Agni Purana· Agni Purāṇa
313
अध्याय 313 / 381

Adhyaya 314

14 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ14 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३१३

श्लोक 1

स्तम्भनादिमन्त्राः अग्निर् उवाच स्तम्भनं मोहनं वश्यं विद्वेषोच्चाटनं वदे ।विषव्याधिमरोगञ्च मारणं शमनं पुनः

stambhanādimantrāḥ agnir uvāca stambhanaṃ mohanaṃ vaśyaṃ vidveṣoccāṭanaṃ vade / viṣavyādhimarogañca māraṇaṃ śamanaṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

की गयी है। वैतालीय छन्दके अन्तमें एक गुरु और बढ़ जाय तो उसका नाम ' औपच्छन्दसक " होता है

English

RV. 10.97.16a; Vaj. Sam. 12.90a.

अध्याय ३१३

श्लोक 2

भूर्जे कूर्मं समालिख्य ताडनेन षड्ङ्गुलम् ।मुखपादचतुर्ष्केषु ततो मन्त्रं न्यसेद्द्विजः

bhūrje kūrmaṃ samālikhya tāḍanena ṣaḍṅgulam / mukhapādacaturṣkeṣu tato mantraṃ nyaseddvijaḥ

हिन्दी अर्थ

पूर्वोक्त वैतालीय छन्दके प्रत्येक चरणके अन्तमें जो रगण, लघु और गुरुकी व्यवस्था की गयी है, उसकी जगह यदि भगण और दो गुरु हो जायँँ तो उस छन्दका नाम “आपातलिका” होता है। उपर्युक्त वैतालीय छन्दके अधिकारोंमें जो रगण आदिके द्वारा प्रत्येक चरणके अन्तमं आठ लकारों (मात्राओं)-का नियम किया गया है, उनको छोड़कर प्रत्येक चरणमें जो “लकार'

English

RV. Kh. 7.55.10a; Tail. Sam. 4.2.8.3a.

अध्याय ३१३

श्लोक 3

चतुष्पादेषु क्रीं कारं ह्रीं कारं मुखमध्यतः ।गर्भे विद्यां ततो लिख्य साधकं पृष्ठतो लिखेत्

catuṣpādeṣu krīṃ kāraṃ hrīṃ kāraṃ mukhamadhyataḥ / garbhe vidyāṃ tato likhya sādhakaṃ pṛṣṭhato likhet

हिन्दी अर्थ

शेष रहते हैं, उनमेंसे सम लकार विषम लकारके

English

RV. 7.32.9b.

अध्याय ३१३

श्लोक 4

मालामन्त्रैस्तु संवेष्ट्य इष्टकोपरि सन्न्यमेत् ।विधाय कूर्मपृष्ठेन करालेनाभिसम्पठेनत्

mālāmantraistu saṃveṣṭya iṣṭakopari sannyamet / vidhāya kūrmapṛṣṭhena karālenābhisampaṭhenat

हिन्दी अर्थ

१. वैतालीय छन्दके विभिन्न उदाहरण व्यक्ती भूतशिरोऽस्थिपञ्जराः । केशैः

English

Tail. Sam. 4.2.9.2a.

अध्याय ३१३

श्लोक 5

महाकूर्मं पूजयित्वा पादप्रोक्षन्तु निक्षिपेत् ।ताडयेद्वामपादेन स्मृत्वा शत्रुञ्च सप्तधा

mahākūrmaṃ pūjayitvā pādaprokṣantu nikṣipet / tāḍayedvāmapādena smṛtvā śatruñca saptadhā

हिन्दी अर्थ

साथ मिल नहीं सकता। अर्थात् दूसरा तीसरेके और चौथा पाँचवेंके साथ संयुक्त नहीं हो सकता; उसे पृथक् ही रखना चाहिए। इससे विषम लकारोंका सम लकारोंके साथ मेल अनुमोदित

English

Having worshipped the great tortoise, one should sprinkle the foot; one should strike with the left foot, remembering the enemy seven times;

अध्याय ३१३

श्लोक 6

ततः सञ्जायते शत्रोस्तम्भनं मुखरागतः ।कृत्वा तु भैरवं रूपं मालामन्त्रं समालिखेत्

tataḥ sañjāyate śatrostambhanaṃ mukharāgataḥ / kṛtvā tu bhairavaṃ rūpaṃ mālāmantraṃ samālikhet

हिन्दी अर्थ

होता है। द्वितीय और चतुर्थ चरणोंमें लगातार छः लकार पृथक्-पृथक् नहीं प्रयुक्त होने चाहिए। प्रथम और तृतीय चरणोंमें रुचिके अनुसार किया जा सकता है । अब 'प्राच्यवृत्ति' नामक वैतालीय और चौथे चरणमें चतुर्थ लकार (मात्रा) पञ्चम लकारके साथ संयुक्त हो तो उसका नाम ' प्राच्यवृत्ति " होता है। यद्यपि सम लकारका विषम लकारके साथ मिलना निषिद्ध किया गया है, तथापि वह

