Agni Purana· Agni Purāṇa
13
अध्याय 13 / 381

Adhyaya 13

29 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ29 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १३

श्लोक 1

कुरुपाण्डवोत्पत्त्यादिकथनं अग्निर् उवाच भारतं सम्प्रवक्ष्यामि कृष्णमाहात्म्यलक्षणम् ।भूभारमहरद्विष्णुर् निमित्तीकृत्य पाण्डवान्

kurupāṇḍavotpattyādikathanaṃ agnir uvāca bhārataṃ sampravakṣyāmi kṛṣṇamāhātmyalakṣaṇam / bhūbhāramaharadviṣṇur nimittīkṛtya pāṇḍavān

हिन्दी अर्थ

हरिवंशका वर्णन एवं श्रीकृष्णावतारकी संक्षिप्त कथा

English

I shall narrate the (story of) Bharata (which has) the description of the greatness of Krsna. Visnu removed heavy oppression on the earth having Pan<Javas as the instrumental cause.

अध्याय १३

श्लोक 2

विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः ।सोमः सोमाद्बुधस्तस्मादैल आसीत् पुरूरवाः

viṣṇunābhyabjajo brahmā brahmaputro 'triratritaḥ / somaḥ somādbudhastasmādaila āsīt purūravāḥ

हिन्दी अर्थ

अग्निदेव कहते हैं-अब मैं हरिवंशका वर्णन करूँगा। श्रीविष्णुके नाभि-कमलसे ब्रह्माजीका प्रादुर्भाव हुआ। ब्रह्माजीसे अत्रि, अत्रिसे सोम, सोमसे बुध एवं बुधसे पुरूरवा उत्पन्न हुए।

English

By the curse of a sage1 then he (Pandu) died on account of union with his wife at the hermitage of Sataspnga, then Yudhis- thira (was born) to Pandu through KuntI from Dharma (Yama).

अध्याय १३

श्लोक 3

तस्मादायुस्ततो राजा नहुषो ऽतो ययातिकः ।ततः पुरुस्तस्य वंशे भरतो ऽथ नृपः कुरुः

tasmādāyustato rājā nahuṣo 'to yayātikaḥ / tataḥ purustasya vaṃśe bharato 'tha nṛpaḥ kuruḥ

हिन्दी अर्थ

पुरूरवासे आयु, आयुसे नहुष तथा नहुषसे ययातिका जन्म हुआ। ययातिकी पहली पत्नी देवयानीने यदु और तुर्वसु नामक दो पुत्रोंको जन्म दिया। उनको दूसरी पत्नी शर्मिष्ठाके गर्भसे,

English

(Similarly) Bhima from Vata (God of wind), Arjuna from Sakra (were born) and through Madri, Nakula and Saha- deva from the AsvinI kumara. Pandu died when (he was) in union with Madri.1

अध्याय १३

श्लोक 4

तद्वंशे शान्तनुस्तस्माद्भीष्मो गङ्गासुतो ऽनुजौ ।चित्राङ्गदो विचित्रश् च सत्यवयाञ्च शान्तनोः

tadvaṃśe śāntanustasmādbhīṣmo gaṅgāsuto 'nujau / citrāṅgado vicitraś ca satyavayāñca śāntanoḥ

हिन्दी अर्थ

जो वृषपर्वाको पुत्री थी, द्रुह्यु, अनु और पूरु ये तीन पुत्र उत्पन्न हुए। यदुके वंशमें “यादव'

English

The wicked Duryodhana burnt the Pandavas in the lac house. The Pandavas escaped from the burnt house along with their mother as the sixth.

