Vishnu Purana· Viṣṇu Purāṇa
25
अध्याय 25 / 126

Book 2 - Adhyaya 3

28 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ28 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २५

श्लोक 1

[[इति श्रीविष्णुपुराणे द्वितीये ऽंशे द्वितीयो ऽध्यायः ]] उत्तरं यत् समुद्रस्य हिमाद्रेश् चैव दक्षिणम् वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र संततिः

[[iti śrīviṣṇupurāṇe dvitīye 'ṃśe dvitīyo 'dhyāyaḥ ]] uttaraṃ yat samudrasya himādreś caiva dakṣiṇam varṣaṃ tad bhārataṃ nāma bhāratī yatra saṃtatiḥ

हिन्दी अर्थ

पुत्रोंके नाम सुनो--हे महामुने! वे श्वेत, हरित, जीमूत, रोहित, वैद्युत, मानस और सुप्रभ थे। उनके सात वर्ष उन्हींके नामानुसार संज्ञावाले हैं॥ २२-२३॥ यह दूने विस्तारवाले इस शाल्मलद्ठीपसे चारों ओरसे घिरा

English

JT ARAsARA said :— The country that is situate on thí ocean and soutli of the HimSlya is called Bharata where reside the descendants of Bharata. The extent of this land is nine thousand Yoyonas, and is the field of action, on account of which men go to heaven or obtain final emancipation. The seven principal mountain ranges in Bhlrata are Mihendra, Malaya, Sahya. Suktimat, Riksha, Vindhya and Paripajra. From this land people attain to heaven or final emancipation pr some hence, Muni, fall into heli or pass into the condition of brutes. From here people obtain heaven, (iberation, or the state in mid-air, or the state in the regions under the earth for no other portion pf worid is the arena

अध्याय २५

श्लोक 2

नवयोजनसाहस्रो विस्तारो ऽस्य महामुने कर्मभूमिर् इयं स्वर्गम् अपवर्गं च गच्छताम्

navayojanasāhasro vistāro 'sya mahāmune karmabhūmir iyaṃ svargam apavargaṃ ca gacchatām

हिन्दी अर्थ

वहाँ भी रत्नोंके उद्धवस्थानरूप सात पर्वत हैं, जो उसके सातों वर्षोके विभाजक हैं तथा सात नदियाँ हैं

English

Ðo thou again hear of the nine divisions of the cquntrr of Bharata. They are Indra-dwipa, Kasermut, Tamravarna, Galehastimat, Nagadwipa, Saumya, Gandharba and Varuna. The last is encircled by the seaand is a thousand Yoyonas in extent from north to south.

अध्याय २५

श्लोक 3

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् ऋक्षपर्वतः विन्ध्यश् च पारियात्रश् च सप्तात्र कुलपर्वताः

mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān ṛkṣaparvataḥ vindhyaś ca pāriyātraś ca saptātra kulaparvatāḥ

हिन्दी अर्थ

पर्वतोंमें पहला कुमुद, दूसरा उन्‍त और तीसरा बलाहक है तथा चौथा द्रोणाचल है, जिसमें नाना प्रकारकी महौषधियाँ

English

On the east of Bh&rata live the Kiratas, and on the west Yavanas in the centre live Brahmanas, Kshtriyas, Vaidyas, and Sudras engaged severally in sacrifice, arms, trade and

अध्याय २५

श्लोक 4

अतः संप्राप्यते स्वर्गो मुक्तिम् अस्मात् प्रयान्ति च तिर्यक्त्वं नरकं चापि यान्त्य् अतः पुरुषा मुने

ataḥ saṃprāpyate svargo muktim asmāt prayānti ca tiryaktvaṃ narakaṃ cāpi yānty ataḥ puruṣā mune

