Agni Purana· Agni Purāṇa
132
अध्याय 132 / 381

Adhyaya 132

26 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ26 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १३२

श्लोक 1

सेवाचक्रं ईश्वर उवाच सेवाचक्रं प्रवक्ष्यामि लाभालाभानुसूचकं(२) ।पिता माता तथा भ्राता दम्पती च विशेषतः

sevācakraṃ īśvara uvāca sevācakraṃ pravakṣyāmi lābhālābhānusūcakaṃ(2) / pitā mātā tathā bhrātā dampatī ca viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

(धान्य काटने तथा घरमें रखनेका मुहूर्त ) रेवती, हस्त, मूल, श्रवण, पूर्वाफाल्गुनी, अनुराधा, मघा, मृगशिरा-इन नक्षत्रोंमें तथा मकर लग्नमें धान्य-छेदन-( धान काटनेका) मुहूर्त शुभ होता है और हस्त, चित्रा, पुनर्वसु, स्वाती, रेवती तथा श्रवणादि तीन नक्षत्रोंमें भी धान्य- छेदन शुभ है। स्थिर लग्न तथा बुध, गुरु, शुक्रवारोंमें, भरणी, पुनर्वसु, मघा, ज्येष्ठा, तीनों

English

I shall describe the Sevdcakra that indicates the gain or loss from the father, mother, brother, husband or wife.

अध्याय १३२

श्लोक 2

१ मन्त्रश् चैव तु इति ख॥ , घ॥ , ज॥ , ञ॥ च २ लाभालाभार्थसूचकमिति झ॥ , ञ॥ च :प् ६८ तस्मिंश् चक्रे तु विज्ञेयं यो यस्माल्लभते फलं ।षडूर्ध्वाः स्थापयेद्रेखा भिन्नाश्चाष्तौ तु तिर्यगाः

1 mantraś caiva tu iti kha.. , gha.. , ja.. , ña.. ca 2 lābhālābhārthasūcakamiti jha.. , ña.. ca :p 68 tasmiṃś cakre tu vijñeyaṃ yo yasmāllabhate phalaṃ / ṣaḍūrdhvāḥ sthāpayedrekhā bhinnāścāṣtau tu tiryagāḥ

हिन्दी अर्थ

उत्तरा-इन नक्षत्रोॉंमें अनाजको डेहरी या बखार आदिमें रखे॥ ३३--५१ ॥

English

One should know from that from whom one would get benefits. One should draw six vertical lines and eight different lines obliquely.

अध्याय १३२

श्लोक 3

कोष्ठकाः पञ्चत्रिंशच्च तेषु वर्णान् समालिखेत् ।स्वरान् पञ्च समुद्धृत्य स्पर्शान् पश्चात् समालिखेत्

koṣṭhakāḥ pañcatriṃśacca teṣu varṇān samālikhet / svarān pañca samuddhṛtya sparśān paścāt samālikhet

हिन्दी अर्थ

( धान्य-वृद्धिके लिये मन्त्र) “३० 'ॐ नवे वर्ष इलादेवि! लोकसंवर्द्धिनि! कामरूपिणि! देहि मे धनं स्वाहा ।'--इन मन्त्रोंको पत्ते या भोजपत्रपर लिखकर धान्यकी राशिमें रख दे तो धान्यकी वृद्धि होती है। तीनों पूर्वा,

English

Names (which begin with letters) falling under (the chambers) ari and mftyu should be avoided in all acts by one's efforts.

अध्याय १३२

श्लोक 4

ककारादिहकारान्तान् हीनाङ्गांस्त्रीन्विवर्जयेत् ।सिद्धः साध्यः सुसिद्धश् च अरिर्मृत्युश् च नामतः

kakārādihakārāntān hīnāṅgāṃstrīnvivarjayet / siddhaḥ sādhyaḥ susiddhaś ca arirmṛtyuś ca nāmataḥ

हिन्दी अर्थ

विशाखा, धनिष्ठा और शतभिषा--इन छः नक्षत्रोंमें बखारसे धान्य निकालना चाहिए। ( देवादि- प्रतिष्ठा-मुहूर्त-- ) सूर्यके उत्तरायणमें रहनेपर देवता, बाग, तड़ाग, वापी आदिको प्रतिष्ठा करनी चाहिए।

English

All the letters respectively occupying the siddha, s&dhya and susiddha always yield fruits and the two ari and mr(ya, should be rejected in all undertakings.

