Agni Purana· Agni Purāṇa
146
अध्याय 146 / 381

Adhyaya 146

22 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ22 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १४६

श्लोक 1

अष्टाष्टकदेव्यः ईश्वर उवाच त्रिखण्डीं सम्प्रवक्षामि ब्रह्मविष्णुमहेश्वरीं ।१ य वाणीशस्तु विस्तृत इति ञ॥ :प् १०५ ॐ नमो भगवते रुद्राय नमः ।नमश्चामुण्डे नमश्चाकाशमातॄणां सर्वकामार्थसाधनीनामजरामरीणां सर्वत्राप्रतिहतगतीनां स्वरूपरूपपरिवर्तिनीनां सर्वसत्त्ववशीकरणोत्सादनीन्मूलनसमस्तकर्मप्रवृत्तानां सर्वमातृगुह्यं हृदयं परमसिद्धं परकर्मच्छेदनं परमसिद्धिकरम्मातॄणां वचनं शुभं ब्रह्मखण्डपदे रुद्रैर् एकविंशाधिकं शतं

aṣṭāṣṭakadevyaḥ īśvara uvāca trikhaṇḍīṃ sampravakṣāmi brahmaviṣṇumaheśvarīṃ / 1 ya vāṇīśastu vistṛta iti ña.. :p 105 oṃ namo bhagavate rudrāya namaḥ / namaścāmuṇḍe namaścākāśamātṝṇāṃ sarvakāmārthasādhanīnāmajarāmarīṇāṃ sarvatrāpratihatagatīnāṃ svarūparūpaparivartinīnāṃ sarvasattvavaśīkaraṇotsādanīnmūlanasamastakarmapravṛttānāṃ sarvamātṛguhyaṃ hṛdayaṃ paramasiddhaṃ parakarmacchedanaṃ paramasiddhikarammātṝṇāṃ vacanaṃ śubhaṃ brahmakhaṇḍapade rudrair ekaviṃśādhikaṃ śataṃ

हिन्दी अर्थ

(सेवाचक्रका स्वरूप वर्णन करते हैं) पूर्वसे पश्चिमको छः रेखाएँ और उत्तरसे दक्षिणको आठ तिरछी रेखाएँ खींचे। इस तरह लिखनेपर पैंतीस कोष्ठका “सेवाचक्र' बन जायगा। उसमें

English

The second part relating to Visnu has equal number of terms (as follows). Om obeisance. O Gamunda! One who lias erect hairs (on the head )! One who has flames on her head! One whose tongue is like lightning! One whose eyes are sparkling like stars! One who has tawny brows! One who has uneven teeth! The Angry one! Om, One who is fond

अध्याय १४६

श्लोक 2

तद्यथा, ॐ नमश्चामुण्डे ब्रह्माणि अघोरे अमोघे वरदे विच्चे स्वाहा ।ॐ नमःचामुण्डे माहेश्वरि अघोरे अमोघे वरदे विच्चे स्वाहा ।ॐ नमश्चामुण्डे कौमारि अघोरे अमोघे वरदे विच्चे स्वाहा ।ॐ नमश्चामुण्डे वैष्णवि अघोरे अमोघे वरदे विच्चे स्वाहा ।ॐ नमश्चामुण्डे वाराहि अघोरे अमोघे वरदे विच्चे स्वाहा ।ॐ नमश्चामुण्डे इन्द्राणि अघोरे अमोघे वरदे विच्चे स्वाहा ।ॐ नमश्चामुण्डे चण्डि अगोरे अमोघे वरदे विच्चे स्वाहा ।ॐ नमश्चामुण्डे ईशानि अघोरे अमोघे वरदे विच्चे स्वाहा(१) यथाक्षरपदानां हि विष्णुखण्डन्द्वितीयकं ।ॐ नमश्चामुण्डे ऊर्ध्वकेशि ज्वलितशिखरे(२) विद्युज्जिह्वे तारकाक्षि पिण्गलभ्रुवे विकृतदंष्ट्रे क्रुद्धे ॐ मांसशोणितसुरासवप्रिये हस २ ॐ नृत्य २ ॐ विजृम्भय २ ॐ मायत्रैलोक्यरूपसहस्रपरिवर्तिनीनां ॐ बन्ध २ ॐ कुट्ट २ चिरि २ हिरि २ भिरि २ त्रासनि २ भ्रामणि २ ॐ द्राविणि २ क्षोभणि २ १ ॐ नमश्चामुण्डे माहेश्वरीत्यादिः, विच्चे स्वाहेत्यन्तः पाठः छ॥ पुस्तके नास्ति २ ज्वलितशिख इति ख॥ , ङ॥ , घ॥ , ञ॥ च :प् १०६ मारिणि २ संजीवनि २ हेरि २ गेरि २ घेरि २ ॐ मुरि २ ॐ नमो मातृगणाय नमो नमो विच्चे एकत्रिंशत्पदं शम्भोः शतमन्त्रैकसप्ततिः