हिन्दी अर्थ

गिरिवर ककुझान् है। अब नदियोंके नाम सुनो

English

The rivers Satadru, ChandrabhSga and others have taken their rise from the Himjlaya. Vedasmriti and others have taken their rise from the Vindya range. Tapi, Poypshni, Nirbindha and others bave taken their rise from Riksba; Godaveri, Bhimarathi, Krishnaveni and othera bave taken their ríse from Sahya mountain. Aud all these remove the dread of sin. Kritamala, Tamraparni and others flow from the Malaya hills ; Trísama, Riabikulya and others from the Mahendra ; and the Risikuh/a, Kumari and others from ' ne

अध्याय २५

श्लोक 5

इतः स्वर्गश् च मोक्षश् च मध्यं चान्तश् च गम्यते न खल्व् अन्यत्र मर्त्यानां कर्म भूमौ विधीयते

itaḥ svargaś ca mokṣaś ca madhyaṃ cāntaś ca gamyate na khalv anyatra martyānāṃ karma bhūmau vidhīyate

हिन्दी अर्थ

देवानामत्र सान्निध्यमतीव सुमनोहरे। और निवृत्ति हैं तथा स्मरणमात्रसे ही सारे पापोंको शान्त कर देनेवाली हैं

English

Suktimat mountains. There are thousands of rivers like these and the tributaries thereof. The Kurus and Panchalas in the middle di'stricts, the inhabitants of Káinrupa in the east, the Pundras, Kalingas, Magadhas, and other southern nations, the Saurtsthras, Suras, Bhiras, Arbudas in the west, the Karushas and Ivialavas dwelling aloug the PSripatra mount- ains, the Sauviras, the Saindhavas. the HSnas, the Sálwas the inhabitants of Sakala, the Madras, the Ramas, the Ambasthas and the Parishakas and others drink the waters of these rivers and live on their banks liappy and prosperous.

अध्याय २५

श्लोक 6

भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान् निशामय इन्द्रद्वीपः कसेरुश् च ताम्रपर्णो गभस्तिमान्

bhāratasyāsya varṣasya nava bhedān niśāmaya indradvīpaḥ kaseruś ca tāmraparṇo gabhastimān

हिन्दी अर्थ

है महामुने! शाल्मलद्दीपमें कपिल, अरुण, पीत और कृष्ण-ये चार वर्ण निवास करते हैं जो शुद्र हैं। ये यजनशील लोग सबके आत्मा, अव्यय मनोहर द्वीपमें देवगणण सदा विराजमान रहते हैं।

English

•Ther'e are four Yugas or ages in the Bharata-Vars'ha, Great Muni, namely the Krita, the Treta, the Dw3para, and Kali — there is no such cycle of ages in any other land. Here the ascetics are engaged in penances, the devout offer sacrifices, and the people distribute gifts for the sake of another' world. In JSmbu-Divipa, Vishnu, all sacrifice, in the shape of sacrificial male, is worshipped by people witlr sacrifices — there is altogether a different practice in other lands. Great Muni, BhSrata therefore is the best of all the divisions of Jambu-dwipa, for it is the land of actions and all otlier divisions are places of enjoyment. sage, it is altet" many thousand births, and by the accumulation of piety, that living beings are sometimcs born in Bháratavarsa as men. The celestials tliemselves have chanted "Blessed are those who are born in Bliiratavarsa as' men even from the condition of thei celestials for this is a land vvhich leads to Paradise and finaa 'iberation. Aud all áctibns, tliat are performed by men born in tliis land ánd fréed from sins, careless of the meritecf , rewards, are : coiisigned by them'to the eternal Vishnu, the Great soul and tiiífn théy emerge fti him. We do not know wheh thé acti'ons, thai "lávé secured fór usheaveri, shall b«íir 'mirs'kny wKen' wtí'sfiall b'e 'born agáin. Biit "Bléssed áre "HMé whó árt Wr*ri in BharataVarsa' with per'fect 'fac'ultits/' ''

अध्याय २५

श्लोक 7

नागद्वीपस् तथा सौम्यो गान्धर्वस् त्व् अथ वारुणः अयं तु नवमस् तेषां द्वीपः सागरसंवृतः

nāgadvīpas tathā saumyo gāndharvas tv atha vāruṇaḥ ayaṃ tu navamas teṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

