Agni Purana· Agni Purāṇa
16
अध्याय 16 / 381

Adhyaya 16

13 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ13 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १६

श्लोक 1

बुद्धाद्यवतारकथनम् अग्निर् उवाच वक्ष्ये बुद्धावतारञ्च पठतः शृण्वतोर्थदम् ।पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः

buddhādyavatārakathanam agnir uvāca vakṣye buddhāvatārañca paṭhataḥ śṛṇvatorthadam / purā devāsure yuddhe daityair devāḥ parājitāḥ

हिन्दी अर्थ

महाभारतको संक्षिप्त कथा

English

I am describing the manifestation (of Visnu) as uddha, by reading and hearing which one gets wealth. Once

अध्याय १६

श्लोक 2

रक्ष रक्षेति शरणं वदन्तो जग्मुरीश्वरम् ।मायमोहस्वरुपोसौ शुद्धोदनसुतो ऽभवत्

rakṣa rakṣeti śaraṇaṃ vadanto jagmurīśvaram / māyamohasvaruposau śuddhodanasuto 'bhavat

हिन्दी अर्थ

अग्निदेव कहते हैं अब मैं श्रीकृष्णकी महिमाको लक्षित करानेवाला महाभारतका उपाख्यान सुनाता हूँ, जिसमें श्रीहरिने पाण्डवोंको निमित्त बनाकर इस पृथ्वीका भार उतारा था। भगवान्

English

They sought refuge in the lord saying, "Protect us » Protect us!" He (Visnu), who is of the form'of illuso" deL sion became the son of Suddhodana.

अध्याय १६

श्लोक 3

मोहयामास दैत्यांस्तांस्त्याजिता वेदधर्मकम् ।ते च बौद्धा बभूवुर्हि तेभ्योन्ये वेदवर्जिताः

mohayāmāsa daityāṃstāṃstyājitā vedadharmakam / te ca bauddhā babhūvurhi tebhyonye vedavarjitāḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुके नाभिकमलसे ब्रह्माजी उत्पन्न हुए । ब्रह्माजीसे अत्रि, अत्रिसे चन्द्रमा, चन्द्रमासे बुध और बुधसे इलानन्दन पुरूरवाका जन्म हुआ। पुरूरवासे आयु, आयुसे राजा नहुष और नहुषसे ययाति

English

Hari, after discarding the form of Kalki, would go to heaven. Then would come the Krtayuga as before.

अध्याय १६

श्लोक 4

आर्हतः सो ऽभवत् पश्चादार्हतानकरोत् परान् ।एवं पाषण्डिनो जाता वेदधर्मादिवर्जिताः

ārhataḥ so 'bhavat paścādārhatānakarot parān / evaṃ pāṣaṇḍino jātā vedadharmādivarjitāḥ

हिन्दी अर्थ

उत्पन्न हुए। ययातिसे पूरु हुए। पूरुके वंशमें भरत और भरतके कुलमें राजा कुरु हुए। कुरुके वंशमें शान्तनुका जन्म हुआ। शान्तनुसे गङ्गानन्दन भीष्म उत्पन्न हुए। उनके दो छोटे भाई और थे

English

He became an Arhat afterward and made others Arhats. Thus heretics arose, devoid of Vedic dharma and the rest.

अध्याय १६

श्लोक 5

नरकार्हं कर्म चक्रुर्ग्रहीष्यन्त्यधमादपि ।सर्वे कलियुगान्ते तु भविष्यन्ति च सङ्कराः

narakārhaṃ karma cakrurgrahīṣyantyadhamādapi / sarve kaliyugānte tu bhaviṣyanti ca saṅkarāḥ

हिन्दी अर्थ

चित्राङ्गद और विचित्रवीर्य। ये शान्तनुसे सत्यवतीके गर्भसे उत्पन्न हुए थे। शान्तनुके स्वर्गलोक चले जानेपर भीष्मने अविवाहित रहकर अपने भाई विचित्रवीर्यके राज्यका पालन किया। चित्राङ्गद

English

They did deeds fit for hell and will accept from the lowest; all at the end of the Kali age will be of mixed castes.

अध्याय १६

श्लोक 6

दस्यवः शीलहीनाश् च वेदो वाजसनेयकः ।दश पञ्च च शाखा वै प्रमाणेन भविष्यति

dasyavaḥ śīlahīnāś ca vedo vājasaneyakaḥ / daśa pañca ca śākhā vai pramāṇena bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

बाल्यावस्थामें ही चित्राङ्गद नामवाले गन्धर्वके द्वारा मारे गये। फिर भीष्म संग्राममें विपक्षीको परास्त करके काशिराजकी दो कन्याओं- अम्बिका और अम्बालिकाको हर लाये। वे दोनों

English

Robbers and the ill-conducted; the Vajasaneya Veda, fifteen branches indeed, will be authoritative.

अध्याय १६

श्लोक 7

धर्मकञ्चुकसंवीता अधर्मरुचयस् तथा ।मानुषान् भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छाः पार्थिवरूपिणः

dharmakañcukasaṃvītā adharmarucayas tathā / mānuṣān bhakṣayiṣyanti mlecchāḥ pārthivarūpiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

विचित्रवीर्यकी भार्याएँ हुई। कुछ कालके बाद

English

Clad in the mail of dharma and fond of adharma, barbarians in the form of kings will eat men.

