Vayu Purana· Vāyu Purāṇa
35
अध्याय 35 / 232

Adhyaya 35

31 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ31 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३५

श्लोक 1

॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे रवितीर्थवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ र्क्व् अध्याय ३५ युधिष्ठिर उवाच: जलमध्ये महादेवः केन तिष्ठति हेतुना ।उत्तरं दक्षिणं कूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तम

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe ravitīrthavarṇanaṃ nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ || rkv adhyāya 35 yudhiṣṭhira uvāca: jalamadhye mahādevaḥ kena tiṣṭhati hetunā / uttaraṃ dakṣiṇaṃ kūlaṃ varjayitvā dvijottama

हिन्दी अर्थ

भोगों का परित्याग कर देते हैं। जो मत्यं आपका साक्षात्कार करके विशुद्ध होते हैं, वे अपने कमंफल के अनुसार दिव्य भोगों का उपभोग करते हैं ।!६६। आप अप्रमेय तत्त्व हैं। अपनी शक्ति से जसे हमने आपको समझा वसा ही आपके अपार माहात्म्य का कीर्तन किया। आप हमारे लिये सवंत्र कल्याण-कारक हों। आप जो हैं, वही हैं अर्थात् आप अज्ञेय और अप्राप्य हैं आपको नमस्कार है!

English

What is described as the root of the pericarp 1 is seventy thousand Yojanas beneath.

अध्याय ३५

श्लोक 2

श्रीमार्कण्डेय उवाच: एतदाख्यानमतुलं पुण्यं श्रुतिमुखावहम् ।पुराणे यच्छ्रुतं तात तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

śrīmārkaṇḍeya uvāca: etadākhyānamatulaṃ puṇyaṃ śrutimukhāvaham / purāṇe yacchrutaṃ tāta tatte vakṣyāmyaśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

संपिबन्निव तो दृष्ट्वा सधुपिड्धायतेक्षण: । प्रहष्टवदनोउत्यर्थंभभवण्च स्थकीतेनात् १ उमायतिबिख्याक्षो दक्षयज्ञविनाशन: । पिनाकी खण्डपरशुभृतप्रान्तस्त्रिलोचनः

English

It is heard that a sphere of fortyeight thousand Yojanas encompassed by the lord of mountains is what is called Merumula (Root of Meru).

अध्याय ३५

श्लोक 3

त्रेतायुगे महाभाग रावणो देवकण्टकः ।त्रैलोक्यविजयी रौद्रः सुरासुरभयंकरः

tretāyuge mahābhāga rāvaṇo devakaṇṭakaḥ / trailokyavijayī raudraḥ surāsurabhayaṃkaraḥ

हिन्दी अर्थ

ततः स भगवान्देव: श्रुत्वा वाक्‍्यामृतं तयो: । जानन्नपि महाभागः प्रीतिपूर्व मथाब्रवीत् ॥ रे को भवन्तो महात्मानों परस्परहितषिणों । समेतावम्बुजाभाक्षो तस्मिन्धोरे जलप्लवे ४

English

In all the quarters, there are boundary mountains, the loftiest among thousands of mountains.

अध्याय ३५

श्लोक 4

देवदानवगन्धर्वैर् ऋषिभिश्च तपोधनैः ।अवध्यो ऽथ विमानेन यावत्पर्यटते महीम्

devadānavagandharvair ṛṣibhiśca tapodhanaiḥ / avadhyo 'tha vimānena yāvatparyaṭate mahīm

हिन्दी अर्थ

तयोस्तद्वचन श्रुत्वा ह्याभिनन्धयानुमान्य च। उबाच भगवान्देवों सधुरशुक्ष्णया गिरा ॥ भो भो हिरण्यगर्भ त्वां त्वां च कृष्ण वदास्यहम् का ा १६

English

They are beautified by hedges, caves, rivers and rivulets. They have many ridges like huge mansions shinmg with flowers. Their sides are beautified by minerals. Their flanks are decorated by clusters of flowers. Their peaks are golden brown. Many streams flow over them. All these mountains are richly decorated with gems; There are inimitable bowers with hundreds of birds resorting to them. Lions, tigers, Sarabhas (a mythological eight¬ footed animal)-, Camarl deer and elephants live there. They (boundary mountains) are bounded by mountain (ranges) of various shapes and colours.