यह द्वीप अपने समान ही विस्तारवाले एक मदिराके समुद्रसे सब ओरसे पूर्णतया घिरा

English

Maitteyá, I' tíave, thus in' shórt, déscribedto'yoo thé nine dívisionrof Járobu-ðvvrþa 'which extend over a bundred-

अध्याय २५

श्लोक 8

योजनानां सहस्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरात् पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः

yojanānāṃ sahasraṃ tu dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottarāt pūrve kirātā yasyānte paścime yavanāḥ sthitāḥ

हिन्दी अर्थ

और यह सुरासमुद्र शाल्मलद्वीपसे दूने विस्तारवाले कुशद्ठीपद्वा7आ सब ओरसे

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 9

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च भागशः इज्यायुधवणिज्याद्यैर् वर्तयन्तो व्यवस्थिताः

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāś ca bhāgaśaḥ ijyāyudhavaṇijyādyair vartayanto vyavasthitāḥ

हिन्दी अर्थ

कुशद्वीपमें वहाँके अधिपति ज्योतिष्मानके सात पुत्र थे, उनके नाम सुनो। वे उद्धिद, वेणुमान्, वरथ, लम्बन, धृति, प्रभाकर और कपिल थे। उनके नामानुसार ही वहाँके वर्षोके नाम पड़े॥ ३५-३६॥

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 10

शतद्रूचन्द्रभागाद्या हिमवत्पादनिःसृताः वेदस्मृतिमुखाश् चान्याः पारियात्रोद्भवा मुने

śatadrūcandrabhāgādyā himavatpādaniḥsṛtāḥ vedasmṛtimukhāś cānyāḥ pāriyātrodbhavā mune

हिन्दी अर्थ

हे महामुने! वहाँ भी अपने-अपने कर्मोमें देनेवाले अत्युग्र अहंकारका क्षय करते हैं

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 11

नर्मदासुरसाद्याश् च नद्यो विन्ध्याद्रिनिर्गताः तापीपयोष्णीनिर्विन्ध्याप्रमुखा ऋक्षसंभवाः

narmadāsurasādyāś ca nadyo vindhyādrinirgatāḥ tāpīpayoṣṇīnirvindhyāpramukhā ṛkṣasaṃbhavāḥ

हिन्दी अर्थ

हे महामुने! उस द्वीपमें विद्युम, हेमशैल, मन्दराचल--ये सात वर्षपर्वत हैं। तथा उसमें सात ही नदियाँ हैं, उनके नाम क्रमशः: सुनो-- ॥ ४१-४२॥ वे और मही हैं। ये सम्पूर्ण पापोंको हरनेवाली हैं

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 12

गोदावरी भीमरथी कृष्णवेण्यादिकास् तथा सह्यपादोद्भवा नद्यः स्मृताः पापभयापहाः

godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇyādikās tathā sahyapādodbhavā nadyaḥ smṛtāḥ pāpabhayāpahāḥ

हिन्दी अर्थ

तत्रापि देवगन्धर्वसेविता: सुमनोहरा:। निवसन्ति निरातड्डाः सह देवगणै: प्रजा: ॥ ५२ वहाँ और भी सहस्रों छोटी-छोटी नदियाँ और पर्वत हैं। कुशद्वीपमें एक कुशका झाड़ है। उसीके कारण

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 13

कृतमालाताम्रपर्णीप्रमुखा मलयोद्भवाः त्रिसामा ऋषिकुल्याद्या महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः

kṛtamālātāmraparṇīpramukhā malayodbhavāḥ trisāmā ṛṣikulyādyā mahendraprabhavāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

बराबर विस्तारवाले घीके समुद्रसे घिरा हुआ है और

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 14

ऋषिकुल्याकुमाराद्याः शुक्तिमत्पादसंभवाः आसां नद्युपनद्यश् च सन्त्य् अन्याश् च सहस्रशः

ṛṣikulyākumārādyāḥ śuktimatpādasaṃbhavāḥ āsāṃ nadyupanadyaś ca santy anyāś ca sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

