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Remembering this again and again and pondering it over and over, I know no reason; I ask you, tell me:

अध्याय ८०

श्लोक 49

तडागं वापि सरितं तीर्थं वा देवतालयम् ।यं गतो ऽसि प्रभावो ऽयं तस्य नान्यस्य मे मतिः

taḍāgaṃ vāpi saritaṃ tīrthaṃ vā devatālayam / yaṃ gato 'si prabhāvo 'yaṃ tasya nānyasya me matiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a tank, a river, a holy place or a temple — wherever you went, this is its power and no other's, I think."

अध्याय ८०

श्लोक 50

एवम् उक्तस् त्व् असौ विप्रः कथयामास भारत ।भार्यया पूर्ववृत्तान्तं रममाणो नृपोत्तम

evam uktas tv asau vipraḥ kathayāmāsa bhārata / bhāryayā pūrvavṛttāntaṃ ramamāṇo nṛpottama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus addressed, the brahmin, O Bharata, delighting in his wife, told her what had happened before, best of kings:

अध्याय ८०

श्लोक 51

गोलुलायी निवृत्त्यर्थं नर्मदा सङ्गमं गतः ।नाभिमात्रे जले मग्नस् तोयं पीतं यथेष्टतः

golulāyī nivṛttyarthaṃ narmadā saṅgamaṃ gataḥ / nābhimātre jale magnas toyaṃ pītaṃ yatheṣṭataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"To turn back the cows and buffaloes I went to the confluence of the Narmada; sunk in water up to my navel, I drank the water as I wished.

अध्याय ८०

श्लोक 52

नान्यत् तीर्थं विजानामि नर्मदा च सरिद्वरा ।एवं श्रुत्वा च तत्सर्वम् उपवासः कृतः क्षणात्

nānyat tīrthaṃ vijānāmi narmadā ca saridvarā / evaṃ śrutvā ca tatsarvam upavāsaḥ kṛtaḥ kṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I know of no other holy place but the Narmada, best of rivers." Hearing all this, she at once kept a fast,

अध्याय ८०

श्लोक 53

भर्त्रा सह गता तत्र सङ्गमे वरवर्णिनी ।स्नात्वा विधिप्रयुक्तेन सङ्गमे सुरपूजिते

bhartrā saha gatā tatra saṅgame varavarṇinī / snātvā vidhiprayuktena saṅgame surapūjite

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the fair lady went with her husband to the confluence. Having bathed according to rule at the confluence worshipped by the gods,

अध्याय ८०

श्लोक 54

तर्पयामास देवेशं शङ्करं च सहोमया ।पञ्चामृतैः स्नापयित्वा ब्राह्मण्या सहितो द्विज

tarpayāmāsa deveśaṃ śaṅkaraṃ ca sahomayā / pañcāmṛtaiḥ snāpayitvā brāhmaṇyā sahito dvija

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the brahmin with his wife satisfied the lord of the gods, Shankara with Uma; bathing him with the five nectars,

अध्याय ८०

श्लोक 55

गन्धमाल्यादिधूपैश् च नैवेद्यैश् च सुशोभनैः ।अपूजयत् तत्र लिङ्गं देवीं कात्यायनीं शुभाम्

gandhamālyādidhūpaiś ca naivedyaiś ca suśobhanaiḥ / apūjayat tatra liṅgaṃ devīṃ kātyāyanīṃ śubhām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with sandal, garlands, incense and splendid food offerings, he worshipped there the linga and the auspicious goddess Katyayani.

अध्याय ८०

श्लोक 56

रात्रौ जागरणं कृत्वा भर्त्रा तेन सहैव सा ।ततः प्रभाते विमले द्विजं सम्पूज्य यत्नतः

rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā bhartrā tena sahaiva sā / tataḥ prabhāte vimale dvijaṃ sampūjya yatnataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

She kept vigil through the night together with her husband; then at clear dawn, having carefully honoured a brahmin

अध्याय ८०

श्लोक 57

गोदानेन हिरण्येन वस्त्रेणान्नेन भारत ।गोविन्दः पूजयामास स्वशक्त्या ब्राह्मणं शुभम्

godānena hiraṇyena vastreṇānnena bhārata / govindaḥ pūjayāmāsa svaśaktyā brāhmaṇaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with a gift of a cow, gold, clothing and food, O Bharata, Govinda honoured the good brahmin according to his means.

अध्याय ८०

श्लोक 58

उक्तश् चाकाशवाण्या तु तीर्थं गुह्यावती त्व् इदम् ।गुह्येश्वरं तत्र लिङ्गं पातालादुत्थितं तदा

uktaś cākāśavāṇyā tu tīrthaṃ guhyāvatī tv idam / guhyeśvaraṃ tatra liṅgaṃ pātālādutthitaṃ tadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A voice from the sky declared: "This holy place is Guhyavati"; the linga Guhyeshvara then rose there from Patala,

अध्याय ८०

श्लोक 59

गुह्यावतीनर्मदयोः सङ्गमो गुणवानभूत् ।मुक्तपापो गृहं यातः स्वभार्यासहितो द्विजः

guhyāvatīnarmadayoḥ saṅgamo guṇavānabhūt / muktapāpo gṛhaṃ yātaḥ svabhāryāsahito dvijaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the meeting of the Guhyavati and the Narmada became endowed with virtue. Freed from sin, the brahmin went home with his wife.

अध्याय ८०

श्लोक 60

एतत् तीर्थं पापहरं बालहत्याप्रणाशनम् ।तत्र स्नात्वा च जप्त्वा च दत्त्वा ब्राह्मणभोजनम्

etat tīrthaṃ pāpaharaṃ bālahatyāpraṇāśanam / tatra snātvā ca japtvā ca dattvā brāhmaṇabhojanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This holy place removes sin and destroys the killing of a child. Bathing there, reciting, giving a meal to brahmins,

अध्याय ८०

श्लोक 61

उपास्य श्राद्धकरणात् तिलोदकप्रदानतः ।निवसेच्छिवलोके हि यावद् आहूत संप्लवम्

upāsya śrāddhakaraṇāt tilodakapradānataḥ / nivasecchivaloke hi yāvad āhūta saṃplavam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

performing shraddha and offering sesame water, one dwells in Shiva's world until the deluge.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 80
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.