अध्याय ३५

श्लोक 5

तावद्धिन्ध्यगिरेर् मध्ये दानवो बलदर्पितः ।मयो नामेति विख्यातो गुहावासी तपश्चरन्

tāvaddhindhyagirer madhye dānavo baladarpitaḥ / mayo nāmeti vikhyāto guhāvāsī tapaścaran

हिन्दी अर्थ

मधुकेटभ की उत्पत्ति और विनाश

English

This is a continuation of the description of Mt. Meru. The author

अध्याय ३५

श्लोक 6

तस्य पार्श्वगतो रक्षो विनयाद् अवनिं गतः ।पूजितो दानसन्मानैर् इदं वचनम् अब्रवीत्

tasya pārśvagato rakṣo vinayād avaniṃ gataḥ / pūjito dānasanmānair idaṃ vacanam abravīt

हिन्दी अर्थ

सूतजी बोले--मधु की भांति पिड्जल और बड़ी बड़ी आँखों वाले विरूपाक्ष, दक्षयज्ञ विनाशक, पिनाकी, खण्डपरशु, भूतप्रान्त, जिलोचन, पहले तो इस प्रकार देखते थे मानो वे दोनों देवताओं) को पी जाय॑गे परन्तु पीछे अपनी स्तुति सुनकर उनको अपार हफष हुआ। उन देवों की सरस स्तुति-वाणी को सुनकर सब कुछ जानते हुये भी अनजान की भांति प्रेमपुवंक बोले--१-३॥ कमल के समान सुन्दर नेत्रों वाले आप दोनों

English

Each of the ten mountains is marked by the sun r and the black deer. They have three streams (?) flowing in and

अध्याय ३५

श्लोक 7

कस्येयं पद्मपत्राक्षी पूर्णचन्द्रनिभानना ।किंनामधेया तपति तप उग्रं कथं विभो

kasyeyaṃ padmapatrākṣī pūrṇacandranibhānanā / kiṃnāmadheyā tapati tapa ugraṃ kathaṃ vibho

हिन्दी अर्थ

महत्मा कौन हैं जो उस घोर प्रलय समुद्र में एक दूसरे की हिताकांक्षा से यहाँ प्रकट हुये हैं। यह सुनकर वे दोनों एक दूसरे की ओर देखकर बोले--भगवनु् ! विभो ! सब रहस्य को जानते हुये भी आप क्‍यों इस प्रकार पूछ रहे हैं? आपके बिना कहाँ पर हम अत्यन्त सुख की आशा कर सकते हैं ।४-५। उन दोनों की विनीत वाणी को सुनकर भगवान् शंकर ले उनका अभिननन्‍्दन किया और उनकी सराहना करते हुये मधुर

English

To the east of Meru are the two mountains Jathara 1 and

अध्याय ३५

श्लोक 8

मय उवाच: दानवानां पतिः श्रेष्ठो मयो ऽहं नाम नामतः ।भार्या तेजोवती नाम तस्यास्तु तनया शुभा

maya uvāca: dānavānāṃ patiḥ śreṣṭho mayo 'haṃ nāma nāmataḥ / bhāryā tejovatī nāma tasyāstu tanayā śubhā

हिन्दी अर्थ

इृदमर्ध नास्ति क. पुस्तके ।

English

O excellent Brahmanas, now I shall tell you the diameter of Meru, the mountain of gold.

अध्याय ३५

श्लोक 9

मन्दोदरीति विख्याता तपते भर्तृकारणात् ।आराधयन्ती भर्तारमुमाया दयितं शुभम्

mandodarīti vikhyātā tapate bhartṛkāraṇāt / ārādhayantī bhartāramumāyā dayitaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

युवाभ्यां कि ददाम्यका चराणां वरशुससम् क्‍ द ७ वेबेशमुक्ते यचने ब्रह्माणं विष्णुरग्रवीत् । ब्रहि ब्रहि महाभाग वरो यस्‍्ते विवक्षित: . शाद प्रजाकामो स्म्यहूं विष्णो पुत्रसच्छामि धर्थहम् ततः स भगवास्त्रह्मा बरेष्सु: पुत्न॒लिप्सयया .

