Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
9
अध्याय 9 / 95

Adhyaya 9

52 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ52 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे अष्टमो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ नारद उवाच ।नेत्रहीनः कथं राज्ये प्रह्लादेनान्धको मुने ।अभिषिक्तो जानतापि राजधर्मं सनातनम्

iti śrīvāmanapurāṇe aṣṭamo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ nārada uvāca / netrahīnaḥ kathaṃ rājye prahlādenāndhako mune / abhiṣikto jānatāpi rājadharmaṃ sanātanam

हिन्दी अर्थ

और हँसते हुए उस दण्डको बायें हाथसे पकड़ फिर अन्धक उसे लेकर घुमाने लगा और साथ ही वर्षाकालिक मेघके तुल्य वह महानाद करते हुए गर्जन करने लगा। अन्धकके द्वारा यम-दण्डसे प्रह्मदको सुरक्षित देखकर हैत्यों एवं दानवोंके सेनानायक प्रसन्न

English

Description of battle of demons and gods

अध्याय ९

श्लोक 2

पुलस्त्य उवाच ।लब्धचक्षुरसौ भूयो हिरण्याक्षे ऽपि जीवति ।ललो ऽभिषिक्तो दैत्येन प्रह्लादेन निजे पदे

pulastya uvāca / labdhacakṣurasau bhūyo hiraṇyākṣe 'pi jīvati / lalo 'bhiṣikto daityena prahlādena nije pade

हिन्दी अर्थ

होकर उसे धन्यवाद देने लगे। मुने! अपने महादण्डको अन्धकद्वारा घुमाते देख सूर्यतनय यम हैत्यको दुःसह और दुर्ध समझकर अन्तर्धान हो गये। महामुने! धर्मराजके अन्तर्हित होनेपर अब बली प्रह्लाद भी सभी ओरसे देवसेनाको नष्ट करने लगे॥ २१--२४॥

English

Narada asked- "O hermit! Why did Prahlada incoronate the blind Andhaka in spite of his being well conversant with rules of everlasting

अध्याय ९

श्लोक 3

नारद उवाच।।राज्ये ऽन्धको ऽभिषिक्तस्तु किमाचरत सुव्रत ।देवादिभिः सह कथं समास्ते तद् वदस्व मे

nārada uvāca/ / rājye 'ndhako 'bhiṣiktastu kimācarata suvrata / devādibhiḥ saha kathaṃ samāste tad vadasva me

हिन्दी अर्थ

वरुणदेव सूँसपर स्थित थे। वे प्रबल असुरोंको अपने पाशोंसे बाँधकर गदाद्दारा विदीर्ण करने लगे। इसपर विरोचनने उनका सामना किया।

English

II Pulastya said- "He had regained eye-sight even at the time when his father Hiranyaksa was alive. As he was no more blind, Prahlada was justified in assigning to him the throne.

अध्याय ९

श्लोक 4

पुलस्त्य उवाच ।राज्ये ऽभिषिक्तो दैत्येन्द्रो हिरण्याक्षसुतो ऽन्धकः ।तपसाराध्य देवेशं शूलपाणिं त्रिलोचनम्

pulastya uvāca / rājye 'bhiṣikto daityendro hiraṇyākṣasuto 'ndhakaḥ / tapasārādhya deveśaṃ śūlapāṇiṃ trilocanam

हिन्दी अर्थ

वरुणं च समभ्येत्य मध्ये जग्राह नारद स्थम तीह्याथ शशाकर शिशिरांशुमान्। अभ्येत्य ताडयामास कायदारणैः

English

Nirada asked again- O great resolute! Tell me what was done by Andhaka after the incoronation and what was his behaviour with

अध्याय ९

श्लोक 5

अजेयत्वमवध्यत्वं सुरसिद्धर्षिपन्नगैः ।अदाह्यत्वं हुताशेन अक्लेद्यत्वं जलेन च

ajeyatvamavadhyatvaṃ surasiddharṣipannagaiḥ / adāhyatvaṃ hutāśena akledyatvaṃ jalena ca

हिन्दी अर्थ

पादेषु भूमिं करयोः स्पृशंश्च मूर्द्दानमुल्लाल्य 'बलान्महात्मा सुकेशेरिव भास्करेण

English

Pulastya replied- Andhaka after the incoronation, sat in penance for the pleasure of three-eyed lord Mahadeva. He thus was bestowed with powers by the undefeated gods, siddha, hermits and serpents, unbumt by fire and undrowned in water from lord Mahadeva. He then held the rein of state under the priestmanship of

अध्याय ९

श्लोक 6

एवं स वरलब्धस्तु दैत्यो राज्यमपालयत् ।शुक्रं पुरोहितं कृत्वा समध्यास्ते ततो ऽन्धकः

evaṃ sa varalabdhastu daityo rājyamapālayat / śukraṃ purohitaṃ kṛtvā samadhyāste tato 'ndhakaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रहाद है जम्भकुजम्भकाद्या रक्षध्वमभ्येत्य सहान्धकेन संचूर्णयन् हैत्यभटं सवाहम्।

English

irgimt ^Hrc^his-gr: i

अध्याय ९

श्लोक 7

ततश्चक्रो समुद्योगं देवानामन्धको ऽसुरः ।आक्रम्य वसुधां सर्वां मनुजेन्द्रान् पराजयत्

tataścakro samudyogaṃ devānāmandhako 'suraḥ / ākramya vasudhāṃ sarvāṃ manujendrān parājayat

हिन्दी अर्थ

अन्धकके साथ देवताओंका युद्ध और अन्धककी विजय (भल्लों)-से वरुणदेवपर प्रहार किया। इसपर वरुणने उसके निकट जाकर गदासे मारकर उन्हें पृथ्वीपर गिरा दिया। फिर दौड़कर उन्होंने पाशोंसे उसके मतवाले हाथीको बाँध लिया। पर अन्धकने तुरन्त ही उन

English

The demon Andhaka then developed war- craft and strategy for conquering the gods. He thus defeated all the kings on earth.