English

then the stopping of the enemy arises, from redness of mouth. Having made the Bhairava form, one should write the garland mantra:

अध्याय ३१३

श्लोक 7

ॐ शत्रुसुखस्तम्भनी कामरूपा आलीढकरी ह्रीं फें फेत्कारिणी मम शत्रूणां देवदत्तानां मुखं स्तम्भय २ मम सर्वविद्वेषिणां मुखस्तम्भनं कुरु २ ॐ हूं फें फेत्कारिणि स्वाहा फट् हेतुञ्च समालिख्य तज्जपान्तं महाबलं ।वामेनैव नगं शूलं संलिखेद्दक्षिणे करे

oṃ śatrusukhastambhanī kāmarūpā ālīḍhakarī hrīṃ pheṃ phetkāriṇī mama śatrūṇāṃ devadattānāṃ mukhaṃ stambhaya 2 mama sarvavidveṣiṇāṃ mukhastambhanaṃ kuru 2 oṃ hūṃ pheṃ phetkāriṇi svāhā phaṭ hetuñca samālikhya tajjapāntaṃ mahābalaṃ / vāmenaiva nagaṃ śūlaṃ saṃlikheddakṣiṇe kare

हिन्दी अर्थ

सामान्य नियम है; प्राच्यवृत्ति आदि विशेष स्थलोंमें उस नियमका अपवाद होता है। शेष लकार पूर्वोक्त प्रकारसे ही रहेंगे। जब प्रथम और तृतीय चरणमें दूसरा लकार तीसरेके साथ मिश्रित

English

"Om, Shatrumukhastambhani, Kamarupa, Alidhakari, hrim phem phetkarini — stop the mouth of my enemies, Devadatta and others, stop; stop the mouths of all those who hate me; Om hum phem phetkarini svaha phat." Having written the cause (name), at the end of reciting it the greatly strong; with the left hand one should write the mountain and trident, on the right hand

अध्याय ३१३

श्लोक 8

लिखेन्मन्त्रमघोरस्य संग्रामे स्तम्भयेदरीन् ।ॐ नमो भगवत्यै भगमालिनि विस्फुर २ स्पन्द २ नित्यक्लिन्ने द्रव २ हूं सः क्रीं काराक्षरे स्वाहा ॥ एतेन रोचनाद्यैस्तु तिलकाम्मोहयेज्जगत्

likhenmantramaghorasya saṃgrāme stambhayedarīn / oṃ namo bhagavatyai bhagamālini visphura 2 spanda 2 nityaklinne drava 2 hūṃ saḥ krīṃ kārākṣare svāhā || etena rocanādyaistu tilakāmmohayejjagat

हिन्दी अर्थ

होता है, तब 'उदीच्यवृत्ति नामक वैतालीय कहलाता है। शेष लकार पूर्वोक्त रूपमें ही रहते हैं। जब दोनों लक्षणोंकी एक साथ ही प्रवृत्ति (ग) शवशोणितपङ्कचचितं पुरुषा्त्रग्रथितो दर्ध्वमूर्धजम् । वपुरातपवहिदीपितं

English

one should write the Aghora mantra; in battle it would stop enemies. "Om homage to the Lady Bhagamalini, throb throb, quiver quiver, Nityaklinne, flow flow, hum sah krim, svaha" — by this with gorochana and the rest one should bewilder the world by a tilaka.

अध्याय ३१३

श्लोक 9

ॐ फें हूं फट् फेत्कारिणि ह्रीं ज्वल २ त्रैलोक्यं मोहय २ गुह्यकालिके स्वाहा अनेन तिलकं कृत्वा राजादीनां वशीकरं ।गर्धभस्य रजो गृह्य कुसुमं सूतकस्य च

oṃ pheṃ hūṃ phaṭ phetkāriṇi hrīṃ jvala 2 trailokyaṃ mohaya 2 guhyakālike svāhā anena tilakaṃ kṛtvā rājādīnāṃ vaśīkaraṃ / gardhabhasya rajo gṛhya kusumaṃ sūtakasya ca

हिन्दी अर्थ

२. औपच्छन्दसकका उदाहरण

English

"Om phem hum phat, Phetkarini, hrim blaze blaze, bewilder the three worlds, bewilder, Guhyakalika svaha" — having made a tilaka with this, subjugation of kings and the rest. Having taken donkey dust and a flower of a birth-impure person,

अध्याय ३१३

श्लोक 10

नारीरजः क्षिपेद्रात्रौ शय्यादौ द्वेषकृद्भवेत् ।गोखुरञ्च तथा शृङ्गमश्वस्य च खुरं तथा

nārīrajaḥ kṣipedrātrau śayyādau dveṣakṛdbhavet / gokhurañca tathā śṛṅgamaśvasya ca khuraṃ tathā