अध्याय १३२

श्लोक 5

अरिर्मृत्युअश् च द्वावेतौ वर्जयेत् सर्वकर्मसु ।एषां मध्ये यदा नाम लक्षयेत्तु प्रयत्नतः

arirmṛtyuaś ca dvāvetau varjayet sarvakarmasu / eṣāṃ madhye yadā nāma lakṣayettu prayatnataḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान्के शयन, पार्श्व-परिवर्तन और जागरणका उत्सव ) मिथुन-राशिमें सूर्यके रहनेपर अमावास्याके बाद जब द्वादशी तिथि होती है, उसीमें सहैव भगवान् चक्रपाणिके शयनका उत्सव करना चाहिए। सिंह तथा तुला-राशिमें सूर्यके रहनेपर अमावास्याके बाद जो दो द्वादशी तिथियाँ होती हैं, उनमें क्रमसे भगवानका पार्शव- परिवर्तन तथा प्रबोधन (जागरण) होता है। कन्या-

English

The vowels a, i, a, e and o are known as included in the term akdranta as told now. Now I shall describe the different species of beings for which the different groups of letters stand for.

अध्याय १३२

श्लोक 6

आत्मपक्षे(१) स्थिताः सत्त्वाः सर्वे ते शुभदायकाः ।द्वितीयः पोषकाश् चैव तृतीयश्चार्थदायकः

ātmapakṣe(1) sthitāḥ sattvāḥ sarve te śubhadāyakāḥ / dvitīyaḥ poṣakāś caiva tṛtīyaścārthadāyakaḥ

हिन्दी अर्थ

राशिका सूर्य होनेपर अमावास्याके बाद जो अष्टमी तिथि होती है, उसमें दुर्गाजी जागती हैं। ( त्रिपुष्करयोग- ) जिन नक्षत्रोंक तीन चरण दूसरी राशिमें प्रविष्ट हों (जैसे कृत्तिका,

English

O dear, the number of syllables which are the nume¬ rical equivalents of vowels in the names of two persons (to be related in any way), should be counted and added and (the total) be divided by twenty. The remainder indicates the result.

अध्याय १३२

श्लोक 7

आत्मनाशश् चतुर्थस्तु(२) पञ्चमो मृत्युदायकः ।स्थानमेवार्थलाभाय मित्रभृत्यादिवान्धवाः

ātmanāśaś caturthastu(2) pañcamo mṛtyudāyakaḥ / sthānamevārthalābhāya mitrabhṛtyādivāndhavāḥ

हिन्दी अर्थ

पूर्वभाद्रपदा-इन नक्षत्रोमें, जब भद्रा द्वितीया, तथा मङ्गलवार हों तो त्रिपुष्करयोग होता है। ( चन्द्र-बल- ) प्रत्येक व्यावहारिक कार्यमें चन्द्र तथा ताराको शुद्धि देखनी चाहिए। जन्मराशिमें तथा जन्मराशिसे तृतीय, षष्ठ, सम, दशम, एकादश

English

One should find the debt and credit between the two names from the debt being indicated by lesser number of

अध्याय १३२

श्लोक 8

सिद्धः साध्यः सुसिद्धश् च सर्वे ते फलदायकाः ।अरिर्भृत्यश् च द्वावेतौ वर्जयेत् सर्वकर्मसु(३)

siddhaḥ sādhyaḥ susiddhaś ca sarve te phaladāyakāḥ / arirbhṛtyaś ca dvāvetau varjayet sarvakarmasu(3)

हिन्दी अर्थ

स्थानोंपर स्थित चन्द्रमा शुभ होते हैं । शुक्ल पक्षमें द्वितीय, पञ्चम, नवम चन्द्रमा भी शुभ होता है।

English

Friendship (would grow between two persons)* whose names stand in relationship of credit and indifference in the case of relationship of debt. This is said to be the Bevacakra which indicates benefits or the contrary.