English

Meru has four great ranges (lees) in all the fx„-

अध्याय ३५

श्लोक 10

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य रावणो मदमोहितः ।प्रसृतः प्रणतो भूत्वा मयं वचनम् अब्रवीत्

tacchrutvā vacanaṃ tasya rāvaṇo madamohitaḥ / prasṛtaḥ praṇato bhūtvā mayaṃ vacanam abravīt

हिन्दी अर्थ

अथ विष्णुरवाचेद प्रजाकामं प्रजापतिम् । वोरमप्रतिमं पुत्र यत्वमिच्छसि धवहम्.. १० बुअल्वेंनाभियुटःक्ष्व त्वं वेबदेव॑ महेश्वरम् । स तस्य वाक्य संपुज्य केशवस्य पितामहः ..

English

They have thickly grown smooth dark leaves, with large fruits and flowers. They cover the ground with shade. They are very lofty.

अध्याय ३५

श्लोक 11

पौलस्त्यान्वयसंजातो देवदानवदर्पहा ।प्रार्थयामि महाभाग सुतां त्वं दातुमर्हसि

paulastyānvayasaṃjāto devadānavadarpahā / prārthayāmi mahābhāga sutāṃ tvaṃ dātumarhasi

हिन्दी अर्थ

ईशान बरदं र्मभिवाद कृताऊुजलिः । उवाच पुत्रकासस्तु वाब्यानि सह विष्णुना १२ बदि से भगवान्प्रीतः पुत्र॒कासस्य नित्यश:ः । पुत्रों से भव विश्वात्मन्स्वतुल्यों वाईपि धवेहः..

English

Four great trees which are the land-marks of the conti¬ nent, have grown there. They are resorted to bySiddhas, Yaksas and Gandharvas.

अध्याय ३५

श्लोक 12

ज्ञात्वा पैतामहं वृत्तं मयेनापि महात्मना ।रावणाय सुता दत्ता पूजयित्वा विधानतः

jñātvā paitāmahaṃ vṛttaṃ mayenāpi mahātmanā / rāvaṇāya sutā dattā pūjayitvā vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

बहएदे वरमहं वज़े प्रीतें त्विय भहेश्वर ) तस्य तां प्रार्थनां भुत्वा भगवान्भगनेत्रहा

English

On the peak of mountain Mandara, there is a great tree Keturdf (the king of banners) with hanging branches. There is a Kandara tree also.

अध्याय ३५

श्लोक 13

गृहीत्वा तां तदा रक्षो ऽभ्यर्च्यमानो निशाचरैः ।देवोद्याने विमानैश्च क्रीडते स तया सह

gṛhītvā tāṃ tadā rakṣo 'bhyarcyamāno niśācaraiḥ / devodyāne vimānaiśca krīḍate sa tayā saha

हिन्दी अर्थ

निष्याल्मघम माय व बाठमित्यंत्रवीद्रय: । यदा कार्यसमारम्भे कस्मिश्रित्तव सुन्नत १५ अभिष्पत्तो च कार्यस्न क्रोधस्त्वां समुपष्यति । आत्मंकादश ये रुद्रा विहिताः प्राणहेतव:... ७४१६

English

It is splendid with excessive fragrant, full-blown flowers as big as a pitcher, with filaments spread out. They bloom inall seasons.

अध्याय ३५

श्लोक 14

केनचित्त्वथ कालेन रावणो लोकरावणः ।पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो जनयामास भारत

kenacittvatha kālena rāvaṇo lokarāvaṇaḥ / putraṃ putravatāṃ śreṣṭho janayāmāsa bhārata

हिन्दी अर्थ

लोइहमेकावशात्मा थे शूलहस्तः सहानुगः । ऋषिभित्रों महात्मा वे ललाटाज़ूबिता तदा.