हिन्दी अर्थ

वैतालीयमिदं विलोक्यताम् ॥ ३. आपातलिकाका उदाहरण

English

one should throw woman's menstrual matter at night on a bed and the like; it causes hatred. Cow's hoof and horn, and horse's hoof likewise,

अध्याय ३१३

श्लोक 11

शिरः सर्पस्य संक्षिप्तं हृहेषूच्चाटनं भवेत् ।करवीरशिफा पीता ससिद्धार्था च मरणे

śiraḥ sarpasya saṃkṣiptaṃ hṛheṣūccāṭanaṃ bhavet / karavīraśiphā pītā sasiddhārthā ca maraṇe

हिन्दी अर्थ

पिङ्गलकेशी कपिलाक्षी वाचाटा विकटोन्नतदन्ती। आपातलिका पुनरेषा नृपतिकुलेऽपि न भाग्यमुपैति ॥

English

snake's head, compressed — in houses causes banishing. Yellow oleander root with mustard — for killing;

अध्याय ३१३

श्लोक 12

व्यालछुच्छुन्दरीरक्तं करवीरं तदर्थकृत् ।सरटं षट्पदञ्चापि तथा कर्कटवृश्चिकम्

vyālachucchundarīraktaṃ karavīraṃ tadarthakṛt / saraṭaṃ ṣaṭpadañcāpi tathā karkaṭavṛścikam

हिन्दी अर्थ

४. वैतालीय छन्दमें इसका उदाहरण औपच्छन्दसकमें --

English

blood of a snake and musk rat; oleander for that purpose; lizard, bee, crab and scorpion,

अध्याय ३१३

श्लोक 13

चूर्णीकृत्य क्षिपेत्तैले तदभ्यङ्गश् च कुष्ठकृत् ।ॐ नवरहाय सर्वशत्रून् मम साधय २ मारय २ ॐ स्ॐ मं वुं चुं ॐ शं वां कें ॐ स्वहा अनेनार्कशतैर् अर्च्य श्मशाने तु निधापयेत्

cūrṇīkṛtya kṣipettaile tadabhyaṅgaś ca kuṣṭhakṛt / oṃ navarahāya sarvaśatrūn mama sādhaya 2 māraya 2 oṃ soṃ maṃ vuṃ cuṃ oṃ śaṃ vāṃ keṃ oṃ svahā anenārkaśatair arcya śmaśāne tu nidhāpayet

हिन्दी अर्थ

५. प्राच्यवृत्तिका उदाहरण --

English

powdered and put in oil — anointing with it causes leprosy. "Om, to Navagraha: accomplish all my enemies, kill kill, Om so mam vum chum Om sham vam kem Om svaha" — with this, having worshipped with a hundred arka flowers one should place it in a cremation ground,

अध्याय ३१३

श्लोक 14

भूर्जे वा प्रतिमायां वा मारणाय रिपोर्ग्रहाः ।ॐ कुञ्जरी ब्रह्माणी ।ॐ मञ्जरी माहेश्वरी ।ॐ वेताली कौमारी ॐ काली वैष्णवी ।ॐ अघोरा वाराहि ।ॐ वेताली इन्त्राणी उर्वशी ।ॐ जयानी यक्षिणी ।नवमातरो हे मम शत्रुं गृह्णत २ भूर्जे नाम रिपोर्लिख्य श्मशाने पूजिते म्रियेत्

bhūrje vā pratimāyāṃ vā māraṇāya riporgrahāḥ / oṃ kuñjarī brahmāṇī / oṃ mañjarī māheśvarī / oṃ vetālī kaumārī oṃ kālī vaiṣṇavī / oṃ aghorā vārāhi / oṃ vetālī intrāṇī urvaśī / oṃ jayānī yakṣiṇī / navamātaro he mama śatruṃ gṛhṇata 2 bhūrje nāma riporlikhya śmaśāne pūjite mriyet

हिन्दी अर्थ

श्रवणायतनेत्रा । विशदकमलकोमलगात्री युवतिरियं हृदयं तरुणानाम् ॥ विपुलार्थसुवाचकाक्षराः कस्य नाम न हरन्ति मानसम् । रसभावविशेषपेशलाः प्राच्यवृत्तिकविकाव्यसम्पदः ॥

English

on birch bark or an image, for the killing of the enemy: "the planets". "Om Kunjari, Brahmani; Om Manjari, Maheshvari; Om Vetali, Kaumari; Om Kali, Vaishnavi; Om Aghora, Varahi; Om Vetali, Indrani, Urvashi; Om Jayani, Yakshini — O nine Mothers, seize my enemy, seize" — having written the enemy's name on birch bark, worshipped in a cremation ground, he would die.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 313
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.