tadyathā, oṃ namaścāmuṇḍe brahmāṇi aghore amoghe varade vicce svāhā / oṃ namaḥcāmuṇḍe māheśvari aghore amoghe varade vicce svāhā / oṃ namaścāmuṇḍe kaumāri aghore amoghe varade vicce svāhā /oṃ namaścāmuṇḍe vaiṣṇavi aghore amoghe varade vicce svāhā / oṃ namaścāmuṇḍe vārāhi aghore amoghe varade vicce svāhā / oṃ namaścāmuṇḍe indrāṇi aghore amoghe varade vicce svāhā / oṃ namaścāmuṇḍe caṇḍi agore amoghe varade vicce svāhā / oṃ namaścāmuṇḍe īśāni aghore amoghe varade vicce svāhā(1) yathākṣarapadānāṃ hi viṣṇukhaṇḍandvitīyakaṃ / oṃ namaścāmuṇḍe ūrdhvakeśi jvalitaśikhare(2) vidyujjihve tārakākṣi piṇgalabhruve vikṛtadaṃṣṭre kruddhe oṃ māṃsaśoṇitasurāsavapriye hasa 2 oṃ nṛtya 2 oṃ vijṛmbhaya 2 oṃ māyatrailokyarūpasahasraparivartinīnāṃ oṃ bandha 2 oṃ kuṭṭa 2 ciri 2 hiri 2 bhiri 2 trāsani 2 bhrāmaṇi 2 oṃ drāviṇi 2 kṣobhaṇi 2 1 oṃ namaścāmuṇḍe māheśvarītyādiḥ, vicce svāhetyantaḥ pāṭhaḥ cha.. pustake nāsti 2 jvalitaśikha iti kha.. , ṅa.. , gha.. , ña.. ca :p 106 māriṇi 2 saṃjīvani 2 heri 2 geri 2 gheri 2 oṃ muri 2 oṃ namo mātṛgaṇāya namo namo vicce ekatriṃśatpadaṃ śambhoḥ śatamantraikasaptatiḥ

हिन्दी अर्थ

ऊपरके कोष्ठोंमें पाँच स्वरोंको लिखकर पुनः स्पर्श-वर्णोको लिखे। अर्थात् 'क' से लेकर 'ह' तकके वर्णोंका न्यास करे। उसमें तीन वर्णो (ङ; ज, ण)-को छोड़कर लिखे। नीचेवाले कोष्ठॉमें क्रमसे सिद्ध, साध्य, सुसिद्ध, शत्रु तथा मृत्यु— इनको लिखे। इस तरह लिखनेपर सेवाचक्र सर्वाङ्गसम्मन्न हो जाता है। इस चक्रमे शत्रु तथा मृत्यु नामके कोष्ठमें जो स्वर तथा अक्षर हैं,