अध्याय ९

श्लोक 8

पराजित्य महीपालान् सहायार्थे नियोज्य चा ।तैः समं मेरुशिखरं जगामाद्भुतदर्शनम्

parājitya mahīpālān sahāyārthe niyojya cā / taiḥ samaṃ meruśikharaṃ jagāmādbhutadarśanam

हिन्दी अर्थ

'पाशोंके सैकड़ों टुकड़े कर दिये! नारदजी! इतना ही नहीं, उसने वरुणके निकट जाकर उनकी कमर भी उस हाथीने भी अपने प्रबल दाँतोंसे वरुणको उठाकर फेंक दिया। साथ ही वह वाहनसहित वरुणको अपने पैरोंसे कुचलने लगा। यह देख शीतकिरण चन्द्रमाने हाथीके पास पहुँचकर अपने तेज नुकीले

English

After defeating kings, he appointed them as assistants to handle state affairs; he climbed in their company at the excellent peak of Meru

अध्याय ९

श्लोक 9

शक्रो ऽपि सुरसैन्यानि समुद्योज्य महागजम् ।समारुह्यामरावत्यां गुप्तिं कृत्वा विनिर्ययौ

śakro 'pi surasainyāni samudyojya mahāgajam / samāruhyāmarāvatyāṃ guptiṃ kṛtvā viniryayau

हिन्दी अर्थ

बाणोंसे उसके शरीरको विदीर्ण कर दिया। चन्द्रमाके बाणोंसे विद्ध होनेपर अन्धकके हाथीको अत्यधिक पीड़ा हुई। वह अपने पैरोंसे वरुणको तेजीसे बार-बार कुचलने लगा। नारदजी! वरुणदेवने भी हाथीके दोनों पैरोंको दृढ्तापूर्वक पकड़ लिया एवं अपने हाथों तथा

English

II Indra too came out after assigning the proper defence-related instructions for Amaravatl. He rode on Airavata elephant and set out to see that peak with the divine army.

अध्याय ९

श्लोक 10

शक्रस्यानु तथैवान्ये लोकपाला महौजसः ।आरुह्य वाहनं स्वं स्वं सायुधा निर्ययुर्बहिः

śakrasyānu tathaivānye lokapālā mahaujasaḥ / āruhya vāhanaṃ svaṃ svaṃ sāyudhā niryayurbahiḥ

हिन्दी अर्थ

अङ्गुलियोंसे उस हाथीकी पूँछ पकड़ ली और सर्पराज वासुकिसे विरोचनको बाँधकर उसे हाथी और पिलवानके सहित उठाकर आकाशमें फेंक दिया 'वरुणद्वारा फेंका गया विरोचन आकाशसे हाथीसहित पृथ्वीपर इस प्रकार आ गिरा, जैसे सूर्यद्वारा पहले सुकेशी हैत्यका नगर अट्टालिकाओं, यन्त्रो, अर्गलाओं एवं महलोंके सहित पृथ्वीपर गिराया गया था। उसके

English

VlthWrj d$c(|4) hWttott U#3W:l

अध्याय ९

श्लोक 11

देवसेनापि च समं शक्रोणाद्भुतकर्मणा ।निर्जगामातिवेगेन गजवाजिराथादिभिः

devasenāpi ca samaṃ śakroṇādbhutakarmaṇā / nirjagāmātivegena gajavājirāthādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

बाद वरुण गदा और पाश लेकर हैत्यको मारनेके लिये दौड़े। अब हैत्यलोग मेघ-गर्जन-जैसे जोर-जोरसे रोने 'लगे-हाय! हाय! राक्षस-सेनाके रक्षक वीर विरोचन वरुणद्वारा मारे जा रहे हैं। है प्रह्मद! है जम्भ! हे कुजम्भ! तुम सभी अन्धकके साथ आकर (उन्हें) 'बचाओ। हाय! बलवान् वरुण हैत्यवीर विरोचनको 'वाहनसहित चूर्ण करते हुए उन्हें पाशमें बाँधकर गदासे इस प्रकार मार रहे हैं, जैसे अश्वमेध यज्ञमें इन्द्र पशुको

English

Other Lokapalas equipped with their weapons rode on their respective carriages (vans) and followed god Indra.

अध्याय ९

श्लोक 12

अग्रतो द्वादशादित्याः पृष्ठतश्च त्रिलोचनाः ।मध्ये ऽष्टौ वसवो विश्वे साध्याश्विमरुतां गणाः ।यभविद्याधराद्याश्च स्वं स्वं वाहनमास्थिताः

agrato dvādaśādityāḥ pṛṣṭhataśca trilocanāḥ / madhye 'ṣṭau vasavo viśve sādhyāśvimarutāṃ gaṇāḥ / yabhavidyādharādyāśca svaṃ svaṃ vāhanamāsthitāḥ

हिन्दी अर्थ

कणप अस्त्रका वर्णन महाभारत तथा दशकुमारचरितमें आया है। तानागतान् वै प्रसमीक्ष्य देवः

English

The divine army consisting of elephants, horses, chariot etc. also set out speedily with Indra, the king of gods.

अध्याय ९

श्लोक 13

नारद उवाच ।रुद्रादीनां वदस्वेह वाहनानि च सर्वशः ।एकैकस्यापि धर्मत्र परं कौतूहलं मम

nārada uvāca / rudrādīnāṃ vadasveha vāhanāni ca sarvaśaḥ / ekaikasyāpi dharmatra paraṃ kautūhalaṃ mama

हिन्दी अर्थ

तेनार्दिता देववरेण हैत्याः रणाय योद्धुं जलनायकेन

English

At the front of the army there were twelve Adityas, Trilocana (Rudraganas) at the back and eight Vasus, Visvedeva, Sadhya, Asvinikumara, Marudganas, demi-gods, Vidyadhara etc. in the middle. All began to march forward in their respective carriages

अध्याय ९

श्लोक 14

पुलस्त्य उवाच ।शृणुष्व कथयिष्यामि सर्वेषामपि नारद ।वाहनानि समासेन एकैकस्यानुपूर्वशः

pulastya uvāca / śṛṇuṣva kathayiṣyāmi sarveṣāmapi nārada / vāhanāni samāsena ekaikasyānupūrvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

चिक्षेप हैत्यः स जलेश्वराय ततोऽन्धको देवबलं ममर्द

English

T^ga^nfrr m rrii ^ n

अध्याय ९

श्लोक 15

रुद्रहस्तलोत्पन्नो महावीर्यो महाजवः ।श्वेतवर्णो गजपतिर्देवराजस्य वाहनम्

rudrahastalotpanno mahāvīryo mahājavaḥ / śvetavarṇo gajapatirdevarājasya vāhanam

हिन्दी अर्थ

तमभ्ययाद् दानवविश्वकर्मा मयो महाबाहुरुदग्रवीर्यः समीक्ष्य वह्निः पवनेन सार्धम्।

English

Narada said- O master in religion! Describe the names of carriages (vahanas) on which Rudra etc. had marched. I am curious to know this topic in detail. Pulastya said- O Narada! I explain all vahanas in a series and precisely. Please, listen to me carefully.