हे महाभाग! अब इसके अगले क्रॉंचनामक महाद्वीपके विषयमें सुनो, जिसका विस्तार कुशद्वीपसे

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 15

तास्व् इमे कुरुपाञ्चाला मध्यदेशादयो जनाः पूर्वदेशादिकाश् चैव कामरूपनिवासिनः

tāsv ime kurupāñcālā madhyadeśādayo janāḥ pūrvadeśādikāś caiva kāmarūpanivāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

थे; उनके नामानुसार ही महाराज चुतिमानने उनके

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 16

पुण्ड्राः कलिङ्गा मगधा दाक्षिणाद्याश् च कृत्स्नशः तथापरान्ताः सौराष्ट्राः शूराभीरास् तथार्बुदाः

puṇḍrāḥ kaliṅgā magadhā dākṣiṇādyāś ca kṛtsnaśaḥ tathāparāntāḥ saurāṣṭrāḥ śūrābhīrās tathārbudāḥ

हिन्दी अर्थ

वहाँ भी देवता और गन्धर्वोसे सेवित अति मनोहर सात वर्षपर्वत हैं। है महाबुद्धे!

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 17

कारूषा मालवाश् चैव पारियात्रनिवासिनः सौवीराः सैन्धवा हूणाः साल्वाः शाकलवासिनः

kārūṣā mālavāś caiva pāriyātranivāsinaḥ sauvīrāḥ saindhavā hūṇāḥ sālvāḥ śākalavāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

उनमें पहला क्रॉंच, दूसरा वामन, तीसरा अन्धकारक, चौथा घोड़ीके मुखके द्वीप परस्पर एक-दूसरेसे दूने हैं; और उन्हींकी भाँति

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 18

मद्रा रामास् तथाम्बष्ठाः पारसीकादयस् तथा आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा समीपतो महाभागा हृष्टपुष्टजनाकुलाः

madrā rāmās tathāmbaṣṭhāḥ pārasīkādayas tathā āsāṃ pibanti salilaṃ vasanti saritāṃ sadā samīpato mahābhāgā hṛṣṭapuṣṭajanākulāḥ

हिन्दी अर्थ

पुष्कल, धन्य और तिष्य कहलाते हैं

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 19

चत्वारि भारते वर्षे युगान्य् अत्र महामुने कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश् चान्यत्र न क्वचित्

catvāri bhārate varṣe yugāny atra mahāmune kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś cānyatra na kvacit

हिन्दी अर्थ

वहाँ जिनका जल पान किया जाता है उन नदियोंका विवरण सुनो। उस टद्वीपमें सात प्रधान तथा अन्य सैकड़ों क्षुद्र नदियाँ हैं

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 20

तपस् तप्यन्ति यतयो जुह्वते चात्र यज्विनः दानानि चात्र दीयन्ते परलोकार्थम् आदरात्

tapas tapyanti yatayo juhvate cātra yajvinaḥ dānāni cātra dīyante paralokārtham ādarāt

हिन्दी अर्थ

वहाँ भी रुद्ररूपी जनार्दन भगवान्

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 21

पुरुषैर् यज्ञपुरुषो जम्बूद्वीपे सदेज्यते यज्ञैर् यज्ञमयो विष्णुर् अन्यद्वीपेषु चान्यथा

puruṣair yajñapuruṣo jambūdvīpe sadejyate yajñair yajñamayo viṣṇur anyadvīpeṣu cānyathā

हिन्दी अर्थ

यह क्रॉंचद्रीप चारों ओरसे अपने तुल्य परिमाणवाले दधिमण्ड (मद्दे)-के समुद्रसे घिरा हुआ

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 22

अत्रापि भारतं श्रेष्ठं जम्बूद्वीपे महामुने यतो हि कर्मभूर् एषा ह्य् अतो ऽन्या भोगभूमयः

atrāpi bhārataṃ śreṣṭhaṃ jambūdvīpe mahāmune yato hi karmabhūr eṣā hy ato 'nyā bhogabhūmayaḥ