अध्याय १३

श्लोक 5

स्वर्गं गते शान्तनौ च भीष्मो भार्याविवर्जितः ।अपालयत् भ्रातृराज्यं बालश्चित्राङ्गदो हतः

svargaṃ gate śāntanau ca bhīṣmo bhāryāvivarjitaḥ / apālayat bhrātṛrājyaṃ bālaścitrāṅgado hataḥ

हिन्दी अर्थ

नामसे प्रसिद्ध क्षत्रिय हुए। उन सबमें भगवान् वासुदेव सर्वश्रेष्ठ थे। परम पुरुष भगवान् विष्णु ही इस पृथ्वीका भार उतारनेके लिये वसुदेव और देवकोके पुत्ररूपमें प्रकट हुए थे। भगवान् विष्णुकी

English

Then at (the place) Ekacakra, in the house of a brah¬ min, they all remained in the attire of an ascetic after killing the demon Baka.2

अध्याय १३

श्लोक 6

चित्राङ्गदेन द्वे कन्ये काशिराजस्य चाम्बिका ।अम्बालिका च भीष्मेण आनीते विजितारिणा

citrāṅgadena dve kanye kāśirājasya cāmbikā / ambālikā ca bhīṣmeṇa ānīte vijitāriṇā

हिन्दी अर्थ

प्रेरणासे योग-निद्राने क्रमशः छः गर्भ, जो पूर्वजन्ममें हिरण्यकशिपुके पुत्र थे, देवकोके उदरमें स्थापित किये। देवकीके उदरसे सातवें गर्भके रूपमें बलभद्रजी प्रकट हुए थे। ये देवकीसे रोहिणीके

English

They went to the fair at Pancala and in the saayam- vara (self-choice) of Draupadi. The well adorned Draupadi was obtained by the five Pandavas.

अध्याय १३

श्लोक 7

भार्ये विचित्रवीर्यस्य यक्ष्मणा स दिवङ्गतः ।सत्यवत्या ह्य् अनुमतादम्बिकायां नृपोभवत्

bhārye vicitravīryasya yakṣmaṇā sa divaṅgataḥ / satyavatyā hy anumatādambikāyāṃ nṛpobhavat

हिन्दी अर्थ

गर्भमें खींचकर लाये गये थे, इसलिये संकर्षण तथा रौहिणेय कहलाये। तदनन्तर श्रावण मासके

English

Then (they) were known to have got half of the king¬ dom by Duryodhana and others. The divine bow Gandlva and the excellent chariot were obtained from the Fire god.

अध्याय १३

श्लोक 8

धृतराष्ट्रो ऽम्बालिकायां पाण्डुश् च व्यासतः सुतः ।गान्धार्यां धृतराष्ट्राच्च दुर्योधनमुखं शतम्

dhṛtarāṣṭro 'mbālikāyāṃ pāṇḍuś ca vyāsataḥ sutaḥ / gāndhāryāṃ dhṛtarāṣṭrācca duryodhanamukhaṃ śatam

हिन्दी अर्थ

शुक्ल पक्षको प्रतिपदासे लेकर कृष्णपक्षकी अमावस्यातक एक मास होता है। इस मान्यताके अनुसार गणना करनेपर आजको गणनाके अनुसार जो भाद्रपद कृष्ण अष्टमी है, वही श्रावण कृष्ण अष्टमी सिद्ध होती है। गुजरात, महाराष्ट्रमे अब भी ऐसा ही

English

And in the battle, Arjuna got Krsna as the charioteer and inexhaustible arrows and similarly the missiles (known as) Brahma and other weapons (were obtained) from Drona. All were proficient in (the use of) arms.

अध्याय १३

श्लोक 9

शतशृङ्गाश्रमपदे भार्यायोगाद् यतो मृतिः ।ऋषिशापात्ततो धर्मात् कुन्त्यां पाण्डोर्युधिष्ठिरः

śataśṛṅgāśramapade bhāryāyogād yato mṛtiḥ / ṛṣiśāpāttato dharmāt kuntyāṃ pāṇḍoryudhiṣṭhiraḥ

हिन्दी अर्थ

कुष्णपक्षकी अष्टमीको आधी रातके समय चार भुजाधारी भगवान् श्रीहरि प्रकट हुए। उस समय देवकी और वसुदेवने उनका स्तवन किया। फिर वे दो बाँहोंवाले नन्हें-से बालक बन गये।

English

Having shown the invincible omnipresent form (and) being honoured by Vidura, (Krsna) returned to Yudhisthira and said to Yudhisthira, "Fight with this Suyodhana (Duryo¬ dhana)."