अध्याय ९

श्लोक 16

रुद्रोरुसंभवो भीमः कृष्णवर्णो मनोजवः ।पौण्ड्रको नाम महिषो धर्मराजस्य नारद

rudrorusaṃbhavo bhīmaḥ kṛṣṇavarṇo manojavaḥ / pauṇḍrako nāma mahiṣo dharmarājasya nārada

हिन्दी अर्थ

शक्त्या स कायावरणे विदारिते मारते हैं। हैत्योंके रुदनको सुनकर जम्भ आदि प्रमुख हैत्यगण वरुणकी ओर शीध्रतासे ऐसे दौड़े जैसे पतङ्ग प्रज्वलित अग्निकी ओर दौड़ते हैं

English

The white coloured Gajapati (Airavata), excellent in speed and power is the carriage (vahana) of god Indra. It originated from the palm of Rudra.

अध्याय ९

श्लोक 17

रुद्रकर्ममलोद्भूतः श्यामो जलधिसंज्ञकः ।शिशुमारो दिव्यगतिः वाहनं वरुणस्य च

rudrakarmamalodbhūtaḥ śyāmo jaladhisaṃjñakaḥ / śiśumāro divyagatiḥ vāhanaṃ varuṇasya ca

हिन्दी अर्थ

उन हैत्योंको आया देख वरुण प्रह्णाद-पुत्र (विरोचन)-को छोड़ करके पाश फैलाकर और गदा घुमाकर उन जम्भप्रभृति शत्रुओंकी ओर दौड़े। उन्होंने जम्भको पाशसे, तार-हैत्यको वज्र-तुल्य करतलके प्रहारसे, वृत्रासुरको पैरोंसे, कुजम्भको अपने वेगसे और बल नामक असुरको मुक्केसे मारकर गिरा दिया। देवप्रवर! वरुणद्वारा मर्दित हैत्य अपने अस्त्र- शस्त्रोंको छोड़कर दसों दिशाओंमें भागने लगे। उसके

English

O NSrada! A buffalo called Paundraka, most fierce, dark in colour, a racer as mind itself, is the carriage of Dharmaraja. It originated from the thigh of Rudra.

अध्याय ९

श्लोक 18

रौद्रः शकटचक्राक्षः शैलाकारो नरोत्तमः ।अम्बिकापादसंभूतो वाहनं धनदस्य तु

raudraḥ śakaṭacakrākṣaḥ śailākāro narottamaḥ / ambikāpādasaṃbhūto vāhanaṃ dhanadasya tu

हिन्दी अर्थ

बाद अन्धक वरुणदेवके साथ युद्ध करनेके लिये बड़ी तेजीसे उनके पास पहुँचा। अपनी ओर आते देख वरुणने उस हैत्यनायक अन्धकको अपने पाशसे बाँधकर गदासे मारा, किंतु हैत्यने उस पाश और गदाको छीनकर वरुणपर ही फेंक दिया

English

f^RRt ftotnifa: cn^T WW *Tll Van

अध्याय ९

श्लोक 19

एकादशानां रुद्राणां वाहनानि महामुने ।गन्धर्वाश्च महावीर्या भुजगोन्द्राश्च दारुणाः ।श्वेतानि सौरभेयाणि वृषाण्युग्रजवानि च

ekādaśānāṃ rudrāṇāṃ vāhanāni mahāmune / gandharvāśca mahāvīryā bhujagondrāśca dāruṇāḥ / śvetāni saurabheyāṇi vṛṣāṇyugrajavāni ca

हिन्दी अर्थ

उस पाश और गदाको अपनी ओर आते देखकर दाक्षायणीके पुत्र वरुण शीघ्रतासे समुद्रमें पैठ गये। तब अन्धक देवसेनाका मर्दन करने लगा। उसके बाद पवनद्वारा प्रज्वलित अग्निदेव क्रोधपूर्वक असुरोंकी सेनाको दग्ध करने लगे। तब दानबोंका “विश्वकर्मा' (शिल्पिराज) प्रचण्ड प्रतापी महाबाहु मय उनके सामने आया। नारदजी! शम्बरके साथ उसे आते देख अग्निदेवने वायुदेवताके साथ

English

The Sis'umara called Jaladhi is the carriage of Varuna. It was originated from the ear-wax (soil) of Rudra. It has dark-complexion and has divine speed. wi

अध्याय ९

श्लोक 20

रथं चन्द्रमसश्चार्द्धूसहस्रं हंसवाहनम् ।हरयो रथवाहाश्च आदित्या मुनिसत्तम

rathaṃ candramasaścārddhūsahasraṃ haṃsavāhanam / harayo rathavāhāśca ādityā munisattama

हिन्दी अर्थ

शक्तिके प्रहारसे मय और शम्बरके कण्ठमें चोट पहुँचाकर उन दोनोंको ही जोरसे पकड़ लिया। शक्तिसे कवचके फट जानेपर छिन्न-भिन 'कण्ठमें प्रदीप्त अग्निके लग जानेसे दग्ध होने लगा! अग्निद्वारा जलते हैत्यने उस समय मुक्त कण्ठसे इस प्रकार रोदन किया, जैसे वनमें सिंहसे आक्रान्त 'मतवाला हाथी वेदनासे दुःखी होकर करुण

English

Narottama, having eyes like chariot wheels, a gigantic body as the mountain, a fierce figure is the carriage of Kubera. It originated from the feet of

अध्याय ९

श्लोक 21

कुञ्जरस्थाश्च वसवो यक्षाश्च नरवाहनाः ।किन्नरा भुजगारूढा हयारूढौ तथाश्विनौ

kuñjarasthāśca vasavo yakṣāśca naravāhanāḥ / kinnarā bhujagārūḍhā hayārūḍhau tathāśvinau

हिन्दी अर्थ

'चिग्घाड़ करता है ॥ ४३--४७॥ तं शब्दमाकर्ण्य च शम्बरस्य हैत्येश्वरः क्रोधविरक्तदृष्टिः। किं किमेतन्ननु केन युद्धे जितो मयः शम्बरदानवश्च

