Agni Purana· Agni Purāṇa
22
अध्याय 22 / 381

Adhyaya 22

8 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ8 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २२

श्लोक 1

स्नानविधिकथनं नारद उवाच वक्ष्ये स्नानं क्रियाद्यर्थं नृसिंहेन तु मृत्तिकां ।गृहीत्वा तां द्विधा कृत्वा मनःस्नानमथैकया

snānavidhikathanaṃ nārada uvāca vakṣye snānaṃ kriyādyarthaṃ nṛsiṃhena tu mṛttikāṃ / gṛhītvā tāṃ dvidhā kṛtvā manaḥsnānamathaikayā

हिन्दी अर्थ

और चौथा संहाद था। ह्वादका पुत्र हृद हुआ। संहादके पुत्र आयुष्मान् शिवि और वाष्कल थे। प्रहादका पुत्र विरोचन हुआ और विरोचनसे बलिका जन्म हुआ। है महामुने! बलिके सौ पुत्र

English

I will (now) describe the (mode of) bathing preceding (any religious) act. Having taken a clod of earth accompanied by (meditation on) the man-lion form (of Visnu), and making it into two parts, (one has to do) mental bathing with one part of it.

अध्याय २२

श्लोक 2

निमज्याचम्य विन्यस्य सिंहेन कृतरक्षकः(२) ।१ ह्रीं त्वरितायै, ह्रीं ऐं क्लीं सौ त्रिपुरा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः २ कृतरक्षण इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् ५५ विधिस्नानं ततः कुर्यात् प्राणायामपुरःसरं

nimajyācamya vinyasya siṃhena kṛtarakṣakaḥ(2) / 1 hrīṃ tvaritāyai, hrīṃ aiṃ klīṃ sau tripurā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 kṛtarakṣaṇa iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 55 vidhisnānaṃ tataḥ kuryāt prāṇāyāmapuraḥsaraṃ

हिन्दी अर्थ

हुए, जिनमें बाणासुर ज्येष्ठ था। पूर्वकल्पमें इस बाणासुरने भगवान् उमापतिको भक्तिभावसे प्रसन्न कर उन परमेश्वरसे यह वरदान प्राप्त किया था कि 'मैं आपके पास ही विचरता रहूँगा।'

English

Having immersed (one's body in waters) and having partaken (three drops of) water and assigning (on the body) with the lion (man-lion) one has to get himself protected. Then one has to do bathing as laid down, being preceded by the •control of the breath.

अध्याय २२

श्लोक 3

हृदि ध्यायन् हरिज्ञानं(१) मन्त्रेणाष्टाक्षरेण हि ।त्रिधा पाणितले मृत्स्नां दिग्बन्धं सिंहजप्ततः

hṛdi dhyāyan harijñānaṃ(1) mantreṇāṣṭākṣareṇa hi / tridhā pāṇitale mṛtsnāṃ digbandhaṃ siṃhajaptataḥ

हिन्दी अर्थ

हिरण्याक्षके पाँच पुत्र थे --शम्बर, शकुनि, द्विमूर्धा, शङ्कु और आर्य। कश्यपजीकी दूसरी पत्नी दनुके गर्भसे सौ दानवपुत्र उत्पन्न हुए

English

Meditating on Lord Hari in one's heart with the eight- syllabled mantra (Orh namo Vasudevaya, Oih namo Narayanaya or Orii namo Narasimhaya), the clod of earth (is made) into three parts on the palm and protection in (all) the quarters {is achieved) with the recitation of (the mantra ) for the lion (man-lion).

अध्याय २२

श्लोक 4

वासदेवप्रजप्तेन तीर्थं सङ्कल्प्य चालभेत् ।गात्रं वेदादिना मन्त्रैः सम्मार्ज्याराध्य मूर्तिना

vāsadevaprajaptena tīrthaṃ saṅkalpya cālabhet / gātraṃ vedādinā mantraiḥ sammārjyārādhya mūrtinā

हिन्दी अर्थ

इनमें स्वर्भानुकी कन्या सुप्रभा थी और पुलोमा दानवकी पुत्री थी शची। उपदानवको कन्या हयशिरा थी और वृषपर्वाकी पुत्री शर्मिष्ठा । पुलोमा और कालका-ये दो वैश्वानरकी कन्याएँ

English

Then having assigned limbs (for the different deities), withdrawing the mantras one has to go to the house for perform¬ ing rites. In this way, one has to bathe with the mulamantra.