English

Thus: "Om, homage to Chamunda Brahmani, Aghora, Amogha, boon-giving, Vichche svaha. Om, homage to Chamunda Maheshvari, Aghora... Om, homage to Chamunda Kaumari... Om, homage to Chamunda Vaishnavi... Om, homage to Chamunda Varahi... Om, homage to Chamunda Indrani... Om, homage to Chamunda Chandi... Om, homage to Chamunda Ishani, Aghora, Amogha, boon-giving, Vichche svaha." The second Vishnu-section of the words by letter: "Om, homage to Chamunda, upward-haired, blazing-crested, lightning-tongued, star-eyed, tawny-browed, of deformed fangs, angry, Om, lover of flesh, blood, liquor and wine, laugh, slayer, slayer, reviver, reviver, Heri Heri Geri Geri Gheri Gheri, Om Muri Muri, Om homage to the host of Mothers, homage, homage, Vichche" — Shambhu's thirty-one words; of the hundred mantras seventy-one.

अध्याय १४६

श्लोक 3

हे घौं पञ्चप्रणवाद्यन्तां त्रिखण्डीञ्च जपेद् यजेत् ।हे घौं श्रीकुब्जिकाहृदयं पदसन्धौ तु योजयेत्

he ghauṃ pañcapraṇavādyantāṃ trikhaṇḍīñca japed yajet / he ghauṃ śrīkubjikāhṛdayaṃ padasandhau tu yojayet

हिन्दी अर्थ

उनका प्रत्येक कार्यमें त्याग कर देना चाहिए।

English

"He Ghaum" — beginning and ending with five Oms, one should repeat and worship the three-fold; "He Ghaum" — the heart of Shri Kubjika one should join at the junction of words.

अध्याय १४६

श्लोक 4

अकुन्तादित्रिमध्यस्थं कुलादेश् च त्रिमध्यगं ।मध्यमादि त्रिमध्यस्थं पिण्डं पादे त्रिमध्यगं

akuntāditrimadhyasthaṃ kulādeś ca trimadhyagaṃ / madhyamādi trimadhyasthaṃ piṇḍaṃ pāde trimadhyagaṃ

हिन्दी अर्थ

नामवाले कोष्ठोंमेंसे किसी एक ही कोष्ठमें यदि सेव्य तथा सेवकके नामका आदि-अक्षर पड़े तो वह सर्वथा शुभ है । इसमें द्वितीय कोष्ठ पोषक है, तृतीय कोष्ठ धनदायक है, चौथा कोष्ठ आत्मनाशक है, पाँचवाँ कोष्ठ मृत्यु देनेवाला है। इस चक्रसे मित्र, नौकर एवं बान्धवसे लाभकी प्रासिके लिये विचार करना चाहिए। अर्थात् हम किससे मित्रताका व्यवहार करें कि मुझे उससे लाभ हो तथा किसको

English

Standing in the three-middle beginning with A-Ku-Ta; in the three-middle of the clans; standing in the three-middle beginning with the middle; the body standing in the three-middle at the foot,

अध्याय १४६

श्लोक 5

त्रयार्धमात्रासंयुक्तं प्रणवाद्यं शिखाशिवां ।ॐ क्ष्रौं शिखाभैरवाय नमः ।स्खीं स्खौं स्खें सवीजत्र्यक्षरः ह्रां ह्रीं ह्रैं निर्वीजन्त्र्यर्णं द्वात्रिंशद्वर्णकम्परं

trayārdhamātrāsaṃyuktaṃ praṇavādyaṃ śikhāśivāṃ / oṃ kṣrauṃ śikhābhairavāya namaḥ / skhīṃ skhauṃ skheṃ savījatryakṣaraḥ hrāṃ hrīṃ hraiṃ nirvījantryarṇaṃ dvātriṃśadvarṇakamparaṃ

हिन्दी अर्थ

नौकर रखें, जिससे लाभ हो एवं परिवारके किस व्यक्तिसे मुझे लाभ होगा-इसका विचार इस

English

joined with three and a half measures, beginning with Om, the crest-Shiva: "Om Kshraum, homage to Shikhabhairava." "Skhim Skhaum Skhem" — the three-syllable with seed; "Hram Hrim Hraim" — the seedless three-syllable; thirty-two letters supreme;