English

O great hermit! The carriages of eleven Rudras are white bulls. They originated from

अध्याय ९

श्लोक 22

सारङ्गधिष्ठिता ब्रह्मन् मरुतो घोरदर्शनाः ।सुकारूढाश्च कवयो गन्धर्वाश्च पदातिनः

sāraṅgadhiṣṭhitā brahman maruto ghoradarśanāḥ / sukārūḍhāśca kavayo gandharvāśca padātinaḥ

हिन्दी अर्थ

ततोऽब्रुवन् हैत्यभटा दितीशं त्ततोऽन्धको मारुतचन्द्रभास्करान्

English

Gandharvas, fierce serpents and

अध्याय ९

श्लोक 23

आरुह्य वाहनान्येवं स्वानि स्वान्यमरोत्तमाः ।संनह्य निर्ययुर्हृष्टा युद्धाय सुमहौजसः

āruhya vāhanānyevaṃ svāni svānyamarottamāḥ / saṃnahya niryayurhṛṣṭā yuddhāya sumahaujasaḥ

हिन्दी अर्थ

आसाद्य भूमिं करदान् नरेन्द्रान् पातालमग्र्यं पुरमश्मकाह्ृम्

English

O great hermit! Half a thousand (i.e. five hundred) swans are the carriers of the moon's chariot and the horses carry the chariots of

अध्याय ९

श्लोक 24

नारद उवाच।।गदितानि सुरादीनां वाहनानि त्वया मुने ।दैत्यानां वाहनान्येवं यथावद् वक्तुमर्हसि

nārada uvāca/ / gaditāni surādīnāṃ vāhanāni tvayā mune / daityānāṃ vāhanānyevaṃ yathāvad vaktumarhasi

हिन्दी अर्थ

अन्धकके साथ देवताओंका युद्ध और अन्धककी विजय शम्बरके उस शब्दको सुनकर क्रोधसे लाल नेत्रोंवाले हैत्येश्वरने कहा-अरे! यह क्या है? युद्धमें मय और शम्बरको किसने जीता है? इसपर हैत्ययोद्धाओंने अन्धकसे कहा-अग्निदेव इनको जला

English

feRT tpRR5®T craTfe^ll ? ?ll

अध्याय ९

श्लोक 25

पुलस्त्य उवाच ।शृणुष्व दानवादीना वाहनानि द्विजोत्तम ।कथयिष्यामि तत्त्वेन यथावच्छ्रोतुमर्हसि

pulastya uvāca / śṛṇuṣva dānavādīnā vāhanāni dvijottama / kathayiṣyāmi tattvena yathāvacchrotumarhasi

हिन्दी अर्थ

रहे हैं। आप जाकर उनकी रक्षा करें। आपके अतिरिक्त दूसरा कोई भी अग्निको नहीं रोक सकता। नारदजी! हैत्योंके ऐसा कहनेपर हिरण्याक्षपुत्र शीघ्रतासे परिघ उठाकर 'ठहरो-ठहरो'-कहता हुआ अग्निकी ओर दौड़ पड़ा। अन्धकके वचनको सुनकर अव्ययात्मा अग्निदेवने अत्यन्त क्रोधसे उस हैत्यको शीघ्र ही उठाकर पृथ्वीपर पटक दिया। उसके बाद अन्धक अग्निके पास पहुँचा॥ ४८--५१॥

English

Elephants are the carriages of Vasus, men are the carriages of demi-gods, serpents are the carriages of eunuchs (Kinnaras) and horses are the carriages of Asvinikumaras. O Brahmin! Stags are the carriages of fierce face Marudganas, parrots are the carriages of poets (Bhrgus) and Gandharvas are

अध्याय ९

श्लोक 26

अन्धकस्य रथो दिव्यो युक्तः परमवाजिभिः ।कृष्णवर्णैः सहस्रारस् त्रनल्वपरिमाणवान्

andhakasya ratho divyo yuktaḥ paramavājibhiḥ / kṛṣṇavarṇaiḥ sahasrāras tranalvaparimāṇavān

हिन्दी अर्थ

उसने श्रेष्ठ अस्त्रके द्वारा अग्निके सिरपर प्रहार 'किया। इस प्रकार आहत अग्निदेव शम्बरको छोड़कर तत्काल अन्धककी ओर दौड़े। अन्धकने आते हुए अग्निदेवके सिरपर पुनः परिघसे प्रहार किया। अन्धकद्वारा ताडित अग्निदेव भयभीत हो रणक्षेत्रसे भाग गये। उसके बाद पराक्रमी अन्धक वायु, चन्द्र, सूर्य, साध्य, रुद्र, अश्विनीकुमार, वसु और महानागोंमें जिन-जिनको बाणसे स्पर्श करता था, वे सभी

English

The great gods glowing with brilliance thus marched forward for war with cheers on their faces, properly equipped with weapons and rode on their respective

अध्याय ९

श्लोक 27

प्रह्लादस्य रथो दिव्यश्चन्द्रवर्णैर्हयोत्तमैः ।उह्यमानस्तथाष्टाभिः श्वेतरुक्ममयः सुभः

prahlādasya ratho divyaścandravarṇairhayottamaiḥ / uhyamānastathāṣṭābhiḥ śvetarukmamayaḥ subhaḥ

हिन्दी अर्थ

युद्धभूमिसे पराङ्मुख हो जाते थे। इस प्रकार इन्द्र, सुद्र, यम, सोमसहित देवताओंकी उग्र सेनाको जीतकर अन्धक श्रेष्ठ दानवोंके द्वारा पूजित होकर पृथ्वीपर आ गया। वहाँ वह बुद्धिमान् हैत्य सभी राजाओंको अपना करद (सामन्त) बना करके तथा समस्त चराचर जगत्को वशमें कर पातालमें स्थित अपने अश्मक नामक उत्तम नगरमें चला गया। वहाँ उस. महासुर अन्धककी सेवा करनेके लिये अप्सराओंके साथ

English

Narada said- O hermit! You have described the carriers of gods etc. Please, describe in the same way the carriers used by the Daityas for their riding. ct i i P i i

अध्याय ९

श्लोक 28

विरोजनस्य च गजः कुजम्भस्य तुरङ्गमः ।जम्भस्य तु रथो द्वियो हयैः काञ्जनसन्निभैः

virojanasya ca gajaḥ kujambhasya turaṅgamaḥ / jambhasya tu ratho dviyo hayaiḥ kāñjanasannibhaiḥ

हिन्दी अर्थ

सभी प्रमुख गन्धर्व, विद्याधर एवं सिद्धोके समूह 'पातालमें आकर निवास करने लगे सुकेशिकी कथा, मगधारण्यमें ऋषियोंसे प्रश्‍न करना, ऋषियोंका धर्मोपदेश, देवादिके धर्म, भुवनकोश एवं इक्कीस नरकोंका वर्णन

English

Pulastya said- O great Brahmin! Listen to the carriers used by the Danavas. I am going to describe them in substance.