अध्याय १३

श्लोक 10

वाताद्भीमो ऽर्जुनः शक्रान्माद्र्यामश्विकुमारतः ।नकुलः सहदेवश् च पाण्डुर्माद्रीयुतो मृतः

vātādbhīmo 'rjunaḥ śakrānmādryāmaśvikumārataḥ / nakulaḥ sahadevaś ca pāṇḍurmādrīyuto mṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

वसुदेवने कंसके भयसे अपने शिशुको यशोदाकी शय्यापर पहुँचा दिया और यशोदाकी नवजात बालिकाको देवकीकी शय्यापर लाकर सुला दिया। बच्चेके रोनेको आवाज सुनकर कंस आ

English

The army consisted of 21,870 chariots, as many elephants, 65,610 horses and 109,350 foot-soldiers. Aptc SD.

अध्याय १३

श्लोक 11

कर्णः कुन्त्यां हि कन्यायां जातो दुर्योधाश्रितः ।कुरुपाण्डवयोर्वैरन्दैवयोगाद्बभूव ह

karṇaḥ kuntyāṃ hi kanyāyāṃ jāto duryodhāśritaḥ / kurupāṇḍavayorvairandaivayogādbabhūva ha

हिन्दी अर्थ

पहुँचा और देवकीके मना करनेपर भी उसने उस बालिकाको उठाकर शिलापर पटक दिया। उसने आकाशवाणीसे सुन रखा था कि देवकोके आठवें गर्भसे मेरी मृत्यु होगी। इसीलिये उसने

English

Karna, born of the maiden Kunti, depended on Duryodhana; by fate enmity arose between the Kurus and the Pandavas.

अध्याय १३

श्लोक 12

दुर्योधनो जतुगृहे पाण्डवानदहत् कुधीः ।दग्धागाराद्विनिष्क्रान्ता मातृपृष्टास्तु पाण्डवाः

duryodhano jatugṛhe pāṇḍavānadahat kudhīḥ / dagdhāgārādviniṣkrāntā mātṛpṛṣṭāstu pāṇḍavāḥ

हिन्दी अर्थ

देवकीके उत्पन्न हुए सभी शिशुओंको मार डाला था

English

The evil-minded Duryodhana burned the Pandavas in the house of lac; the Pandavas, led by their mother, came out of the burnt house.

अध्याय १३

श्लोक 13

ततस्तु एकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने ।मुनिवेषाः स्थिताः सर्वे निहत्य वकराक्षसम्

tatastu ekacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane / muniveṣāḥ sthitāḥ sarve nihatya vakarākṣasam

हिन्दी अर्थ

कंसके द्वारा शिलापर पटकी हुई वह बालिका आकाशमें उड़ गयी और वहींसे इस प्रकार बोली--' कंस ! मुझे पटकनेसे तुम्हारा क्या लाभ हुआ? जिनके हाथसे तुम्हारा वध होगा वे

English

Then at Ekachakra, in a Brahmin's dwelling, all stayed in sages' dress after slaying the demon Baka.

अध्याय १३

श्लोक 14

ययौः पाञ्चालविषयं द्रौपद्यास्ते स्वयम्वरे ।सम्प्राप्ता बाहुवेधेन(१) द्रौपदी पञ्चपाण्डवैः(२)

yayauḥ pāñcālaviṣayaṃ draupadyāste svayamvare / samprāptā bāhuvedhena(1) draupadī pañcapāṇḍavaiḥ(2)

हिन्दी अर्थ

भार उतारनेके लिये अवतार ले चुके'

English

They went to the country of Panchala for Draupadi's svayamvara; by piercing the target Draupadi was won by the five Pandavas.

