Adhyaya 103

जीर्णोद्धारः ईश्वर उवाच जीर्णादीनाञ्च लिङ्गानामुद्धारं विधिना वदे ।लक्ष्मोज्झितञ्च भग्नञ्च स्थूलं वज्रहतं तथा॥ १ ॥

jīrṇoddhāraḥ īśvara uvāca jīrṇādīnāñca liṅgānāmuddhāraṃ vidhinā vade / lakṣmojjhitañca bhagnañca sthūlaṃ vajrahataṃ tathā

संपुटं स्फुटितं व्यङ्गं लिङ्गमित्येवमादिकं ।इत्यादिदुष्टलिङ्गानां योज्या पिण्डी(३) तथा वृषः॥ २ ॥

saṃpuṭaṃ sphuṭitaṃ vyaṅgaṃ liṅgamityevamādikaṃ / ityādiduṣṭaliṅgānāṃ yojyā piṇḍī(3) tathā vṛṣaḥ

चालितञ्चलितं लिङ्गमत्यर्थं(४) विषमस्थितं ।दिड्मूढं पातितं लिङ्गं मध्यस्थं पतितं तथा॥ ३ ॥

cālitañcalitaṃ liṅgamatyarthaṃ(4) viṣamasthitaṃ / diḍmūḍhaṃ pātitaṃ liṅgaṃ madhyasthaṃ patitaṃ tathā

एवंविधञ्च संस्थाप्य(५) निर्ब्रणञ्च भवेद्यदि ।नद्यादिकप्रवाहेन तदपाक्रियते यदि॥ ४ ॥

evaṃvidhañca saṃsthāpya(5) nirbraṇañca bhavedyadi / nadyādikapravāhena tadapākriyate yadi

ततो ऽन्यत्रापि संस्थाप्य विधिदृष्टेन कर्मणा ।१ न्यूनादिदोषनाशार्थं कृत्वेति झ॥ ।न्यूनादिदोषनाशाय हुत्वेति घ॥ , ज॥ च २ कर्तर्भोगवत इति ख॥ , छ॥ च ३ त्याज्या पिण्डीति घ॥ ४ निम्नमित्यर्थमिति ज॥ ५ सन्त्याज्यमिति झ॥ :प् ३४९ सुस्थितं दुस्थितं वापि(१) शिवलिङ्गं न चालयेत्॥ ५ ॥

tato 'nyatrāpi saṃsthāpya vidhidṛṣṭena karmaṇā / 1 nyūnādidoṣanāśārthaṃ kṛtveti jha.. / nyūnādidoṣanāśāya hutveti gha.. , ja.. ca 2 kartarbhogavata iti kha.. , cha.. ca 3 tyājyā piṇḍīti gha.. 4 nimnamityarthamiti ja.. 5 santyājyamiti jha.. :p 349 susthitaṃ dusthitaṃ vāpi(1) śivaliṅgaṃ na cālayet

शतेन स्थापनं कुर्यात् सहस्रेण तु चालनं(२) ।पूजादिभिश् च संयुक्तं जीर्णाद्यमपि सुस्थितं(३)॥ ६ ॥

śatena sthāpanaṃ kuryāt sahasreṇa tu cālanaṃ(2) / pūjādibhiś ca saṃyuktaṃ jīrṇādyamapi susthitaṃ(3)

याम्ये मण्डपमीशे वा प्रत्यग्द्वारैकतोरणं ।विधाय द्वारपूजादि स्थण्डिले मन्त्रपूजनं(४)॥ ७ ॥

yāmye maṇḍapamīśe vā pratyagdvāraikatoraṇaṃ / vidhāya dvārapūjādi sthaṇḍile mantrapūjanaṃ(4)

मन्त्रान् सन्तर्प्य सम्पूज्य वास्तुदेवातुं पूर्ववत् ।दिग्बलिं च वहिर्दत्वा समाचम्य स्वयं गुरुः॥ ८ ॥

mantrān santarpya sampūjya vāstudevātuṃ pūrvavat / digbaliṃ ca vahirdatvā samācamya svayaṃ guruḥ

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु शम्भुं(५) विज्ञापयेत्ततः ।दुष्टलिङ्गमिदं शंभोः शान्तिरुद्धारणस्य चेत्(६)॥ ९ ॥

brāhmaṇān bhojayitvā tu śambhuṃ(5) vijñāpayettataḥ / duṣṭaliṅgamidaṃ śaṃbhoḥ śāntiruddhāraṇasya cet(6)

रुसिस्तवादिविधिना(७) अधितिष्ठस्व मां शिव ।एवं विज्ञाप्य देवेशं शान्तिहोमं समाचरेत्॥ १० ॥

rusistavādividhinā(7) adhitiṣṭhasva māṃ śiva / evaṃ vijñāpya deveśaṃ śāntihomaṃ samācaret