अध्याय ९

श्लोक 29

शङ्कुकर्णस्य तुरगो हयग्रीवस्य कुञ्जरः ।रथो मयस्य विख्यातो दुन्दुभेश्च महोरगः ।शम्बरस्य विमानो ऽभूदयः शङ्कोर्मृगाधिपः

śaṅkukarṇasya turago hayagrīvasya kuñjaraḥ / ratho mayasya vikhyāto dundubheśca mahoragaḥ / śambarasya vimāno 'bhūdayaḥ śaṅkormṛgādhipaḥ

हिन्दी अर्थ

यदेतद् भवता प्रोक्तं सुकेशिनगरोऽम्बरात्। पातितो भुवि सूर्येण तत्कदा कुत्र कुत्र च सुकेशीति च कश्चासौ केन दत्तः पुरोऽस्य च। किमर्थ पातितो भूम्यामाकाशाद् भास्करेण हि

English

II An immaterial (alankika) chariot of Andhaka is operated by the dark- complexioned horses. It has one thousand spikes. (The wood is fixed between the centre and the radius) and it is measured as twelve hundred hands in size.

अध्याय ९

श्लोक 30

वबलवृत्रौ च बलिनौ गदामुसलधारिणौ ।पद्भ्यां दैवतसैन्यानि अभिद्रवितुमुद्यतौ

vabalavṛtrau ca balinau gadāmusaladhāriṇau / padbhyāṃ daivatasainyāni abhidravitumudyatau

हिन्दी अर्थ

शृणुष्वावहितो भूत्वा कथामेतां पुरातनीम्। यथोक्तवान् स्वयम्भूर्मां कथ्यमानां मयाऽनघ आसीन्निशाचरपतिविंद्युत्केशीति विश्रुतः। तस्य पुत्रो गुणज्येष्ठः सुकेशिरभवत्ततः

English

The pink coloured beautiful and divine chariot of Prahlada is driven by eight best horses of moon

अध्याय ९

श्लोक 31

ततो रणो ऽभूत् तुमुलः संकुलो ऽतिभयङ्करः ।रजसा संवृतो लोकी पिङ्गवर्णेन नारद

tato raṇo 'bhūt tumulaḥ saṃkulo 'tibhayaṅkaraḥ / rajasā saṃvṛto lokī piṅgavarṇena nārada

हिन्दी अर्थ

तस्य तुष्टस्तथेशानः पुरमाकाशचारिणम्। प्रादादजेयत्वमपि शत्नुभिश्चाप्यवध्यताम् स चापि शंकरात् प्राप्य वरं गगनगं पुरम्। रेमे निशाचरैः सार्द्ध सदा धर्मपथि स्थितः

English

failrHW TR: fRRR <JTf»T:l sIWfR f ?>t: «Hl4H4lRlt:lRdll

अध्याय ९

श्लोक 32

नाज्ञासीच्च पिता पुत्रं न पुत्रः पितरं तथा ।स्वानेवानये निजघ्नुर्वै परानन्ये च सुव्रत

nājñāsīcca pitā putraṃ na putraḥ pitaraṃ tathā / svānevānaye nijaghnurvai parānanye ca suvrata

हिन्दी अर्थ

स कदाचिद् गतोऽरण्यं मागधं राक्षसेश्वरः । तत्राश्रमांस्तु ददृशे ऋषीणां भावितात्मनाम् कथयन्तु भवन्तो मे न चैवाज्ञापयाम्यहम्

English

The carriage of Virocana is an elephant and Kumbhaja has a horse while the divine chariot of Jambha is driven by golden coloured

अध्याय ९

श्लोक 33

अभिद्रुतो महावेगो रथोपरि रथस्तदा ।गजो मत्तगजेन्द्रं च सादी सादिनमभ्यगात्

abhidruto mahāvego rathopari rathastadā / gajo mattagajendraṃ ca sādī sādinamabhyagāt

हिन्दी अर्थ

किंस्विच्छ्रेयः परे लोके किमु चेह द्विजोत्तमाः । केन पूज्यस्तथा सत्सु केनासौ सुखमेधते

English

The carriage of Sanku Kama is a horse, the carriage of Hayagriva is an elephant, Maya has a grand chariot and the carriage of Dundubhi is a giant serpent.

अध्याय ९

श्लोक 34

पदातिरपि संक्रुद्धः पदातिनमथोल्बणम् ।परस्परं तु प्रत्यघ्नन्नन्योन्यजयकाङ्क्षिणः

padātirapi saṃkruddhaḥ padātinamatholbaṇam / parasparaṃ tu pratyaghnannanyonyajayakāṅkṣiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

इत्थं सुकेशिवचनं निशम्य परमर्षयः। प्रोचुर्विमृश्य श्रेयोऽर्थमिह लोके परत्र च

English

atr1i|5fi ^ Vfarft qcJiyUHSIlR'UlllI ^ o ||

अध्याय ९

श्लोक 35

ततस्तु संकुले तस्मिन् युद्धे दैवासुरे मुने ।प्रावर्तत नदी घोरा शमयन्ती रणाद्रजः

tatastu saṃkule tasmin yuddhe daivāsure mune / prāvartata nadī ghorā śamayantī raṇādrajaḥ

हिन्दी अर्थ

जारदजीने ( पुलस्त्यजीसे ) पूछा- आपने जो यह कहा है कि सूर्यने सुकेशीके नगरको आकाशसे पृथ्वीपर गिरा दिया था तो यह घटना कब और कहाँ हुई थी? सुकेशी नामका वह कौन व्यक्ति था? उसे चह नगर किसने दिया था और भगवान् सूर्यने उसे आकाशसे पृथ्वीपर क्यों गिरा दिया?