English

Wafted by the gentle wind, the fragrance fills up the quarters to more than a thousand Yojanas around.

अध्याय ३५

श्लोक 15

तेनैव जातमात्रेण रावो मुक्तो महात्मना ।संवर्तकस्य मेघस्य तेन लोका जडीकृताः

tenaiva jātamātreṇa rāvo mukto mahātmanā / saṃvartakasya meghasya tena lokā jaḍīkṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

और मृद्ु वाणी से बोले--"दिरण्यगर्भ और कृष्ण ! सुनो, तुम दोनों को इस नित्य अक्षरों से युक्त भक्ति से परम . प्रसन्न छू । आप दोनों मेरे मान्य और पूज्य हैं, आप लोगों को मैं कोन सा उत्तम वर दूं

English

O Brahmanas, the continent Bhadrasva 1 is well- known as Varakelu. Here Visnu is directly worshipped by groups of Siddhas. Formerly Hari (Indra), the most excellent among Devas, riding a white horse and accompanied by a group of Rudras, travelled over the entire continent. O leaders of Brahmanas, the continent is, therefore called Bhadrasva.

अध्याय ३५

श्लोक 16

श्रुत्वा तन्नर्दितं घोरं ब्रह्मा लोकपितामहः ।नाम चक्रे तदा तस्य मेघनादो भविष्यति

śrutvā tannarditaṃ ghoraṃ brahmā lokapitāmahaḥ / nāma cakre tadā tasya meghanādo bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

द्विब की ऐसी बालें सुनकर विष्णु ब्रहा से कहा--महाभाग ! माँधो, जो वर तुमको अभीष्ठ हो उसको. माँगो। तदवन्धर वर चाहने वाले भगवान ब्ह्मा ने कहा--विष्णो ! मुझे पुत्र की इच्छा है, मैं ऐसा पुत्र चाहता हे जो मेरे आर को हल्का कर दे। विष्णु ने पुत्रेच्छ प्रजापति से कहा कि, यदि तुम अप्रतिम, वी” ओर धुरन्धर पुत्र को-चाहते हो तो देव-देव महेदबर को ही अपना पुत्र बनने के लिये कहो । उस पितामह ने केशव

English

There is a Jambu tree (Rose Apple) on the top of the southern mountain. It is resorted to by Devas. It ever blooms and bears fruits. It shines with garlands of flowers.

अध्याय ३५

श्लोक 17

एवंनामा कृतः सो ऽपि परमं व्रतमास्थितः ।तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्

evaṃnāmā kṛtaḥ so 'pi paramaṃ vratamāsthitaḥ / toṣayāmāsa deveśamumayā saha śaṅkaram

हिन्दी अर्थ

के उत बुझान को मान लिया और स्वयं ईशान, वरदाता, .रुद्र का अभिवादन कर हाथ जोड़कर पुत्रप्राप्ति की. इच्छा से-विष्णु के साथ कहा--भगवन् ! पुत्र की कामना करने वाले मुझ पर यदि आप प्रसन्न हैं तो विद्बात्मस अपने समन धुरन्धर कार्यक्षम पुत्र दें। महेश्वर ! आपके प्रसन्न हो जाने पर दूसरा वर मैं नहीं कहता !' ।+११-१३६। भग के नेत्र को फोड़ देने वाले भगवान् ने ब्रह्मा की उस प्राथंना को सुनकर

English

Its roots and branches are very extensive. Its branches are of pleasing colours. The tree is always bedecked with fresh flowers, fruits and branches.