मध्वाज्यक्षीरदूर्वाभिर्मूलेनाष्टाधिकं शतं ।ततो लिङ्गं च संस्थाप्य पूजयेत् स्थिण्डिले(८) तथा॥ ११ ॥

madhvājyakṣīradūrvābhirmūlenāṣṭādhikaṃ śataṃ / tato liṅgaṃ ca saṃsthāpya pūjayet sthiṇḍile(8) tathā

ॐ व्यापकेश्वरायेति नाट्यन्तं शिववादिना(९) ।१ दुस्थितं चापीति ग॥ २ सहस्रेण च चालयेदिति ग॥ ३ जीर्णाद्यमपि संस्थितमिति ख॥ , छ॥ च ।पूजया रहितं यत्तदन्निष्ठमपि दुःस्थितमिति ख॥ , घ॥ , पुस्तके ऽधिकः पाठः ४ स्थण्डिलेशप्रपूजनमिति ख॥ , ग॥ , ङ॥ , छ॥ , झ॥ च ।स्थण्डिले सम्प्रपूजनमिति घ॥ , ज॥ च ५ सर्वमिति क॥ ६ शान्तिरुद्धरणे न्यसेदिति ख॥ , ग॥ , घ॥ , छ॥ च ७ रुचिस्तवास्ति विधिनेति ख॥ , ङ॥ , छ॥ , ज॥ च ८ स्थण्डिलमिति ख॥ , घ॥ , छ॥ , ज॥ च ९ ॐ व्यापकेश्वरायेति तत्त्वेनाभ्यन्तरादिने इति ख॥ ।ॐ व्यापकेश्वरायेति नात्यन्तशिववाचिनेति घ॥ ।ॐ व्यापकेश्वरायेति तत्त्वेनात्यन्तवादिने इति छ॥ :प् ३५० ॐ व्यापकं हृदयेश्वराय नमः(१) ।ॐ व्यापकेश्वराय शिरसे नमः(२) ।इत्य् आद्यङ्गमन्त्राः(३) ततस्तत्राश्रितं तत्त्वं श्रावयेदस्त्रमस्ततः(४)॥ १२ ॥

oṃ vyāpakeśvarāyeti nāṭyantaṃ śivavādinā(9) / 1 dusthitaṃ cāpīti ga.. 2 sahasreṇa ca cālayediti ga.. 3 jīrṇādyamapi saṃsthitamiti kha.. , cha.. ca / pūjayā rahitaṃ yattadanniṣṭhamapi duḥsthitamiti kha.. , gha.. , pustake 'dhikaḥ pāṭhaḥ 4 sthaṇḍileśaprapūjanamiti kha.. , ga.. , ṅa.. , cha.. , jha.. ca / sthaṇḍile samprapūjanamiti gha.. , ja.. ca 5 sarvamiti ka.. 6 śāntiruddharaṇe nyasediti kha.. , ga.. , gha.. , cha.. ca 7 rucistavāsti vidhineti kha.. , ṅa.. , cha.. , ja.. ca 8 sthaṇḍilamiti kha.. , gha.. , cha.. , ja.. ca 9 oṃ vyāpakeśvarāyeti tattvenābhyantarādine iti kha.. / oṃ vyāpakeśvarāyeti nātyantaśivavācineti gha.. / oṃ vyāpakeśvarāyeti tattvenātyantavādine iti cha.. :p 350 oṃ vyāpakaṃ hṛdayeśvarāya namaḥ(1) / oṃ vyāpakeśvarāya śirase namaḥ(2) / ity ādyaṅgamantrāḥ(3) tatastatrāśritaṃ tattvaṃ śrāvayedastramastataḥ(4)

सत्त्वः कोपीह(५) यः कोपिलिङ्गमाश्रित्य तिष्ठति ।लिङ्गन्त्यक्त्वा शिवाज्ञाभिर्यत्रेष्टं तत्र गच्छतु॥ १३ ॥

sattvaḥ kopīha(5) yaḥ kopiliṅgamāśritya tiṣṭhati / liṅgantyaktvā śivājñābhiryatreṣṭaṃ tatra gacchatu

विद्याविद्येश्वरैर् युक्तः स भवोत्र(६) भविष्यति ।सहस्रं प्रतिभागे च ततः पाशुपताणुना(७)॥ १४ ॥

vidyāvidyeśvarair yuktaḥ sa bhavotra(6) bhaviṣyati / sahasraṃ pratibhāge ca tataḥ pāśupatāṇunā(7)