अध्याय १३

श्लोक 15

अर्धराज्यं ततः प्राप्ता ज्ञाता दुर्योधनादिभिः ।गाण्डीवञ्च धनुर्दिव्यं पावकाद्रथमुत्तमम्

ardharājyaṃ tataḥ prāptā jñātā duryodhanādibhiḥ / gāṇḍīvañca dhanurdivyaṃ pāvakādrathamuttamam

हिन्दी अर्थ

ऐसा कहकर वह चली गयी। उसीने देवताओंकी प्रार्थनासे शुम्भ आदि हैत्योंका वध किया। तब इन्द्रने इस प्रकार स्तुति की--जो आर्या, दुर्गा, वेदगर्भा, अम्बिका, भद्रकाली, भद्रा, क्षेम्या,

English

Then they received half the kingdom, being recognized by Duryodhana and others; the divine bow Gandiva and the best chariot from Agni,

अध्याय १३

श्लोक 16

सारथिञ्चार्जुनः सङ्ख्ये कृष्णमक्षय्यशायकान् ।ब्रह्मास्त्रादींस् तथा द्रोणात्सर्वे शस्त्रविशारदाः

sārathiñcārjunaḥ saṅkhye kṛṣṇamakṣayyaśāyakān / brahmāstrādīṃs tathā droṇātsarve śastraviśāradāḥ

हिन्दी अर्थ

क्षेमकरी तथा नैकबाहु' आदि नामोंसे प्रसिद्ध हैं, उन जगदम्बाको मैं नमस्कार करता हूँ।' जो तीनों समय इन नामोंका पाठ करता है, उसको सब कामनाएँ पूर्ण होती हैं। उधर कंसने भी (बालिकाकी

English

and Arjuna had Krishna as charioteer in battle, and inexhaustible arrows; and from Drona the Brahma weapon and others; all were skilled in weapons.

अध्याय १३

श्लोक 17

कृष्णेन सो ऽर्जुनो वह्निं खाण्डवे समतर्पयत् ।इन्द्रवृष्टिं वारयंश् च शरवर्षेण पाण्डवः

kṛṣṇena so 'rjuno vahniṃ khāṇḍave samatarpayat / indravṛṣṭiṃ vārayaṃś ca śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ

हिन्दी अर्थ

बात सुनकर) नवजात शिशुओंका वध करनेके लिये पूतना आदिको सब ओर भेजा। कंस

English

With Krishna, Arjuna satisfied Agni at Khandava; the Pandava, warding off Indra's rain with a shower of arrows.

अध्याय १३

श्लोक 18

जिता दिशः पाण्डवैश् च राज्यञ्चक्रे युधिष्ठिरः ।बहुस्वर्णं(३) राजसूयं न सेहे तं सुयोधनः

jitā diśaḥ pāṇḍavaiś ca rājyañcakre yudhiṣṭhiraḥ / bahusvarṇaṃ(3) rājasūyaṃ na sehe taṃ suyodhanaḥ

हिन्दी अर्थ

आदिसे डरे हुए वसुदेवने अपने दोनों पुत्रोंकी रक्षाके लिये उन्हें गोकुलमें यशोदापति नन्दजीको सौंप दिया था। वहाँ बलराम और श्रीकृष्ण- दोनों भाई गौओं तथा ग्वालबालोंके साथ विचरा

English

The directions were conquered by the Pandavas and Yudhishthira ruled; the Rajasuya with much gold Suyodhana could not bear.

अध्याय १३

श्लोक 19

भ्रात्रा दुःशासनेनोक्तः कर्णेन प्राप्तभूतिना ।द्यूतकार्ये शकुनिना द्यूतेन स युधिष्ठिरम्

bhrātrā duḥśāsanenoktaḥ karṇena prāptabhūtinā / dyūtakārye śakuninā dyūtena sa yudhiṣṭhiram

हिन्दी अर्थ

करते थे। यद्यपि वे सम्पूर्ण जगत्के पालक थे, तो भी व्रजमें गोपालक बनकर रहे। एक बार श्रीकृष्णके ऊधमसे तंग आकर मैया यशोदाने उन्हें रस्सीसे ऊखलमें बाँध दिया। वे ऊखल

English

Told by his brother Duhshasana and by Karna, who had gained power, in a game of dice by Shakuni,