अध्याय ३५

श्लोक 18

व्रतैर्नियमदानैश्च होमजाप्यविधानतः ।कृच्छ्रचान्द्रायणैर्नित्यं कृशं कुर्वन्कलेवरम्

vratairniyamadānaiśca homajāpyavidhānataḥ / kṛcchracāndrāyaṇairnityaṃ kṛśaṃ kurvankalevaram

हिन्दी अर्थ

स्पष्ट शब्दों में कहा--'ऐसा ही होगा । सुब्रत ! तुम जब किसी काये को आरम्भ करोगे और उस काम में मड़चन भा ज/ने पर जब तुमको क्रोध होगा तो उस समय सब प्राणियों के जीवन के कारण जों एकादश रूह कहे भये हैं, जो-भेरे ही रूप हैं. उनके रूप में शुलवाणि महात्मा और ऋषि एकादझ्ात्मा मैं तुम्हरे ललाट से-प्रकट़ होऊँगा ।१४-१७॥ पहले ब्रह्मा के ऊपर इस प्रकार अपनी अनृपम प्रसन्नता दिखाकर फिर विष्णु से बोले;

English

The sweet and soft fruits of huge size falling on the peak of the mountain are nectar-like in taste.

अध्याय ३५

श्लोक 19

एवम् अन्यद्दिने तात कैलासं धरणीधरम् ।गत्वा लिङ्गद्वयं गृह्य प्रस्थितो दक्षिणामुखः

evam anyaddine tāta kailāsaṃ dharaṇīdharam / gatvā liṅgadvayaṃ gṛhya prasthito dakṣiṇāmukhaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रसादमतुल कृत्वा ब्रह्मणस्तादृ्श पुरा । विष्णु पुनरवाचेदं ददासि च वरं तब... शश्द स होवाच महाभागो विष्णुभंवमिदं वचः । स्वमेतत्कृतं देवं परितुष्टोईइसि मे यदि॥

English

From the table-land on the top of this excellent mountain, flows the river Jambu with currents of honey.

अध्याय ३५

श्लोक 20

नर्मदातटम् आश्रित्य स्नातुकामो महाबलः ।निक्षिप्य पूजयन् देवं कृतजाप्यो नरेश्वर

narmadātaṭam āśritya snātukāmo mahābalaḥ / nikṣipya pūjayan devaṃ kṛtajāpyo nareśvara

हिन्दी अर्थ

एवमुक्तस्ततो देवः समभाषत केशवम् । विष्णों शुणु यथा देव प्रीतोहहूं तब शाश्वत २० प्रकाशं चाप्रकाशं च जहगमं स्थावरं च यत् । विश्वरूपसिदं सर्व रुद्रनारायणात्मकम् . ४२११ अहमग्निर्भवान्सोमों भवान्रात्रिरहं दिनम् । भवानृतमहं सत्यं भवान्क्रतुरहं फलम्

English

Gold known as Jarhbunada, with the lustre of burning fire, is formed here. It is the incomparable ornament of Devas and the destroyer of sins.

अध्याय ३५

श्लोक 21

तत्रायतनावासेन स्नातो हुतहुताशनः ।कृतकृत्यमिवात्मानं मानयित्वा निशाचरः

tatrāyatanāvāsena snāto hutahutāśanaḥ / kṛtakṛtyamivātmānaṃ mānayitvā niśācaraḥ

हिन्दी अर्थ

भवान्ज्ञानमहं ज्ञेयं यज्जपित्वा सदा जना: । मां विशन्ति त्वयि प्रीते जनाः सुकृतकारिण: ॥॥

English

Devas, Danavas, Gandharvas, Yaksas, Raksasas and Pannagas (serpents) drink the honey, the juice exuding from the Jambu tree which is as sweet as nectar.

अध्याय ३५

श्लोक 22

गन्तुकामः परं मार्गं लङ्कायां नृपसत्तम ।एकमुद्धरतो लिङ्गं प्रणतः सव्यपाणिना

gantukāmaḥ paraṃ mārgaṃ laṅkāyāṃ nṛpasattama / ekamuddharato liṅgaṃ praṇataḥ savyapāṇinā

हिन्दी अर्थ

आत्मानं प्रकृति विद्धि मां विद्धि पुरुष शिवम् । भवान्धंशरीरं मे त्वहूं तव तथेव च.

English

Bhadrasva is the Tarim-Hwango-Ho basin or North China (AGP 64, 65, 73). That eternal Jambu tree which is well-known in the world is the landmark in the southern continent. 1 The continent is called Jariibudvipa after its name.