अध्याय १६

श्लोक 8

कल्की विष्णुयशःपुत्रो याज्ञवल्क्यपुरोहितः ।उत्सादयिष्यति म्लेच्छान् गृहीतास्त्रः कृतायुधः

kalkī viṣṇuyaśaḥputro yājñavalkyapurohitaḥ / utsādayiṣyati mlecchān gṛhītāstraḥ kṛtāyudhaḥ

हिन्दी अर्थ

राजा विचित्रवीर्य राजयक्ष्मासे ग्रस्त हो स्वर्गवासी हो गये। तब सत्यवतीकी अनुमतिसे व्यासजीके द्वारा अम्बिकाके गर्भसे राजा धृतराष्ट्र और अम्बालिकाके गर्भसे पाण्डु उत्पन्न हुए। धृतराष्ट्रने

English

Kalki, son of Vishnuyashas, with Yajnavalkya as priest, bearing weapons and arms, will destroy the barbarians.

अध्याय १६

श्लोक 9

स्थापयिष्यति मर्यादां चातुर्वर्ण्ये यथोचिताम् ।आश्रमेषु च सर्वेषु प्रजाः सद्धर्मवर्त्मनि

sthāpayiṣyati maryādāṃ cāturvarṇye yathocitām / āśrameṣu ca sarveṣu prajāḥ saddharmavartmani

हिन्दी अर्थ

गान्धारीके गर्भसे सौ पुत्रोंको जन्म दिया, जिनमें दुर्योधन सबसे बड़ा था॥ १--८॥

English

He will establish the proper order in the four castes and in all the stages of life, the people on the path of good dharma.

अध्याय १६

श्लोक 10

कल्किरूपं परित्यज्य हरिः स्वर्गं गमिष्यति ।ततः कृतयुगान्नाम पुरावत् सम्भविष्यति

kalkirūpaṃ parityajya hariḥ svargaṃ gamiṣyati / tataḥ kṛtayugānnāma purāvat sambhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

राजा पाण्डु वनमें रहते थे। वे एक ऋषिके शापवश शतश्रृङ्ग मुनिके आश्रमके पास स्त्री- समागमके कारण मृत्युको प्राप्त हुए। पाण्डु शापके ही कारण स्त्री-सम्भोगसे दूर रहते थे,

English

Abandoning the form of Kalki, Hari will go to heaven; then the Krita age will arise as before.

अध्याय १६

श्लोक 11

वर्नाश्रमाश् च धर्मेषु स्वेषु स्थास्यन्ति सत्तम ।एवं सर्वेषु कल्पेषु सर्वमन्वन्तरेषु च

varnāśramāś ca dharmeṣu sveṣu sthāsyanti sattama / evaṃ sarveṣu kalpeṣu sarvamanvantareṣu ca

हिन्दी अर्थ

इसलिये उनको आज्ञाके अनुसार कुन्तीके गर्भसे धर्मके अंशसे युधिष्ठिरका जन्म हुआ। वायुसे भीम और इन्द्रसे अर्जुन उत्पन्न हुए। पाण्डुकी दूसरी पत्नी माद्रीके गर्भसे अश्विनीकुमारोंके

English

The castes and stages will stay in their own duties, O best one. Thus in all kalpas and all Manu-periods

अध्याय १६

श्लोक 12

अवतारा असङ्ख्याता अतीतानागतादयः ।विष्णोर्दशावताराख्यान् यः पठेत् शृणुयान्नरः

avatārā asaṅkhyātā atītānāgatādayaḥ / viṣṇordaśāvatārākhyān yaḥ paṭhet śṛṇuyānnaraḥ

हिन्दी अर्थ

अंशसे नकुल-सहदेवका जन्म हुआ। शापवश एक दिन माद्रीके साथ सम्भोग होनेसे पाण्डुकी मृत्यु हो गयी और माद्री भी उनके साथ सती हो गयी। जब कुन्तीका विवाह नहीं हुआ था, उसी

English

there are countless avatars, past and future. The man who recites or hears the account of Vishnu's ten avatars

अध्याय १६

श्लोक 13

सोवाप्तकामो विमलः सकुलः स्वर्गमाप्नुयात् ।धर्माधर्मव्यवस्थानमेवं वै कुरुते हरिः ।अवतीर्णञ्च स गतः सर्गादेः कारणं हरिः

sovāptakāmo vimalaḥ sakulaḥ svargamāpnuyāt / dharmādharmavyavasthānamevaṃ vai kurute hariḥ / avatīrṇañca sa gataḥ sargādeḥ kāraṇaṃ hariḥ

हिन्दी अर्थ

समय सूर्यके अंशसे उनके गर्भसे कर्णका जन्म हुआ था। वह दुर्योधनके आश्रयमें रहता था। हैवयोगसे कौरवों और पाण्डवोंमें वैरकी आग

English

has his wishes fulfilled, becomes pure, and with his family attains heaven. Thus Hari makes the order of dharma and adharma; having descended, he goes, Hari the cause of creation and the rest.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 16
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.