English

The carriage of Sambara is a Vimana and a lion is the carriage of Ayahs'anku. Bala and Vrtra, the mighty Danavas, were ready to attack the divine army with mace and musala but without any carriage. Tm

अध्याय ९

श्लोक 36

शोणितोदा रथावर्त्ता योधसंघट्टवाहिनी ।गजकुम्भमाहकूर्मा शरमीना दुरत्यया

śoṇitodā rathāvarttā yodhasaṃghaṭṭavāhinī / gajakumbhamāhakūrmā śaramīnā duratyayā

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी बोले--निष्पाप नारदजी! यह कथा बहुत पुरानी है; आप इसे सावधानीसे सुनिये । ब्रह्माजीने जैसे यह कथा मुझे सुनायी थी, वैसे ही इसे मैं आपको सुना रहा हूँ। पहले विद्युत्केशी नामसे प्रसिद्ध राक्षसोंका एक राजा था। उसका पुत्र सुकेशी गुणोंमें उससे भी बढ़कर था। उसपर प्रसन्न होकर शिवजीने उसे एक आकाशचारी नगर और शत्रुओंसे अजेय एवं अवध्य होनेका वर भी दिया। वह शंकरसे आकाशचारी श्रेष्ठ

English

Hlfll ' jft n falT gt ? g*: ftcR cTOTII Pwbffi WRt W fjFTI

अध्याय ९

श्लोक 37

तीक्ष्णाग्रप्रासमकरा महासिग्राहवाहिनी ।अन्त्रशैवलसंकीर्णा पताकाफेनमालिननी

tīkṣṇāgraprāsamakarā mahāsigrāhavāhinī / antraśaivalasaṃkīrṇā patākāphenamālinanī

हिन्दी अर्थ

नगर पाकर राक्षसोंके साथ सदा धर्मपथपर रहते हुए विचरने लगा। एक समय मगधारण्यमें जाकर उस राक्षसराजने वहाँ ध्यान-परायण ऋषियोंके आश्रमोंको देखा। उस समय महर्षियोंको देखकर अभिवादन और प्रणाम किया। फिर एक जगह बैठकर उसने समस्त ऋषियोंसे कहा--॥ ३--८॥

English

A fierce battle was then fought. O Narada! The entire universe was covered with yellow coloured dust. It was so thick that a father was unable to recognise his son and a son his father. O great resolute! Some soldiers began to blow their weapons on their own people and some others began to attack the opponents on account of being tough to recognise.

अध्याय ९

श्लोक 38

गृध्रकङ्कमहाहंसा श्येनचक्रआह्वमण्डिता ।वनवायसकादम्बा गोमायुश्वापदाकुला

gṛdhrakaṅkamahāhaṃsā śyenacakraāhvamaṇḍitā / vanavāyasakādambā gomāyuśvāpadākulā

हिन्दी अर्थ

सुकेशि बोला--मैं आपलोगोंको आदेश नहीं दे रहा हूँ; बल्कि मेरे हृदयमें एक संदेह है, उसे मैं आपसे पूछना चाहता हूँ। आप मुझको उसे बतलाइये। द्विजोत्तमो! इस लोक और परलोकमें कल्याणकारी क्या है? मनुष्य सज्जनोंमें कैसे पूज्य होता है और उसे सुखकी प्राप्ति कैसे होती है?

English

STfapT Ugl^ll Rfafr ttJWII3311

अध्याय ९

श्लोक 39

पिशाचमुनिसंकीर्णा दुस्तरा प्राकृतैर्जनैः ।रथप्लवैः संतरन्तः शूरास्तां प्रजगाहिरे

piśācamunisaṃkīrṇā dustarā prākṛtairjanaiḥ / rathaplavaiḥ saṃtarantaḥ śūrāstāṃ prajagāhire

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी बोले सुकेशीके इस प्रकारके वचनको सुनकर श्रेष्ठ ऋषियोंने विचारकर उससे इस लोक और परलोकमें कल्याणकारी बातें कहीं ऋषिगण बोले--वीर राक्षस-श्रेष्ठ! इस लोक और परलोकमें जो अक्षय श्रेयस्कर वस्तु है, उसे हम तुमसे

English

7 Rf Wlt^ ^ ^ WlRHH-clJII^I ^ifdH^c'cjUiqj^'tfil

अध्याय ९

श्लोक 40

आगुल्फआदवमज्जन्तः सूदयन्तः परस्परम्ः ।समुत्तरन्तो वेगेन योधा जयधनेप्सवः

āgulphaādavamajjantaḥ sūdayantaḥ parasparamḥ / samuttaranto vegena yodhā jayadhanepsavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेयो धर्मः परे लोके इह च क्षणदाचर। तस्मिन् समाश्रितः सत्सु पूज्यस्तेन सुखी भवेत् किं लक्षणो भवेद् धर्म: किमाचरणसत्क्रियः। यमाश्रित्य न सीदन्ति देवाद्यास्तु तदुच्यताम्

English

The warrior on the chariot attacked another chariot, the elephant with another warrior, elephant and horse riders marched forward to attack the soldiers who rode on horses. The pedestrians began to attack pedestrian soldiers. Thus, all these warriors began to shower blows on each other in order to defeat

अध्याय ९

श्लोक 41

ततस्तु रौद्रो सुरदैत्यसादने महाहवे भीरुभयङ्करे ऽथ ।रक्षांसि यक्षाश्च सुसप्रहृष्टाः पिशाचयूथास्त्वभिरेमिरे च

tatastu raudro suradaityasādane mahāhave bhīrubhayaṅkare 'tha / rakṣāṃsi yakṣāśca susaprahṛṣṭāḥ piśācayūthāstvabhiremire ca

हिन्दी अर्थ

देवानां परमो धर्मः सदा यज्ञादिकाः क्रियाः। स्वाध्यायवेदवेतृत्वं विष्णुपूजारतिः स्मृता हैत्यानां बाहुशालित्वं मात्सर्यं युद्धसत्क्रिया। वेदनं नीतिशास्त्राणां हरभक्तिरुदाहता