अध्याय १३२

श्लोक 9

अकारान्तं यथा प्रोक्तं अ+इ+उ+ए+ओ विदुस् तथा ।पुनश् चैवांशकान् वक्ष्ये वर्गाष्टकसुसंस्कृतान्

akārāntaṃ yathā proktaṃ a+i+u+e+o vidus tathā / punaś caivāṃśakān vakṣye vargāṣṭakasusaṃskṛtān

हिन्दी अर्थ

सम्पत् और क्षेम आदि ताराएँ शुभ हैं। 'जन्म- तारा' से मृत्यु होती है, “विपत्ति-तारा'से धनका विनाश होता है, “प्रत्यरि' और 'मृत्युतारा' में निधन होता है। (अतः इन ताराओंमें कोई नया काम या यात्रा नहीं करनी चाहिए।) ( क्षीण

English

(There would be) friendliness (between those born under the constellations) of Aries and Gemini as also between those of Gemini and Leo. There would be great amity (between the born under the constellations) of Libra and Leo as also bet¬ ween Sagittarius and Acquarius.

अध्याय १३२

श्लोक 10

देवा अकारवर्गे दैत्याः कवर्गमाश्रिताः ।नागाश् चैव चवर्गाः स्युर्गन्धवाश् च टवर्गजाः

devā akāravarge daityāḥ kavargamāśritāḥ / nāgāś caiva cavargāḥ syurgandhavāś ca ṭavargajāḥ

हिन्दी अर्थ

और पूर्ण चन्द्र ) कृष्ण पक्षकी अष्टमीसे शुक्ल पक्षको अष्टमी तिथितक चन्द्रमा क्षीण रहता है; इसके बाद वह पूर्ण माना जाता है। ( महाज्येष्टी-- ) वृष तथा मिथुन राशिका सूर्य हो,

English

The gods in the A group; the Daityas rest in the Ka group; Nagas are the Cha group; Gandharvas born of the Ta group;

अध्याय १३२

श्लोक 11

१ स्वार्थपक्षे इति ख॥ , घ॥ , ज॥ , ञ॥ च ।स्वात्मपक्षे इति झ॥ २ स्वार्थनाशश् चतुर्थस्तु इति ख॥ , घ॥ , ङ॥ , ज॥ , ञ॥ च ३ अरिर्मृत्युरित्यादिः, सर्वकर्मसु इत्य् अन्तः पाठः छ॥ पुस्तके नास्ति :प् ६९ तवर्गे ऋषयः प्रोक्ताः पवर्गे राक्षसाः स्मृताः ।पिशाचाश् च यवर्गे च शवर्गे मानुषाः स्मृताः

1 svārthapakṣe iti kha.. , gha.. , ja.. , ña.. ca / svātmapakṣe iti jha.. 2 svārthanāśaś caturthastu iti kha.. , gha.. , ṅa.. , ja.. , ña.. ca 3 arirmṛtyurityādiḥ, sarvakarmasu ity antaḥ pāṭhaḥ cha.. pustake nāsti :p 69 tavarge ṛṣayaḥ proktāḥ pavarge rākṣasāḥ smṛtāḥ / piśācāś ca yavarge ca śavarge mānuṣāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

गुरु मृगशिरा अथवा ज्येष्ठा नक्षत्रमें हो और गुरुवारको पूर्णिमा तिथि हो तो वह पूर्णिमा 'महाज्येष्ठी' कही जाती है। ज्येष्ठामें गुरु तथा चन्द्रमा हों, रोहिणीमें सूर्य हो एवं ज्येष्ठ मासकी पूर्णिमा हो तो वह पूर्णिमा “महाज्येष्ठी' कहलाती है । स्वाती नक्षत्रके आनेसे पूर्व ही यन्त्रपर इन्द्रदेवका पूजन करके उनका ध्वजारोपण करना चाहिए; श्रवण अथवा अश्विनीमें या सप्ताहके अन्तमें उसका विसर्जन

English

in the Ta group sages are declared; in the Pa group Rakshasas are remembered; Pishachas in the Ya group; men in the Sha group.

अध्याय १३२

श्लोक 12

देवेभ्यो बलिनो दैत्या दैत्येभ्यः पन्नगास् तथा(१) ।पन्नगेभ्यश् च गन्धर्वा गन्धर्वादृषयो वराः

devebhyo balino daityā daityebhyaḥ pannagās tathā(1) / pannagebhyaś ca gandharvā gandharvādṛṣayo varāḥ

हिन्दी अर्थ

( ग्रहणमें दानका महत्त्व ) सूर्यके राहुद्वारा ग्रस्त होनेपर अर्थात् सूर्यग्रहण लगनेपर सब प्रकारका दान सुवर्ण-दानके समान है, सब ब्राह्मण ब्रह्माके समान होते हैं और सभी जल

English

Daityas are stronger than gods, serpents than Daityas; Gandharvas than serpents; sages are better than Gandharvas;