अध्याय १३

श्लोक 20

अजयत्तस्य राज्यञ्च सभास्थो माययाहसत् ।जितो युधिष्ठिरो भ्रातृयुक्तश्चारण्यकं ययौ

ajayattasya rājyañca sabhāstho māyayāhasat / jito yudhiṣṭhiro bhrātṛyuktaścāraṇyakaṃ yayau

हिन्दी अर्थ

घसीटते हुए दो अर्जुन-वृक्षोंके बीचसे निकले। इससे वे दोनों वृक्ष टूटकर गिर पड़े। एक दिन श्रीकृष्ण एक छकड़ेके नीचे सो रहे थे। वे माताका स्तनपान करनेकी इच्छासे अपने पैर

English

he won from Yudhishthira by dice his kingdom as well; seated in the hall he laughed by illusion. Defeated, Yudhishthira with his brothers went to the forest.

अध्याय १३

श्लोक 21

वने द्वादशवर्षाणि प्रतिज्ञातानि सो ऽनयत् ।अष्टाशीतिसहस्राणि भोजयन् पूर्ववत् द्विजान्

vane dvādaśavarṣāṇi pratijñātāni so 'nayat / aṣṭāśītisahasrāṇi bhojayan pūrvavat dvijān

हिन्दी अर्थ

फेंक-फेंककर रोने लगे। उनके पैरका हलका-सा आघात लगते ही छकड़ा उलट गया

English

In the forest he passed the twelve years as vowed, feeding eighty-eight thousand Brahmins as before.

अध्याय १३

श्लोक 22

सधौम्यो द्रौपदीषष्ठस्ततः प्रायाद्विराटकम् ।कङ्को द्विजो ह्य् अविज्ञातो(४) राजा भीमोथ सूपकृत्

sadhaumyo draupadīṣaṣṭhastataḥ prāyādvirāṭakam / kaṅko dvijo hy avijñāto(4) rājā bhīmotha sūpakṛt

हिन्दी अर्थ

पूतना अपना स्तन पिलाकर श्रीकृष्णको मारनेके लिये उद्यत थी; किंतु श्रीकृष्णने ही उसका काम तमाम कर दिया। उन्होंने वृन्दावनमें जानेके पश्चात् कालियनागको परास्त किया और

English

With Dhaumya and Draupadi as the sixth, he then went to Virata: Kanka the Brahmin, unknown, the king; Bhima the cook,

अध्याय १३

श्लोक 23

१ बाहुभेदेन इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः २ द्रौपदीं पञ्च पाण्डवा इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः ३ वसुपूर्णमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रत्नपूर्णमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः ४ कङ्को द्विजो ह्य् अभूच्छ्रेष्ठ इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः :प् ३४ बृहन्नलार्जुनो भार्या सैरिन्ध्री यमजौ तथा ।अन्यनाम्ना भीमसेनः कीचकञ्चाबधीन्निशि

1 bāhubhedena iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 draupadīṃ pañca pāṇḍavā iti kha, ga, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 3 vasupūrṇamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ ratnapūrṇamiti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 kaṅko dvijo hy abhūcchreṣṭha iti kha,cihnitapustakapāṭhaḥ :p 34 bṛhannalārjuno bhāryā sairindhrī yamajau tathā / anyanāmnā bhīmasenaḥ kīcakañcābadhīnniśi

हिन्दी अर्थ

उसे यमुनाके कुण्डसे निकालकर समुद्रमें भेज दिया। बलरामजीके साथ जा, गदहेका रूप धारण करनेवाले धेनुकासुरको मारकर, उन्होंने तालवनको

English

Arjuna Brihannala, the wife Sairandhri, and the twins; under another name Bhimasena slew Kichaka in the night.

अध्याय १३

श्लोक 24

द्रौपदीं हर्तुकामं तं अर्जुनश्चाजयत् कुरून् ।कुर्वतो गोग्रहादींश् च तैर् ज्ञाताः पाण्डवा अथ

draupadīṃ hartukāmaṃ taṃ arjunaścājayat kurūn / kurvato gograhādīṃś ca tair jñātāḥ pāṇḍavā atha

हिन्दी अर्थ

अरिष्टासुर और अश्वरूपधारी केशीको मार डाला। फिर श्रीकृष्णने इन्द्रयागके उत्सवको बंद कराया और उसके स्थानमें गिरिराज गोवर्धनको पूजा प्रचलित की। इससे कुपित हो इन्द्रने जो वर्षा

English

Arjuna conquered the Kurus when they wished to seize Draupadi; during their cattle raid and other acts the Pandavas were then recognized by them.