अध्याय १४६

श्लोक 6

क्षादयश् च ककारान्ता अकुला च कुलक्रमात् ।शशिनी भानुनी चैव पावनी शिव इत्य् अतः

kṣādayaś ca kakārāntā akulā ca kulakramāt / śaśinī bhānunī caiva pāvanī śiva ity ataḥ

हिन्दी अर्थ

चक्रसे करे। जैसे-अपने नामका आदि-अक्षर तथा विचारणीय व्यक्तिके नामका आदि-अक्षर सेवाचक्रके किसी एक ही कोष्ठमें पड़ जाय तो वह शुभ है, अर्थात् उस व्यक्तिसे लाभ होगा-यह जाने। यदि पहलेवाले तीन कोष्ठॉंमेंसे किसी एकमें अपने नामका आदि-वर्ण पहलेवाले तीन कोष्ठों (सि०, सा०, सु०) मेंसे किसी एकमें पड़े और विचारणीय व्यक्तिके नामका आदि-अक्षर

English

Ksha and the rest ending in Ka, A-clanless by the order of clans; Shashini, Bhanuni, Pavani, Shiva — thus;

अध्याय १४६

श्लोक 7

गान्धरी णश् च पिण्डाक्षी चपला गजजिह्विका ।म मृषा भयसारा स्यान्मध्यमा फो ऽजराय च

gāndharī ṇaś ca piṇḍākṣī capalā gajajihvikā / ma mṛṣā bhayasārā syānmadhyamā pho 'jarāya ca

हिन्दी अर्थ

चौथे तथा पाँचवें पड़े तो अशुभ होता है। चौथे तथा पाँचवें कोष्ठोंमें किसी एकमें सेव्यके तथा दूसरेमें सेवकके नामका आदि-वर्ण पड़े तो अशुभ ही होता है

English

Gandhari, Na, Pindakshi, Chapala, Gajajihvika; Ma, Mrisha, Bhayasara, Madhyama, Pho, Ajara;

अध्याय १४६

श्लोक 8

कुमारो कालरात्री न सङ्कटा द ध कालिका ।फ शिवा भवघोरा ण ट वीभत्सा त विद्युता

kumāro kālarātrī na saṅkaṭā da dha kālikā / pha śivā bhavaghorā ṇa ṭa vībhatsā ta vidyutā

हिन्दी अर्थ

सेवाचक्रका स्वरूप -- अब अकारादि वर्गो तथा ताराओंके द्वारा सेव्य-सेवकका विचार कर रहे हैं अवर्ग (अइ उ ए ओ)-का स्वामी देवता है, कवर्ग (क ख ग घ ङ)-का स्वामी हैत्य है, चवर्ग (च छ ज

English

Kumari, Kalaratri, Na, Sankata, Da, Dha, Kalika; Pha, Shiva, Bhavaghora, Na, Ta, Bibhatsa, Ta, Vidyuta;

अध्याय १४६

श्लोक 9

ठ विश्वम्भरा शंशिन्या ढ ज्वालामालया तथा ।कराली दुर्जया रङ्गी वामा ज्येष्ठा च रौद्र्यपि

ṭha viśvambharā śaṃśinyā ḍha jvālāmālayā tathā / karālī durjayā raṅgī vāmā jyeṣṭhā ca raudryapi

हिन्दी अर्थ

झ ज)-का स्वामी नाग है, टवर्ग (ट ठ ड ढ ण)-का स्वामी गन्धर्व है, तवर्ग (त थ द ध न)-का स्वामी ऋषि है, पवर्ग (प फ ब भ म)- का स्वामी राक्षस है, यवर्ग (य र ल व)-का

English

Tha, Vishvambhara, Shamshini, Dha, Jvalamala; Karali, Durjaya, Rangi, Vama, Jyeshtha, and Raudri;

अध्याय १४६

श्लोक 10

ख काली क कुलालम्वी अनुलोमा द पिण्डिनी ।आ वेदिनी इ रूपी वै शान्तिर्मूर्तिः कलाकुला

kha kālī ka kulālamvī anulomā da piṇḍinī / ā vedinī i rūpī vai śāntirmūrtiḥ kalākulā