English

TEfTcfifa ^ tlTT WRlt TOTTER: I RfupTt^T T^TTcixi) 4'iyyygciiR;Hlii3^ii

अध्याय ९

श्लोक 42

पिबन्त्यसृग्गाढतरं भटानामालिङ्ग्य मांसानि च भक्षयन्ति ।वसां विलुम्पन्ति च वनिस्फुरन्ति गर्जन्त्यथान्योन्यमथो वयांसि

pibantyasṛggāḍhataraṃ bhaṭānāmāliṅgya māṃsāni ca bhakṣayanti / vasāṃ vilumpanti ca vanisphuranti garjantyathānyonyamatho vayāṃsi

हिन्दी अर्थ

सिद्धानामुदितो धर्मो योगयुक्तिरनुत्तमा। स्वाध्यायं ब्रह्मविज्ञानं भक्तिरद्वाभ्यामपि स्थिरा सरस्वत्यां स्थिरा भक्तिर्गान्धर्वो धर्म उच्यते

English

O hermit! As a result of such fierce battle between gods and demons, there flowed an inaccessible river in which the water was of blood whirls were made by broken chariots, tortoise-like shells of dead elephants body and fish heads were seen. It was swaying the crowd of warriors and it had merged the dust so raised initially when the battle was started.

अध्याय ९

श्लोक 43

मुञ्चन्ति फेत्काररवाञ्शिवाश्च क्रन्दन्ति योधा भुवि वेदनार्त्ताः ।शस्त्रप्रतप्ता निपतन्ति चान्ये युद्धं श्मशानप्रतिमं बभूव

muñcanti phetkāraravāñśivāśca krandanti yodhā bhuvi vedanārttāḥ / śastraprataptā nipatanti cānye yuddhaṃ śmaśānapratimaṃ babhūva

हिन्दी अर्थ

विद्याधराणां धर्मोऽयं भवान्यां भक्तिरेव च कौशल्यं सर्वशिल्पानां धर्मः किम्पुरुषः स्मृतः

English

3W$dlrt«<*)u|f qdlcbl&HmfcHl l (jyebg^ujyi V^sblgMfu^dlll3<ill cHdwycbKkii tfaigwicfTg^Tn tfa tW^ra^i^ra.-ii'kon

अध्याय ९

श्लोक 44

तस्मिञ्शिवाघोररवे प्रवृत्ते मुरासुराणां सुभयङ्करे ह ।युद्धं बभौ प्राणपणेपविद्धं द्वन्द्वे ऽतिशस्त्राक्षगतो दुरोदरः

tasmiñśivāghorarave pravṛtte murāsurāṇāṃ subhayaṅkare ha / yuddhaṃ babhau prāṇapaṇepaviddhaṃ dvandve 'tiśastrākṣagato durodaraḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचर्यममानित्वं योगाभ्यासरतिर्दूढा। सर्वत्र कामचारित्वं धर्मोऽयं पैतृकः स्मृतः ब्रह्मचर्य यताशित्वं जप्यं ज्ञानं च राक्षस। नियमाद्र्मवेदित्वमार्षो धर्मः प्रचक्ष्यते

English

There were a large stock of crocodiles of sharp edge Prasa (weapon), Graha of axes, intestine algae, flags froth, Grdhra and

अध्याय ९

श्लोक 45

हिरण्यचक्षुस्तनयो रणे ऽन्धको रथे स्थितो वाजिसहस्रयोजिते ।मत्तेभष्टष्टस्थितमुग्रतेजसं समेयिवान् देवपतिं शतक्रतुम्

hiraṇyacakṣustanayo raṇe 'ndhako rathe sthito vājisahasrayojite / mattebhaṣṭaṣṭasthitamugratejasaṃ sameyivān devapatiṃ śatakratum

हिन्दी अर्थ

अकार्पण्यमनायासं दया हिंसा क्षमा दमः शंकरे भास्करे देव्यां धर्मोऽयं मानवः स्मृतः

English

Syena, Cakravaka, wild crow Kalaharisa, jackal and sages Pisaca. It was tough to cross by common people. The chivalrous warriors who intended to gain victory were immersed up to the knees. They were crossing that river through the boats made of broken chariots yet were busy in blowing sharp weapons on each other. The monsters and demi-gods as also Pisacas were very glad to see such a fierce battle between the demons and gods in which both were meeting to destruction while it was dreadful to the cowards. The Pisaca and monsters were sipping concentrated blood and eating flesh with mirth. The carnivorous birds were busy piercing the flesh in pieces and they would reveal annoyance had any other bird come and interfered with their work.

अध्याय ९

श्लोक 46

समापतन्तं महिषाधिरूढं यमं प्रतीच्छद् बलवान् दितीशः ।प्रह्लादनामा तुरगाष्टयुक्तं रथं समास्थाय समुद्यातास्त्रः

samāpatantaṃ mahiṣādhirūḍhaṃ yamaṃ pratīcchad balavān ditīśaḥ / prahlādanāmā turagāṣṭayuktaṃ rathaṃ samāsthāya samudyātāstraḥ

हिन्दी अर्थ

धनाधिपत्यं भोगानि स्वाध्यायं शंकरार्चनम्। अहंकारमशौण्डीयं धर्मोऽयं गुह्यकेष्विति स्वाध्यायं त्र्यम्बके भक्तिर्धर्मोऽयं राक्षसः स्मृतः

English

^5 VMVIHMRHt ^cTII'SSII

अध्याय ९

श्लोक 47

विरोचनश्चापि जलेश्वरं त्वगाज्जम्भस्त्वथागाद् धनदं बलाढ्यम् ।वायुं समभ्येत्य च शम्बरो ऽथ मयो हुताशं युयुधे मुनीन्द्र

virocanaścāpi jaleśvaraṃ tvagājjambhastvathāgād dhanadaṃ balāḍhyam / vāyuṃ samabhyetya ca śambaro 'tha mayo hutāśaṃ yuyudhe munīndra

हिन्दी अर्थ

पिशाचानामयं धर्मः सदा चामिषगृध्नुता योनयो द्वादशैवैतास्तासु धर्माश्च राक्षस। ब्रह्मणा कथिताः पुण्या द्वादशैव गतिप्रदा:

English

The jackals were yelling, the warriors injured and fallen down were crying in pain. Some soldiers began to fall down wounded by the blows from weapons and arms again and gradually the entire battle-field was turned into a cremation ground. The battle between the gods and demons was fought so fiercely with the yelling of jackals, that it appeared as if the warriors skilled in war-craft betted their life with weapon formed pasa had engaged themselves in gambling.