अध्याय ३५

श्लोक 23

द्वितीयं तु द्वितीयेन भक्त्या पौलस्त्यनन्दनः ।तावद् एव महालिङ्गं पतितं नर्मदांभसि

dvitīyaṃ tu dvitīyena bhaktyā paulastyanandanaḥ / tāvad eva mahāliṅgaṃ patitaṃ narmadāṃbhasi

हिन्दी अर्थ

वामपाश्व महन्महा' श्याम श्रीवत्सलक्षणम् । त्वं च बामेतरं पाश्वें त्वहं वे नलिलोहितः.

English

A great Asvattha tree grows oil the peak of the great western mountain Vipula. 2

अध्याय ३५

श्लोक 24

याहि याहीति चेत्युक्त्वा जलमध्ये प्रतिष्ठितः ।नमित्वा रावणिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः

yāhi yāhīti cetyuktvā jalamadhye pratiṣṭhitaḥ / namitvā rāvaṇistasya devasya parameṣṭhinaḥ

हिन्दी अर्थ

त्वं च ते हृदयं विष्णो तब चाह हृदि स्थितः। भवास्सवंस्य कार्यस्य कर्ताउहइमधिदवतम्

English

It has hanging garlands, and golden platforms set with gems. Its trunk and branches are very lofty. It is the abode of many living beings. It abounds in good qualities. That tree is the landmark of the people of Ketumala. It is embellished with auspicious fruits growing in all seasons. They are of the size of big pots land very pleasing. The tree is resorted to by Devas and Gandharvas.

अध्याय ३५

श्लोक 25

जगामाकाशम् आविश्य पूज्यमानो निशाचरैः ।तदा प्रभृति तत्तीर्थं मेघनादेति विश्रुतम्

jagāmākāśam āviśya pūjyamāno niśācaraiḥ / tadā prabhṛti tattīrthaṃ meghanādeti viśrutam

हिन्दी अर्थ

तवेहि स्वस्ति ते वत्स गमिष्याम्यम्बुदप्रभ एवमुक्त्वा गतो विष्णोदेवोन्तर्धानमीश्वरः

English

How the continent came to be known as Ketumala, O great Bralunanas, hear. I shall tell you the etymology of the name.

अध्याय ३५

श्लोक 26

पूर्वं तु गर्जनं नाम सर्वपापक्षयंकरम् ।तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र यस्तु स्नानं समाचरेत्

pūrvaṃ tu garjanaṃ nāma sarvapāpakṣayaṃkaram / tasmiṃstīrthe tu rājendra yastu snānaṃ samācaret

हिन्दी अर्थ

ततः सो5न्तहिते देवे संप्रहृष्टस्तदा पुनः । अशेत शयने भुयः प्रविश्यान्तजले हरिः

English

After the churning of the milk ocean the Daityas were defeated; on being pressed in the tumult of the battle, when the trees shook, a garland wreathed by the thousand-eyed lord Indra was put round the trunk of that Asvattha tree (as a form of worship). It still retains its excessive fragrance. It never fades. It bestows all desires. That blessed garland is worshipped by Siddhas and Caranas.

अध्याय ३५

श्लोक 27

अहोरात्रोषितो भूत्वा अश्वमेधफलं लभेत् ।पिण्डदानं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

ahorātroṣito bhūtvā aśvamedhaphalaṃ labhet / piṇḍadānaṃ tu yaḥ kuryāt tasmiṃstīrthe narādhipa

हिन्दी अर्थ

तें पद्म पद्मगर्भाभ पदुसाक्ष: पद्ससंभव: । संप्रहुष्टमना ब्रह्मा भेजे ब्राह्न तदासनम् २६

English

Symbolised with the two names (Ketu and Mala) joined together, the continent is known as Ketumala. 2 It lies in

अध्याय ३५

श्लोक 28

यत्फलं सत्त्रयज्ञेन तद्भवेन्नात्र संशयः ।तेन द्वादशवर्षाणि पितरः संप्रतर्पिताः

yatphalaṃ sattrayajñena tadbhavennātra saṃśayaḥ / tena dvādaśavarṣāṇi pitaraḥ saṃpratarpitāḥ