हुत्वा शान्त्यम्बुना प्रोक्ष्य स्पृष्ट्वा कुशैर् जपेत्ततः(८) ।दत्वार्घं च विलोमेन तत्त्वतत्त्वाधिपांस् तथा॥ १५ ॥

hutvā śāntyambunā prokṣya spṛṣṭvā kuśair japettataḥ(8) / datvārghaṃ ca vilomena tattvatattvādhipāṃs tathā

अष्टमूर्तीश्वरान् लिङ्ग(९) पिण्डिकासंस्थितान् गुरुः ।विसृज्य स्वर्णपाशेन वृषस्कन्धस्थया तथा॥ १६ ॥

aṣṭamūrtīśvarān liṅga(9) piṇḍikāsaṃsthitān guruḥ / visṛjya svarṇapāśena vṛṣaskandhasthayā tathā

रज्वा वध्वा तया नीत्वा शिवमन्तं गृणन् जनैः ।तज्जले निक्षिपेन् मन्त्री पुष्ठ्यर्थं जुहुयाच्छतं॥ १७ ॥

rajvā vadhvā tayā nītvā śivamantaṃ gṛṇan janaiḥ / tajjale nikṣipen mantrī puṣṭhyarthaṃ juhuyācchataṃ

तृप्तये दिक्पतीनाञ्च वास्तुशुद्धौ(१०) शतं शतं ।रक्षां विधाय तद्धाम्नि महापाशुपता ततः॥ १८ ॥

tṛptaye dikpatīnāñca vāstuśuddhau(10) śataṃ śataṃ / rakṣāṃ vidhāya taddhāmni mahāpāśupatā tataḥ

लिङ्गमन्यत्ततस्तत्र विधिवत् स्थापयेद् गुरुः ।असुरैर् मुनिभिर्गोत्रस्तन्त्रविद्भिः(११) प्रतिष्ठितं॥ १९ ॥

liṅgamanyattatastatra vidhivat sthāpayed guruḥ / asurair munibhirgotrastantravidbhiḥ(11) pratiṣṭhitaṃ

१ ॐ व्यापकेश्वराय हृदयाय नम इति ख॥ , ग॥ च ।ॐ व्यापकेश्वर हृदया नम इति झ॥ , घ॥ च २ शिरसे स्वाहेति ज॥ ३ इत्य् अङ्गमन्त्रा इति ख॥ , ङ॥ , च ।इत्य् आदिमन्त्रा इति छ॥ ४ स्नापयेदस्त्रमन्त्रत इति छ॥ ।धारयेदस्त्रमन्त्रत इति ज॥ ५ सिद्ध्वः कोपीहेति घ॥ ६ शम्भुरत्रेति घ॥ , ज॥ च ।प्रभुरत्रेति ख॥ , छ॥ च ७ पाशुपतात्मनेति ख॥ , ग॥ , छ॥ च ८ दर्भैर् जपेत्तत इति ङ॥ ९ मूर्तिमूर्तीश्वरान् लिङ्गे इति ख॥ , घ॥ , ङ॥ , छ॥ च १० वास्तुमध्ये घ॥ ११ तत्त्वविद्भिरिति ख॥ , घ॥ , छ॥ , ज॥ च :प् ३५१ जीर्णं वाप्यथवा भग्नं(१) विधिनापि नचालयेत् ।एष एव विधिः कार्योजीर्णधामसमुद्धृतौ॥ २० ॥

1 oṃ vyāpakeśvarāya hṛdayāya nama iti kha.. , ga.. ca / oṃ vyāpakeśvara hṛdayā nama iti jha.. , gha.. ca 2 śirase svāheti ja.. 3 ity aṅgamantrā iti kha.. , ṅa.. , ca / ity ādimantrā iti cha.. 4 snāpayedastramantrata iti cha.. / dhārayedastramantrata iti ja.. 5 siddhvaḥ kopīheti gha.. 6 śambhuratreti gha.. , ja.. ca / prabhuratreti kha.. , cha.. ca 7 pāśupatātmaneti kha.. , ga.. , cha.. ca 8 darbhair japettata iti ṅa.. 9 mūrtimūrtīśvarān liṅge iti kha.. , gha.. , ṅa.. , cha.. ca 10 vāstumadhye gha.. 11 tattvavidbhiriti kha.. , gha.. , cha.. , ja.. ca :p 351 jīrṇaṃ vāpyathavā bhagnaṃ(1) vidhināpi nacālayet / eṣa eva vidhiḥ kāryojīrṇadhāmasamuddhṛtau

खड्गे मन्त्रगणं न्यस्य कारयेत् मन्दिरान्तरं ।सङ्कोचे मरणं प्रोक्तं विस्तारो तु धनक्षयः॥ २१ ॥

khaḍge mantragaṇaṃ nyasya kārayet mandirāntaraṃ / saṅkoce maraṇaṃ proktaṃ vistāro tu dhanakṣayaḥ