अध्याय ९

श्लोक 48

अन्ये हयग्रीवमुखा महाबला दितेस्तनूजा दनुपुङ्गवाश्च ।सुरान् हुताशार्कवसूरकेश्वरान् द्वन्द्वं समासाद्य महाबलान्विताः

anye hayagrīvamukhā mahābalā ditestanūjā danupuṅgavāśca / surān hutāśārkavasūrakeśvarān dvandvaṃ samāsādya mahābalānvitāḥ

हिन्दी अर्थ

सुकेशिकी कथा, ऋषियोंका धर्मोपदेश, देवादिके धर्म एवं इक्कीस नरकोंका वर्णन कहते हैं, उसे सुनो। निशाचर! इस लोक और परलोकमें धर्म ही कल्याणकारी है। उसमें स्थित रहकर व्यक्ति सज्जनोंमें आदरणीय एवं सुखी होता है

English

Tsr fsSRTT arr^RT^RTf^l

अध्याय ९

श्लोक 49

गर्जन्त्यथान्योन्यमुपेत्य युद्धे चापानि कर्षन्त्यतिवेगिताश्च ।मुञ्चन्ति नाराचगणान् सहस्रश अगच्छ हे तिष्ठसि किं ब्रुवन्तः

garjantyathānyonyamupetya yuddhe cāpāni karṣantyativegitāśca / muñcanti nārācagaṇān sahasraśa agaccha he tiṣṭhasi kiṃ bruvantaḥ

हिन्दी अर्थ

सुकेशि बोला धर्मका लक्षण (परिचय) क्या है? उसमें कौन-से आचरण एवं सत्कर्म होते हैं, जिनका आश्रय लेकर देवादि कभी दुःखी नहीं होते। आप उसका वर्णन करें ऋषियोंने कहा-- सदा यज्ञादि कार्य, स्वाध्याय, वेदज्ञान और विष्णुपूजामें रति-ये देवताओंके शाश्वत परम धर्म हैं। बाहुबल, ईर्ष्याभाव, युद्धकार्य, नीतिशास्त्रका ज्ञान और हर-भक्ति -ये हैत्योंके धर्म कहे गये हैं। श्रेष्ठ

English

Andhaka, the son of Hiranyaksa marched forward by riding on a chariot driven by one thousand horses to fight against Indra, the king of gods who rode on the intoxicated Airavata elephant. ts* ww

अध्याय ९

श्लोक 50

शरैस्तु तीक्ष्णैरतितापयन्तः शस्त्रैरमोघैरभिताडयन्तः ।मन्दाकिनीवेगनिभां वहन्तीम् प्रवर्तयन्तो भयदां नदीं च

śaraistu tīkṣṇairatitāpayantaḥ śastrairamoghairabhitāḍayantaḥ / mandākinīveganibhāṃ vahantīm pravartayanto bhayadāṃ nadīṃ ca

हिन्दी अर्थ

योगसाधन, वेदाध्ययन, ब्रह्मविज्ञान तथा विष्णु और शिव --इन दोनोंमें अचल भक्ति ये सब सिद्धोंके धर्म कहे गये हैं। ऊँची उपासना, नृत्य और वाद्यका ज्ञान तथा सरस्वतीके प्रति निश्चल भक्ति -ये गन्धर्वोके धर्म अद्भुत विद्याका धारण करना, विज्ञान, पुरुषार्थकी बुद्धि और भवानीके प्रति भक्ति ये विद्याधरोंके धर्म हैं। गन्धर्वविद्याका ज्ञान, सूर्यके प्रति अटल भक्ति और सभी शिल्प-कलाओंमें कुशलता --ये किम्पुरुषोंके धर्म

English

The demon king Prahlada rode on a chariot • driven by eight horses, took weapons in hands and faced aggressive Yama on a buffalo boldly in the battle.

अध्याय ९

श्लोक 51

त्रैलोक्यमाकाङ्क्षिभिरुग्रवेगैः सुरासुरैर्नारद संप्रयुद्धे ।पिशाचरक्षोगणपुष्टिवर्धनीमुत्तर्तुमिच्छद्भिरसृग्नदी बभै

trailokyamākāṅkṣibhirugravegaiḥ surāsurairnārada saṃprayuddhe / piśācarakṣogaṇapuṣṭivardhanīmuttartumicchadbhirasṛgnadī babhai

हिन्दी अर्थ

माने जाते हैं । ब्रह्मचर्य, अमानित्व (अभिमानसे बचना) योगाभ्यासमें दृढ़ प्रीति एवं सर्वत्र इच्छानुसार भ्रमण ये पितरोंके धर्म कहलाते हैं। राक्षस ! ब्रह्मचर्य, नियताहार, जप, आत्मज्ञान और नियमानुसार धर्मज्ञान -ये ऋषियोंके धर्म कहे जाते हैं। स्वाध्याय, ब्रह्मचर्य, दान, यज्ञ,

English

O great hermit! Virocana advanced to fight with Varuna in battle, Jambha marched to face the mighty Kubera, Sambara marched to face Vayu while Maya began to fight against fire

अध्याय ९

श्लोक 52

वाद्यन्ति तूर्याणि सुरासुराणाम् पश्यन्ति खस्था मुनिसिद्धसंघाः ।नयन्ति तान्प्सरसां गणाग्र्या हता रणे ये ऽभिमुखास्तु शूराः

vādyanti tūryāṇi surāsurāṇām paśyanti khasthā munisiddhasaṃghāḥ / nayanti tānpsarasāṃ gaṇāgryā hatā raṇe ye 'bhimukhāstu śūrāḥ

हिन्दी अर्थ

शौच, माङ्गल्य तथा विष्णु, शिव, सूर्य और दुर्गादेवीमें भक्ति-ये मानवोंके (सामान्य) धर्म हैं॥ १९--२४॥ धनका स्वामित्व, भोग, स्वाध्याय, शिवजीकी पूजा, अहंकार और सौम्यता-ये गुह्मोंके धर्म हैं। परस्त्रीगमन, दूसरेके धनमें लोलुपता, वेदाध्ययन और शिवभक्ति -ये राक्षसोंके धर्म कहे गये हैं। अविवेक,

English

Hayagrlva etc. other mighty Daitya and Danavas began to fight against fire, sun, eight vasus and urges'vara etc. gods.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 9
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.