हिन्दी अर्थ

स्वामी पिशाच है, शवर्ग (श ष स ह)-का स्वामी मनुष्य है। इनमें देवतासे बली हैत्य है, हैत्यसे बली सर्प है, सर्पसे बली गन्धर्व है, गन्धर्वसे बली ऋषि है, ऋषिसे बली राक्षस है, राक्षससे बली पिशाच है और पिशाचसे बली मनुष्य होता है। इसमें बली दुर्बलका त्याग करे- अर्थात् सेव्य-सेवक-इन दोनोंके नामोंके आदि-

English

Kha, Kali; Ka, Kulalambi; Anuloma, Da, Pindini; Aa, Vedini; I, Rupi; Shanti, Murti, Kalakula;

अध्याय १४६

श्लोक 11

ऋ खड्गिनी उ बलिता ऌ कुला ॡ तथा यदि ।सुभगा वेदनादिन्या कराली अं च मध्यमा

ṛ khaḍginī u balitā ḷ kulā ḹ tathā yadi / subhagā vedanādinyā karālī aṃ ca madhyamā

हिन्दी अर्थ

अक्षरके द्वारा बली वर्ग तथा दुर्बल वर्गका ज्ञान करके बली वर्गवाले दुर्बल वर्गवालेसे व्यवहार न करें। एक ही वर्गके सेव्य तथा सेवकके नामका आदि-वर्ण रहना उत्तम होता है

English

Ri, Khadgini; U, Balita; Lri, Kula; Lri-long likewise; Subhaga, Vedanadinya, Karali, Am, and Madhyama;

अध्याय १४६

श्लोक 12

अः अपेतरया पीठे पूज्याश् च कक्तयः क्रमात् ।स्खां स्खीं स्खौं महाभैरवाय नमः ।अक्षोद्या ह्य् ऋक्षकर्णी च राक्षसी क्षपणक्षया

aḥ apetarayā pīṭhe pūjyāś ca kaktayaḥ kramāt / skhāṃ skhīṃ skhauṃ mahābhairavāya namaḥ / akṣodyā hy ṛkṣakarṇī ca rākṣasī kṣapaṇakṣayā

हिन्दी अर्थ

अब मैत्री-विभाग-सम्बन्धी “ताराचक्र' को सुनो। पहले नामके प्रथम अक्षरके द्वारा नक्षत्र जान ले, फिर नौ ताराओंकी तीन बार आवृत्ति करनेपर सत्ताईस नक्षत्रोंकी ताराओंका ज्ञान हो जायगा। इस तरह अपने नामके नक्षत्रका तारा जान

English

Ah, Apetaraya — on the seat the powers are to be worshipped in order: "Skham Skhim Skhaum, homage to Mahabhairava." Akshodya, Rikshakarni, Rakshasi, Kshapanakshaya,

अध्याय १४६

श्लोक 13

पिङ्गाक्षी चाक्षया क्षेमा ब्रह्माण्यष्टकसंस्थिताः ।इला लीलावती नीला लङ्गा लङ्केश्वरी तथा

piṅgākṣī cākṣayā kṣemā brahmāṇyaṣṭakasaṃsthitāḥ / ilā līlāvatī nīlā laṅgā laṅkeśvarī tathā

हिन्दी अर्थ

ये नौ ताराएँ हैं । इनमें “जन्म' तारा अशुभ, “सम्पत्'

English

Pingakshi, Akshaya, Kshema — the Brahmani eight stand. Ila, Lilavati, Nila, Langa and Lankeshvari,

अध्याय १४६

श्लोक 14

लालसा विमला माला(१) माहेश्वर्य।अष्टके स्थिताः ।हुताशना विशालाक्षी ह्रूङ्कारी वडवामुखी

lālasā vimalā mālā(1) māheśvarya.aṣṭake sthitāḥ / hutāśanā viśālākṣī hrūṅkārī vaḍavāmukhī

