Agni Purana· Agni Purāṇa
307
अध्याय 307 / 381

Adhyaya 308

17 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ17 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३०७

श्लोक 1

त्वरितापूजा अग्निर् उवाच त्वरिताङ्गान्समाख्यास्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकान् ।ॐ आधारशक्त्यै नमः ।ॐ ह्रीं पुरु २ महासिंहायनमः ।ॐ पद्माय नमः ।ॐ ह्रीं ह्रूं खेचछेक्षः ।स्त्रीं ॐ ह्रूं क्षैं ह्रूं फट् त्वरितायै नमः ।खे च हृदयाय नमः ।चछे शिरसे नमः ।छेक्षः शिखायै नमः ।क्षस्त्री कवचाय नमः ।स्त्रीं ह्रूं नेत्राय नमः ।ह्रूं खे अस्त्राय फट् नमः ।ॐ त्वरिताविद्यां विद्महे तूर्णविद्याञ्च धीमहि तन्नो देवी प्रचोदयात् ।श्रीप्रणितायै नमः ।ह्रूं कारायै नमः ।ॐ खेच हृदयाय नमः ।खेचर्यै नमः ।ॐ चण्डायै नमः ।छेदन्यै नमः क्षेपण्यै नमः ।स्त्रियै ह्रूं कार्यै नमः ।क्षेमङ्कर्यै जयायै किङ्कराय रक्ष ।ॐ त्वरिताज्ञया स्थिरो भव वषट् तोतला त्वरिता तूर्णेत्येत्येवं विद्येयमीरिता

tvaritāpūjā agnir uvāca tvaritāṅgānsamākhyāsye bhuktimuktipradāyakān / oṃ ādhāraśaktyai namaḥ / oṃ hrīṃ puru 2 mahāsiṃhāyanamaḥ /oṃ padmāya namaḥ / oṃ hrīṃ hrūṃ khecachekṣaḥ / strīṃ oṃ hrūṃ kṣaiṃ hrūṃ phaṭ tvaritāyai namaḥ / khe ca hṛdayāya namaḥ /cache śirase namaḥ /chekṣaḥ śikhāyai namaḥ / kṣastrī kavacāya namaḥ / strīṃ hrūṃ netrāya namaḥ / hrūṃ khe astrāya phaṭ namaḥ / oṃ tvaritāvidyāṃ vidmahe tūrṇavidyāñca dhīmahi tanno devī pracodayāt / śrīpraṇitāyai namaḥ / hrūṃ kārāyai namaḥ / oṃ kheca hṛdayāya namaḥ / khecaryai namaḥ / oṃ caṇḍāyai namaḥ / chedanyai namaḥ kṣepaṇyai namaḥ /striyai hrūṃ kāryai namaḥ / kṣemaṅkaryai jayāyai kiṅkarāya rakṣa / oṃ tvaritājñayā sthiro bhava vaṣaṭ totalā tvaritā tūrṇetyetyevaṃ vidyeyamīritā

हिन्दी अर्थ

अग्निकोणवर्ती ईशतत्त्वमें तथा दक्षिणदिशावर्ती

English

After having fed the brahmins, the priest should be pleased (by paying the fee). Then the mantra would get accomplished. After having bathed and rinsed (the mouth) as laid down, (the votary) should go to the sacrificial chamber restraining his speech. He should sit in the padmasana (sitting posture with legs crossed) and dry up his body as laid down.

अध्याय ३०७

श्लोक 2

शिरोभ्रुमस्तके कण्ठे हृदि नाभौ च गुह्यके ।उर्वोश् च जानुजङ्घोरुद्वये चरणयोः क्रमात्

śirobhrumastake kaṇṭhe hṛdi nābhau ca guhyake / urvoś ca jānujaṅghorudvaye caraṇayoḥ kramāt

हिन्दी अर्थ

विद्यातत्त्वमें “परमेश्वराय अचेतनाचेतन व्योमन् व्यापिन्नरूपिन् प्रमथतेजस्तेजः।'- इस मन्त्रे

English

After (having done) the soul-worship, (the votary) should sprinkle (water) on the materials for worship and the pure vessel. After having done the soul-worship as laid down, the deity should be worshipped on the ground.