अध्याय १३

श्लोक 25

सुभद्रा कृष्णभगिनी अर्जुनात्समजीजनत् ।अभिमन्युन्ददौ तस्मै विराटश्चोत्तरां सुताम्

subhadrā kṛṣṇabhaginī arjunātsamajījanat / abhimanyundadau tasmai virāṭaścottarāṃ sutām

हिन्दी अर्थ

आरम्भ की, उसका निवारण श्रीकृष्णने गोवर्धन पर्वतको धारण करके किया। अन्तमें महेन्द्रने आकर उनके चरणोंमें मस्तक झुकाया और उन्हें 'गोविन्द'की पदवी दी। फिर अपने पुत्र अर्जुनको

English

Subhadra, Krishna's sister, bore Abhimanyu from Arjuna; Virata gave him his daughter Uttara.

अध्याय १३

श्लोक 26

सप्ताक्षौहिणीश आसीद्धर्मराजो रणाय सः ।कृष्णो दूतोब्रवीद् गत्वा दुर्योधनममर्षणम्

saptākṣauhiṇīśa āsīddharmarājo raṇāya saḥ / kṛṣṇo dūtobravīd gatvā duryodhanamamarṣaṇam

हिन्दी अर्थ

१. नैकबाहुका अर्थ है-अनेक बाँहोंवाली । इससे द्विभुजा, चतुर्भुजा, अष्टभुजा तथा अष्टादशभुजा आदि सभी देवियोंका ग्रहण हो

English

The king Dharmaraja became lord of seven akshauhinis for battle; Krishna as envoy went and spoke to the intolerant Duryodhana,

अध्याय १३

श्लोक 27

एकादशाक्षौहिणीशं नृपं दुर्योधनं तदा ।युधिष्ठिरायार्धराज्यं देहि ग्रामांश् च पञ्च वा

ekādaśākṣauhiṇīśaṃ nṛpaṃ duryodhanaṃ tadā / yudhiṣṭhirāyārdharājyaṃ dehi grāmāṃś ca pañca vā

हिन्दी अर्थ

२. आर्या दुर्गा वेद गर्भा अम्बिका भद्रकाल्यपि। भद्रा क्षेम्या क्षेमकरी नैकबाहुर्नमामि ताम्॥

English

the king lord of eleven akshauhinis, then: "Give Yudhishthira half the kingdom, or five villages,

अध्याय १३

श्लोक 28

युध्यस्व वा वचः श्रुत्वा कृष्णमाह सुयोधनः ।भूसूच्यग्रं न दास्यामि योत्स्ये सङ्ग्रहणोद्यतः

yudhyasva vā vacaḥ śrutvā kṛṣṇamāha suyodhanaḥ / bhūsūcyagraṃ na dāsyāmi yotsye saṅgrahaṇodyataḥ

हिन्दी अर्थ

त्रिसंध्यं यः पठेन्नाम सर्वान् कामान् स चाप्नुयात् ॥

English

or fight." Hearing the words, Suyodhana said to Krishna: "I will not give even a needle-point of land; I shall fight, ready for battle."

अध्याय १३

श्लोक 29

विश्वरूपन्दर्शयित्वा अधृष्यं विदुरार्चितः(१) ।प्रागाद्युधिष्ठिरं प्राह योधयैनं सुयोधनम्

viśvarūpandarśayitvā adhṛṣyaṃ vidurārcitaḥ(1) / prāgādyudhiṣṭhiraṃ prāha yodhayainaṃ suyodhanam

हिन्दी अर्थ

(अग्नि० १२। १२-१३)

English

Having shown the universal form, invincible, honored by Vidura, he went back and said to Yudhishthira: "Fight this Suyodhana."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 13
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.