हिन्दी अर्थ

है। 'क्षेम' ताराको प्रत्येक कार्यमें लेना चाहिए। “प्रत्यरि' तारासे धन-क्षति होती है। 'साधक' तारासे राज्य-लाभ होता है। वध' तारासे कार्यका विनाश होता है। 'मैत्र' तारा मैत्रीकारक है और ' अतिमैत्र' तारा हितकारक होती है।

English

Lalasa, Vimala, Mala — the Maheshvari eight stand. Hutashana, Vishalakshi, Hrunkari, Vadavamukhi,

अध्याय १४६

श्लोक 15

हाहारवा तथा क्रूरा क्रोधा बाला खरानना ।कौमार्या देहसम्भूताः पूजिताः सर्वसिद्धिदाः

hāhāravā tathā krūrā krodhā bālā kharānanā / kaumāryā dehasambhūtāḥ pūjitāḥ sarvasiddhidāḥ

हिन्दी अर्थ

विशेष प्रयोजन-जैसे सेव्य रामचन्द्र, सेवक हनुमान्-इन दोनोंमें भाव कैसा रहेगा, इसे जाननेके लिये हनुमानूके नामके आदि वर्ण (ह)-के अनुसार पुनर्वसु नक्षत्र हुआ तथा रामके

English

Hahārava, Krura, Krodha, Bala, Kharanana — born of Kaumari's body, worshipped, they give all accomplishments.

अध्याय १४६

श्लोक 16

स्सर्वज्ञा तरला तारा ऋग्वेदा च हयानना ।सारासारस्वयङ्ग्राहा शाश्वती(२) वैष्णवीकुले

ssarvajñā taralā tārā ṛgvedā ca hayānanā / sārāsārasvayaṅgrāhā śāśvatī(2) vaiṣṇavīkule

हिन्दी अर्थ

नामके आदि वर्ण (रा)-के अनुसार नक्षत्र चित्रा हुआ। पुनर्वसुसे चित्राको संख्या आठवीं हुई। इस संख्याके अनुसार 'मैत्र' नामक तारा हुई। अतः इन दोनोंकी मैत्री परस्पर कल्याणकर होगी--यों जानना चाहिए॥ १४--१८ ॥

English

Sarvajna, Tarala, Tara, Rigveda, Hayanana, Sarasarasvayamgraha, Shashvati — in Vaishnavi's family.

अध्याय १४६

श्लोक 17

तालुजिह्वा च रक्ताक्षी विद्युज्जिह्वा करङ्किणी ।मेघनादा प्रचण्डोग्रा कालकर्णी कलिप्रिया

tālujihvā ca raktākṣī vidyujjihvā karaṅkiṇī / meghanādā pracaṇḍogrā kālakarṇī kalipriyā

हिन्दी अर्थ

(अब ताराचक्र कहते हैं --) प्रिये! नामाक्षरोंके स्वराँकी संख्यामें वर्णोकी संख्या जोड़ दे। उसमें

English

Talujihva, Raktakshi, Vidyujjihva, Karankini, Meghanada, Prachandogra, Kalakarni, Kalipriya —

अध्याय १४६

श्लोक 18

वाराहीकुलसम्भूताः पूजनीया जयार्थिना ।चम्पा चम्पावती चैव प्रचम्पा ज्वलितानना

vārāhīkulasambhūtāḥ pūjanīyā jayārthinā / campā campāvatī caiva pracampā jvalitānanā

हिन्दी अर्थ

बीसका भाग दे। शेषसे फलको जाने। अर्थात् स्वल्प शेषवाला व्यक्ति अधिक शेषवाले व्यक्तिसे लाभ उठाता है। जैसे सेव्य राम तथा सेवक हनुमान्। इनमें सेव्य रामके नामका र्=२। आ=२। म्=५। अ=१। सबका योग १० हुआ। इसमें २० से भाग दिया तो शेष १० सेव्यका हुआ तथा सेवक हनुमानूके नामका ह=४। अ=१। न्=५। उ=५। म्=५। आ=२। न्=५। सबका योग २७

English

those born of Varahi's family are to be worshipped by one seeking victory. Champa, Champavati, Prachampa, Jvalitanana,