हिन्दी अर्थ

. आआछआछआछआआआआआआछआ आ आओ आ३ छखऊ ऋ फछ खा न नानणनयओनदी ७ न लित७८७थढ७घइ अबननननकनन-ननननकीन-नीनीय नी निननीनय-ी-नननननक-यीय-ननन-+- न ++3५८ न न+न-नीन-+।-ी तन +-ीीिनीनानानी न नीननीययाययनिनननीनान-निनानी नाक लय

English

A popular etymology. On the northern peak of the mountain great fig tree grows up with extensive branches, area of many Yojanas.

अध्याय ३५

श्लोक 29

यस्तु भोजयते विप्रं षड्रसात्रेन भारत ।अक्षयपुण्यम् आप्नोति तत्र तीर्थे नरोत्तम

yastu bhojayate vipraṃ ṣaḍrasātrena bhārata / akṣayapuṇyam āpnoti tatra tīrthe narottama

हिन्दी अर्थ

तुमको भी वर दूँगा ।” महाभाग विष्णु यह सुनकर शिव से बोले--दिव : यदि आप मेरे ऊपर प्रसन्न हैं तो आपने मेरे लिये सब कुछ कर दिया । मेघवाहन ! तुममें मेरी अचल भक्ति रहे ।' शद्भूर इन बातों को सुनकर फिर केशव से बोले--१5-१६ १। विष्णो ! देव ! शाइवत ! सुनो, मेरी जसी तुम्हारे ऊपर प्रीति है । प्रकाश भप्रकाश जख्म, स्थावर अथवा बहू सारा विद्व-रूप रुद्र और नारायणभय है।२०-२१। मैं अग्नि हूं तुम

English

This tree is the landmark of the northern Kuru country It shines with fruits full of honey. The fruits resemble the coral cup.

अध्याय ३५

श्लोक 30

प्राणत्यागं तु यः कुर्याद् भावितो भावितात्मना ।स वसेच्छाङ्करे लोके यावद् आ भूतसम्प्लवम्

prāṇatyāgaṃ tu yaḥ kuryād bhāvito bhāvitātmanā / sa vasecchāṅkare loke yāvad ā bhūtasamplavam

हिन्दी अर्थ

सोम हो, तुम रात्रि और मैं दिन हूँ । तुम ऋत हो मैं सत्य, तुम यज्ञ और मैं फल हु । तुम ज्ञान हो तो मैं ज्ञेय हें । सुकुत करने वाले जन तुम्हारा जपकर, तुमको प्रसन्न कर मुझमें भी प्रविष्ट हो जाते हैं। युगक्षय काल में हम दोनों को छोड़कर दूसरी कोई गति नहीं ।२२-२३। तुम अपने को प्रकृति समझो ओर मुझे पुरुष शिव । तुम जिस प्रक/र मेरे आधे शरीर हो, उसी प्रकार मैं भी तुम्हारा आधा शरीर हूं। तुम हमारे महान्

English

Seven mental sons of Brahma, the blessed younger brothers of Sanatkumara, stay there. They are known as Kurus. They attained (spiritual) knowledge in that region. They are characterised by piety and good qualities. They are of meritorious fame. This eternal, imperishable, great region has been actained by them.

अध्याय ३५

श्लोक 31

एषा ते नरशार्दूल गर्जनोत्पत्तिरुत्तमा ।कथिता स्नेहबन्धेन सर्वपापक्षयकरी

eṣā te naraśārdūla garjanotpattiruttamā / kathitā snehabandhena sarvapāpakṣayakarī

हिन्दी अर्थ

और मैं तम्हारे हृदय में स्थिर हूँ। तुम सभी कार्यों के कर्ता और हम कार्याधिष्ठित देवता हैं

English

This continent has derived its name from those seven great souls. The northern Kurus 1 are famous here and in the heaven for ever.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_revAkhANDa-of-the-vAyupurANa-rkv.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vayu Purana — Chapter 35
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.