अध्याय ३०७

श्लोक 3

न्यस्ताङ्गो न्यस्तमन्त्रस्तु समस्तं व्यापकं न्यसेत् ।पार्वती शवरी चेशा वरदाभयहस्तिका

nyastāṅgo nyastamantrastu samastaṃ vyāpakaṃ nyaset / pārvatī śavarī ceśā varadābhayahastikā

हिन्दी अर्थ

परमेश्वर शिवकी अर्चना करे॥ २७

English

After having repeated the mantra one should contem¬ plate (the lord), offer oblation and do consecration. Om, Mrhy krlrfi, hrith, hum obeisance to Visnu, the stupefier of the three worlds! As before one would get all his desires by doing this worship.

अध्याय ३०७

श्लोक 4

मयूरबलया पिच्छमौलिः किसलयांशुका ।सिंहासनस्था मायूरवर्हच्छत्रसमन्विता

mayūrabalayā picchamauliḥ kisalayāṃśukā / siṃhāsanasthā māyūravarhacchatrasamanvitā

हिन्दी अर्थ

नै्त्यकोणवर्ती मायातत्त्व तथा पश्चिमदिग्वर्ती कालतत्त्वमें निम्नाङ्कित मन्त्रद्वारा पूजन करे

English

With peacock bracelets, crest of feathers, with sprout-like clothes, seated on a lion throne, with a peacock-feather umbrella,

अध्याय ३०७

श्लोक 5

त्रिनेत्रा श्यामला देवी वनमालाविभूषणा ।विप्राहिकण्राभरणा चत्रकेयूरभूषणा

trinetrā śyāmalā devī vanamālāvibhūṣaṇā / viprāhikaṇrābharaṇā catrakeyūrabhūṣaṇā

हिन्दी अर्थ

सर्व परमात्मन् महादेव सद्भावेश्वर महातेज योगाधिपते

English

three-eyed, dark, the goddess adorned with forest-garland, with a snake-ear ornament, with armlets,

अध्याय ३०७

श्लोक 6

वैश्यनागकटीबन्धा वृषलाहिकृतनूपुरा ।एवं रूपात्मिका भूत्वा तन्मन्त्रं नियुतं जपेत्

vaiśyanāgakaṭībandhā vṛṣalāhikṛtanūpurā / evaṃ rūpātmikā bhūtvā tanmantraṃ niyutaṃ japet

हिन्दी अर्थ

वायुकोण तथा उत्तरवर्ती दलोंमें स्थित नियति एवं पुरुष-इन दोनों तत्त्वॉमें निम्नाङ्कित नौकी 'सर्वासांनिध्यकर ब्रह्मविष्णुरुद्रपरानर्चितास्तुत

English

with a serpent girdle, with anklets made of snakes — having become so in form, one should recite her mantra a hundred thousand times.

अध्याय ३०७

श्लोक 7

ईशः किरातरूपो ऽभूत् पुरा गौरी च तादृशी ।जपेद्ध्यायेत् पूजयेत्तां सर्वसिद्ध्यैविषादिहृत्

īśaḥ kirātarūpo 'bhūt purā gaurī ca tādṛśī / japeddhyāyet pūjayettāṃ sarvasiddhyaiviṣādihṛt

हिन्दी अर्थ

ईशानवर्ती प्राकृततत्त्वमें शब्द 'से लेकर 'नमः ' तकका मन्त्र पढ़कर पूजन, जप और होम करे। यह ' रुद्रशान्ति’ ग्रहबाधा, रोग आदि तथा त्रिविध पीडाका शमन करनेवाली तथा सम्पूर्ण मनोरथोंकी

English

Ishvara in the past became a Kirata form, and Gauri likewise; one should recite, meditate and worship her, removing poison and the rest, for all success.