अध्याय २२

श्लोक 5

कृत्वाघमर्षणं वस्त्रं परिधाय समाचरेत् ।विन्यस्य मन्त्रैर् द्विर्मार्ज्य पाणिस्थं जलमेव च

kṛtvāghamarṣaṇaṃ vastraṃ paridhāya samācaret / vinyasya mantrair dvirmārjya pāṇisthaṃ jalameva ca

हिन्दी अर्थ

थीं। ये दोनों कश्यपजीकी पत्नी हुई। इन दोनोंके करोड़ों पुत्र थे। प्रह्णादके वंशमें चार करोड़ “निवातकवच' नामक हैत्य हुए। कश्यपजीको ताम्रा नामवाली पत्नीसे छः पुत्र हुए। इनके

English

Then having assigned limbs (for the different deities), withdrawing the mantras one has to go to the house for perform¬ ing rites. In this way, one has to bathe with the mulamantra.

अध्याय २२

श्लोक 6

नारायणेन संयम्य वायुमाघ्राय चोत्सृजेत् ।जलं ध्यायन् हरिं पश्चाद्दत्वार्घ्यं द्वादशाक्षरं

nārāyaṇena saṃyamya vāyumāghrāya cotsṛjet / jalaṃ dhyāyan hariṃ paścāddatvārghyaṃ dvādaśākṣaraṃ

हिन्दी अर्थ

१. यहाँ दी हुई आदित्योंकी नामावली हरिवंशके हरिवंशपर्वगत तीसरे अध्यायमें श्लोक संख्या ६०-६१ में कथित नामावलीसे

English

Then having assigned limbs (for the different deities), withdrawing the mantras one has to go to the house for perform¬ ing rites. In this way, one has to bathe with the mulamantra.

अध्याय २२

श्लोक 7

जप्त्वान्याञ्छतशस्तस्य योगपीठादितः क्रमात् ।मन्त्रान् दिक्पालपर्यन्तानृषीन् पितृगणानपि

japtvānyāñchataśastasya yogapīṭhāditaḥ kramāt / mantrān dikpālaparyantānṛṣīn pitṛgaṇānapi

हिन्दी अर्थ

ठीक-ठीक मिलती है।

English

Then having assigned limbs (for the different deities), withdrawing the mantras one has to go to the house for perform¬ ing rites. In this way, one has to bathe with the mulamantra.

अध्याय २२

श्लोक 8

मनुष्यान् सर्वभूतानि स्थावरान्तान्यथावसेत् ।न्यस्य चाङ्गानि संहृत्य मन्त्रान्यागगृहं व्रजेत् एवमन्यासु पूजासु मूलाद्यैः स्नानमाचरेत्

manuṣyān sarvabhūtāni sthāvarāntānyathāvaset / nyasya cāṅgāni saṃhṛtya mantrānyāgagṛhaṃ vrajet evamanyāsu pūjāsu mūlādyaiḥ snānamācaret

हिन्दी अर्थ

२. “प्रत्यङ्गिरसजाः श्रेष्ठाः कृशाश्वस्य सुरायुधाः ।' इस अर्धालीमें पूरे एक श्लोकका भाव संनिविष्ट है । अतः उस सम्पूर्ण श्लोकपर दृष्टि न रखी जाय तो अर्थको समझनेमें भ्रम होता है । हरिवंशके निम्नाङ्कित (हरि० ३।६५) श्लोकसे उपर्युक्त पङ्कियोंका भाव पूर्णतः

English

Then having assigned limbs (for the different deities), withdrawing the mantras one has to go to the house for perform¬ ing rites. In this way, one has to bathe with the mulamantra.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 22
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.