हिन्दी अर्थ

और है महामुने! यह मद्देका समुद्र भी शाकद्वीपसे घिरा हुआ है, जो वबिस्तारमें क्रॉंचद्वीपसे दूना है

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 23

अत्र जन्मसहस्राणां सहस्रैर् अपि सत्तम कदाचिल् लभते जन्तुर् मानुष्यं पुण्यसंचयात्

atra janmasahasrāṇāṃ sahasrair api sattama kadācil labhate jantur mānuṣyaṃ puṇyasaṃcayāt

हिन्दी अर्थ

शाकद्दीपके राजा महात्मा भव्यके भी सात ही

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 24

गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास् तु ये भारतभूमिभागे स्वर्गापवर्गास्पदहेतुभूते भवन्ति भूयः पुरुषाः सुरत्वात्

gāyanti devāḥ kila gītakāni dhanyās tu ye bhāratabhūmibhāge svargāpavargāspadahetubhūte bhavanti bhūyaḥ puruṣāḥ suratvāt

हिन्दी अर्थ

सुकुमारी कुमारी च नलिनी धेनुका च या। पुष्करे सवनस्यथापि महावीरो5भवत्सुत:। कुसुमोद, मौदाकि और महाद्रुम थे। उन्हींके नामानुसार वहाँ क्रमश: सात वर्ष हैं और वहाँ भी वर्षोका

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 25

कर्माण्य् असंकल्पिततत्फलानि संन्यस्य विष्णौ परमात्मरूपे अवाप्य तां कर्ममहीम् अनन्ते तस्मिंल् लयं ये त्व् अमलाः प्रयान्ति

karmāṇy asaṃkalpitatatphalāni saṃnyasya viṣṇau paramātmarūpe avāpya tāṃ karmamahīm anante tasmiṃl layaṃ ye tv amalāḥ prayānti

हिन्दी अर्थ

शाकवृक्ष है, जिसके वायुका स्पर्श करनेसे हृदयमें परम आह्ाद उत्पन्न होता है

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 26

जानीम नैतत् क्व वयं विलीने स्वर्गप्रदे कर्मणि देहबन्धम् प्राप्स्याम धन्याः खलु ते मनुष्या ये भारते नेन्द्रियविप्रहीनाः

jānīma naitat kva vayaṃ vilīne svargaprade karmaṇi dehabandham prāpsyāma dhanyāḥ khalu te manuṣyā ye bhārate nendriyaviprahīnāḥ

हिन्दी अर्थ

वहाँ चारतुर्व्ण्यसे युक्त अति पवित्र देश और समस्त पाप तथा भयको दूर करनेवाली सुकुमारी, कुमारी, नलिनी, धेनुका, इक्षु, वेणुका और गभस्ती--ये सात महापतवित्र नदियाँ

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 27

नववर्षं तु मैत्रेय जम्बूद्वीपम् इदं मया लक्षयोजनविस्तारं संक्षेपात् कथितं तव

navavarṣaṃ tu maitreya jambūdvīpam idaṃ mayā lakṣayojanavistāraṃ saṃkṣepāt kathitaṃ tava

हिन्दी अर्थ

पृथिवी-तलपर आकर जलद आदि वर्षोमें जन्म ग्रहण किया है वे लोग प्रसन्‍न होकर उनका जल पान

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

अध्याय २५

श्लोक 28

जम्बूद्वीपं समावृत्य लक्षयोजनविस्तरः मैत्रेय वलयाकारः स्थितः क्षारोदधिर् बहिः

jambūdvīpaṃ samāvṛtya lakṣayojanavistaraḥ maitreya valayākāraḥ sthitaḥ kṣārodadhir bahiḥ

हिन्दी अर्थ

उन सातों वर्षोमें धर्मका हास पारस्परिक संघर्ष (कलह) अथवा मर्यादाका उल्लंघन कभी नहीं

English

thousand Yoyanas and which is girt, as if by a bracelet, by the ocean of salt water wliich is similar 'm dimensions.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_viSNupurANa-crit.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vishnu Purana — Chapter 25
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.