अध्याय ३०७

श्लोक 8

अष्टसिंहासने पूज्या दले पूर्वादिके क्रमात् ।अङ्गगायत्री प्रणीता हूङ्काराद्या दलाग्रके

aṣṭasiṃhāsane pūjyā dale pūrvādike kramāt / aṅgagāyatrī praṇītā hūṅkārādyā dalāgrake

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार आदि आग्रेय महापुराणमें 'रुद्रशान्ति-विधान-कथन' नामक तीन सौ चौबीसवाँ अध्याय पूरा हुआ रुद्राक्ष-धारण, मन्त्रोंकी सिद्धादि संज्ञा तथा अंश आदिका विचार

English

On an eight-lion throne she is to be worshipped on the petals in the east and so on in order; the limb-Gayatri is declared; at the petal tips "hum"-sounds;

अध्याय ३०७

श्लोक 9

फट्कारी चाग्रतो देव्याः श्रीवीजेनार्चयेदिमाः ।लोकेशायुधवर्णास्ताः फट्कारी तु धनुर्धरा

phaṭkārī cāgrato devyāḥ śrīvījenārcayedimāḥ / lokeśāyudhavarṇāstāḥ phaṭkārī tu dhanurdharā

हिन्दी अर्थ

महादेवजी कहते हैं-- स्कन्द! शैव-साधकको रद्राक्षका कड़ा धारण करना चाहिए। रुद्राक्षोंको संख्या विषम हो। उसका प्रत्येक मनका सब ओरसे सम और दूढ़ हो। रुद्राक्ष एकमुख, त्रिमुख

English

and "phat-kari" in front of the goddess; one should worship these with the Shri seed. They have the colors of the world-guardians' weapons; "Phat-kari" bearing the bow.

अध्याय ३०७

श्लोक 10

जया च विजया द्वास्थे पूज्ये सौवर्णयष्टिके ।किङ्करा वर्वरी मुण्डी लगुडी च तयोर्वहिः

jayā ca vijayā dvāsthe pūjye sauvarṇayaṣṭike / kiṅkarā varvarī muṇḍī laguḍī ca tayorvahiḥ

हिन्दी अर्थ

या पञ्चमुख-जैसा भी मिल जाय, धारण करे। माना गया है। उसमें कोई क्षति या आघात न हो-वह फूटा या घुना न होना चाहिए। उसमें तीखे कण्टक होने चाहिए। दाहिनी बाँह तथा शिखा आदिमें चतुर्मुख रुद्राक्ष धारण करे। इससे

English

Jaya and Vijaya at the door-keepers' places with golden staffs are to be worshipped; Kinkara, Barbari, Mundi and Laguli outside them.

अध्याय ३०७

श्लोक 11

इष्ट्वैवं सिद्धयेद्द्रव्यैः कुण्डे योन्याकृतौ हुनेत् ।हेमलाभो ऽर्जुनैर् धान्यैर् गोधूमैः पुष्टिसम्पदः

iṣṭvaivaṃ siddhayeddravyaiḥ kuṇḍe yonyākṛtau hunet / hemalābho 'rjunair dhānyair godhūmaiḥ puṣṭisampadaḥ

हिन्दी अर्थ

अब्रह्मचारी भी ब्रह्मचारी तथा अस्नातक पुरुष भी स्नातक हो जाता है। अथवा शिव-मन्त्रको पूजा करके सोनेकी अँगूठीको दाहिने हाथमें धारण

English

Having worshipped thus one succeeds with substances; in a pit of yoni shape one should offer. With arjuna grains gold is gained; with wheat, nourishment and wealth;

अध्याय ३०७

श्लोक 12

यवैर् धान्यैस्तिलैः सर्वसिद्धिरीतिविनाशनम् ।अक्षैर् उन्मत्तता शत्रोः शाल्मलीभिश् च मारणम्

yavair dhānyaistilaiḥ sarvasiddhirītivināśanam / akṣair unmattatā śatroḥ śālmalībhiś ca māraṇam

हिन्दी अर्थ

'गोचर' हैं। 'गोचर'का अर्थ 'कुल' समझना चाहिए। उसीसे दीक्षित पुरुषको लक्ष्य करना चाहिए। शिवकुलमें प्राजापत्य, महीपाल, कापोत तथा ग्रन्थिक-ये चार गिने जाते हैं। कुटिल, वेताल, पद्म और हंस-ये चार 'शिखाकुल'में परिगणित होते हैं। धृतराष्ट्र वक, काक और गोपाल-ये चार “ज्योति” नामक कुलमें समझे जाते हैं। कुटिका, साठर, गुटिका तथा दण्डी