अध्याय १३२

श्लोक 13

ऋषिभ्यो राक्षसाः शूरा राक्षसेभ्यः पिशाचकाः ।पिशाचेभ्यो मानुषाः स्युर्दुर्बलं वर्जयेद्बली

ṛṣibhyo rākṣasāḥ śūrā rākṣasebhyaḥ piśācakāḥ / piśācebhyo mānuṣāḥ syurdurbalaṃ varjayedbalī

हिन्दी अर्थ

गङ्गाजलके समान हो जते हैं। ( संक्रान्तिका कथन ) सूर्यको संक्रान्ति रविवारसे लेकर शनिवारतक किसी-न-किसी दिन होती है। इस क्रमसे उस संक्रान्तिके सात भिन्न-भिन्न नाम होते हैं। यथा --घोरा, ध्वाङ्क्षी, महोदरी, मन्दा,

English

Rakshasas are heroes over sages; Pishachas over Rakshasas; men over Pishachas; the strong should avoid the weak.

अध्याय १३२

श्लोक 14

पुनर्मित्रविभागन्तु ताराचक्रं क्रमाच्छृणु ।नामाद्यक्षरमृक्षन्तु स्फुटं कृत्वा तु पर्वतः

punarmitravibhāgantu tārācakraṃ kramācchṛṇu / nāmādyakṣaramṛkṣantu sphuṭaṃ kṛtvā tu parvataḥ

हिन्दी अर्थ

शकुनि और किंस्तुघ्न करणोंमें सूर्य यदि संक्रमण करे तो लोग सुखी होते हैं। गर, वव, वणिक्, विष्टि और बालव-इन पाँच करणोंमें यदि सूर्य- संक्रान्ति बदले तो प्रजा राजाके दोषसे सम्पत्तिके

English

Again I tell the division of friends; hear the star wheel in order. Having made the first letter of the name the star clearly,

अध्याय १३२

श्लोक 15

ऋक्षे तु संस्थितास्तारा नवत्रिका यथाक्रमात् ।जन्म सम्पद्विपत् क्षेमं नामर्क्षात्तारका इमाः

ṛkṣe tu saṃsthitāstārā navatrikā yathākramāt / janma sampadvipat kṣemaṃ nāmarkṣāttārakā imāḥ

हिन्दी अर्थ

साथ पीड़ित होती है। चतुष्पात्, तैतिल और नाग-इन करणोंमें सूर्य यदि संक्रमण करे तो देशमें दुर्भिक्ष होता है, राजाओंमें संग्राम होता है तथा पति-पत्नीके जीवनके लिये भी संशय ( रोगकी स्थितिका विचार-- ) जन्म नक्षत्र या आधान (जन्मसे उन्नीसवें) नक्षत्रमें रोग उत्पन्न हो जाय, तो अधिक क्लेशदायक होता है। कृत्तिका नक्षत्रमें रोग उत्पन्न हो तो नौ दिनतक,

English

the stars standing in the star are nine and three in order: Janma, Sampat, Vipat, Kshema — these are the stars from the name-star;

अध्याय १३२

श्लोक 16

प्रत्यरा धनदा षष्ठी नैधनामैत्रके परे ।परमैत्रान्तिमा तारा जन्मतारा त्वशोभना

pratyarā dhanadā ṣaṣṭhī naidhanāmaitrake pare / paramaitrāntimā tārā janmatārā tvaśobhanā

हिन्दी अर्थ

रोहिणीमें उत्पन्न हो तो तीन राततक तथा मृगशिरामें हो तो पाँच राततक रहता है। आद्रमिं रोग हो तो प्राणनाशक होता है। पुनर्वसु तथा पुष्य नक्षत्रोंमें रोग हो तो सात राततक बना रहता है। आश्लेषाका

English

Pratyara, Dhanada the sixth, Naidhana, Maitra, others; Paramaitra the last star; the Janma star is inauspicious;

अध्याय १३२

श्लोक 17

सम्पत्तारा महाश्रेष्ठा विपत्तारा तु निष्फला ।क्षेमतारा सर्वकार्ये प्रत्परा अर्थनाशिनी(२)

sampattārā mahāśreṣṭhā vipattārā tu niṣphalā / kṣematārā sarvakārye pratparā arthanāśinī(2)