अध्याय १४६

श्लोक 19

पिशाची पिचुवक्त्रा च लोलुपा ऐन्द्रीसम्भवाः ।पावनी याचनी चैव वामनी दमनी तथा

piśācī picuvaktrā ca lolupā aindrīsambhavāḥ / pāvanī yācanī caiva vāmanī damanī tathā

हिन्दी अर्थ

हुआ। इसमें २० का भाग दिया तो शेष ७ सेवकका हुआ। यहाँपर सेवकके शेषसे सेव्यका शेष अधिक हो रहा है, अतः हनुमानूजी रामजीसे पूर्ण लाभ उठायेंगे-एऐसा ज्ञान होता है

English

Pishachi, Pichuvaktra, Lolupa — born of Aindri. Pavani, Yachani, Vamani, Damani,

अध्याय १४६

श्लोक 20

विन्दुवेला वृहत्कुक्षी विद्युता विश्वरूपिणी ।चामुण्डाकुलसम्भूता मण्डले पूजिता जये

vinduvelā vṛhatkukṣī vidyutā viśvarūpiṇī / cāmuṇḍākulasambhūtā maṇḍale pūjitā jaye

हिन्दी अर्थ

अब नामाक्षरोंमें स्वरोंको संख्याके अनुसार लाभ-हानिका विचार करते हैं। सेव्य-सेवक दोनोंके बीच जिसके नामाक्षरोंमें अधिक स्वर हों, वह धनी है तथा जिसके नामाक्षरोंमें अल्प स्वर हों, वह ऋणी है। “धन' स्वर मित्रताके लिये तथा “ऋण' स्वर दासताके लिये होता है। इस प्रकार लाभ तथा हानिकी जानकारीके लिये 'सेवाचक्र' कहा गया। मेष-मिथुन राशिवालोंमें

English

Bindavela, Brihatkukshi, Vidyuta, Vishvarupini — born of Chamunda's family, worshipped in the mandala for victory.

अध्याय १४६

श्लोक 21

यमजिह्वा जयन्ती च दुर्जया च यमान्तिका(३) ।१ लोला इति ज॥ २ सात्त्विकी इति ज॥ ३ जयन्तिकेति ख॥ :प् १०८ विडाली रेवती चैव जया च विजया तथा

yamajihvā jayantī ca durjayā ca yamāntikā(3) / 1 lolā iti ja.. 2 sāttvikī iti ja.. 3 jayantiketi kha.. :p 108 viḍālī revatī caiva jayā ca vijayā tathā

हिन्दी अर्थ

प्रीति, मिथुन-सिंह राशिवालोंमें मैत्री तथा तुला- सिंह राशिवालोंमें महामैत्री होती है; किंतु धनु- कुम्भ राशिवालोंमें मैत्री नहीं होती। अतः इन दोनोंको परस्पर सेवा नहीं करनी चाहिए। मीन-

English

Yamajihva, Jayanti, Durjaya, Yamantika, Vidali, Revati, Jaya and Vijaya —

अध्याय १४६

श्लोक 22

महालक्ष्मीकुले जाता अष्टाष्टकमुदाहृतं

mahālakṣmīkule jātā aṣṭāṣṭakamudāhṛtaṃ //

हिन्दी अर्थ

वृष, वृष-कर्क, कर्क-कुम्भ, कन्या-वृक्चिक, मकर- वृश्चिक, मीन-मकर राशिवालोंमें मैत्री तथा मिथुन- कुम्भ, तुला-मेष राशिवालोंकी परस्पर महामैत्री होती है। वृष-वृश्चिकमें परस्पर वैर होता है; मिथुन-धनु, कर्क-मकर, मकर-कुम्भ, कन्या- मीन राशिवालोंमें परस्पर प्रीति रहती है। अर्थात् उपर्युक्त दोनों राशिवालोंमें सेव्य-सेवक भाव तथा मैत्री-व्यवहार एवं कन्या-वरका सम्बन्ध

English

born of Mahalakshmi's family; the eight-eights are declared.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 146
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.