English

with barley, grains and sesame all success and destruction of calamity; with akshas madness of the enemy; with shalmali, killing;

अध्याय ३०७

श्लोक 13

जम्बुभिर्धनधान्याप्तिस्तुष्टिर्नीलोत्पलैर् अपि ।रक्तात्पलैर् महापुष्टिः कुन्दपुष्पैर् महोदयः

jambubhirdhanadhānyāptistuṣṭirnīlotpalair api / raktātpalair mahāpuṣṭiḥ kundapuṣpair mahodayaḥ

हिन्दी अर्थ

ये चार “सावित्री-कुल'में गिने जाते हैं। इस प्रकार एक-एक कुलके चार-चार भेद हैं

English

with jambu, wealth and grain; satisfaction with blue lotuses; with red lotuses great nourishment; with kunda flowers great rise;

अध्याय ३०७

श्लोक 14

मल्लिकाभिः पुरक्षोभः कुमुदैर् जनवर् लभः ।अशोकैः पुत्रलाभः स्यात् पाटलाभिः शुभाङ्गना

mallikābhiḥ purakṣobhaḥ kumudair janavar labhaḥ / aśokaiḥ putralābhaḥ syāt pāṭalābhiḥ śubhāṅganā

हिन्दी अर्थ

अब मैं 'सिद्ध' आदि अंशोंको व्याख्या करता हूँ, जिससे मन्त्र उत्तम सिद्धिको देनेवाला होता है। पृथ्वीपर कूटयन्त्ररहित मातृका (अक्षर) लिखे। मन्त्राक्षरोंको विलग-विलग करके अनुस्वारको पृथक् ले जाय। साधकका भी जो

English

with jasmine disturbance of the city; with water lilies the people's love; with ashoka a son; with patala an auspicious woman;

अध्याय ३०७

श्लोक 15

आम्रैर् आयुस्तिलैर् लक्ष्मीर्बिल्वैः श्रीश् चम्पकैर् धनम् ।इष्टं मधुकपुष्पैश् च बिल्वैः सर्वज्णतां लभेत्

āmrair āyustilair lakṣmīrbilvaiḥ śrīś campakair dhanam / iṣṭaṃ madhukapuṣpaiś ca bilvaiḥ sarvajṇatāṃ labhet

हिन्दी अर्थ

नाम हो, उसके अक्षरोंको अलग-अलग करे।

English

with mango life; with sesame prosperity; with bilva Shri; with champaka wealth; with madhuka flowers and bilva one obtains omniscience.

अध्याय ३०७

श्लोक 16

त्रिलक्षजप्यात्सर्वाप्तिर्होमाद्ध्यानात्तथेज्यया ।मण्डले ऽभ्यर्च्य गायत्र्या आहुतीः पञ्चविंशतिम्

trilakṣajapyātsarvāptirhomāddhyānāttathejyayā / maṇḍale 'bhyarcya gāyatryā āhutīḥ pañcaviṃśatim

हिन्दी अर्थ

इस संज्ञाके अनुसार अक्षरोंको क्रमशः गिने। शत-प्रतिशत सिद्धिदायक होता है। यदि आदि और अन्त दोनोंमें “सिद्ध' (अक्षर) हों तो उस

English

By three lakh recitations, all attainment, by oblation, meditation and worship likewise; having worshipped in the mandala, twenty-five oblations with the Gayatri

अध्याय ३०७

श्लोक 17

दद्याच्छतत्रयं मूलात् पल्लवैर् दीक्षितो भवेत् ।पञ्चगव्यं पुरा पीत्वा चरुकं प्राशयेत्सदा

dadyācchatatrayaṃ mūlāt pallavair dīkṣito bhavet / pañcagavyaṃ purā pītvā carukaṃ prāśayetsadā

हिन्दी अर्थ

अन्तमें भी 'सुसिद्ध' हो तो उस मन्त्रको सिद्धवत् मान ले-वह मन्त्र अनायास ही सिद्ध हो

English

one should give; three hundred from the root; with sprouts one becomes initiated. Having first drunk the five cow-products one should always eat the cooked offering.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 307
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.