हिन्दी अर्थ

रोग नौ राततक रहता है। मघाका रोग अत्यन्त घातक या प्राणनाशक होता है। पूर्वाफाल्गुनीका रोग दो मासतक रहता है । उत्तराफाल्गुनीमें उत्पन्न हुआ रोग तीन दिनोंतक रहता है। हस्त तथा चित्राका रोग पंद्रह दिनोंतक पीड़ा देता है। स्वातीका रोग दो मासतक, विशाखाका बीस दिन, अनुराधाका रोग दस दिन और ज्येष्ठका पंद्रह दिन रहता है। मूल नक्षत्रमें रोग हो तो वह

English

Sampat star greatly best; Vipat star fruitless; Kshema star in all works; Pratyara destroys wealth;

अध्याय १३२

श्लोक 18

धनदा राज्यलाभादि नैधना कार्यनाशिनी ।मैत्रतारा च मित्राय परमित्रा हितावहा(३)

dhanadā rājyalābhādi naidhanā kāryanāśinī / maitratārā ca mitrāya paramitrā hitāvahā(3)

हिन्दी अर्थ

छूटता ही नहीं है। पूर्वाषाढ़ाका रोग पाँच दिन रहता है। उत्तराषाढ़ाका रोग बीस दिन, श्रवणका दो मास, धनिष्ठाका पंद्रह दिन और शतभिषाका

English

Dhanada gives kingdom gain and the like; Naidhana destroys work; Maitra for friends; Paramitra brings welfare.

अध्याय १३२

श्लोक 19

ताराचक्रं ।मात्रा वै स्वरसञ्ज्ञा स्यान्नाममध्ये क्षिपेत् प्रिये ।विंशत्या च हरेद्भागं यच्छेषं तत् फलं भवेत्

tārācakraṃ |mātrā vai svarasañjñā syānnāmamadhye kṣipet priye / viṃśatyā ca haredbhāgaṃ yaccheṣaṃ tat phalaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

रोग दस दिनोंतक रहता है। पूर्वाभाद्रपदाका रोग छुटता ही नहीं। उत्तराभाद्रपदाका रोग सात दिनोंतक रहता है। रेवतीका रोग दस रात और अश्विनीका रोग एक दिन-रात मात्र रहता है; किंतु भरणीका रोग प्राणनाशक होता है। ( रोग-शान्तिका

English

The star wheel. The vowel-measure is called the "matra"; one should put it in the middle of the name, beloved; divided by twenty, whatever remains is the fruit.

अध्याय १३२

श्लोक 20

उभयोर्त्रासमध्ये तु लक्षयेच्च धनं ह्य् ऋणं ।हीनमात्रा ह्य् ऋणं ज्ञेयन्धनं मात्राधिकं पुनः

ubhayortrāsamadhye tu lakṣayecca dhanaṃ hy ṛṇaṃ / hīnamātrā hy ṛṇaṃ jñeyandhanaṃ mātrādhikaṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

हवनीय सामग्रीद्वारा गायत्री-मन्त्रसे हवन करनेपर रोग छूट जाता है और शुभ फलकी प्राप्ति होती है तथा ब्राह्मणको दूध देनेवाली गौका दान करनेसे रोगका शमन हो जाता है॥ ७१-७७ ३॥

English

In the middle of the two measures one should mark wealth and debt; less measure is known as debt; more measure again as wealth.

अध्याय १३२

श्लोक 21

१ पन्नगास्तत्र इति क॥ , ग॥ , घ॥ , ङ॥ , ञ॥ च ।पन्नगाः स्मृता इति झ॥ २ प्रत्यरा चात्मनाशिनी इति छ॥ ३ हिताय चेति ङ॥ :प् ७० धनेन मित्रता नॄणां ऋणेनैव ह्य् उदासता ।सेवाचक्रमिदं प्रोक्तं लाभालाभादिदर्शकं

1 pannagāstatra iti ka.. , ga.. , gha.. , ṅa.. , ña.. ca / pannagāḥ smṛtā iti jha.. 2 pratyarā cātmanāśinī iti cha.. 3 hitāya ceti ṅa.. :p 70 dhanena mitratā nṝṇāṃ ṛṇenaiva hy udāsatā / sevācakramidaṃ proktaṃ lābhālābhādidarśakaṃ

हिन्दी अर्थ

(अष्टोत्तरी-क्रमसे) सूर्यकी दशा छः वर्षकी होती है। इसी प्रकार चन्द्रदशा पंद्रह वर्ष, मङ्गलकी आठ वर्ष, बुधकी सत्रह वर्ष, शनिको दस वर्ष, बृहस्पतिकी उन्नीस वर्ष, राहुकी बारह वर्ष और शुक्रकी इक्कीस वर्ष महादशा चलती है

English

By wealth there is friendship among men; by debt, indifference. This is the service wheel, showing gain and loss and the like.

अध्याय १३२

श्लोक 22

मेषमिथुनयोः प्रीतिर्मैत्री मिथुनसिंहयोः ।तुलासिंहौ महामैत्री एवं धनुर्घटे पुनः

meṣamithunayoḥ prītirmaitrī mithunasiṃhayoḥ / tulāsiṃhau mahāmaitrī evaṃ dhanurghaṭe punaḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार आदि आग्नेय महापुराणमें “ज्यौतिषशास्त्रका कथन” नामक एक सौ इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

English

Between Aries and Gemini fondness; friendship between Gemini and Leo; Libra and Leo great friendship; so Sagittarius and Aquarius;

अध्याय १३२

श्लोक 23

मित्रसेवां न कुर्वीत मित्रौ मीनवृषौ मतौ ।वृषकर्कटयोर्मैत्री कुलीरघटयोस् तथा

mitrasevāṃ na kurvīta mitrau mīnavṛṣau matau / vṛṣakarkaṭayormaitrī kulīraghaṭayos tathā

हिन्दी अर्थ

कालगणना पञ्चाङ्गमान-साधन अग्निदेव कहते हैं—मुने! (अब मैं) वर्षोके समुदायस्वरूप 'काल' का वर्णन कर रहा हूँ और उस कालको समझनेके लिये मैं गणित बतला रहा हूँ। (ब्रह्म-दिनादिकालसे अथवा

English

one should not serve a friend; Pisces and Taurus are held friends; friendship of Taurus and Cancer; Cancer and Aquarius likewise;

अध्याय १३२

श्लोक 24

कन्यावृश्चिकयोरेवन्तथा मकरकीटयोः ।मीनमकरयोर्मैत्री तृतीयैकादशे स्थिता

kanyāvṛścikayorevantathā makarakīṭayoḥ / mīnamakarayormaitrī tṛtīyaikādaśe sthitā

हिन्दी अर्थ

सृष्ट्यारम्भकालसे अथवा व्यवस्थित शकारम्भसे) वर्षसमुदाय-संख्याको १२ से गुणा करे। उसमें चैत्रादि गत मास-संख्या मिला दे। उसे दोसे गुणा करके दो स्थानोंमें रखे। प्रथम स्थानमें चार

English

Virgo and Scorpio thus; likewise Capricorn and Scorpio; Pisces and Capricorn friendly, placed third and eleventh;

अध्याय १३२

श्लोक 25

तुलामेषौ महामैत्री विद्विष्टो वृषवृश्चिकौ ।मिथुनधनुषोः प्रीतिः कर्कटमकरयोस् तथा

tulāmeṣau mahāmaitrī vidviṣṭo vṛṣavṛścikau / mithunadhanuṣoḥ prītiḥ karkaṭamakarayos tathā

हिन्दी अर्थ

मिलाये, दूसरे स्थानमें आठ सौ पैंसठ मिलाये। इस तरह जो अङ्क सम्पन्न हो, वह 'सगुण' कहा गया है। उसे तीन स्थानोंमें रखे; उसमें बीचवालेको आठसे गुणा करके फिर चारसे गुणित करे। इस तरह मध्यका संस्कार करके गोमूत्रिका-क्रमसे रखे हुए तीनोंका यथास्थान संयोजन करे। उसमें प्रथम स्थानका नाम 'ऊर्ध्व', बीचका नाम

English

Libra and Aries great friendship; Taurus and Scorpio hostile; fondness of Gemini and Sagittarius; Cancer and Capricorn likewise;

अध्याय १३२

श्लोक 26

मृगकुम्भकयोः प्रीतिः कनामीनौ तथैव च

mṛgakumbhakayoḥ prītiḥ kanāmīnau tathaiva ca //

हिन्दी अर्थ

'मध्य' और तृतीय स्थानका नाम 'अधः' ऐसा रखे। अधः-अङ्कमें ३८८ और मध्याङ्कमें ८७ घटाये। तत्पश्चात् उसे ६० से विभाजित करके शेषको (अलग) लिखे। फिर लब्धिको आगेवाले

English

fondness of Capricorn and Aquarius; Virgo and Pisces likewise.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 132
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.